Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2023/2, K.2024/20 Sayılı Karar - 07/03/2024

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2023/2 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı: 2024/20

Karar Tarihi: 7/3/2024

R.G. Tarih –Sayı : 29/11/2024 - 32737

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Uyanış Partisinin 2021 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Uyanış Partisinin; Anayasa Mahkemesine verdiği 2021yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Raportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulan ilk inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. 2820 sayılı Kanun’un73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde illerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesapların merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasında da incelenen kesin hesabın ait olduğu yıl itibarıyla “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeriyüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerindengönderilen kesin hesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabınmerkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı vebirleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin de AnayasaMahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Uyanış Partisinin kesin hesaplarını Kanun’da öngörülen süregeçtikten sonra 9/2/2023 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunduğu tespitedilmiştir.

4. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (b) bendinde Kanun’un 74. madde hükümlerine aykırı hareketeden sorumluları hakkında, 3 aydan 6 aya kadar hafif hapis ve 15 milyon liradan30 milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.

5. 4/11/2004 tarihli ve 5252 sayılı TürkCeza Kanunu’nun Yürürlük Ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un “Hafif hapis vehafif para cezalarının idari para cezasına dönüştürülmesi” başlıklı 7’ncimaddesinde kanunlarda hafif hapis cezası ve hafif para cezası olarak öngörülenyaptırımların idari para cezasına dönüştürüldüğü ve idari para cezasına kararvermeye ise mülki idare amirinin yetkili olduğu belirtilmiştir.

6. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesihükümlerine aykırı hareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasıiçin konunun Ankara Valiliğine bildirilmesi gerekir.

7. Bununla birlikte Partinin gönderdiği 2021 yılı kesinhesabına göre yıl içinde Genel Merkez hiçbir gelir elde etmemiş ve hiçbirgiderde bulunmamıştır.

8. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il ve ilçe başkanlıklarına ait binaların kendi mülkü veya kira olmasıgerekmektedir. Parti yetkililerine ait binalarda siyasi faaliyette bulunuluyorise (genel merkez, il, ilçe teşkilatının faaliyette bulunduğu binalar) kirasözleşmesi düzenlenerek kiraya isabet eden tutarın partiye bağış olarakkaydedilmesi gerekir.

9. Parti yetkililerinin sunduğu kesin hesapta GenelMerkeze ilişkin herhangi bir gelir ve gider gösterilmemiştir. Parti GenelMerkezinin öncelikle yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon,kırtasiye gibi) bulunması gerekir. Parti Genel Merkezinin faaliyetleri içinzorunlu olan bu gelir ve giderlerin hesaplarda görülmemesi, yönetim gelir vegiderlerinin Parti tüzel kişiliği adına kayıt altına alınmadığınıgöstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde yer alan birsiyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına eldeedileceği ve 70. maddesinde bulunan bir siyasi partinin bütün giderlerinin osiyasi partinin tüzel kişiliği adına yapılacağı hükümlerine aykırıdavranılmıştır.

10. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen veistenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında 6 aydan 1 yıla kadarhapis ve 60 milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hükümaltına alınmıştır.

11. Anayasa Mahkemesine hesap verilebilir şekilde kayıtve belge düzeninin oluşturulmaması suretiyle hesabın dışında gelir ve gideringerçekleştirilmesi inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğincegerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.

12. Diğer yandan hiçbir gelir elde etmeyerek ve giderdebulunmayarak siyasi parti faaliyetlerini yürütmesi mümkün olmayan Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2021 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesi mümkün değildir.

III. SONUÇ

Uyanış Partisinin 2021 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;

A. AnayasaMahkemesine hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması,hesabın dışında gelir ve gider gerçekleştirilmesi inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

B. AnayasaMahkemesine, istenen bilgilerin istendiği sürede verilmemesi nedeniyle, Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(b) bendi ve 5252 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin konunun Ankara Valiliğine bildirilmesine,

C. Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2021 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına 7/3/2024tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.