T.C. ... 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2024/397 Esas - 2025/569
TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
...
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2024/397
KARAR NO : 2025/569
............x...........x..................x
...............................x...................x
..xx....xx.......................x...........x
DAVA : Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 10/06/2024
KARAR TARİHİ : 02/10/2025
KARAR Y. TARİHİ : 03/10/2025
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
TALEP :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin, dava dışı T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı nezdinde yapılan ihale sonucu, Hatay ili, İskenderun ilçesi, ....b Mahallesi, 499 adet konut, ........... Mahallesi, 460 adet konut ve 1 adet 3 dükkanlı ticaret merkezleri inşaatı ile altyapı ve çevre düzenlemesi işini üstlendiğini, bu işte kullanılmak üzere gerekli olan kapı ve malzemelerin imalat ve montajı için davalı ile sözleşme imzalandığını, müvekkili ile davalı şirket arasında 30.05.2023 tarihinde sözleşme ve 14.08.2023 tarihli hesap mutabakatı imzalandığını, sözleşmede ve mutabakatta belirtilen edimler ve ödemelerin müvekkili tarafından eksiksiz yerine getirilmesine rağmen, davalı şirket tarafından teslim edilmesi gereken ürünlerin teslim edilmediğini, müvekkilinin sözleşme bedeli olan 10.785.619,00 TL'yi davalı tarafa ödediğini, akdedilen sözleşmede taraflara ait tüm sorumluluklar ve yükümlülüklerin ayrıntıları ile belirlendiğini, fakat sözleşme kurulmuş olduğu halde davalı şirket sözleşmeden kaynaklı edimlerini müvekkil şirketin tüm uyarılarına rağmen yerine getirmediğini ve sözleşmeye, mevzuata aykırı hareket ettiğini, bu süreçte davalı şirketin, malzemeleri teslim edemediğini ve 14.08.2023 tarihinde hesap mutabakatı imzalandığını, müvekkili şirketin, ........ Şirketler Grubu bünyesinde yer aldığını, davalı şirket ile ........ Şirketler Grubu bünyesinde olan .......... Yapı Teknik Tic. A.Ş. arasında konut yapım işinin tarafların karşılıklı mutabakatları ile iptal edildiğini, 30.05.2023 tarihinde imzalanan, İskenderun 959 (499+460) Konut yapım işini içeren dava konusu sözleşme imzalanarak önceki sözleşmede ödenen 2.000.000 TL tutarındaki avansın cari hesaba virman edildiğini, aynı şekilde yine ........ Şirketler Grubu bünyesinde bulunan müvekkilinin şirkete ait Hatay Payas 542 konut ile Aksaray 694 konut işleri için davalı şirkete ödenen toplam 1.500.000 TL avans 30.05.2023 tarihinde imzalanan 959 konut yapım işine ait cari hesaba virman edildiğini, mutabakatta 15.10.2023 tarihine kadar malzemelerin şantiye alanına indirileceğinin taahhüt edilmesine rağmen, davalı tarafın bu taahhüdünü de yerine getirmediğini, müvekkili şirketin sözleşme gereği 14.08.2023 tarihli taraflar arasında imzalanmış olan hesap mutabakatında da görüleceği üzere sözleşme borcunu ödediğini sözleşme ile işin konusu olan 06.02.2023 tarihli deprem ile depremzedelerin temel ihtiyacını karşılayacak konut, ticari merkez inşaatları ile altyapı ve çevre düzenlemesi işi yapılacak olup davalı şirket tarafından yerine getirilmeyen edim ve ödemeler ile başta depremzedeler olmak üzere müvekkilinin de çok ciddi boyutlarda maddi zarara uğradığını, müvekkilinin şifahi olarak da davalı ile görüşmesine rağmen, malzemelerin teslim edilmemesi nedeniyle ... 79. Noterliğinin 02.04.2024 tarih ve 8657 yevmiye numaralı ihtarnamesi keşide edildiğini, ihtarnamede sözleşmenin haklı olarak feshedildiğinin bildirildiğini ve sözleşme bedeli, gecikme cezası ile maddi zararın talep edildiğini, davalı tarafa ihtarname, e-tebligat yolu ile tebliğ edilip 03.04.2024 tarihinde okunmasına rağmen herhangi bir cevap verilmediğini ve ödeme yapmadığını, davalı şirketin sözleşmeden kaynaklı edimlerini yerine getirmemiş olmasından dolayı dava şartı olması sebebiyle davalı şirkete karşı Arabuluculuk Bürosu'na başvuru yapıldığını, davalı şirketin arabuluculuk toplantısına katılmadığını, beyan ederek davanın kabulü ile davalı tarafa ödenen sözleşme bedeli için fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 80.000,00 TL'nin temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak müvekkili şirkete verilmesini, sözleşmede belirtilen gecikme cezası için fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL'nin temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak müvekkili şirkete verilmesini, sözleşmeye konu malzemelerin tekrar alınması nedeniyle doğmuş olan maddi zarar için fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL'nin temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak müvekkili şirkete verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davacı vekili 30/06/2025 tarihli ıslah dilekçesi ile; sözleşme bedeli alacağına ilişkin 6.140.355 TL’nin temerrüt tarihi olan 18.04.2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, gecikme cezası alacağına ilişkin 981.491,32 TL’nin temerrüt tarihi olan 18.04.2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, maddi zarar alacağına ilişkin 3.965.421,10 TL’nin temerrüt tarihi olan 18.04.2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP :
Davalı tarafa dava dilekçesi ve duruşma günü usulüne uygun olarak tebliğ edilmiş, cevap dilekçesi ibraz edilmemiş; HMK m. 128 gereğince dava dilekçesinde ileri sürülen vakıaların tamamı inkar edilmiş sayılmıştır.
DELİLLER :
Davacı ............. Yapı Tek. Tic. A.Ş ile dava dışı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı arasında Hatay İli İskenderun İlçesi ....b Mahallesi 499 Adet Konut ve ........... Mahallesi 460 Adet Konut ve 1 Adet 3 Dükkanlı Ticaret Merkezi İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşine ilişkin sözleşme imzalandığı, sözleşmede davacı şirketin yüklenici, dava dışı kurumun idare olarak yer aldığı anlaşılmıştır.
Taraflar arasında akdedilen 30.05.2023 tarihli sözleşmenin incelenmesinde ise davacı ............. Yapı…Tic AŞ’nin işveren, davalı ....... Makine…Tic Ltd Şti’nin alt yüklenici konumunda olduğu, sözleşmenin 3. maddesinde;
"Madde 3-İşin adı, Şartları, Niteliği, Birim Fiyatı ve Miktarı,
Tanımlar
3.1.Hatay ili İskenderun ilçesi, ....b Mahallesi 499 adet konut, ........... mahallesi 460 adet konut ve 1 adet 3 dükkanlı ticaret merkezi inşaatları ile altyapı ve çevre düzenlemesi işi. Yapılacak bu işin sözleşmesinin uygulanmasında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ile Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde ve ihale dökümanını oluşturan belgelerde yer alan tanımlar geçerlidir.
3.2.İdare nezdinde ve işverenin taahhüdü altında yapımı devam eden Gaziantep ili Şahinbey ilçesi Burçkarakuyu mahallesi Güneykent 2.Bölge 6.Etap 664 adet konut inşaatı ile altyapı ve çevre düzenlemesi işi kapsamında;
(ÖZEL-24) iki yüzü pvc kaplamalı çelik daire giriş kapısının imal edilmesi ve yerine konulması
(ÖZEL-17A) Duman sızdırmaz kapu yapılması ve yerine konulması
(ÖZEL-17) Yangın kapısı yapılması ve yerine konulması ile
(ÖZEL-14) Duvar boyası ile aynı renk boyanmış DKP Saçtan, duman sızdırmaz, yangın dayanımı binaların yangında korunması hakkında yönetmeliğe göre belirlenmiş gizli kilitli duman sızdırmaz şaft kapağının yapılması ve yerine konulması işlerinin,
İş bu sözleşmede bahse konu malzemelerin temin edilmesi,…imal edilmesi, şantiye sahasına nakli, yatay ve düşey taşımalar ile yerine montaj işleri..
Madde 7-İşe Başlama ve Bitirme Tarihi
7.1.1.Sözleşmenin 30.05.2023 tarihinde imzalanmasını müteakip işe başlanacak ve madde 3.4.te belirtilen çelik kapı, menfezli ve düz demir kapı, duman sızdırmaz demir kapı, yangın kapısı ile şaft kapaklarının sözleşmeye konu ürünlerin ¼’lük kısmı en geç 30 Haziran 2023’e kadar kalan ürünlerin tamamı birer ay ara ile peyder pey Temmuz, Ağustos ve Eylül 2023’e kadar şantiye sahasına indirilecek, tüm montaj ise en geç 31 Aralık 2023 tarihinde bitirilmiş ve idaresine teslim edilmiş olacaktır.
7.2.Gecikme Halinde Alınacak Cezalar
7.2.1.Alt yüklenici verilecek süre uzatımı hariç işi zamanında bitirmediği takdirde geçen her takvim günü için sözleşme bedelinin 1/1000 (bindebiri) gecikme cezası kesebilecektir." düzenlemelerinin bulunduğu görülmüştür.
Davacı şirket ile dava dışı ............ Çelik Kapı – ........... arasında akdedilen 05.02.2024 tarihli sözleşmenin incelenmesinde; davanın tarafları arasındaki sözleşme ile konu itibariyle aynı nitelikte olduğu, iş bu sözleşmenin 3.4.maddesinde yer alan ürün ve birim fiyatların belirtildiği görülmüştür.
Davalı şirket ile ........ Şirketler Grubu arasında akdedilen 14/08/2023 tarihli Hesap Mutabakatı belgesinde; sözleşme bedeline ilişkin iş bu hesap mutabakatı tarihi itibariyle 8.000.000,00TL tutarın davalı şirkete ödenmiş olduğunun belirtildiği görülmüştür.
Davacı şirket tarafından davalı şirkete keşide edilen ... 79.Noterliği’nin 02.04.2024 tarih ve 08657 sayılı ihtarnamesinde; taraflar arasındaki 30.05.2023 tarihli sözleşme ve mutabakat gereği ödeme ediminin yerine getirilmesine rağmen ürünlerin teslim edilmediği, bu nedenle yeni bir sözleşme imzalamak zorunda kalındığını, bugüne kadar ödenen toplam 10.785.619,00TL, gecikme cezası (31.12.2023-31.03.2024 tarihleri arası) 981.491,32TL ve ürünlerin tekrar alınması nedeniyle maddi zarar olan 4.214.381,00TL tutarın ödenmesinin ihtar edildiği, ihtarnamenin 02.04.2024 tarihinde davalı UETS hesabına konulduğu, ihtarnamede davalı şirkete 10 gün süre verildiği anlaşılmıştır.
Mahkememizce ticari defter ve kayıtları üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmış, davacı tarafın ticari defter ve kayıtlarının incelenmesine yönelik alınan bilirkişi raporunda; davacı şirketin dava konusu işlemlerinin bulunduğu 2023 ve 2024 yıllarına ait ticari defterlerinin açılış ve kapanış tasdiklerinin Türk Ticaret Kanunu Hükümlerine ve Vergi Usul Kanununun Elektronik Defter Genel Tebliğlerine uygun olarak yasal süreler içinde yapılmış olduğu, davacı ............. Yapı Teknik Ticaret Anonim Şirketi'ne ait ticari defter kayıtları üzerinden, davalı ....... Makina Çelik Sanayi Ticaret Limited Şirketi ile ilgili inceleme, tespit ve değerlendirmeler neticesinde; davalı şirket tarafından davacı şirkete düzenlenmiş olan 30.08.2023 tarihli FAT2..........9 numaralı “ÇELİK KAPI” açıklamalı 4.636.800,00.-TL tutarındaki elektronik fatura ve 31.08.2023 tarihli FAT2023000000020 numaralı “ÇELİK KAPI” açıklamalı 4.670.400,00.-TL tutarındaki elektronik fatura olmak üzere toplamda (4.636.800+4.670.400=) 9.307.200,00.-TL tutarındaki 2 adet elektronik faturanın davacı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olduğu, davacı şirket tarafından davalı şirkete yapılmış olan toplamda 15.447.555,00.-TL tutarındaki 8 adet ödeme hareketinin davacı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olduğu, sonuç olarak davacı şirketin ticari defter kayıtlarına göre, dava tarihi (10.06.2024) itibariyle davalı şirketin davacı şirkete (9.307.200-15.447.555=) 6.140.355,00.-TL tutarında borç bakiyesinin kayıtlı olduğu, davacı şirkete ait ticari defter kayıtları üzerinden, dava dışı ............ Çelik Kapı – ........... firması ile ilgili incelemelerde ise davacı şirketin ticari defter kayıtlarında dava ışı ............ Çelik Kapı – ........... firması tarafından davacı şirkete “Çelik Kapı Alımı, Yangın Kapısı Alımı, Demir Kapı Alımı vb.” açıklamalı toplamda 15.289.116,00.-TL tutarındaki 26 adet faturanın ve ilgili faturalara ait ödemelerin davacı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olduğu bildirilmiştir.
Mahkememizce İnşaat Mühendisi ..., Nitelikli Hesaplamalar Uzmanı Hakan Türk ve Mali Müşavir H.........z'dan oluşan bilirkişi heyetinden alınan 19/06/2025 tarihli bilirkişi raporunda; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Hatay İli İskenderun İlçesi ....b Mahallesi 499 Adet Konut ve ........... Mahallesi 460 Adet Konut ve 1 Adet 3 Dükkanlı Ticaret Merkezi İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşine ait davacı şirketle akdedilen sözleşme örneklerinin gönderildiği, Taraflar arasında akdedilen 30.05.2023 tarihli sözleşmenin incelenmesinde ise davacı ............. Yapı…Tic AŞ’nin işveren, davalı ....... Makine…Tic Ltd Şti’nin alt yüklenici olduğu, sözleşmenin 3.4. maddesinde belirtilen imalatın davalı (yüklenici) şirket tarafından davacı (işveren) şirkete teslim edildiğine ve sözleşmeye uygun şekilde edimin ifa edildiğine ilişkin bir bilgi ve belgenin dava dosyasında bulunmadığı, davacı şirketin 02.04.2024 tarihli noter ihtarı ile taraflar arasındaki sözleşmeyi haklı nedenle feshettiğinin anlaşıldığı, Davacı şirketin dava konusu işlemlerinin bulunduğu 2023 ve 2024 yıllarına ait ticari defterlerinin defterinin açılış ve kapanış tasdiklerinin Türk Ticaret Kanunu Hükümlerine ve Vergi Usul Kanununun Elektronik Defter Genel Tebliğlerine uygun olarak yasal süreler içinde yapılmış olduğu, davalı şirket tarafından davacı şirkete düzenlenmiş olan 30.08.2023 tarihli FA.........9 numaralı “ÇELİK KAPI” açıklamalı 4.636.800,00.-TL tutarındaki elektronik fatura ve 31.08.2023 tarihli FAT...............0 numaralı “ÇELİK KAPI” açıklamalı 4.670.400,00.-TL tutarındaki elektronik fatura olmak üzere toplamda (4.636.800+4.670.400=) 9.307.200,00.-TL tutarındaki tablo olarak detayları belirtilmiş olan 2 adet elektronik faturanın davacı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olduğu, davacı şirket tarafından davalı şirkete yapılmış olan toplamda 15.447.555,00.-TL tutarındaki 8 adet ödeme hareketinin davacı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olduğu, sonuç olarak davacı şirketin ticari defter kayıtlarına göre, dava tarihi (10.06.2024) itibariyle davalı şirketin davacı şirkete (9.307.200-15.447.555=) 6.140.355,00.-TL tutarında borç bakiyesinin kayıtlı olduğu, dava dışı ............ Çelik Kapı – ........... firması tarafından davacı şirkete “Çelik Kapı Alımı, Yangın Kapısı Alımı, Demir Kapı Alımı vb.” açıklamalı toplamda 15.289.116,00.-TL tutarındaki tablo olarak detayları belirtilmiş olan 26 adet faturanın ve ilgili faturalara ait ödemelerin davacı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olduğunun tespit edildiği, davacı şirketin davalı şirkete fazladan ödediği tutarın 6.140.355,00TL olacağı, davacı şirketin ihtarnamesinde belirtildiği üzere sözleşme bedeli 10.785.619,00TL tutarın iadesini isteyebileceği, davacının teslim tarihinden sözleşmenin feshine ilişkin ihtarname tarihine kadar 31.12.2023-31.03.2024 tarihleri arasında 91 gün için gecikme cezası bedeli talebinde bulunduğu, bu süreye ilişkin gecikme cezası bedelinin 981.491,32TL olarak tespit edildiği, davacı şirketin dava dışı ............ Çelik Kapı – ........... ile yeni bir sözleşme yapmak zorunda kalması nedeniyle fiyat farkından kaynaklı uğradığı maddi zarar toplamının ise 3.965.421,10TL olarak tespit edildiği, davacı tarafından keşide edilen ihtarnameye göre temerrüt tarihinin ise 18.04.2024 olarak belirlendiği bildirilmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE
Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir.
Tam iki tarafa borç yükleyen “Eser sözleşmesi’’ 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 470. maddesinde, "Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir” şeklinde tanımlanmıştır. Taraflara karşılıklı borç yükleyen eser sözleşmelerinde; “eser” ve “bedel” olmak üzere iki temel unsur bulunmaktadır. Bu sözleşmelerde yüklenici, iş sahibine karşı yüklendiği özen borcu nedeniyle eseri yasa ve sözleşme hükümlerine, fen, teknik ve sanat kurallarına uygun olarak yaparak ve zamanında tamamlayarak iş sahibine teslim etmekle; iş sahibi de bu çalışma karşılığında yükleniciye bedel ödemekle yükümlüdür. Eser sözleşmeleri açısından teslim; yüklenici tarafından, sözleşmenin amacına uygun olarak meydana getirilen ve nesnel ölçüler içerisinde kullanılabilir durumda bulunan sonucun (eserin), ifa zamanında (vâdede-süresinde) iş sahibinin zilyetliğine ve kullanımına sunulması veya varsa zilyetliğe ve kullanılmaya engel hâlin kaldırılmasıdır (Selimoğlu, Yaşar Engin. : Eser Sözleşmesi, ... 2017, s. 138). Başka bir deyişle eser sözleşmelerinde teslim, yüklenicinin tamamladığı eseri, sözleşmeyi ifa etmek niyeti ile iş sahibinin fiili hâkimiyetine geçirmesi olarak da tanımlanabilir. TBK 471. maddesinde düzenlenen hüküm uyarınca yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır. Yüklenici, basiretli bir tacir, iş adamı ve işinin ehli bir teknik adam gibi davranıp, eser sözleşmesi ilişkisine girerek bir işi üstlenirken ekonomik gücünü, ekipmanını ve uzmanlığını en iyi biçimde değerlendirip, yeterli görmemesi durumunda o işi üstlenmekten kaçınmak zorundadır. Aksi hâlde, bunun sonuçlarına katlanır ve meydana gelen zarardan sorumlu tutulur. Eser sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda karine olarak akdî ilişkinin devam ettiği, yüklenicinin işi bırakmadığı, işyerini terk edip gitmediği sürece gerçekleştirilen iş ve imalatların yüklenici tarafından yapıldığı kabul edilmektedir. yüklenicinin işi teslim etmesi ya da eksik olarak bırakıp gitmesi veya sözleşmenin feshinden sonra bu tarihler itibariyle eksik ve kusurlu imalatlar belirlenmiş ise, bunları da karine olarak iş sahibinin giderdiği; teslim, fesih ya da terkten sonra yüklenicinin saptanan eksik ve ayıpları işe devam ederek giderdiği iddiasını yasal delillerle ispatlaması gerektiği kabul edilmektedir. Buna göre teslim, terk ya da fesih tarihine kadar karine yüklenici lehine olup, aksinin ispatı iş sahibinin yükümlülüğündedir. Teslim, fesih ya da terkten sonra ise karine iş sahibi lehinedir ve bunun aksini ispat külfeti yükleniciye ait olduğu belirtilmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun -YHGK- 10/06/2021 tarih ve 2017/15-2331 Esas, 2021/739 Karar sayılı kararı).
Sözleşme hukukunda temel koşul, sözleşmenin kurulmasından sonra tarafların sözleşmeden doğan yükümlülüklerini, kararlaştırılan şekilde ve zamanda yerine getirmek zorunda olmalarıdır. Sözleşme kurulduktan sonra, şartlarda değişiklik ortaya çıksa bile, taraflar sözleşme gereğini aynen yerine getirmek zorundadır. Temel kural budur ve bu kurala “ahde vefa” (söze bağlılık) ilkesi denilmektedir. Eser sözleşmesinin iki tarafa borç yükleyen sözleşme olması özelliğinden dolayı temerrüt halinde, temerrüdün sonuçları bakımından BK. m.106-108’deki düzenlemelere tabidir. Çünkü anılan maddelerde genel hükümlerden ayrılarak (BK. m.102), iki tarafa borç yükleyen sözleşmelere özgü, özel hükümler getirilmiştir. BK’nun 106-108 maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, iki tarafa borç yükleyen sözleşmeyle temerrüde düşen borçluya karşı, alacaklıya üç ayrı seçimlik hak tanındığı görülmektedir. Bunlar; aynen ifa ve gecikmeden dolayı tazminat isteme hakkı; aynen ifayı reddederek ademi ifa sebebiyle müspet zararını talep hakkı; sözleşmeyi feshederek menfi zararını isteme hakkı olarak sayılabilir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun -YHGK- 24/02/2016 tarih ve 2014/23-724 Esas, 2016/168 Karar sayılı kararı).
Geçerli şekilde kurulmuş bir özel hukuk sözleşmesinde, tarafların sözleşmeye uygun hareket etmeleri, edimlerini sözleşmeye uygun olarak yerine getirmeleri, edimin ifasını imkânsız hâle getiren her türlü davranıştan kaçınmaları zorunludur. Tarafların sözleşmeyle üstlendiği borcun hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi hâlinde ifa etmeme sonucu meydana gelir.
Eser sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda karine olarak akdî ilişkinin devam ettiği, yüklenicinin işi bırakmadığı, işyerini terk edip gitmediği sürece gerçekleştirilen iş ve imalatların yüklenici tarafından yapıldığı kabul edilmektedir. yüklenicinin işi teslim etmesi ya da eksik olarak bırakıp gitmesi veya sözleşmenin feshinden sonra bu tarihler itibariyle eksik ve kusurlu imalatlar belirlenmiş ise, bunları da karine olarak iş sahibinin giderdiği; teslim, fesih ya da terkten sonra yüklenicinin saptanan eksik ve ayıpları işe devam ederek giderdiği iddiasını yasal delillerle ispatlaması gerektiği kabul edilmektedir. Buna göre teslim, terk ya da fesih tarihine kadar karine yüklenici lehine olup, aksinin ispatı iş sahibinin yükümlülüğündedir. Teslim, fesih ya da terkten sonra ise karine iş sahibi lehinedir ve bunun aksini ispat külfeti yükleniciye ait olduğu belirtilmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun -YHGK- 10/06/2021 tarih ve 2017/15-2331 Esas, 2021/739 Karar sayılı kararı).
