ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2020/50
Karar Sayısı:2020/37
Karar Tarihi:25/6/2020
R.G. Tarih – Sayı:24/7/2020 – 31195
İPTAL TALEBİNDE BULUNAN: Diyarbakır Milletvekili Hişyar ÖZSOY
İPTAL TALEBİNİN KONUSU: Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun
4/6/2020 tarihli 95. Birleşiminde 30/1/2020 tarihli ve (3/1220) esas numaralı Cumhurbaşkanlığı
tezkeresinin okunması suretiyle Hakkâri Milletvekili Leyla GÜVEN’in milletvekilliğinin
düşmesinin Anayasa’nın 85. maddesi uyarınca iptaline karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İŞLEMİ
İptali talep edilen Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) işlemi şöyledir:
“Silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Diyarbakır 2. Ağır Ceza Mahkemesinin
27/3/2017 tarihli ve 2014/235 esas, 2017/103 sayılı kararı ile 6 yıl 3 ay hapis cezası ile
cezalandırılmasına karar verilen, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesinin
18/4/2018 tarihli ve 2017/1428 esas, 2018/1000 sayılı istinaf başvurusunun esastan reddine dair
kararının Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 17/9/2019 tarihli ve 2018/7107 esas, 2019/5300 sayılı
ilâmı ile onanması suretiyle cezası kesinleşen Hakkari Milletvekili Leyla Güven ile ilgili olarak,
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 83 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile 84 üncü maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca Adalet Bakanlığından alınan ilgi yazı sureti ve eki dosya ilişikte
gönderilmiştir” şeklindeki 30/1/2020 tarihli ve (3/1220) esas numaralı Cumhurbaşkanlığı
tezkeresinin TBMM Genel Kurulunun 4/6/2020 tarihli 95. Birleşiminde okunması suretiyle
Hakkâri Milletvekili Leyla GÜVEN’in milletvekilliğinin düşmesi.
II. İPTAL TALEBİNİN GEREKÇESİ
1. İptal talebini içeren dilekçede özetle; Cumhurbaşkanlığının 30/1/2020 tarihinde
TBMM Başkanlığına gönderdiği tezkerenin TBMM Genel Kurulunda okunması suretiyle Leyla
GÜVEN’in milletvekilliğinin düşmesinin Halkların Demokratik Partisi (HDP) milletvekillerinin
TBMM’den tasfiyesine yönelik siyasi saiklerle gerçekleştirilmiş bir uygulama olduğu,
milletvekilliğinin düşmesinin seçmen iradesinin en iyi şekilde sağlanabilmesi amacıyla çok
istisnai hâllerde gündeme getirildiği, nitekim TBMM tarihinde kesinleşen ceza nedeniyle
milletvekilliğinin düşmesine dair sadece bir örneğin bulunduğu, geçmişte aynı durumda başka
siyasi partilere mensup milletvekillerine ilişkin kesin hükümlerin Genel Kurulda okutulmadığı
ve böylece milletvekilliklerinin düşmediği, istisnai olma özelliği dikkate alındığında bu tür
düşme yönteminin uygulanmasından imtina edilmesinin bir teamül hâline geldiği, iptali talep
edilen işlemle anılan teamülün tam aksi yönünde hareket edildiği, HDP milletvekillerine farklı
bir muamelede bulunulmasının eşitlik ilkesini ihlal ettiği, kesinleşen cezalarla
milletvekilliklerinin düşmesi ihtimalinin ve hatta tehdidinin sürekli canlı tutulmasının
demokratik hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı, Anayasa’nın geçici 20. maddesinin anılan
maddenin yürürlük tarihinden önce var olan yasama dokunulmazlıklarının kaldırılması
taleplerine konu suçlarla ilgili ve Anayasa’nın 83. maddesinin sadece ikinci fıkrasıyla sınırlı
olacak şekilde bir düzenleme getirdiği, söz konusu düzenlemenin Anayasa’nın 83. maddesinin
tamamını kapsamadığı, bu bağlamda anılan maddenin dördüncü fıkrası gereğince tekrar seçilen
Esas Sayısı:2020/50
Karar Sayısı:2020/37
2
milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasının TBMM’nin yeniden
