Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2022/104, K.2024/19 Sayılı Karar - 07/03/2024

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2022/104(Siyasi Parti Mali Denetimi)

Karar Sayısı: 2024/19

Karar Tarihi: 7/3/2024

R.G. Tarih –Sayı : 29/11/2024 - 32737

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Gelişim ve DemokrasiPartisinin 2021 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Gelişim veDemokrasi Partisinin; Anayasa Mahkemesineverdiği 2021 yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan incelemesonuçlarını içeren ve Raportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulan ilkinceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

2. 2820 sayılı Kanun’un73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde illerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesapların merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasında da “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplarile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetimkurulunca incelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmişkesin hesap cetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesininikinci fıkrasında gönderilecek kesin hesapların karara bağlanarakbirleştirilmiş olması gerektiğini özellikle belirterek Anayasa Mahkemesitarafından yapılan mali denetiminin partinin teşkilatı açısından sorunlugörülmüş gelir ve giderler üzerinden yapılması engellenmek istenmiştir. Busebeple parti yetkili organınca onaylanmamış kesin hesapları, Anayasa Mahkemesitarafından incelenebilecek bir belge olarak görmek imkânsızdır. Bu hâliyle makul bir gerekçe sunmadan kesinhesaplar merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanmadığısürece hesap verilebilir bir belge düzeni kurulduğundan bahsedilemez.

4. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü’nün 51. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde siyasipartilerin “Merkez karar ve yönetim kurullarınca (parti tüzüğünde kesinhesapları onaylama görevi verilen yetkili organlarınca) alınmış parti genelmerkezi ve iller örgütleri kesin hesaplarının incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin kararın onaylı örneğini”, (e) bendinde ise “Partigenel sekreteri ve genel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunugösteren kasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak bankayetkililerince onaylanmış mutabakat yazılarını” haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine sunacakları belirtilmektedir.

5. Gelişim veDemokrasi Partisinin kesin hesaplarınınincelenip birleştirildiği ve onaylandığına dair karar da dâhil olmak üzere genelmerkez ve bazı illerin gelir ve gider toplamının yer aldığı listeler dışındakibelge ve bilgileri göndermediği tespit edilmiştir. Genel merkez ve bazı illeringelir ve gider toplamının yer aldığı listelerin ise Kanun’da öngörülen süregeçtikten sonra 28/12/2022 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunduğu tespitedilmiştir.

6. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde Kanun’un 74. madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, 3 aydan 6 aya kadar hafif hapis ve 15 milyon liradan 30milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.

7. 4/11/2004 tarihli ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanunu’nunYürürlük Ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un “Hafif hapis ve hafif paracezalarının idari para cezasına dönüştürülmesi” başlıklı 7’nci maddesindekanunlarda hafif hapis cezası ve hafif para cezası olarak öngörülenyaptırımların idari para cezasına dönüştürüldüğü ve idari para cezasına kararvermeye ise mülki idare amirinin yetkili olduğu belirtilmiştir.

8. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için konunun AnkaraValiliğine bildirilmesi gerekir.

9. Kanun’un 111. maddesinin (c) bendinde AnayasaMahkemesi tarafından yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen partisorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgileri vermeyen sorumlularıhakkında hapis ve para cezası öngörülmüştür.

10. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesine hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

III. SONUÇ

Gelişim ve DemokrasiPartisinin 2021 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

A. AnayasaMahkemesine, istenen bilgilerin istendiği sürede verilmemesi nedeniyle, Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(b) bendi ve 5252 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin konunun Ankara Valiliğine bildirilmesine,

B. AnayasaMahkemesine hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması,hesabın dışında gelir ve gider gerçekleştirilmesi inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

C. Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2021 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına 7/3/2024tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.