Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2022/100, K.2024/17 Sayılı Karar - 07/03/2024

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2022/100(Siyasi Parti Mali Denetimi)

Karar Sayısı: 2024/17

Karar Tarihi: 7/3/2024

R.G. Tarih –Sayı : 29/11/2024 - 32737

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Turan HareketiPartisinin 2020 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Turan Hareketi Partisinin; Anayasa Mahkemesine verdiği 2020 yılı kesinhesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren veRaportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulan ilk inceleme raporu, Anayasa ve30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. 2820 sayılı Kanun’un73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde illerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesapların merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasında da “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplarile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetimkurulunca incelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmişkesin hesap cetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Diğertaraftan Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 51. maddesinin (1) numaralı fıkrasının(a) bendinde siyasi partilerin “Merkez karar ve yönetim kurullarınca (partitüzüğünde kesin hesapları onaylama görevi verilen yetkili organlarınca alınmışparti genel merkezi ve iller örgütleri kesin hesaplarının incelenip kabuledildiğine ve birleştirildiğine ilişkin kararın onaylı örneğini”, (b)bendinde “Karara bağlanmış ve birleştirilmiş bulunan bir yıllık kesinhesabınonaylı örneğini”, (c) bendinde “Parti genel merkez kesinhesabının onaylıörneğini,”, (ç) bendin de “Bağlı ilçeleri de kapsayan ve il sorumlularıtarafından imzalanmış olan iller teşkilatı kesinhesaplarının onaylı örnekleriile genel merkez tarafından düzenlenecek olan il teşkilatları kesinhesaplarınınicmal listesini,”, (d) bendin de “Parti genel merkez ve ilteşkilatlarının aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz lirayıaşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ileedinim tarihlerini ve şekillerini belirten listeleri,”, (e) bendinde ise “Partigenel sekreteri ve genel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunugösteren kasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak bankayetkililerince onaylanmış mutabakat yazılarını” hesap yılını takip edenyılın haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine sunacaklarıbelirtilmektedir.

4. Turan Hareketi Partisinin kesin hesapdosyasında bağlı ilçeleri de kapsayan iller, örgütlerinin o yıla ilişkin kesinhesapları, parti genel merkezinin yine o yıla ilişkin kesin hesabı, parti genelmerkezi ile il kesin hesaplarını içeren birleştirilmiş kesin hesap cetveli,partinin aynı hesap döneminde edindiği değeri 1.500 lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini belirten liste ile parti genel sekreteri ve genelsaymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayımtutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmışmutabakat yazılarını göndermediği tespit edilmiştir.

5. Genel merkezinin kesin hesabı olarakgönderilen belgede ise işletme defteri hesabında yer alan gelir ve giderlerigösteren bilgilerden ibarettir. Gerçekleşen giderlerin ya da gelirlerinmahiyeti hangi gider ya da gelir kalemine ait olduğu bu bilgilerdenanlaşılamamaktadır.

6. Bununla birlikte Turan Hareketi Partisinin 2020 yılıkesin hesap dosyasında, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünen on bir il teşkilatına ait kesin hesapcetvelleri de kesin hesap dosyasında gönderilmemiştir.

7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek kirayaisabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

9. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 69. maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasipartinin tüzel kişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinde, siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin, o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı; 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında 6 aydan 1 yıla kadarhapis ve 60 milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hükümaltına alınmıştır. Bu hükümlere göre, parti yetkililerinin genel yönetimgiderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağışgeliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhiletmesi gerekir.

10. Hayatın olağan akışı gereği yeterli miktarda yönetimgideri tutarının hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuşolduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılı Kanun’un 69. ve 70.maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

11. Bu hâliyle Anayasa Mahkemesine hesap verilebilirşekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

12. Parti göndermiş olduğu belgeleri ise 7/12/2022tarihinde Anayasa Mahkemesine sunduğu tespit edilmiştir.

13. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde Kanun’un 74. madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, 3 aydan 6 aya kadar hafif hapis ve 15 milyon liradan otuzmilyon liraya kadar hafif para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.

14. 4/11/2004 tarihli ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanunu’nunYürürlük Ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un “Hafif hapis ve hafif paracezalarının idari para cezasına dönüştürülmesi” başlıklı 7’nci maddesindekanunlarda hafif hapis cezası ve hafif para cezası olarak öngörülenyaptırımların idari para cezasına dönüştürüldüğü ve idari para cezasına kararvermeye ise mülki idare amirinin yetkili olduğu belirtilmiştir.

15. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için konunun AnkaraValiliğine bildirilmesi gerekir.

III. SONUÇ

Turan HareketiPartisinin 2020 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

A. AnayasaMahkemesine, istenen bilgilerin istendiği sürede verilmemesi nedeniyle, Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(b) bendi ve 5252 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin konunun Ankara Valiliğine bildirilmesine,

B. AnayasaMahkemesine hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması,hesabın dışında gelir ve gider gerçekleştirilmesi inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

C. Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2020 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına 7/3/2024tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.