ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/32 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2025/4
Karar Tarihi : 27/3/2025
R.G.Tarih-Sayı : 25/6/2025-32937
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Doğuş Partisinin 2023yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Doğuş Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2023 yılı kesinhesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren veRaportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan ilk inceleme raporu, Anayasa ve30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 2820 sayılı Kanun’un73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde illerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesapların merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasında da “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplarile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetimkurulunca incelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmişkesin hesap cetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Diğertaraftan Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 51. maddesinin (1) numaralı fıkrasının(a) bendinde siyasi partilerin “Merkez karar ve yönetim kurullarınca (partitüzüğünde kesin hesapları onaylama görevi verilen yetkili organlarınca alınmışparti genel merkezi ve iller örgütleri kesin hesaplarının incelenip kabul edildiğineve birleştirildiğine ilişkin kararın onaylı örneğini”, (b) bendinde “Kararabağlanmış ve birleştirilmiş bulunan bir yıllık kesinhesabın onaylı örneğini”,(c) bendinde “Parti genel merkez kesinhesabının onaylı örneğini,”, (ç)bendin de “Bağlı ilçeleri de kapsayan ve il sorumluları tarafındanimzalanmış olan iller teşkilatı kesinhesaplarının onaylı örnekleri ile genelmerkez tarafından düzenlenecek olan il teşkilatları kesinhesaplarının icmallistesini,”, (d) bendin de “Parti genel merkez ve il teşkilatlarınınaynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini belirten listeleri,”, (e) bendinde ise “Partigenel sekreteri ve genel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunugösteren kasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak bankayetkililerince onaylanmış mutabakat yazılarını” hesap yılını takip edenyılın haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine sunacakları belirtilmiştir.
4. Doğuş Partisinin kesin hesapdosyasında parti genel merkezi ile il kesin hesaplarını içeren birleştirilmişkesin hesap cetveli, Partinin aynı hesap döneminde edindiği değeri 1.500 lirayıaşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ileedinim tarihlerini ve şekillerini belirten liste ile parti genel sekreteri vegenel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayımtutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmışmutabakat yazılarını göndermediği tespit edilmiştir.
5. Genel Merkez kesin hesabında sadecebankada bulunan 3.100 TL kaydı dışında herhangi bir gelir ve gider beyanedilmemiş olup il örgütleri kesin hesabında da gelir ve gider gösterilmemiştir.
6. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek kirayaisabet eden tutar partiye bağış olarak kaydedilmelidir.
7. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
8. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 69. maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasipartinin tüzel kişiliği adına elde edileceği, 70. maddesinde, siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında 6 aydan 1 yıla kadarhapis ve 60 milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hükümaltına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetimgiderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin bu şekilde yaptıkları gider bedellerini partiye bağış geliriolarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesigerekir.
9. Hayatın olağan akışı gereği yeterli miktarda yönetimgideri tutarının hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulduğunugöstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırıdavranılmış olmaktadır.
10. Bu hâliyle Anayasa Mahkemesine hesap verilebilirşekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
III. SONUÇ
Doğuş Partisinin 2023yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
A. AnayasaMahkemesine hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması,hesabın dışında gelir ve gider gerçekleştirilmesi inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
B. Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2023 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,
27/3/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI