ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/37 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2025/5
Karar Tarihi : 27/3/2025
R.G.Tarih-Sayı : 25/6/2025-32937
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Güzel Partinin 2023yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Güzel Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2023 yılı kesin hesabınailişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör BurakFIRAT tarafından Heyete sunulan ilk inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nunilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 2820 sayılı Kanun’un73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde illerteşkilatından gönderilenler ile parti merkezine ait olan kesin hesaplarınmerkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş, aynı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasında da “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplarile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetimkurulunca incelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmişkesin hesap cetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesininikinci fıkrasında, gönderilecek kesin hesapların karara bağlanarak birleştirilmesigerektiği özellikle belirtilerek Anayasa Mahkemesi tarafından yapılan malidenetiminin partinin teşkilatı açısından sorunlu görülmüş gelir ve giderlerüzerinden yapılması engellenmek istenmiştir. Bu sebeple parti yetkili organıncaonaylanmamış kesin hesapları Anayasa Mahkemesi tarafından incelenebilecek birbelge olarak görmek imkânsızdır. Bu hâliylemakul bir gerekçe sunmadan kesin hesaplar merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanmadığı sürece hesapverilebilir bir belge düzeni kurulduğundan bahsedilemez.
4. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü’nün 51. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde siyasipartilerin “Merkez karar ve yönetim kurullarınca (parti tüzüğünde kesinhesapları onaylama görevi verilen yetkili organlarınca) alınmış parti genelmerkezi ve iller örgütleri kesin hesaplarının incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin kararın onaylı örneğini”, (e) bendinde ise “Partigenel sekreteri ve genel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunugösteren kasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak bankayetkililerince onaylanmış mutabakat yazılarını” Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine sunacakları belirtilmiştir.
5. Güzel Partinin kesin hesaplarının incelenip birleştirildiğine veonaylandığına dair kararı göndermediği tespit edilmiştir.
6. Ayrıca GüzelPartinin 2023 yılı kesin hesap dosyasında,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktifgörünen 31 il teşkilatına ait kesin hesap cetvellerinde gelir ve gidertutarlarının sıfır olarak yer aldığı tespit edilmiştir.
7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek kirayaisabet eden tutar partiye bağış olarak kaydedilmelidir.
8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
9. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasipartinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına eldeedileceği, 70. maddesinde siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde deyapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyenparti sorumluları hakkında 6 aydan 1 yıla kadar hapis ve 60 milyon liradan azolmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümleregöre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıylakarşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekilde yaptıkları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
11. Açıklanan sebeplerle Anayasa Mahkemesine hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
III. SONUÇ
Güzel Partinin 2023yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
A. AnayasaMahkemesine hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması,hesabın dışında gelir ve gider gerçekleştirilmesi inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
B. Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2023 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,
27/3/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI