Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2022/56, K.2025/22 Sayılı Karar - 07/05/2025

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2022/56 (Siyasi Parti Mali Denetimi)

Karar Sayısı : 2025/22

Karar Tarihi : 7/5/2025

R.G.Tarih-Sayı : 14/10/2025-33047

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Türkiye Komünist Hareketi Partisinin 2021 yılı kesinhesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, RıdvanGÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, SelahaddinMENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE ve Yılmaz AKÇİL’inkatılımlarıyla 7/3/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında önceliklesuç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. Türkiye Komünist Hareketi Partisinin 2021 yılı kesin hesap dosyasında, YargıtayCumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktif görünen üç ilteşkilatına ait kesin hesap cetvellerinin sunulmadığı tespit edilmiştir.

3. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Parti yetkililerine aitveya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasi parti faaliyettebulunuyor ise bu durumda kira sözleşmesi düzenlenerek kiraya isabet edentutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

4. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıkları hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon,kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genel yönetimgiderlerini de yapmalıdır.

5. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 69. maddesinde bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasipartinin tüzel kişiliği adına elde edileceği, 70. maddesinde siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkilileri bu şekilde yaptıkları gider bedellerini partiye bağış geliriolarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhiletmelidir.

6. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulduğunu gösterir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un 69. ve70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

7. Öte yandan Partinin 2820 sayılı Kanun’un 74.maddesinin ikinci fıkrası gereği taşınmaz değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listelerini ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 51.maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “…Parti genel sekreteri ve genelsaymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayımtutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmışmutabakat yazılarını” Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine sunması gerekirken taşınmazlara ilişkin listeler ile kasa sayımtutanağını Anayasa Mahkemesine sunmadığı tespit edilmiştir.

8. Bilgilerin istendiği şekliyle Anayasa Mahkemesineverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

9. Bu itibarla TürkiyeKomünist Hareketi Partisinin 2021 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkeze ait kesin hesap cetvelinin sunulmasındandolayı işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren otuz gün süre verilmesine,

- İstenen bilgilerin istendiği şekliyle AnayasaMahkemesine verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

10. Türkiye KomünistHareketi Partisinin Anayasa Mahkemesineverdiği 2021 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıncahazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerden Partinin 2021 yılı gelirler toplamının 297.155,25 TL olduğu vegiderleri toplamının 238.790,36 TL, gelecek yıla devreden nakit toplamının58.364,89 TL olduğu anlaşılmıştır.

12. Partinin 2021 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2021 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

A. Gelirlerinİncelenmesi

1. Genel Merkez Gelirleri

13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 43.700 TLolup bu tutarın tamamı diğer teşkilatlarından aktarılan gelirlerdenoluşmaktadır. Parti Genel Merkezinin geçen yıldan devreden nakit tutarının18.243,94 TL olduğu görülmüştür.

14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde gelirlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Gelirleri

15. Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 208.185 TLolup bu tutarın 153.805 TL’si üye yıllık aidatlarından, 40.680 TL’sibağışlardan, 13.700 TL’si genel merkezden ve ilçe teşkilatlarından aktarılangelirlerden oluşmaktadır. Parti il örgütlerinin geçen yıldan devreden nakittoplamının 27.026,31 TL olduğu anlaşılmıştır.

16. Parti il örgütlerinin 2021 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan inceleme neticesinde gelirlerin2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

B. Giderlerin İncelenmesi

1. Genel Merkez Giderleri

17. Partinin Genel Merkezgiderleri toplamı 33.479 TL olup bututarın 15.000 TL’si kira giderlerinden, 4.779 TL’si ısınma, aydınlatmave temizlik giderlerinden, 13.700 TL’si diğer teşkilatlara aktarılangiderlerden oluşmaktadır. Parti Genel Merkezinin gelecek yıla devreden nakittutarı 28.464,94 TL olduğu anlaşılmıştır.

18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde giderlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Giderleri

19.Parti il örgütlerinin giderleri toplamı 205.311,36 TL olup bu tutarın 150.468,28TL’si kira ve aidat giderlerinden, 2.663,50 TL’si elektrik, su ve doğalgaz giderlerinden,5.477,65 TL’si kırtasiye ve büro giderlerinden, 1.004,74 TL’si haberleşmegiderlerinden, 43.700 TL’si diğer teşkilatlara aktarılan giderlerden, 1.997,19TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır.

20. Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde giderlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

21. Partinin 2021 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan inceleme neticesinde herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkulkıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Türkiye Komünist Hareketi Partisinin 2021 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

Partinin 2021 yılı kesin hesabında gösterilen 297.155,25TL gelir ile 238.790,36 TL gider, 58.364,89 TL gelecek yıla devreden nakittoplamının eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna 7/5/2025 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy