T.C. ......... 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2022/756 Esas - 2025/584
TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
.........
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2022/756
KARAR NO : 2025/584
.......x........x.
.x........x......x.
......x.........x.........x
..x......x...........x
DAVA : Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 04/11/2022
KARAR TARİHİ : 09/10/2025
KARAR Y. TARİHİ : 10/10/2025
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
TALEP :
Davacı vekili dava dilekçesi ile özetle; davalı ile müvekkili arasında 25.03.2022 tarihinde "150 ton/h Net kapasiteli Kömür Kurutma Sistemi İmalat Sözleşmesi"nin akdedildiğini, sözleşme uyarınca "İşin Tanımı" başlıklı sözleşmenin 2. maddesi uyarınca, müvekkilinin yüklenici sıfatıyla 50ton/h giriş besleme kapasitede, %25 nemli olacak şekilde, kömür kurutma kapasiteli sistemi kurmayı; fırında yakıt olarak fırının kendi kuruttuğu kömürü kullanılacak şekilde imalatını yapmayı; ekipmanın üzerine kurulacağı zemin beton kaidelerin yapımını; yerel ve ithal olarak temin edilen tüm ekipmanın montaj işlerini yapmayı; Çankırı/Orta adresindeki tesiste işletmeye alma, işletme ve bakım personelinin eğitimi işlerini yerine getirmeyi üstlendiğini, Sözleşmenin 3.2 hükmü uyarınca davalının yükümlülükleri ise, montaj alanını projede belirtilen haliyle teslim etmek, sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren sözleşmeye uygun olarak işler tamamlanıncaya kadar yükleniciye sahaya erişim hakkı vermek, sahayı yüklenicinin kullanımına amade tutmak olduğunu, ayrıca iş sahibinin sözleşme bedeli olarak 1.375.000 USD ödeme yapmayı taahhüt ettiğini, sözleşme kapsamındaki tüm işlerin sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde tamamlanacağını, "Sözleşme Bedeli ve Ödeme" başlıklı 10. maddede ön ödeme olarak işverenin sözleşmenin imzalanmasını takiben yükleniciden sözleşme bedelinin %40ı tutarında altı aylık avans teminat mektubu alacağını ve ön ödeme olarak bedelin %40ını eksiksiz olarak yüklenicinin hesabına ödeyeceğini öngördüğünü, aynı madde uyarınca, işverenin ikinci ödemeyi, tüm makine ve ekipman montajının tamamlanması üzerine toplam bedelin %50si oranında; son ödemeyi ise, kesin teminat mektuplarının verilmesi akabinde %10 oranında yapacağını, avans teminat mektubunun müvekkili şirket tarafından sözleşmenin imzalanması akabinde tevdi edilmesine rağmen, davalının bir türlü sözleşmenin yürürlüğe girmesi için gerekli olan avans tutarını, yani sözleşme bedelinin %40'ını tam olarak ifa etmemiş ve sürekli geciktirmiştir. davalı tarafından tek seferde ödenmesi gereken 550.000 USD tutarındaki avans ödemesinin peyderpey ödendiğini, ödenmesi gereken avans tutarının 29/07/2022 tarihinde tamamlandığından taraflar arasındaki sözleşmenin 30/07/2022 tarihinde yürürlüğe girebildiğini, davalının sözleşme ilişkisinin bozulması için her türlü çabayı sarf ederken, borcunu vadesinde ifa edebilecek durumda olduğunu makinelerin tedarik ve imalatının büyük ölçüde tamamlandığının .......... 2. Asliye Ticaret Mahkemesi 2022/189 D.İş sayılı delil tespiti raporunda da sabit olduğunu, davalının muhtemeldir ki, daha uygun şartlarda ihtiyacını karşılayan başka bir kömür kurutma tesisi bulduğu için, başka bir şirketten kömür kurutma sistemi sipariş ederek tesisin kurulumuna başladığını ve sözleşme ilişkisine sadık kalmayarak, kasten ve kötü niyetle sözleşmeyi ihlal ettiğini, müvekkilinin harita mühendisi ve ifa hazırlıklarıyla görevli olan diğer çalışanlarının sahaya alınmadığını, böylece işin tamamlanmasına kasten engel olunduğunu, davalının 25.08.2022 tarihinde müvekkiline bir ihtarname keşide ettirerek, sözleşmeyi haksız şekilde feshettiğini ve ayrıca avans olarak ödenen 550.000 USD tutarındaki kısmın iadesi için avans teminat mektubunun nakde çevrileceğini ihtar ettiğini, davalının henüz sözleşme yürürlüğe girmeden teminat mektubunu nakde çevirmek amacıyla başvuruda bulunduğu, ......... 77. Noterliği’nin 08.09.2022 tarihli ve 08676 yevmiye numaralı ihtarnamesinde bizzat ikrar edildiğini, sözleşmenin yürürlüğe girmesinin üzerinden henüz bir ay dahi geçmeden, ibraz edilerek nakde çevrilmesinin istenildiğini, daha sonra teminat mektubu nakde çevrilerek, sözleşme uyarınca ödenmiş olan avans tutarının teminat mektubu vasıtasıyla iade alındığını, sözleşmenin ayakta tutulması ve akde sadık kalınması için gerekli her türlü çabanın taraflarınca sarfedildiğini, davalının müvekkili ile akdettiği sözleşmeyi hiçbir haklı sebep öne sürmeksizin ve kanunda yer verilen hiçbir hukuki koşulu yerine getirmeksizin hukuka aykırı şekilde feshedildiğini, kanunda öngörülen koşullara uymadan yapılan bu fesih beyanının geçersiz olduğunu ve herhangi bir hukuki sonuç doğurmadığını, müvekkilinin sözleşme kapsamında yoksun kalınan kâr sebebiyle zarara uğradığını, ayrıca sözleşme konusu makine ve teçhizatın imalat ve tedariki için verdikleri siparişler sebebiyle de de fiili zarara maruz kaldıklarını, müvekkilinin makine ve teçhizatın imalat ve tedariki için 345.000 USD ödeme yaptığını, Sözleşme kapsamında kendisine ödenecek olan 545.000 USD kârdan da mahrum kaldığını, davalı ........ tarafından yapılan feshin hukuka aykırı, haksız ve geçersiz olduğunu, davalı ile müvekkili arasında 25.03.2022 tarihinde akdedilen sözleşmenin geçerli bir şekilde hüküm ve sonuçlarını doğurmakta olup, taraflar arasında bağlayıcı olduğunu, TBK'nun borçlu temerrüdü hükümleri uyarınca davalı turkuazın fesih hakkı doğmadığını, müvekkilinin eser meydana getirme borcu henüz muaccel olmadığından, davalı ihtarında ek süre tayin etmediğinden sözleşmeyi feshetmesinin mümkün olmayacağını, ek süre verilmeden sözleşmeden dönülmesi veya sözleşmenin feshedilmesinin hukuki sonuç doğurmayacağını, davalının TBK 473 maddesi uyarınca da sözleşme ilişkisini sona erdirmesi ve sözleşmeyi feshetmesinin mümkün olmayacağını, şayet davalı sözleşmeyi feshetmek istiyorsa, TBK 484. maddesi uyarınca müvekkili şirkete tam tazminat ödemek zorunda olduğunu, geçerli şekilde hüküm doğuran sözleşmeye aykırı davranan tarafın müvekkil şirket değil, davalının olduğunu, sözleşmeye aykırı davranan davalının müvekkilinin uğradığı zararı tazmin etmesi gerektiğini, davalının sözleşmeye aykırı davranarak ifasına engel olduğunu ve sözleşme uyarınca üstlendiği borçlarını ihlal ettiğini, müvekkili şirketin davalının sözleşmenin ifasına mani olması sebebiyle zarara uğradığını, davalının meydana gelen zarara kasten ve kötü niyetle sebebiyet verdiğini, taraflar arasındaki uyuşmazlığın çözümü için dava şartı olan arabuluculuk başvurusunun taraflarınca yapıldığını, gerçekleştirilen görüşmelerde taraflar arasında uzlaşma sağlanamayarak taraflar arasında 16.09.2022 tarihinde anlaşamama şeklinde arabuluculuk sürecinin tamamlandığını beyan ederek; davalının 150 ton/h Net kapasiteli Kömür Kurutma Sistemi İmalat Sözleşmesine aykırı davranması ve Sözleşmeyi haksız yere feshetmesi sebebiyle sözleşmenin feshinin haksız ve hukuka aykırı olduğunun tespitini, TBK m. 117 vd. ile TBK m. 484 uyarınca, müvekkilinin maruz kaldığı 900.756 USD tutarındaki müspet zararın, dava tarihinden itibaren işleyerek olan ve devlet bankalarınca Amerikan Doları için ödenen en yüksek faiz oranı esas alınarak hesaplanmış olan faiziyle birlikte, ödeme günündeki Türk Lirası karşılığının tahsiline hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP :
Davalı vekili cevap dilekçesi ile özetle; davacının davasındaki gerekçelerinin haksız olduğunu ve reddedilmesi gerektiğini, sözleşme bedelinin KDV hariç 1.375.000,00 USD olduğunu, sözleşme bedeli tesisin özel nitelikte olduğunu, tesisin her hangi bir üretici tarafından üretilip işletmeye alınamayacağını, davacının verdiği teklif üzerine her türlü mühendislik tasarımı, temel ve detay mühendislik hizmetlerinin ve ürünlerin bizzat davacı tarafından gerçekleştirileceğinin taahhüt edildiğini, ayrıca davacının kurutma tesisleri üretimi alanında yetkinliğini ispat etmek amacıyla müvekkiline İnegöl Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü'nün 1.630.000,00 Euro bedelli kurutma tesisine ilişkin "İş Bitirme Belgesi"ni teslim ettiğini, işin bizzat davacı tarafından gerçekleştirilmesinin önem arz etmesi nedeniyle sözleşmenin 16. maddesiyle müvekkilinsı yazılı onayı alınmadan bu sözleşmenin bütün ya da kısmi olarak üçüncü şahıslara devredilemeyeceği, 12. maddesiyle işin 16 maddeye aykırı şekilde devri halinde sözleşmenin müvekkili tarafından feshi gerekçesi olarak kararlaştırıldığını, ayrıca madde 12'de yer alan fesih hallerinden birinin gerçekleşmesi durumunda davacının müvekkilinden zarar, ziyan, alacak, tazminat, kâr kaybı vs. talep edemeyeceğinin kararlaştırıldığını, oysa davacının da kabul ettiği üzere davacı sözleşmeye konu ürünleri bizzat üretmek yerine müvekkilinin onayını almadan üçüncü kişilerle üretim için anlaşma imzaladığını, davacının sözleşmenin 5.2 ve 5.3 hükümleriyle sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 ay içerisinde tesisin işletmeye alınacağını taahhüt ettiğini, sözleşmenin 5.4 hükmünde de sözleşme yürürlüğe girdikten sonra ilerleme raporları düzenleneceğinin kararlaştırıldığını, Sözleşmenin yürürlüğe girmesinin ise 5.1 hükmü uyarınca sözleşmenin imzalanması, sözleşme bedelinin %40'ı tutarında altı aylık avans teminat mektubu teslimi ve bu teminat mektubunun teslimi sonrasında yüklenicinin banka hesabına teminat mektubu tutarında avansın aktarılması olarak öngörüldüğünü, sözleşmenin 25/03/2022 tarihinde imzalandığını, bu hususun ihtilafsız olduğunu, banka teminat mektubunun sözleşmenin imzalanması üzerinden iki hafta geçmesine karşın davacı tarafından temin edilemediğini, bunun üzerine müvekkilinin tesisin bir an önce işletmeye alınması gerektiğini ve bu durumda işin gecikeceğini davacıya bildirdiğini, davacının ise imalata derhal başlayıp 31.07.2022'ye kadar tesisin işletmeye alınmasının sağlanması için nakit ödeme yapılması gerektiğini belirttiğini, imalata derhal başlanarak 31.07.2022'de tesisin işletmeye alınmasını sağlamak adına müvekkilinin teminat mektubu teslim koşulu yerine getirilmemesine karşın 12 Nisan 2022'de 272.000,00 USD nakit avansını davacıya ödediğini, böylece sözleşmenin 12.04.2022'de yürürlüğe girdiğini ve davacının imalatlara başladığını, teklifin 8 numaralı "İşin Süresi" başlığında da avans ödemesinden itibaren 3 ay içerisinde teslim taahhüdü olduğunu, davacının 26.08.2022 tarihli ihtarnamesinde de bu hususu kabul ettiğini, banka teminat mektubunun 28.04.2022'de müvekkiline teslimi üzerine de 28.04.2022'de 180.000,00 USD, 07.07.2022'de 50.000,00 USD ve 29.07.2022'de 48.000,00 USD'nin davacıya ödendiğini, davacının 31.07.2022 tarihinde tesisi işletmeye almak bir yana 30.06.2022 tarihli iletisinde 18.07.2022 ve 25.07.2022'de teslim edeceğini bildirdiği imalatları sahaya dahi nakletmediğini, bu sebeple müvekkilinin 01.08.2022 tarihli dilekçesi ile banka teminat mektubunun nakde çevrilmesini talep ettiğini, bunun akabinde davacı yetkililerinin sulh olmak adına müvekkili ile derhal bir araya gelmeyi talep ettiklerini, müvekkilinin merkezinde bir araya geldiklerini, davacının üçüncü kişilerin kendisine karşı taahhütlerini yerine getirmediğini, bu nedenle gecikme olduğunu, en geç 23.08.2022 tarihine kadar imalatların sahaya sevk edileceğini ve en geç 20.09.2022'de tesisin işletmeye alınacağını ve buna dair ek sözleşme yapmayı taahhüt ettiğini, böylece müvekkilinin 03.08.2022 tarihinde teminatın nakde çevrilmesi talebinden vazgeçtiğini, müvekkilinin 25.08.2022'de davacıya ......... 56. Noterliği'nin 25.08.2022 tarihli 12319 yevmiye numaralı ihtarnamesiyle davacının taahhüdünü süresinde yerine getirmemesi, sözleşmeye aykırı şekilde üçüncü kişilere işi devretmesi ve buna karşın iyi niyetle üçüncü kişi tesisindeki imalatları da incelettirdiğinde imalatların tam olmadığını tespiti üzerine davacıya mehil verilmesinin de yersiz olduğu anlaşıldığı için sözleşmeyi feshettiğini ihtar ettiğini, böylece müvekkilinin haklı sebeplerle sözleşmeyi feshettiğini ve teminat mektubunu nakde çevirdiğini, kaldı ki davacının sözleşmeyi ihlal eden fiillerinin yalnızca burada sayılanlarla sınırlı olmadığını, davacının bu ihtarnamenin tebliğinden sonra gönderdiği Beşiktaş 6. Noterliği'nin 26.08.2022 tarihli 28527 yevmiye numaralı ihtarnamesinde de 12.04.2022 tarihinde 272.000,00 USD avans tutarı ödenmesiyle birlikte imalatlara başladığını ve müvekkilinin görevlendirdiği uzmanın imalatları incelediğini ifade ettiğini, davacının müvekkilinin yazılı onayını almadan işi üçüncü kişilere devrettiğini, müvekkilinin iyi niyetle teminat mektubu teslim edilmeden tesise kavuşmak adına 272.000,00 USD ödemişken ve davalı da bu ödemeyle imalatlara başladığını belirtmişken şimdi kötü niyetle vadenin dolmadığını iddia ettiğini, bu hususta ............ Müh. A.Ş. ile yapılan sözleşmeyi davacının 22.08.2022 tarihinde bizzat müvekkiline göndererek ikrar ettiğini, ............ Müh. A.Ş.'de bu sözleşmeden doğan yükümlülükleri Biomaksan Ltd. Şti. ve bunun dışında müvekkilinin de tam olarak tespit edemediği başka üçüncü kişilere devrettiğinin anlaşıldığını, müvekkili dışındaki üçüncü kişi ............ Mühendislik A.Ş. ile arasındaki sözleşmenin yerine getirilmemesi neticesinde mağdur ettiği müvekkiline husumet yöneltmek yerine, husumeti başta ............ Müh. A.Ş. ile bu üçüncü kişinin alt yüklenicilerine yöneltmesi gerektiğini, TBK 471 maddesi hükmü ve sözleşme hükümleri uyarınca edimini bizzat yerine getirmeyi taahhüt eden davacıya TBK madde 473/1 hükmü uyarınca sözleşmeye aykırılık nedeniyle işi geciktirmesi ile işin kararlaştırılan zamanda bitirilemeyeceğinin öngörülmesi nedeniyle sözleşmenin feshedilmesinin haksız olmadığını ortaya koyduğunu beyan ederek; fazlaya ilişkin her türlü talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla haksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:
.......... 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2022/189 D. İş sayılı dosyasının incelenmesinde; davacı şirket tarafından Torbalı Mah. 2545. Sok. 14/1 Torbalı/.......... adresinde bulunan makinelerin imalatının ne seviyede olduğu, imalatın ne oranda tamamlanmış olduğunun belirlenmesi bakımından tespit yapılmasının talep edildiği, Makine Mühendisi Hüseyin Alper Marasalı tarafından ibraz edilen 23/09/2022 tarihli bilirkişi raporunda; "......... Çevre Tekn. San. Ve Tic. Ltd. Şti ile ............ Müh. Tekn. San. Ve Tic. Ltd. Şti" arasında imzalanan "50 ton/h Net Kapasiteli Kömür Kurutma Sistemi İmalat Sözleşmesi" kapsamında sözleşme ve sözleşme eki makine ve ekipmanların incelendiği, Nemli Kömür Besleme Bunkeri, Nemli Kömür Besleme Konveyörü; Rotariy Tambur, zincir Dişli, Kurutma Siknolu ve Şasesi, Kurutma Bacası imalatlarının tamamlanmış olduğu montaja hazır vatziyette oldukları, sisteme ait motorlar ve redüktörün demonte vaziyette montaja hazır olduğu, Kazar Kömür besleme Konveyörü, Baca Fanıve Elektrik Kumanda Panosunun keşif mahallinde olmadığı, keşif yapılan mahal yetkilisi tarafından söz konusu makine ekipmanın başka firmalarca yapıldığı bilgisinin verildiğinin belirtildiği görülmüştür.
Davalının, davacıya göndermiş olduğu 25.08.2022 tarih ve 12319 yevmiye nolu ......... 56. Noterliğinin ihtarnamesinde, davacı yanca işin 23.08.2022 tarihine kadar bitirileceğine dair taahhüt verildiği, vadedilen tüm teslim sürelerinin aşıldığı, onay alınmadan sözleşmeye aykırı şekilde 3. Kişilere davacı insiyatifi ile yaptırılmakta olan imalatların beklenen istifadeye vetam olmaması sebepleriyle sözleşmenin fesh edildiği, 550.000 USD lik teminat mektubunun nakde çevrileceği, yapılmayan davacı hesabına 3. Kişilere yaptırılıp, davalı zararlarının davacıdan rücu edileceği ihtaren bildirilmiştir.
Davacı, davalı ihtarnamesine cevaben, Beşiktaş 6. Noterliğinin 26.08.2022 tarih ve 28527 yevmiye numarası ile davalıya gönderilen ihtarnamede, davacının 25.03.2022 tarihli sözleşme şartlarına uymakta olduğu, davalının sözleşmeye devam edip etmeyeceği hususunda davacıya bildirimde bulunması talep edilmiş olup, sözleşmenin haksız feshi durumundaki zararların tazmin edileceği yazılmıştır.
Davalı, davacı ihtarnamesine cevaben, ......... 77. Noterliğinin 08.09.2022 tarih ve 08676 yevmiye numarası ile davacıya gönderilen ihtarnamede, davacı tarafından taahhüt edilen tüm teslim sürelerinin aşıldığı, davalı onayı olmadan sözleşmeye aykırı şekilde 3. Kişilere davaya konu işin yaptırıldığı, bu yapılan işin de beklenen istifadeye uygun ve tam olmaması sebepleriyle davaya konu işi bu ihtarname ile feshettiğini beyan etmiştir.
Davalının davacıya cevap dilekçesine ekli teknik rapor konulu webmail yoluyla gönderdiği yazıda "30 Haziran 2022 tarihine kadar kazan dışındaki teknik özellikleri ekte pdf dosyasında verilen tüm ekipmanları sahaya sevkedeceğiz. 31 Temmuz 2022 tarihine kadar da sistemi devreye almış olacağız" ifadesinin bulunduğu görülmüştür.
Mahkememizce İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından istinabe ile davacı şirketin ticari defter ve belgeleri üzerinde mali müşavir bilirkişi Ali Erdoğan tarafından yapılan inceleme sonucu alınan 16/10/2024 tarihli raporda, davacı tarafın dava konusu döneme ait ticari defterlerinin açılış, kapanış tasdiklerinin yasal süresi içinde usulüne uygun olarak yapılmış olduğu, davacı taraf ......... Çevre Teknolojileri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi davalı ........ Linyit kömür İşletmeleri A.Ş.den USD bazında Toplam Ödeme — 550.000,00 USD, döviz alış kuru uygulanmak suretiyle Türk Lirası bazında ise ödeme toplamı 8.388.538,60 TL'sı tahsil etmiş olduğu, davacı ......... Çevre Teknolojileri Sanayi ve Ticaret Limited - Şirketinin davalı ........ Linyit kömür İşletmeleri A.Ş. defter kayıtlarında teminatın nakde çevrilmesinden dolayı dört farklı kayıt ile toplamda 9.989.368,44 TL.sı iade kaydı olduğu, 01/09/2022 Tarihli 1726 nolu yevmiye kaydına göre ; 1.600.829,84 TL.sı bedelin “Kur Farkı” açıklaması ile kayıtlı bulunduğu, Kur farkı kaydı ile birlikte 2022 Yılında Davacı ......... Çevre Teknolojileri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi kayıtlarına göre davalı taraf ile cari hesap bakiyesinin sıfır bakiye gözüktüğünün tespit edildiği, 2022 Yılı Cari Hesap Hareketlerine göre ............ Mühendislik San.ve Ticaret A.Ş. Firmasına yapılan cari işlemler neticesinde 5.147.045,43 TL.sı bakiye 159 Nolu Verilen Sipariş Avanslarında takip edilmiş olduğu belirtilmiştir.
Mahkememizce davalı ticari defter ve belgeleri üzerinde mali müşavir bilirkişi .......... tarafından yapılan inceleme sonucu alınan raporda özetle; davacı şirketin davaya konu 2022 yılına ait yasal ticari defterlerinden e-defter olarak tutmuş olduğu Yevmiye ve Defter-i Kebir defterlerinin, açılış ve kapanış tasdiklerinin (beratlarının) yasal süresi içerisinde yapılmış olduğu, yine fiziki olarak tutulan envanter defterinin de tasdiklerinin süresinde yapıldığı, defterlerin birbirini teyit ettiği, 6102 sayılı TTK’nunu ile HMK’ unun 222. maddesi amir hükümlerine göre; Davalı şirketin, 2022 yılına ait yasal ticari defterlerinin usulüne uygun düzenlendiği, açılış ve kapanış beratları ile tasdiklerinin süresi içinde yapıldığı, sahibi lehine delil kudretine haiz olabileceği, davalı ........ Linyit Kömür İşletmeleri A.Ş.'nin ......... Çevre Teknolojileri San. Ve Tic. Ltd.Şti.'ne yapılan ödeme ve tahsilatları Yevmiye Defter kayıtlarında 159.02.001 (Verilen Sipariş Avansları) hesabında takip ettiği, 12.04.2022 tarihinde 272.000,00 USD 28.04.2022 tarihinde180.000,000 USD, 07.07.2022 tarihinde 50.000,00 USD, 29.07.2022 tarihinde 48.000,00 USD olmak üzere toplam 550.000,00 USD (8.384.623,60 TL) ödeme yapıldığı, davacı şirket tarafından, davalı şirket ........ Linyit Kömür İşletmeleri A.Ş ’ ne verilmiş olan teminat mektubunun , davalı şirket tarafından 25.08.2022 tarihli T......... Bankası BBVA Siteler Şubesi'ne yazılan; " ......... Çevre Teknolojileri San. Ve Tic. Ltd.Şti. ile aramızda yapılan sözleşmeye istinaden teslim edilmesi gereken makine ve ekipmanların zamanında teslim edilmemesi ve 550.000,00 USD lık avans bedeli tarafımıza iade etmemesi sebebiyle ......... Çevre Teknolojileri San. Ve Tic. Ltd.Şti. Tarafından lehimize düzenlenen 2056001 nolu 550.000,00 USD tutarlı teminat mektubunun tazmin edilerek 16-6291933 TL nolu hesabımıza ödenmesini rica ederiz." şeklindeki yazı ile nakde çevirme talebinde bulunduğu, banka tarafından 31.08.2022 tarihinde davalı şirket hesabına 9.990.640,00 TL olarak teminat mektubu tutarının aktarıldığı, davalı şirketin muhasebe kaydının yapılmış olduğu, sonuç olarak 2022 yılında davalı şirket ........ Linyit Kömür İşletmeleri A.Ş kayıtlarına göre cari hesap bakiyesinin bulunmadığı bildirilmiştir.
Mahkememizce İnşaat Mühendisi ...., Enerji Uzmanı ........, Mali Müşavir Medine Tunahan ve Nitelikli Hesaplamalar Uzmanı ..........'den alınan bilirkişi raporunda; davalı tarafın 2022 dönemine ait ticari defterlerinin ise açılış ve kapanış tasdiklerinin yasal süresi içerisinde yapılmış olduğu, 2022 yılında davalı ........ Linyit Kömür İşletmeleri A.Ş, tarafından davacı ......... Çevre Teknolojileri San. Ve Tic. Ltd.Şti.'ne 550.000,00 USD avans mahiyetinde ödeme yapıldığı, defter kayıtlarına göre TL karşılığının 8.384.623,60 TL olduğu, davalı ........ Linyit Kömür İşletmeleri A.Ş,'nin teminat mektubunu nakde çevirdiği ve bu işlemin 31.08.2022 tarih ve 682 yevmiye madde numaralı kaydında 9.990.640,00 TL olarak yer aldığı, kur farkı olarak 1.606.016,40 TL kayıt yapıldığı bu kayıtla birlikte davacı taraf ile cari hesap bakiyesinin kapanmış olduğu ve herhangi borç ya da alacağının bulunmadığı, davacının, davalıya teslim etmiş olduğu herhangi bir malzeme bulunmadığından, davacının imalat alacağı da bulunmadığı bildirilmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Davadaki uyuşmazlığın; taraflar arasında, 25/03/2022 tarihli "150 Ton / h Net Kapasiteli Kömür Kurutma Sistemi İmalat Sözleşmesi" başlıklı sözleşmenin kurulduğu ve daha sonradan söz konusu sözleşmenin davalı tarafından çekilen 25/08/2022 tarihli ihtarname ile feshedildiği hususunda uyuşmazlığın bulunmadığı, taraflar arasındaki uyuşmazlığın; 25/03/2022 tarihli sözleşmenin davalı tarafından feshinin haklı / haksız olup olmadığı, haksız ise davacının davalıdan haksız fesih nedeni ile müspet zarar talep edip edemeyeceği, talep edebilecek ise zarar miktarı noktasında toplandığı anlaşılmıştır.
Davacı, davalının davaya konu işi davalı yanın haksız olarak fesh ettiğini iddia etmekte olup, Sözleşme konusu makine ve techizatın imalat ve tedariki için 355.756 USD mahrum kalınan kâr için ise 545.000 USD olmak üzere toplam 900.756 USD (Amerikan Doları) tutarındaki müspet zararın dava tarihinden itibaren işleyecek olan ve devlet banklarınca Amerikan Doları için ödenen en yüksek faiz oranı esas alınarak hesaplanmış olan faiziyle birlikte, ödeme günündeki Türk Lirası karşılığının tahsiline hükmedilmesini talep etmiş, davalı yan ise davacının işi geciktirdiğini, onay almadan işi 3. Firmalara yaptırdığını, yapılan feshin haklı olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir.
Tam iki tarafa borç yükleyen “Eser sözleşmesi’’ 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 470. maddesinde, "Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir” şeklinde tanımlanmıştır. Taraflara karşılıklı borç yükleyen eser sözleşmelerinde; “eser” ve “bedel” olmak üzere iki temel unsur bulunmaktadır. Bu sözleşmelerde yüklenici, iş sahibine karşı yüklendiği özen borcu nedeniyle eseri yasa ve sözleşme hükümlerine, fen, teknik ve sanat kurallarına uygun olarak yaparak ve zamanında tamamlayarak iş sahibine teslim etmekle; iş sahibi de bu çalışma karşılığında yükleniciye bedel ödemekle yükümlüdür. Eser sözleşmeleri açısından teslim; yüklenici tarafından, sözleşmenin amacına uygun olarak meydana getirilen ve nesnel ölçüler içerisinde kullanılabilir durumda bulunan sonucun (eserin), ifa zamanında (vâdede-süresinde) iş sahibinin zilyetliğine ve kullanımına sunulması veya varsa zilyetliğe ve kullanılmaya engel hâlin kaldırılmasıdır (Selimoğlu, Yaşar Engin. : Eser Sözleşmesi, ......... 2017, s. 138). Başka bir deyişle eser sözleşmelerinde teslim, yüklenicinin tamamladığı eseri, sözleşmeyi ifa etmek niyeti ile iş sahibinin fiili hâkimiyetine geçirmesi olarak da tanımlanabilir. TBK 471. maddesinde düzenlenen hüküm uyarınca yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır. Yüklenici, basiretli bir tacir, iş adamı ve işinin ehli bir teknik adam gibi davranıp, eser sözleşmesi ilişkisine girerek bir işi üstlenirken ekonomik gücünü, ekipmanını ve uzmanlığını en iyi biçimde değerlendirip, yeterli görmemesi durumunda o işi üstlenmekten kaçınmak zorundadır. Aksi hâlde, bunun sonuçlarına katlanır ve meydana gelen zarardan sorumlu tutulur. Eser sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda karine olarak akdî ilişkinin devam ettiği, yüklenicinin işi bırakmadığı, işyerini terk edip gitmediği sürece gerçekleştirilen iş ve imalatların yüklenici tarafından yapıldığı kabul edilmektedir. yüklenicinin işi teslim etmesi ya da eksik olarak bırakıp gitmesi veya sözleşmenin feshinden sonra bu tarihler itibariyle eksik ve kusurlu imalatlar belirlenmiş ise, bunları da karine olarak iş sahibinin giderdiği; teslim, fesih ya da terkten sonra yüklenicinin saptanan eksik ve ayıpları işe devam ederek giderdiği iddiasını yasal delillerle ispatlaması gerektiği kabul edilmektedir. Buna göre teslim, terk ya da fesih tarihine kadar karine yüklenici lehine olup, aksinin ispatı iş sahibinin yükümlülüğündedir. Teslim, fesih ya da terkten sonra ise karine iş sahibi lehinedir ve bunun aksini ispat külfeti yükleniciye ait olduğu belirtilmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun -YHGK- 10/06/2021 tarih ve 2017/15-2331 Esas, 2021/739 Karar sayılı kararı).
Sözleşme hukukunda temel koşul, sözleşmenin kurulmasından sonra tarafların sözleşmeden doğan yükümlülüklerini, kararlaştırılan şekilde ve zamanda yerine getirmek zorunda olmalarıdır. Sözleşme kurulduktan sonra, şartlarda değişiklik ortaya çıksa bile, taraflar sözleşme gereğini aynen yerine getirmek zorundadır. Temel kural budur ve bu kurala “ahde vefa” (söze bağlılık) ilkesi denilmektedir. Eser sözleşmesinin iki tarafa borç yükleyen sözleşme olması özelliğinden dolayı temerrüt halinde, temerrüdün sonuçları bakımından BK. m.106-108’deki düzenlemelere tabidir. Çünkü anılan maddelerde genel hükümlerden ayrılarak (BK. m.102), iki tarafa borç yükleyen sözleşmelere özgü, özel hükümler getirilmiştir. BK’nun 106-108 maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, iki tarafa borç yükleyen sözleşmeyle temerrüde düşen borçluya karşı, alacaklıya üç ayrı seçimlik hak tanındığı görülmektedir. Bunlar; aynen ifa ve gecikmeden dolayı tazminat isteme hakkı; aynen ifayı reddederek ademi ifa sebebiyle müspet zararını talep hakkı; sözleşmeyi feshederek menfi zararını isteme hakkı olarak sayılabilir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun -YHGK- 24/02/2016 tarih ve 2014/23-724 Esas, 2016/168 Karar sayılı kararı).
Geçerli şekilde kurulmuş bir özel hukuk sözleşmesinde, tarafların sözleşmeye uygun hareket etmeleri, edimlerini sözleşmeye uygun olarak yerine getirmeleri, edimin ifasını imkânsız hâle getiren her türlü davranıştan kaçınmaları zorunludur. Tarafların sözleşmeyle üstlendiği borcun hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi hâlinde ifa etmeme sonucu meydana gelir.
Eser sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda karine olarak akdî ilişkinin devam ettiği, yüklenicinin işi bırakmadığı, işyerini terk edip gitmediği sürece gerçekleştirilen iş ve imalatların yüklenici tarafından yapıldığı kabul edilmektedir. yüklenicinin işi teslim etmesi ya da eksik olarak bırakıp gitmesi veya sözleşmenin feshinden sonra bu tarihler itibariyle eksik ve kusurlu imalatlar belirlenmiş ise, bunları da karine olarak iş sahibinin giderdiği; teslim, fesih ya da terkten sonra yüklenicinin saptanan eksik ve ayıpları işe devam ederek giderdiği iddiasını yasal delillerle ispatlaması gerektiği kabul edilmektedir. Buna göre teslim, terk ya da fesih tarihine kadar karine yüklenici lehine olup, aksinin ispatı iş sahibinin yükümlülüğündedir. Teslim, fesih ya da terkten sonra ise karine iş sahibi lehinedir ve bunun aksini ispat külfeti yükleniciye ait olduğu belirtilmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun -YHGK- 10/06/2021 tarih ve 2017/15-2331 Esas, 2021/739 Karar sayılı kararı).
TBK'daki 471 inci maddesinde düzenlenen hüküm uyarınca yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır. yüklenici, basiretli bir tacir ve iş adamı ve işinin ehli bir teknik adam gibi davranıp, eser sözleşmesi ilişkisine girerek bir işi üstlenirken ekonomik gücünü, ekipmanını ve uzmanlığını en iyi biçimde değerlendirip, yeterli görmemesi durumunda o işi üstlenmekten kaçınmak zorundadır. Aksi hâlde, bunun sonuçlarına katlanır ve meydana gelen zarardan sorumlu tutulur (YHGK 07.06.2022 tarih ve E. 2020/3-688 ve K. 2022/846, 28.09.2021 tarih, E. 2017/3-2615, K. 2021/1102).
Götürü bedelin kanunda tanımı yapılmamış olup, Yargıtayın yerleşik içtihatları ve uygulamaları ile doktrinde, götürü bedel, sözleşmede yapılacak işin tamamı için kararlaştırılan toplam bedel olarak ifade edilmektedir. Başka bir anlatımla önceden ve kesin olarak tayin edilmiş ücrete “götürü ücret” denilmektedir. İş bedeli TBK m. 480 uyarınca bedel götürü olarak belirlenmiş ise yüklenici işi kararlaştırılan bedel ile yapmak zorundadır. Götürü bedelli sözleşmelerde yüklenicinin hakettiği imalat bedeli, “fizikî oran yöntemi” ile, sözleşme kapsamında gerçekleştirilen imalatın eksik ve ayıplar da dikkate alınarak işin tamamına göre fizikî oranı tespit edilerek bulunacak bu oran götürü iş bedeline uygulanmak suretiyle belirlenen rakamdan, yapıldığı tespit edilmiş olan ödemeler düşülüp hesaplanması gerekmektedir.
Eser sözleşmelerinde kural sözleşmenin ayakta bulunduğu ve hukuken varlığını muhafaza ettiği sürece gerçekleştirilen imalâtın, yapımı üstlenen yüklenici ya da taşeron tarafından ifa edilmiş ve gerekçeleştirilmiş olmasıdır. Bunun aksini ileri süren iş sahibi, yüklenicinin işi bırakıp kalan işi başkalarına tamamlattığı ya da kendisinin tamamladığını yasal delillerle kanıtlamak zorundadır. (Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 2016/5175 Esas, 2018/1303 Karar).
Eser sözleşmelerinde sözleşmenin haksız feshedildiğinin tespiti halinde yüklenici bakiye iş bedeli ile birlikte tamamlanmayan kısma ilişkin kâr kaybını talep edebilecektir. kâr kaybı hesabında da yerleşik içtihat ve uygulamalarda kâr kaybının 6098 Sayılı TBK'nın 408. maddesinde( mülga 818 sayılı BK'nın 325) düzenlenen kesinti yöntemine göre hesaplanacağı kabul edilmektedir. Buna göre hesaplamanın, dönme zamanında yapılmayan/kalan iş bedeli ya da işe hiç başlanmamışsa iş bedelinin tamamından, işin yapılmaması veya tamamlanmaması nedeniyle yüklenicinin yapmaktan kurtulduğu, işçilik, malzeme, vergi, sigorta, amortisman vs. giderleri ile kalan sürede başka bir iş yaparak kazandığı veya kazanmaktan bilerek kaçındığı yararların düşülmesi suretiyle yapılması gerekmektedir. ( Yargıtay (kapatılan ) 15. HD. 11.04.2007 tarih 2006/4955 E. 2007/2372 K.sayılı, 09.05.2013 tarih 2012/7521 E. 2013/3029 K.sayılı, 20.07.2011 tarih 2011/864 E. 2011/4787 K.sayılı ve18.12.2019 tarih 2019/312E. 2019/5246 K. sayılı ilamları ) .Sözleşmenin iş sahibi tarafından haklı olarak feshi veya tarafların ortak kusuru nedeniyle feshi halinde ise yüklenici tarafından sözleşme kapsamında bakiye iş bedeli talep edilebilecek, müspet zarar kapsamındaki kâr kaybını ise talep edemeyecektir.
Davaya konu alacak bakımından ispat yükü davacı tarafta olmakla birlikte ticari davalarda, ya da iki tarafın tacir olduğu ve dava konusunun ticari işletmeleri ile ilgili olduğu davalarda, ticari defterler ile sözleşme ilişkisinin veya alacak miktarı ispatlanmalıdır.
Davaya konu alacak bakımından ispat yükü davacı tarafta olmakla birlikte ticari davalarda, ya da iki tarafın tacir olduğu ve dava konusunun ticari işletmeleri ile ilgili olduğu davalarda, ticari defterler ile sözleşme ilişkisinin veya alacak miktarı ispatlanmalıdır. Ticari defterler kesin delillerdendir.
Taraflar arasında 25.03.2022 tarihli "Turkuazın 150 ton/h Net kapasiteli Kömür Kurutma Sistemi İmalat Sözleşmesi" imzalandığı, bu sözleşmede davacı yanın "Yüklenici" davalı yanın ise "İşveren" konumunda bulunduğu, bahsi geçen sözleşme ile, davacı yan ilgili kömür kurutma tesisinin projelerinin çizimi, imalat, imalatın üzerine kurulacağı zemin beton ve beton kaidelerinin yapımı, yerel ve ithal olarak temin edilen tüm ekipmanın montaj işleri, işletmeye alma ve işletme ve bakım personelinin eğitimini üstlendiği, davalı yanın tesisin kurulacağı yerin davacıya teslimi ile işin bedeli olan KDV hariç 1.375.000 USD nin davacıya ödenmesi sorumluluğunu üstlendiği anlaşılmaktadır.
Sözleşmenin "Sözleşmenin Süresi, Feshi, İşin Başlama ve Bitiş Tarihleri" başlıklı 12. maddesinde;
"İşbu Sözleşme, Tarafları temsile yetkili kişilerce imzalanmasını müteakip avans miktarının Yüklenicinin hesabına yatırılması ile yürürlüğe girer. Bu tarihten itibaren sözleşme konusu işe hemen başlanır.
İşverenin sözleşmeyi feshetme ve aşağıdaki durumlarda yükleniciye tazminat ödememe hakkı bulunmaktadır.
a) Yüklenicinin 5.3.2 nolu Alt Maddeye (Teminatlar ve Borç Senetleri) uygun hareket etmemesi,
b) Yüklenicinin işi bırakması veya sözleşmede belirtilen yükümlülükleri yerine getirmemeyi açıkça beyan etmesi,
c) Haklı nedenler ve/veya mücbir sebepler hariç, yüklenicinin sözleşmede belirtilen yükümlülükleri yerine getirmemesi,
d) Yüklenicinin işlerin tamamını veya bir kısmını gerekli anlaşmalar yapılmaksızın üçüncü kişi ya da kuruluşlara vermesi veya sözleşmeyi devretmesi,
e) Yüklenicinin iflas etmesi veya acze düşmesi, tasfiye edilmei, ihtiyati haciz veya idari emir altında olması, alacaklılarıyla birleşmesi, alacaklısının faydasına alacaklı, kayyum veya yönetici altında faaliyet göstermesi veya (Geçerli Yasa kapsamında) bunlara benzer etkiye sahip bir faaliyet içinde olması,
f) Yüklenicinin işverenin herhangi bir çalışanına (doğrudan veya dolaylı olarak) rüşvet, hediye, bağış, yüzdelik veya benzer bir değer verdiğinin şüpheye yol bırakmayacak şekilde ispat edilmesi,
Bu olay ve durumların herhangi birinin gerçekleşmesi halinde işveren, yükleniciye 14 gün önceden haber vererek sözleşmeyi feshedebilir, ancak (e) veya (f) fıkralarında geçen durumlarda işveren önceden haber vermek suretiyle sözleşmeyi hemen feshedebilir. İşverenin sözleşmeyi feshetme kararı, işverenin sözleşme gereği olan veya olmayan diğer haklarını ortadan kaldırmayacaktır."
Sözleşmenin 12. maddesinin a bendinde;
"Mühendislik hizmetleri, ekipman tedariki ve montaj işlemleri (işbu sözleşme kapsamındaki tüm işler), sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 ay içinde tamamlanır. Sahadaki kazık, zemin ıslahı ve altyapı işleri sözleşmenin yürürlüğe giriş tarihinden sonra 30 gün içerisinde yüklenici tarafından işverenin onayı alınarak işveren namı hesabına, ilgili masraflar sözleşme bedeline eklenmek kaydıyla yapılabilir. Söz konusu işin yüklenici tarafından yapılması durumunda iş için gerekli süre sözleşmenin tamamlanma süresi olan 3 aylık döneme ilave edilir. İlgili iş için işverenin istemesi durumunda sözleşme imzalanmasına, müteakip ticari teklif Yüklenici tarafından sunulacaktır. Haklı nedenler ve/veya mücbir sebepler hariç yüklenicinin bu işleri geciktirmesi hiçbir şekilde üç aylık işin teslim süresine etki etmez"
Taraflar arasında imzalanmış olan 25.03.2022 tarihli sözleşmenin 5.3. maddesinde "işbu sözleşme kapsamındaki tüm işler Sözleşme'nin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 (üç) ay içinde tamamlanır." denilmekte olup, yine taraflar arasındaki sözleşmenin 10. maddesi "Sözleşme Bedeli ve Ödeme" altındaki "Ödeme Planı" başlığında "Sözleşme süresi %40 peşinat Yüklenici tarafından alındığında başlar" ibaresi bulunmaktadır. Aynı şekilde sözleşmenin "5.1. Sözleşmenin Yürürlüğe Girmesi" başlıklı maddesinin (c) bendinde "İş bu sözleşmede tanımlanmış toplam sözleşme bedelinin %40 ının Yüklenicinin banka hesaplarına ulaşması ile" ibaresi bulunmaktadır.
Talep, cevap, Sözleşme, ihtarnameler, mübrez belgeler, bilirkişi raporları ve tüm dosya kapsamına göre somut olayda;
Davacı, Sözleşme konusu makine ve techizatın imalat ve tedariki için 355.756 USD, mahrum kalınan kâr için ise 545.000 USD olmak üzere toplam 900.756 USD tutarındaki müspet zararın dava tarihinden itibaren işleyecek olan ve devlet banklarınca Amerikan Doları için ödenen en yüksek faiz oranı esas alınarak hesaplanmış olan faiziyle birlikte, ödeme günündeki Türk Lirası karşılığının tahsiline hükmedilmesini talep etmiştir.
Davalı savunmasında, davalının 12.04.2022 tarihinde göndermiş olduğu 272.000 USD lik avans ile işe başlamış olduğunu, malzemelerin üretilmeye başlandığını, davacı tarafından teminat mektuplarının davalıya geç teslim edildiğini, davacı tarafça işin 31.07.2022 tarihinde teslim edileceğine dair taahhüt verildiğini savunmuştur.
Davalı tarafça davacıya 12.04.2022 tarihinde 272.000 USD, 28.04.2022 tarihinde 180.000 USD, 07.07.2022 tarihinde 50.000 USD, 29.07.2022 tarihinde 48.000 USD olmak üzere toplam 550.000 USD ödeme yapıldığı tespit edilmiştir.
Davalının 25.08.2022 tarih ve 12319 yevmiye nolu ......... 56. Noterliğinin ihtarnamesi ile 14 gün önceden haber vermek suretiyle, ......... 77. Noterliğinin 08.09.2022 tarih ve 08676 yevmiye numaralı ihtarname ile taraflar arasındaki iş ilişkisini, sözleşmenin 12. maddesinin (a) ve (d) bendleri uyarınca feshetmiş olduğu anlaşılmaktadır.
Sözleşmede iki ayrı fesih nedeninden 12/a maddesindeki fesih nedeni, davaya konu işin Sözleşme'nin yürülüğe girdiği tarihten itibaren 3 (üç) ay içinde tamamlanmasına yönelik olup, sözleşmenin 12/d maddesindeki fesih nedeni ise, davacının davaya konu işin tamamını ya da bir kısmını gerekli anlaşmalar yapılmadan üçüncü kişi veya kuruluşlara vermesi yada devretmesine yöneliktir.
Taraflar arasında düzenlenmiş olan sözleşmede avans bedeli %40 olarak belirlenmiş olup, toplam sözleşme bedelinin de 1.375.000 USD olması karşısında, avans bedelinin 550.000 USD olduğu hesaplanmıştır. Sözleşmenin 29.07.2022 tarihinde yürürlüğe girdiği, bu tarihten itibaren davacının işi bitirmek için 3 (üç) aylık süresi bulunduğu ve Sözleşmenin 5.1 maddesinde, Sözleşmenin ancak belirtilen teminat mektuplarının davalıya teslimi sonrasında yürürlüğe gireceği belirtilmiştir.
