Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2021/76, K.2024/113 Sayılı Karar - 25/12/2024

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2021/76 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı : 2024/113

Karar Tarihi : 25/12/2024

R.G.Tarih-Sayı :14/3/2025-32841

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

İlk Partinin 2020 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN,Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri YAĞCI, İrfan FİDAN ve KenanYAŞAR’ın katılımlarıyla 20/7/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısındaöncelikle suç duyurusunda ve mülki amire bildirimde bulunulup bulunulmayacağısorunları görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri binbeşyüz lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı, bu belgelere taşınmaz ve değeribin beş yüz lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirtenlistelerinin ekleneceği hükme bağlanmıştır.

3. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 51.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde siyasi partilerin “Merkezkarar ve yönetim kurullarınca (parti tüzüğünde kesin hesapları onaylama göreviverilen yetkili organlarınca alınmış parti genel merkezi ve iller örgütlerikesin hesaplarının incelenip kabul edildiğine ve birleştirildiğine ilişkinkararın onaylı örneğini”, (b) bendinde “Karara bağlanmış vebirleştirilmiş bulunan bir yıllık kesinhesabın onaylı örneğini”, (c)bendinde “Parti genel merkez kesinhesabının onaylı örneğini,”, (ç)bendin de “Bağlı ilçeleri de kapsayan ve il sorumluları tarafındanimzalanmış olan iller teşkilatı kesinhesaplarının onaylı örnekleri ile genelmerkez tarafından düzenlenecek olan il teşkilatları kesinhesaplarının icmallistesini,”, (d) bendin de “Parti genel merkez ve il teşkilatlarınınaynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini belirten listeleri,”, (e) bendinde ise “Partigenel sekreteri ve genel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunugösteren kasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak bankayetkililerince onaylanmış mutabakat yazılarını” haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine sunacakları belirtilmektedir.

4. İlk Partinin 2020 yılı kesin hesaplarının incelenipbirleştirildiği ve onaylandığına ilişkin kararı, karara bağlanmış vebirleştirilmiş bulunan bir yıllık kesin hesabın onaylı örneğini, genel merkeztarafından düzenlenecek olan il teşkilatları kesin hesaplarının icmallistesini, parti genel merkez ve il teşkilatlarının aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini belirten listelerini, banka hesaplarına ilişkin olarak bankayetkililerince onaylanmış mutabakat yazısını göndermediği tespit edilmiştir.

5. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde Kanun’un 74. madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyonliradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.

6. 4/11/2004 tarihli ve 5252 sayılı Türk Ceza KanunununYürürlük Ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un “Hafif hapis ve hafif paracezalarının idari para cezasına dönüştürülmesi” başlıklı 7’nci maddesindekanunlarda hafif hapis cezası ve hafif para cezası olarak öngörülenyaptırımların idari para cezasına dönüştürüldüğü ve idari para cezasına kararvermeye ise mülki idare amirinin yetkili olduğu belirtilmiştir.

7. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için konunun AnkaraValiliğine bildirilmesi gerekir.

8. İlk Partinin 2020 yılı kesin hesap dosyasında,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktifgörünen 61 il teşkilatına ait kesin hesap cetvellerinin sunulmadığı tespitedilmiştir.

9. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek kirayaisabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

10. Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

11. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 69. maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasipartinin tüzel kişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinde, siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin, o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı; 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre, parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiyebağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplaradâhil etmesi gerekir.

12. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesikayıtlarda yer almayan gelir ve gider bulunduğunu göstermektedir. Bu durumda,2820 sayılı Kanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

13. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

14. Bu itibarla İlk Partinin 2020 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması nedeniyleişin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla, 2020 yılıkesin hesaplarının incelenip birleştirildiği ve onaylandığına ilişkin kararı,karara bağlanmış ve birleştirilmiş bulunan bir yıllık kesin hesabın onaylıörneğini, genel merkez tarafından düzenlenecek olan il teşkilatları kesinhesaplarının icmal listesini, parti genel merkez ve il teşkilatlarının aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz lirayı aşan taşınır malların,menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini belirten listeleri, banka hesaplarına ilişkin olarak bankayetkililerince onaylanmış mutabakat yazısını ve Genel Merkez kesin hesabınındayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiğidefterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğindenitibaren 30 gün süre verilmesine,

-Anayasa Mahkemesine, istenen bilgilerin istendiği süredeverilmemesi nedeniyle, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ve 5252 sayılı Kanun’un 7. maddesiuyarınca yasal işlem yapılması için konunun Ankara Valiliğine bildirilmesine,

-Anayasa Mahkemesine bilgilerin istenen şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

15. İlk Partinin Anayasa Mahkemesine sunduğu 2020 yılıkesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığınca hazırlanıpRaportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa,30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

16. İlk Partinin göndermiş olduğu 2020yılı Genel Merkez kesin hesabına göre 2020 yılı gelirler toplamının 25.000 TL, geçen yıldan devreden nakit toplamının 883,11 TL ve giderleritoplamının 25.222,22 TL, gelecek yıla devreden nakit toplamının 660,89 TL olduğu anlaşılmaktadır.