dokunulmazlığını kaldırmasına bağlı olduğu, bu nedenle Leyla GÜVEN’in 27. Dönem Genel
Seçimi’nde milletvekili seçilmesi üzerine istinaf ve temyiz aşamalarında yargılamanın
durdurulması taleplerinde bulunulduğu, ancak gerek istinaf gerekse temyiz aşamasında bu
taleplerin kabul görmediği, Anayasa’ya aykırı olarak yargılamaya devam edildiği, Yargıtayın
onama kararı sonrasında, yargılamanın durdurulmaması yönündeki uygulamayla ilgili ihlal
iddiaları da ileri sürülerek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulduğu, başvurunun
kabulü hâlinde yeniden yargılama yapılması ve milletvekilliğin düşmesine esas alınan hükmün
ortadan kalkması mümkün olabilecekken bu sürecin tamamlanmasının beklenmemesinin telafisi
imkânsız zararlara sebebiyet vereceği, yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına karar
verilmeden Anayasa’nın 84. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında milletvekilliğinin düşmesine
ilişkin hükümlerin uygulanmasına imkân bulunmadığı, TBMM İçtüzüğü hükümlerine göre
Genel Kurul gündemine alınacak tüm konuları görüşmek üzere Danışma Kurulunun toplandığı,
TBMM başkanının veya başkanvekilinin başkanlığında, grup başkanları veya başkanvekillerinin
görevlendirdiği herhangi bir vekilinin katılımıyla toplanan Danışma Kurulunda o günkü
birleşimin gündemi konusunda bir anlaşmaya varılması gerektiği ancak 4/6/2020 tarihli Birleşim
öncesinde böyle bir tezkerenin görüşülmesi konusunun Danışma Kurulu toplantısında gündeme
gelmediği, Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin TBMM Başkanlığına sunulmasından TBMM
Başkanvekillerinin haberinin olmadığı, 30/1/2020 tarihinden beri TBMM’de olduğu iddia edilen
tezkerenin Başkanlık Divanında yer alan HDP’li vekillerin de bilgisine sunulmadığı, anılan
tezkerenin TBMM Başkanlık Divanı kararı olmaksızın iktidar partisine mensup TBMM
Başkanvekili tarafından gündeme alınarak okutulduğu, bu durumun tezkere içeriğinin
Anayasa’nın 76. maddesiyle uyuşup uyuşmadığının denetlenmesi imkânını ortadan kaldırdığı,
bu suretle seçmen iradesinin hiçe sayıldığı, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve
ölçülülük ilkesine aykırı hareket edildiği, tezkerenin beş ayı aşkın bir süre TBMM’de
bekletildikten sonra hangi acil ihtiyaca binaen okutulduğunun açıklanmaya muhtaç bir durum
olduğu belirtilerek söz konusu Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin TBMM Genel Kurulunda
okunması suretiyle Leyla GÜVEN’in milletvekilliğinin düşmesinin Anayasa’nın 2., 10., 13., 25.,
26., 67. ve 83. maddelerine, TBMM İçtüzüğü’nün 138. maddesine, Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi’nin 10., 11. ve 18. maddeleri ile (1) No.lu Ek Protokol’ün 3. maddesine ve TBMM
teamüllerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
III. İNCELEME
2. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan inceleme toplantısında iptal
talebini içeren dilekçe ve ekleri, Raportör Gülbin AYNUR tarafından hazırlanan inceleme
raporu, iptali talep edilen TBMM işlemi ve dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
3. TBMM’nin 4/6/2020 tarihli 95. Birleşiminde 30/1/2020 tarihli ve (3/1220) esas
numaralı Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin okunması suretiyle Hakkâri Milletvekili Leyla
GÜVEN’in milletvekilliği Anayasa’nın 84. maddesinin ikinci fıkrası gereğince düşmüştür.
Hüküm giydiğine dair hakkındaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesi suretiyle
Leyla GÜVEN’in milletvekilliğinin düşmesine ilişkin işlemin Anayasa’nın 85. maddesi uyarınca
iptali talebiyle Diyarbakır Milletvekili Hişyar ÖZSOY 10/6/2020 tarihinde Anayasa
Mahkemesine başvurmuştur.