Dosyada mevcut teknik raporda, "...30 Haziran 2022 tarihine kadar kazan dışındaki teknik özellikleri ekte pdf dosyasında verilen tüm ekipmanları sahaya sevkedeceğiz. 31 Temmuz 2022 tarihine kadar da sistemi devreye almış olacağız.", ifadesi ile davacının davaya konu işi sözleşme ilişkisinde belirtilen süreden daha hızlı yürütmesinde bir engel bulunmadığı, Sözleşmeye göre davalının kendi uhdesinde bulunan avans ödeme yükümlülüğünü 29.07.2022 tarihine kadar tamamlamamış durumda olduğu, davalı tarafça düzenlenmiş 25.08.2022 tarihli fesih ihtarnamesi itibari ile de, davacının işi bitirmek için 2 aylık daha süresi bulunduğu anlaşılmakla davacının işte gecikmiş olduğuna yönelik daval tarafın fesih nedeninin haklı olmadığı kanaatine varılmıştır.
Taraflar arasında düzenlenmiş olan sözleşmenin 12.d maddesine göre yapılan fesih nedeninin incelenmesinde, davacının davaya konu işin tamamını ya da bir kısmını gerekli anlaşmalar yapılmadan üçüncü kişi veya kuruluşlara vermesi yada devretmesi fesih nedeni olarak belirlenmiş olup, davacının dava dışı ............ Mühendislik San. Ve Tic. A.Ş. İle davaya konu sözleşmenin iş tanımı ile aynı olacak şekilde, 830.000 USD üzerinden anlaştığı ve davacının davaya konu işi 830.000 USD bedel ile ............ Mühendisliğe devrettiği tespit edilmiştir. Keza yapılan bu tespit de, davaya konu iş için 545.000 USD kâr mahrumiyeti talebinde, sözleşme bedeli olan 1.375.000 USD ile 830.000 USD lik dava dışı ........ Mühendislik İle yapılan sözleşme bedeli arasındaki farkı da belirlemiştir.
Diğer yandan davacının davaya konu işi başkasına devretmesinin, taraflar arasında düzenlenmiş olan sözleşmenin 12.d maddesi ile fesih nedeni olarak gösterilmiş olduğu, ........ Mühendislik ile davacının ilişkisinin davalı tarafça kabul edilmemesi ve davacının işi başkasına devretmesi nedeni ile davalının fesih iradesini kullanmasının haklı nedene dayandığı kanaatine varılmış ve Sözleşmenin feshinin hukuka aykırı olduğunun tespitine yönelik davanın reddi gerekmiştir.
Eser sözleşmelerinde sözleşmenin haksız feshedildiğinin tespiti halinde yüklenici bakiye iş bedeli ile birlikte tamamlanmayan kısma ilişkin kâr kaybını talep edebilecektir. Davacının işi üçüncü kişiye devretmesi nedeniyle davalının fesih iradesinde bulunmasının haklı nedene dayanmasından dolayı kârdan mahrumiyeti alacağına ilişkin davanın da reddine karar vermek gerekmiştir.
.......... 2.ATM tarafından 2022/189 D.İş. Sayılı tespit ile davacının gösterdiğialanın bir imalathane olduğu ve davaya konu bir kısım malzemelerin bu imalathanede montaja hazır şekilde bulunduğu ileri sürülmüştür. Söz konusu tespit dosyasına esas .......... İli Torbalı ilçesinde yapılan keşif davaya konu sözleşme ile belirlenen kömür kurutma sisteminin yapılacağı yerde değil, ancak davacı tarafın işin devredildiği dava dışı ........ firmasının anlaşmış olduğu bir imalathanede yapıldığı, taraflar arasında imzalanmış olan sözleşmenin 2. maddesi "İşin Tanımı" nda malzemelerin üretimi yanında, tüm ekipmanın montaj işleri ile işletmeye alma işlemlerinin de davacı uhdesinde olduğu, dava dosyası kapsamında davacının, sözleşmeye konu alanda yapmış olduğu herhangi bir imalata yönelik bir tespit olmadığı, .......... 2.ATM tarafından 2022/189 D.İş. Sayılı tespite esas malzemelerin de davalı tarafından kabul edildiğine ve/veya teslim alındığına yönelik belge ibraz edilmediği ve davacının herhangi bir imalat ve tedarik alacağı bulunmadığı kanaatine varılmış; makine ve teçhizatın imalat ve tedarik alacağına ilişkin davanın reddine karar vermek gerekmiştir
Vekalet ücreti hesaplamasında Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 05/05/2016, 2015/3934 Esas, 2016/2610 Karar sayılı, Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 14/09/2022 tarihli 2021/5743 Esas 2022/4103 Karar sayılı kararı, Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 11/05/2023 tarih, 2022/852 Esas, 2023/1803 Karar sayılı, 24/09/2024 tarih, 2023/1605 Esas, 2024/2907 Karar sayılı kararları ......... 27. Hukuk Dairesinin 16/01/2025 tarih, 2024/726 Esas, 2025/30 karar sayılı kararlarında belirtildiği üzere dava değerinin yabancı para olarak (USD: Amerikan doları) gösterilmesi halinde dava tarihindeki (04/11/2022) kura göre TCMB efektif satış kuru üzerinden (1 USD: 18,65 TL) hesaplanacak Türk Lirası üzerinden (900.756x18,65=16.799.099,40 TL) esas alınarak belirlenen ve takdir olunan 775.990,99 TL nispi vekalet ücretine ilişkin aşağıdaki gibi hüküm kurmak gerekmiştir.
HÜKÜM: Ayrıntılı gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere,
1-Sözleşmenin Feshine ilişkin tespit davasının REDDİNE
2. Müspet Zararın Tazminine Yönelik;
a- Makine ve Teçhizatın imalat ve tedarik alacağına ilişkin davanın REDDİNE,
b-Kârdan Mahrumiyeti alacağına ilişkin davanın REDDİNE,
3-Alınması gerekli maktu karar ve ilam harcı olan 615,40-TL'nin, peşin alınan 170.775,00 TL harçtan mahsubu ile bakiye 170.159,60-TL harcın karar kesinleştiğinde talep halinde yatırana iadesine,
4-Davalı duruşmada kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 775.990,99-TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine,
5-Taraflarca yatırılan gider avansından artan kısmın HMK'nun 333.maddesi uyarınca karar kesinleştiğinde, talep halinde yatırana iadesine,
6-Arabuluculuk faaliyeti sonunda taraflar anlaşamadıklarından, Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A-14. maddesi uyarınca Bakanlık bütçesinden karşılanan 1.560,00 TL arabuluculuk ücretinin, davacı taraftan tahsili ile hazineye gelir kaydına
Dair, davacı vekilinin (e-duruşma) ve davalı vekilinin yüzüne karşı, kararın tebliği tarihinden itibaren 2 hafta içinde ......... Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere oybirliği ile verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı .09/10/2025