ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/98 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2025/10
Karar Tarihi : 27/3/2025
R.G.Tarih-Sayı : 25/6/2025-32937
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Cumhuriyet Partisinin 2023 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Cumhuriyet Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2023yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan ilk inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 2820 sayılı Kanun’un73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde illerteşkilatından gönderilenler ile parti merkezine ait olan kesin hesaplarınmerkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasında da incelenen kesin hesabın ait olduğu yıl itibarıyla “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeriyüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerindengönderilen kesin hesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabınmerkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı vebirleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin de AnayasaMahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Cumhuriyet Partisinin kesinhesaplarını Kanun’da öngörülen süre geçtikten sonra 29/7/2024 tarihinde AnayasaMahkemesine ibraz ettiği tespit edilmiştir.
4. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (b) bendinde Kanun’un 74. madde hükümlerine aykırı hareketeden sorumluları hakkında 3 aydan 6 aya kadar hafif hapis ve 15 milyon liradan30 milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.
5. 4/11/2004 tarihli ve 5252 sayılı TürkCeza Kanunu’nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un “Hafif hapis vehafif para cezalarının idari para cezasına dönüştürülmesi” başlıklı 7.maddesinde kanunlarda hafif hapis cezası ve hafif para cezası olarak öngörülenyaptırımların idari para cezasına dönüştürüldüğü, idari para cezasına kararvermeye ise mülki idare amirinin yetkili olduğu belirtilmiştir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesihükümlerine aykırı hareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasıiçin konunun Ankara Valiliğine bildirilmesi gerekir.
7. Bununla birlikte Partinin gönderdiği 2023 yılı kesinhesabına göre yıl içinde Genel Merkez ve il örgütleri hiçbir gelir elde etmemişve bunların hiçbir gideri olmamıştır.
8. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il ve ilçe başkanlıklarına ait binaların kendi mülkü veya kira olmasıgerekir. Parti yetkililerine ait binalarda siyasi faaliyette bulunuluyor ise(genel merkez, il, ilçe teşkilatının faaliyette bulunduğu binalar) kirasözleşmesi düzenlenerek kiraya isabet eden tutar partiye bağış olarakkaydedilmelidir.
9. Parti yetkililerinin sunduğu kesin hesapta GenelMerkeze ilişkin herhangi bir gelir ve gider gösterilmemiştir. Parti GenelMerkezinin öncelikle yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon,kırtasiye gibi) bulunması gerekir. Parti Genel Merkezinin faaliyetleri içinzorunlu olan bu gelir ve giderlerin hesaplarda görülmemesi, yönetim gelir vegiderlerinin Parti tüzel kişiliği adına kayıt altına alınmadığınıgöstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde yer alan bir siyasipartinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına eldeedileceği ve 70. maddesinde bulunan bir siyasi partinin bütün giderlerinin osiyasi partinin tüzel kişiliği adına yapılacağı hükümlerine aykırıdavranılmıştır.
10. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen veistenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında 6 aydan 1 yıla kadarhapis ve 60 milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altınaalınmıştır.
11. Anayasa Mahkemesine hesap verilebilir şekilde kayıtve belge düzeninin oluşturulmaması suretiyle hesabın dışında gelir ve gideringerçekleştirilmesi inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğincegerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.
12. Diğer yandan hiçbir gelir elde etmeyerek ve giderdebulunmayarak siyasi parti faaliyetlerini yürütmesi mümkün olmayan Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2023 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesi mümkün değildir.
III. SONUÇ
Cumhuriyet Partisinin 2023 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
A. AnayasaMahkemesine hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması,hesabın dışında gelir ve gider gerçekleştirilmesi inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
B. Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği süredeverilmemesi nedeniyle Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (b) bendi ve 5252 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca yasalişlem yapılması için konunun Ankara Valiliğine bildirilmesine,
C. Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2023 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,
27/3/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI