ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2020/49
Karar Sayısı:2020/36
Karar Tarihi:25/6/2020
R.G. Tarih – Sayı:24/7/2020 – 31195
İPTAL TALEBİNDE BULUNAN: Batman Milletvekili Necdet İPEKYÜZ
İPTAL TALEBİNİN KONUSU: Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun
4/6/2020 tarihli 95. Birleşiminde 30/1/2020 tarihli ve (3/1219) esas numaralı Cumhurbaşkanlığı
tezkeresinin okunması suretiyle Diyarbakır Milletvekili Musa FARİSOĞULLARI’nın
milletvekilliğinin düşmesinin Anayasa’nın 85. maddesi uyarınca iptaline karar verilmesi
talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İŞLEMİ
İptali talep edilen Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) işlemi şöyledir:
“Silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Diyarbakır 2. Ağır Ceza Mahkemesinin
27/3/2017 tarihli ve 2014/235 esas, 2017/103 sayılı kararı ile 9 yıl hapis cezası ile
cezalandırılmasına karar verilen, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesinin
18/4/2018 tarihli ve 2017/1428 esas, 2018/1000 sayılı istinaf başvurusunun esastan reddine dair
kararının Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 17/9/2019 tarihli ve 2018/7107 esas, 2019/5300 sayılı
ilâmı ile onanması suretiyle cezası kesinleşen Diyarbakır Milletvekili Musa Farisoğulları ile
ilgili olarak, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 83 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile 84 üncü
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Adalet Bakanlığından alınan ilgi yazı sureti ve eki dosya
ilişikte gönderilmiştir” şeklindeki 30/1/2020 tarihli ve (3/1219) esas numaralı Cumhurbaşkanlığı
tezkeresinin TBMM Genel Kurulunun 4/6/2020 tarihli 95. Birleşiminde okunması suretiyle
Diyarbakır Milletvekili Musa FARİSOĞULLARI’nın milletvekilliğinin düşmesi.
II. İPTAL TALEBİNİN GEREKÇESİ
1. İptal talebini içeren dilekçede özetle; Cumhurbaşkanlığının 30/1/2020 tarihinde
TBMM Başkanlığına gönderdiği tezkerenin TBMM Genel Kurulunda okunması suretiyle Musa
FARİSOĞULLARI’nın milletvekilliğinin düşmesinin Halkların Demokratik Partisi (HDP)
milletvekillerinin TBMM'den tasfiyesine yönelik siyasi saiklerle gerçekleştirilmiş bir uygulama
olduğu, milletvekilliğinin düşmesinin seçmen iradesinin en iyi şekilde sağlanabilmesi amacıyla
çok istisnai hâllerde gündeme getirildiği, nitekim TBMM tarihinde kesinleşen ceza nedeniyle
milletvekilliğinin düşmesine dair sadece bir örneğin bulunduğu, geçmişte aynı durumda olan
başka siyasi partilere mensup milletvekillerine ilişkin kesin hükümlerin Genel Kurulda
okutulmadığı ve böylece milletvekilliklerinin düşmediği, istisnai olma özelliği dikkate
alındığında bu tür düşme yönteminin uygulanmasından imtina edilmesinin bir teamül hâline
geldiği, iptali talep edilen işlemle anılan teamülün tam aksi yönünde hareket edildiği, HDP
milletvekillerine farklı bir muamelede bulunulmasının eşitlik ilkesini ihlal ettiği, kesinleşen
cezalarla milletvekilliklerinin düşmesi ihtimalinin ve hatta tehdidinin sürekli canlı tutulmasının
demokratik hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı, Anayasa'nın geçici 20. maddesinin anılan
maddenin yürürlük tarihinden önce var olan yasama dokunulmazlıklarının kaldırılması
taleplerine konu suçlarla ilgili ve Anayasa'nın 83. maddesinin sadece ikinci fıkrasıyla sınırlı
olacak şekilde bir düzenleme getirdiği, söz konusu düzenlemenin Anayasa'nın 83. maddesinin
Esas Sayısı:2020/49
Karar Sayısı:2020/36
2
tamamını kapsamadığı, bu bağlamda anılan maddenin dördüncü fıkrası gereğince tekrar seçilen
milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasının TBMM’nin yeniden
dokunulmazlığını kaldırmasına bağlı olduğu, bu nedenle Musa FARİSOĞULLARI’nın 27.
Dönem Genel Seçimi’nde milletvekili seçilmesi üzerine istinaf ve temyiz aşamalarında
yargılamanın durdurulması taleplerinde bulunulduğu, ancak gerek istinaf gerekse temyiz
aşamasında bu taleplerin kabul görmediği, Anayasa'ya aykırı olarak yargılamaya devam edildiği,
Yargıtayın onama kararı sonrasında yargılamanın durdurulmaması yönündeki uygulamayla ilgili
ihlal iddiaları da ileri sürülerek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulduğu,
başvurunun kabulü hâlinde yeniden yargılama yapılması ve milletvekilliğin düşmesine esas
alınan hükmün ortadan kalkması mümkün olabilecekken bu sürecin tamamlanmasının
beklenmemesinin telafisi imkânsız zararlara sebebiyet vereceği, yasama dokunulmazlığının
kaldırılmasına karar verilmeden Anayasa'nın 84. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında
milletvekilliğinin düşmesine ilişkin hükümlerin uygulanmasına imkân bulunmadığı, TBMM
İçtüzüğü hükümlerine göre Genel Kurul gündemine alınacak tüm konuları görüşmek üzere
Danışma Kurulunun toplandığı, TBMM başkanının veya başkanvekilinin başkanlığında grup
başkanları veya başkanvekillerinin görevlendirdiği herhangi bir vekilinin katılımıyla toplanan
Danışma Kurulunda o günkü birleşimin gündemi konusunda bir anlaşmaya varılması gerektiği
ancak 4/6/2020 tarihli Birleşim öncesinde böyle bir tezkerenin görüşülmesi konusunun Danışma
Kurulu toplantısında gündeme gelmediği, Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin TBMM Başkanlığına
sunulmasından TBMM Başkanvekillerinin haberinin olmadığı, 30/1/2020 tarihinden beri
TBMM’de olduğu iddia edilen tezkerenin Başkanlık Divanında yer alan HDP’li vekillerin de
bilgisine sunulmadığı, anılan tezkerenin TBMM Başkanlık Divanı kararı olmaksızın iktidar
partisine mensup TBMM Başkanvekili tarafından gündeme alınarak okutulduğu, bu durumun
tezkere içeriğinin Anayasa'nın 76. maddesiyle uyuşup uyuşmadığının denetlenmesi imkânını
ortadan kaldırdığı, bu suretle seçmen iradesinin hiçe sayıldığı, demokratik toplum düzeninin
gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı hareket edildiği, tezkerenin beş ayı aşkın bir süre
TBMM’de bekletildikten sonra hangi acil ihtiyaca binaen okutulduğunun açıklanmaya muhtaç
bir durum olduğu belirtilerek söz konusu Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin TBMM Genel
Kurulunda okunması suretiyle Musa FARİSOĞULLARI’nın milletvekilliğinin düşmesinin
Anayasa'nın 2., 10., 13., 25., 26., 67. ve 83. maddelerine, TBMM İçtüzüğü’nün 138. maddesine,
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 10., 11. ve 18. maddeleri ile (1) No.lu Ek Protokol'ün 3.
maddesine ve TBMM teamüllerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
III. İNCELEME
2. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan inceleme toplantısında iptal
talebini içeren dilekçe ve ekleri, Raportör Gülbin AYNUR tarafından hazırlanan inceleme
raporu, iptali talep edilen TBMM işlemi ve dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
3. TBMM’nin 4/6/2020 tarihli 95. Birleşiminde 30/1/2020 tarihli ve (3/1219) esas
numaralı Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin okunması suretiyle Diyarbakır Milletvekili Musa
FARİSOĞULLARI’nın milletvekilliği Anayasa'nın 84. maddesinin ikinci fıkrası gereğince
düşmüştür. Hüküm giydiğine dair hakkındaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula
bildirilmesi suretiyle Musa FARİSOĞULLARI’nın milletvekilliğinin düşmesine ilişkin işlemin
Anayasa'nın 85. maddesi uyarınca iptali talebiyle Batman Milletvekili Necdet İPEKYÜZ
10/6/2020 tarihinde Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
4. Anayasa koyucu tarafından milletvekilliğinin düşme sebepleri istifa, kesin hüküm
giyme veya kısıtlanma, milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar
etme ve devamsızlık hâlleri olarak öngörülmüş ve bu kapsamda Anayasa'nın 84. maddesinde
Esas Sayısı:2020/49
Karar Sayısı:2020/36
3
“İstifa eden milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesi, istifanın geçerli olduğu Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlık Divanınca tespit edildikten sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel
Kurulunca kararlaştırılır./Milletvekilliğinin kesin hüküm giyme veya kısıtlanma halinde düşmesi,
bu husustaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle olur./82 nci maddeye göre
milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar eden milletvekilinin
milletvekilliğinin düşmesine, yetkili komisyonun bu durumu tespit eden raporu üzerine Genel
Kurul gizli oyla karar verir./ Meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içerisinde
toplam beş birleşim günü katılmayan milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine, durumun
Meclis Başkanlık Divanınca tespit edilmesi üzerine, Genel Kurulca üye tamsayısının salt
çoğunluğunun oyuyla karar verilebilir.” hükümlerine yer verilmiştir.
