Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2023/76, K.2024/27 Sayılı Karar - 07/03/2024

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2023/76 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı: 2024/27

Karar Tarihi: 7/3/2024

R.G. Tarih –Sayı : 2/12/2024 - 32740

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Liberal Partinin 2022yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Liberal Partinin; Anayasa Mahkemesine verdiği 2022 yılı kesin hesabınailişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör ÖmerDURSUN tarafından Heyete sunulan ilk inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nunilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. 2820 sayılı Kanun’un73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde illerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesapların merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasında da “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplarile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetimkurulunca incelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmişkesin hesap cetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesininikinci fıkrasında gönderilecek kesin hesapların karara bağlanarak birleştirilmişolması gerektiğini özellikle belirterek Anayasa Mahkemesi tarafından yapılanmali denetiminin partinin teşkilatı açısından sorunlu görülmüş gelir vegiderler üzerinden yapılması engellenmek istenmiştir. Bu sebeple parti yetkiliorganınca onaylanmamış kesin hesapları Anayasa Mahkemesi tarafındanincelenebilecek bir belge olarak görmek imkânsızdır. Bu hâliyle makul bir gerekçe sunmadan kesinhesaplar merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanmadığısürece hesap verilebilir bir belge düzeni kurulduğundan bahsedilemez.

4. Diğertaraftan Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 51. maddesinin (1) numaralı fıkrasının(a) bendinde siyasi partilerin “Merkez karar ve yönetim kurullarınca (partitüzüğünde kesin hesapları onaylama görevi verilen yetkili organlarınca alınmışparti genel merkezi ve iller örgütleri kesin hesaplarının incelenip kabuledildiğine ve birleştirildiğine ilişkin kararın onaylı örneğini”, (b)bendinde “Karara bağlanmış ve birleştirilmiş bulunan bir yıllık kesinhesabınonaylı örneğini”, (c) bendinde “Parti genel merkez kesinhesabının onaylıörneğini,”, (ç) bendin de “Bağlı ilçeleri de kapsayan ve il sorumlularıtarafından imzalanmış olan iller teşkilatı kesinhesaplarının onaylı örnekleriile genel merkez tarafından düzenlenecek olan il teşkilatları kesinhesaplarınınicmal listesini,”, (d) bendin de “Parti genel merkez ve ilteşkilatlarının aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz lirayıaşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ileedinim tarihlerini ve şekillerini belirten listeleri,”, (e) bendinde ise “Partigenel sekreteri ve genel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunugösteren kasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak bankayetkililerince onaylanmış mutabakat yazılarını” hesap yılını takip edenyılın haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine sunacaklarıbelirtilmektedir.

5. Liberal Partinin kesin hesaplarının incelenip birleştirildiği veonaylandığına dair kararı göndermediği tespit edilmiştir.

6. Ayrıca Liberal Partinin banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerinceonaylanmış mutabakat yazıları, 2022 yılına ilişkin il teşkilatları değeri 1.500lirayı aşan taşınır mal, menkul kıymetler ve her türlü haklar iletaşınmazlarının listelerini Mahkemeye sunmadığı tespit edilmiştir.

7. Bunlara ilaveten Partinin 2022 yılı kesin hesapdosyasında, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilatlistesinde aktif görünen iki il teşkilatına ait kesin hesap cetvellerininsunulmadığı tespit edilmiştir.

8. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek kirayaisabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

9. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

10. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 69. maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasipartinin tüzel kişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinde, siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin, o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı; 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen veistenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında 6 aydan 1 yıla kadarhapis ve 60 milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hükümaltına alınmıştır. Bu hükümlere göre, parti yetkililerinin genel yönetimgiderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağışgeliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhiletmesi gerekir.

11. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820sayılı Kanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

12. Açıklanan sebeplerle Anayasa Mahkemesine hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

III. SONUÇ

Liberal Partinin 2022yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

A. AnayasaMahkemesine hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması,hesabın dışında gelir ve gider gerçekleştirilmesi inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

B. Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2022 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına 7/3/2024tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.