4. Anayasa koyucu tarafından milletvekilliğinin düşme sebepleri istifa, kesin hüküm
giyme veya kısıtlanma, milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar
etme ve devamsızlık hâlleri olarak öngörülmüş ve bu kapsamda Anayasa’nın 84. maddesinde
“İstifa eden milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesi, istifanın geçerli olduğu Türkiye Büyük
Esas Sayısı:2020/50
Karar Sayısı:2020/37
3
Millet Meclisi Başkanlık Divanınca tespit edildikten sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel
Kurulunca kararlaştırılır./ Milletvekilliğinin kesin hüküm giyme veya kısıtlanma halinde
düşmesi, bu husustaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle olur./82 nci
maddeye göre milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar eden
milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine, yetkili komisyonun bu durumu tespit eden raporu
üzerine Genel Kurul gizli oyla karar verir./Meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir
ay içerisinde toplam beş birleşim günü katılmayan milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine,
durumun Meclis Başkanlık Divanınca tespit edilmesi üzerine, Genel Kurulca üye tamsayısının
salt çoğunluğunun oyuyla karar verilebilir.” hükümlerine yer verilmiştir.
5. Anılan madde uyarınca istifa, milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti
sürdürmekte ısrar etme ve devamsızlık hâllerinden biri sebebiyle milletvekilliğinin düşmesi için
Meclis Genel Kurulu tarafından bu hususta bir karar alınması gerekmekte iken kesin hüküm
giyme veya kısıtlanma hâli söz konusu olduğunda milletvekilliğinin düşmesi için Genel Kurul
tarafından karar alınması koşulu aranmamakta, sadece ilgili milletvekili hakkındaki kesin
hükmün Genel Kurula bildirilmesi biçimindeki usulün yerine getirilmesi yeterli olmaktadır.
6. Öte yandan Anayasa koyucu tarafından milletvekilliğinin düşmesine ilişkin kararlara
karşı Anayasa Mahkemesine başvuru imkânı tanınmış olup bu kapsamda Anayasa’nın 85.
maddesinde “Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya milletvekilliğinin düşmesine 84
üncü maddenin birinci, üçüncü veya dördüncü fıkralarına göre karar verilmiş olması hallerinde,
Meclis Genel Kurulu kararının alındığı tarihten başlayarak yedi gün içerisinde ilgili milletvekili
veya bir diğer milletvekili, kararın, Anayasaya, kanuna veya İçtüzüğe aykırılığı iddiasıyla iptali
için Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa Mahkemesi, iptal istemini onbeş gün
içerisinde kesin karara bağlar.” denilmiştir.
7. Söz konusu madde uyarınca iptal talebiyle Anayasa Mahkemesine başvurma imkânı
tanınan ve dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin de anılan madde uyarınca inceleme yetkisini haiz
olduğu milletvekilliğinin düşmesi hâlleri; Anayasa’nın 84. maddesinin birinci, üçüncü ve
dördüncü fıkralarında belirtilen durumlardır. Buna karşılık Anayasa’nın 84. maddesinin kesin
hüküm giyme veya kısıtlanma sebebiyle milletvekilliğinin düşmesini düzenleyen ikinci fıkrası
yönünden Anayasa’nın 85. maddesi kapsamında Anayasa Mahkemesine başvuru imkânı
tanınmamıştır.
8. Bu itibarla Anayasa’nın 84. maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca kesin hüküm
giyme veya kısıtlanma sebebine dayanan ve bu konudaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula
bildirilmesi suretiyle gerçekleşen milletvekilliğinin düşmesi hâli, Anayasa’nın 85. maddesi
kapsamının ve dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin inceleme yetkisinin dışında kalmaktadır.
9. Leyla GÜVEN’in milletvekilliğinin düşmesi Anayasa’nın 84. maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca hüküm giydiğine dair hakkındaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesi
suretiyle gerçekleşmiştir. Dolayısıyla ilgili hakkında Anayasa’nın 85. maddesi kapsamında iptal
talebine konu olabilecek Anayasa’nın 84. maddesinin birinci, üçüncü veya dördüncü fıkralarında
sayılan sebeplerden biri ile milletvekilliğinin düşmesi hâli söz konusu değildir. Bu itibarla iptal
talebi Anayasa Mahkemesinin inceleme yetkisinin bulunmadığı bir düşme sebebine ilişkindir.
10. Açıklanan nedenlerle iptal talebinin yetkisizlik nedeniyle reddi gerekir.
IV. HÜKÜM
Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun 4/6/2020 tarihli 95. Birleşiminde
30/1/2020 tarihli ve (3/1220) esas numaralı Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin okunması suretiyle
Esas Sayısı:2020/50
Karar Sayısı:2020/37
4
Hakkâri Milletvekili Leyla GÜVEN’in milletvekilliğinin düşmesinin Anayasa’nın 85. maddesi
uyarınca iptali talebinin yetkisizlik nedeniyle REDDİNE 25/6/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Full & Egal Universal Law Academy