5. Anılan madde uyarınca istifa, milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti
sürdürmekte ısrar etme ve devamsızlık hâllerinden biri sebebiyle milletvekilliğinin düşmesi için
Meclis Genel Kurulu tarafından bu hususta bir karar alınması gerekmekte iken kesin hüküm
giyme veya kısıtlanma hâli söz konusu olduğunda milletvekilliğinin düşmesi için Genel Kurul
tarafından karar alınması koşulu aranmamakta, sadece ilgili milletvekili hakkındaki kesin
hükmün Genel Kurula bildirilmesi biçimindeki usulün yerine getirilmesi yeterli olmaktadır.
6. Öte yandan Anayasa koyucu tarafından milletvekilliğinin düşmesine ilişkin kararlara
karşı Anayasa Mahkemesine başvuru imkânı tanınmış olup bu kapsamda Anayasa'nın 85.
maddesinde “Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya milletvekilliğinin düşmesine 84
üncü maddenin birinci, üçüncü veya dördüncü fıkralarına göre karar verilmiş olması hallerinde,
Meclis Genel Kurulu kararının alındığı tarihten başlayarak yedi gün içerisinde ilgili milletvekili
veya bir diğer milletvekili, kararın, Anayasaya, kanuna veya İçtüzüğe aykırılığı iddiasıyla iptali
için Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa Mahkemesi, iptal istemini onbeş gün
içerisinde kesin karara bağlar.” denilmiştir.
7. Söz konusu madde uyarınca iptal talebiyle Anayasa Mahkemesine başvurma imkânı
tanınan ve dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin de anılan madde uyarınca inceleme yetkisini haiz
olduğu milletvekilliğinin düşmesi hâlleri; Anayasa’nın 84. maddesinin birinci, üçüncü ve
dördüncü fıkralarında belirtilen durumlardır. Buna karşılık Anayasa’nın 84. maddesinin kesin
hüküm giyme veya kısıtlanma sebebiyle milletvekilliğinin düşmesini düzenleyen ikinci fıkrası
yönünden Anayasa’nın 85. maddesi kapsamında Anayasa Mahkemesine başvuru imkânı
tanınmamıştır.
8. Bu itibarla Anayasa’nın 84. maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca kesin hüküm
giyme veya kısıtlanma sebebine dayanan ve bu konudaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula
bildirilmesi suretiyle gerçekleşen milletvekilliğinin düşmesi hâli, Anayasa'nın 85. maddesi
kapsamının ve dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin inceleme yetkisinin dışında kalmaktadır.
9. Musa FARİSOĞULLARI’nın milletvekilliğinin düşmesi Anayasa'nın 84. maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca hüküm giydiğine dair hakkındaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula
bildirilmesi suretiyle gerçekleşmiştir. Dolayısıyla ilgili hakkında Anayasa'nın 85. maddesi
kapsamında iptal talebine konu olabilecek Anayasa'nın 84. maddesinin birinci, üçüncü veya
dördüncü fıkralarında sayılan sebeplerden biri ile milletvekilliğinin düşmesi hâli söz konusu
değildir. Bu itibarla iptal talebi Anayasa Mahkemesinin inceleme yetkisinin bulunmadığı bir
düşme sebebine ilişkindir.
10. Açıklanan nedenlerle iptal talebinin yetkisizlik nedeniyle reddi gerekir.
IV. HÜKÜM
Esas Sayısı:2020/49
Karar Sayısı:2020/36
4
Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun 4/6/2020 tarihli 95. Birleşiminde
30/1/2020 tarihli ve (3/1219) esas numaralı Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin okunması suretiyle
Diyarbakır Milletvekili Musa FARİSOĞULLARI’nın milletvekilliğinin düşmesinin
Anayasa’nın 85. maddesi uyarınca iptali talebinin yetkisizlik nedeniyle REDDİNE 25/6/2020
tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Full & Egal Universal Law Academy