Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2021/49, K.2024/66 Sayılı Karar - 27/06/2024

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2021/49 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı : 2024/66

Karar Tarihi : 27/6/2024

R.G.Tarih-Sayı :31/12/2024-32769

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Doğru Yol Partisinin 2020 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, YusufŞevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ve İrfanFİDAN’ın katılımlarıyla 4/3/2021 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısındaöncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri binbeşyüz lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı, bu belgelere taşınmaz ve değeribin lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü haklarındeğerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerinin ekleneceğihükme bağlanmıştır.

3. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 51.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde siyasi partilerin “Merkezkarar ve yönetim kurullarınca (parti tüzüğünde kesin hesapları onaylama göreviverilen yetkili organlarınca alınmış parti genel merkezi ve iller örgütlerikesin hesaplarının incelenip kabul edildiğine ve birleştirildiğine ilişkinkararın onaylı örneğini”, (b) bendinde “Karara bağlanmış vebirleştirilmiş bulunan bir yıllık kesinhesabın onaylı örneğini”, (c)bendinde “Parti genel merkez kesinhesabının onaylı örneğini,”, (ç)bendin de “Bağlı ilçeleri de kapsayan ve il sorumluları tarafındanimzalanmış olan iller teşkilatı kesinhesaplarının onaylı örnekleri ile genelmerkez tarafından düzenlenecek olan il teşkilatları kesinhesaplarının icmallistesini,”, (d) bendin de “Parti genel merkez ve il teşkilatlarınınaynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerinive şekillerini belirten listeleri,”, (e) bendinde ise “Parti genelsekreteri ve genel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunu gösterenkasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerinceonaylanmış mutabakat yazılarını” haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine sunacakları belirtilmektedir.

4. Doğru Yol Partisinin Genel Merkez ve ilteşkilatlarının 2020 yılı hesap döneminde edindiği taşınmaz malların değerleriile edinim tarihlerini ve şekillerini belirten listelerini, Genel Merkez kesinhesabında parti genel sekreteri ve genel saymanının imzasını taşıyan yıl sonukasa mevcudunu gösteren kasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkinolarak banka yetkililerince onaylanmış mutabakat yazılarını göndermediği tespitedilmiştir.

5. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde Kanun’un 74. madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyonliradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği hüküm altınaalınmıştır.

6. 4/11/2004 tarihli ve 5252 sayılı Türk Ceza KanunununYürürlük Ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un “Hafif hapis ve hafif paracezalarının idari para cezasına dönüştürülmesi” başlıklı 7’nci maddesinde kanunlardahafif hapis cezası ve hafif para cezası olarak öngörülen yaptırımların idaripara cezasına dönüştürüldüğü ve idari para cezasına karar vermeye ise mülkiidare amirinin yetkili olduğu belirtilmiştir.

7. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için konunun AnkaraValiliğine bildirilmesi gerekir.

8. Doğru Yol Partisinin 2020 yılı kesin hesap dosyasında,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktifgörünen Adana, Aydın, Balıkesir, Bitlis, Burdur, Bolu, Bursa, Denizli,Diyarbakır, Edirne, Elazığ, Erzurum, Eskişehir, Hakkâri, Isparta, İstanbul,İzmir, Kars, Kayseri, Kırşehir, Kocaeli, Konya, Malatya, Manisa, Kahramanmaraş,Mardin, Nevşehir, Rize, Samsun, Siirt, Sivas, Tokat, Trabzon, Van, Yozgat,Zonguldak, Bayburt, Kırıkkale, Bartın, Ardahan, Iğdır ve Yalova olmak üzere toplam42 il teşkilatına ait kesin hesap cetvellerinin sunulmadığı tespit edilmiştir.

9. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek kirayaisabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

10. Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

11. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 69. maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasipartinin tüzel kişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinde, siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin, o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı; 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceğihüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre, parti yetkililerinin genel yönetimgiderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağışgeliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhiletmesi gerekir.

12. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesikayıtlarda yer almayan gelir ve gider bulunduğunu göstermektedir. Bu durumda,2820 sayılı Kanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

13. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

14. Bu itibarla Doğru Yol Partisinin 2020 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkeze ait kesin hesap cetvelinin sunulmasındandolayı işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir ve gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren otuz gün süre verilmesine,

- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği süredeverilmemesi nedeniyle, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (b) bendi ve 5252 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca yasalişlem yapılması için konunun Ankara Valiliğine bildirilmesine,

- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiğişekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

 III. ESASIN İNCELENMESİ

15. Doğru Yol Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2020yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıncahazırlanıp Raportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa’nın 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

16. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerden Partinin 2020 yılı gelirler toplamının 458.983,40 TL, giderleri toplamı 454.503,40 TL ve gelecekyıla devreden nakit toplamının 4.480,00 TLolduğu anlaşılmıştır.

17. Partinin 2020 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2020 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

A. Gelirlerinİncelenmesi

1. Genel Merkez Gelirleri

18. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 9.003,40 TL olupbu tutarın tamamı bağışlardan oluşmaktadır.

19. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde gelirlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Gelirleri

20. Partinin ilörgütlerinin gelirleri toplamı 449.980,00 TLolup bu 157.250,00 TL’si bağışlardan, 174.350,00 TL’si aidatlardan,118.380,00 TL’si il ve ilçelerden alınan gelirlerden oluşmaktadır.

21. Parti il örgütlerinindefter kayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesindegelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

 B. Giderlerin İncelenmesi

1. Genel Merkez Giderleri

22. Partinin Genel Merkezgiderleri toplamı 9.003,40 TL olup bututarın tamamı büro ve kira giderlerinden oluşmaktadır.

23. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde giderlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Giderleri

24. Partinin ilörgütlerinin giderleri toplamı 445.500,00 TLolup bu tutarın 77.280,00 TL’si kira giderlerinden, 73.500,00 TL’sitemsil ağırlama giderlerinden, 49.050,00 TL’si kırtasiye giderlerinden,85.400,00 TL’si seyahat giderlerinden, 42.060,00 TL’si haberleşmegiderlerinden, 29.930,00 TL’si bakım onarım giderlerinden ve 88.280,00 TL’sidiğer sair giderlerden oluşmaktadır.

25. Parti il örgütlerinindefter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesindegiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

26. Partinin 2020 yılıdefter ve belgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde taşınır mal, menkulkıymet ile taşınmaz mal ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Doğru Yol Partisinin 2020 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

Partinin 2020 yılı kesin hesabında gösterilen 458.983,40 TL gelir ile 454.503,40 TLgider ve 4.480,00 TL gelecek yıla devreden nakittoplamının eldeki bilgi ve belgelere göredoğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygunolduğuna 27/6/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.