17. Anayasa Mahkemesinin 20/7/2022tarihli ilk inceleme kararıyla Partinin 2020yılı kesin hesaplarının incelenip birleştirildiği ve onaylandığına ilişkinkararı, karara bağlanmış ve birleştirilmiş bulunan bir yıllık kesin hesabınonaylı örneğini, genel merkez tarafından düzenlenecek olan il teşkilatlarıkesin hesaplarının icmal listesini, parti genel merkez ve il teşkilatlarınınaynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini belirten listeleri,banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmış mutabakatyazısı ve genel merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-giderbelgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerini Sayıştay Başkanlığınagöndermesi için bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine kararverilmiştir. Partinin anılan karar, tutanak, mutabakat yazısı ve gelir-giderbelgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri belirtilen süre içindegöndermemesi üzerine Sayıştay Başkanlığı tarafından partiye gönderilen 12/6/2023tarihli ve 23027210 sayılı yazıyla 2020 yılı esas incelemesininyapılabilmesi için karar, tutanak, mutabakat yazısı ve gelir-gider belgeleriile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesi gerektiği tekrarbildirilmiştir. Ancak Parti Sayıştay Başkanlığına herhangi bir bilgi ve belgegöndermemiştir.

18. 2820 sayılı Kanun’un69. maddesinde bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği, siyasi partilerin genel merkezlerinin veteşkilat kademelerinin gelirlerinin, parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılanmakbuzlar karşılığında alınacağı ve sağlanan gelirin türü ve miktarıyla,gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı,adı, soyadı ve imzasının makbuzda ve dip koçanlarında yer alacağıbelirtilmiştir. Anılan Kanun’un 75. maddesinin dördüncü fıkrasında da “AnayasaMahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğunave kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderlerdolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir” 76.maddesinin üçüncü fıkrasında ise “Bu Kanunun 69 uncu maddesinde belirtilenesaslara aykırı olarak bir siyasi partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelirsağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye iratkaydedilir” hükümleri yer almaktadır.

19. Kanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca beşmilyon liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesi zorunlu olmadığından bu miktarı geçen harcamaların geçerli vekanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir. Kanun’un 76. maddesinindördüncü fıkrasında ise belgelendirilmesi gerektiği hâlde belgelendirilmeyenparti giderleri miktarınca parti mal varlığının Anayasa Mahkemesi kararıylaHazineye irat kaydedileceği hükmü bulunmaktadır.

20. Anılan hükümlere göre siyasi partilerin kesinhesaplarının dayanağını oluşturan gelir-gider belgelerini Anayasa Mahkemesinesunması gerektiğinden Partinin genel merkez kesin hesabında gösterdiği hâldebelgelendirmediği gelir-gider rakamı kadar Parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.

21. Ayrıca Partinin kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarını Sayıştay Başkanlığına göndermemesidolayısıyla 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi gereğince yapılan araştırma veincelemeleri engellediği ve aynı madde gereğince istenilen bilgi ve belgelerivermediği tespit edilmiştir.

22. Kanun’un 75. maddesi hükmüne aykırı olarak PartiGenel Merkezinin gelir-gider belgeleri ile defter kayıtlarını göndermeyerekinceleme ve araştırmayı engelleyen Parti sorumluları hakkında Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için suç duyurusunda bulunulması gerekir.

IV. SONUÇ

İlk Partinin 2020 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

A. Parti hesabınındenetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2020 yılı hesabının 2820 sayılıKanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,

B. 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddelerine göre; genel Merkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarınıAnayasa Mahkemesine sunmayan ve gelir ve giderlerini belgelendirmeyen Partininkesin hesabında gösterdiği 25.883,11 TL gelir ve 25.883,11 TL gider olmak üzeretoplam 51.766,22 TL karşılığı Parti malvarlığının toplamı kadar partimalvarlığının Hazineye irat kaydedilmesine,

C. Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterlerin gönderilmemesinden dolayı Parti sorumluları hakkında 2820sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinadengerekli işlemlerin yapılabilmesi için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,

25/12/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.