TBK'daki 471 inci maddesinde düzenlenen hüküm uyarınca yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır. yüklenici, basiretli bir tacir ve iş adamı ve işinin ehli bir teknik adam gibi davranıp, eser sözleşmesi ilişkisine girerek bir işi üstlenirken ekonomik gücünü, ekipmanını ve uzmanlığını en iyi biçimde değerlendirip, yeterli görmemesi durumunda o işi üstlenmekten kaçınmak zorundadır. Aksi hâlde, bunun sonuçlarına katlanır ve meydana gelen zarardan sorumlu tutulur (YHGK 07.06.2022 tarih ve E. 2020/3-688 ve K. 2022/846, 28.09.2021 tarih, E. 2017/3-2615, K. 2021/1102).
Götürü bedelin kanunda tanımı yapılmamış olup, Yargıtayın yerleşik içtihatları ve uygulamaları ile doktrinde, götürü bedel, sözleşmede yapılacak işin tamamı için kararlaştırılan toplam bedel olarak ifade edilmektedir. Başka bir anlatımla önceden ve kesin olarak tayin edilmiş ücrete “götürü ücret” denilmektedir. İş bedeli TBK m. 480 uyarınca bedel götürü olarak belirlenmiş ise yüklenici işi kararlaştırılan bedel ile yapmak zorundadır. Götürü bedelli sözleşmelerde yüklenicinin hakettiği imalat bedeli, “fizikî oran yöntemi” ile, sözleşme kapsamında gerçekleştirilen imalatın eksik ve ayıplar da dikkate alınarak işin tamamına göre fizikî oranı tespit edilerek bulunacak bu oran götürü iş bedeline uygulanmak suretiyle belirlenen rakamdan, yapıldığı tespit edilmiş olan ödemeler düşülüp hesaplanması gerekmektedir.
Eser sözleşmelerinde kural sözleşmenin ayakta bulunduğu ve hukuken varlığını muhafaza ettiği sürece gerçekleştirilen imalâtın, yapımı üstlenen yüklenici ya da taşeron tarafından ifa edilmiş ve gerekçeleştirilmiş olmasıdır. Bunun aksini ileri süren iş sahibi, yüklenicinin işi bırakıp kalan işi başkalarına tamamlattığı ya da kendisinin tamamladığını yasal delillerle kanıtlamak zorundadır. (Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 2016/5175 Esas, 2018/1303 Karar).
Ticarî defterlerin ibrazı ve delil niteliği, HMK’nın 222. maddesinde düzenlenmiş olup maddenin 1. fıkrasında mahkemenin, ticarî davalarda tarafların ticarî defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebileceği ve aynı maddenin 2. fıkrasında ise ticarî defterlerin, ticarî davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması gerektiği düzenlenmiştir. Ticarî defter kayıtları ikinci fıkrada belirtilen şartlara uygun olarak tutulan tarafın, ticarî defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticarî defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticarî defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir (HMK m. 222/3). Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticarî defter kayıtları, sahibi aleyhine delil olurlar. (HMK m. 222/4).
Davaya konu alacak bakımından ispat yükü davacı tarafta olmakla birlikte ticari davalarda, ya da iki tarafın tacir olduğu ve dava konusunun ticari işletmeleri ile ilgili olduğu davalarda, ticari defterler ile sözleşme ilişkisinin veya alacak miktarı ispatlanmalıdır.
Ticari defterler kesin delillerdendir. Mahkememizce davalı tarafa dava konusu döneme ilişkin ticari defter ve belgelerini ibraz etmek üzere kesin süre verilmiş, davalı tarafça bu hususta herhangi bir beyanda bulunulmamış olup, HMK 222 maddesi gereğince davacı tarafın ticari defter ve belgelerini davacı tarafın usulüne uygun olarak tutulmuş defterlerine itibar edilmiştir.
Dava, cevap, ticari defter ve kayıtlar, icra takip dosyaları bilirkişi raporları ve tüm dosya kapsamına göre;
Somut olayda İdare konumundaki T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile Yüklenici konumundaki davacı firma arasında “Hatay ili, İskenderun ilçesi, ....b Mahallesi, 499 adet konut, ........... Mahallesi, 460 adet konut ve 1 adet 3 dükkanlı ticaret merkezi inşaatı ile altyapı ve çevre düzenlemesi işi” kapsamında 23/03/2023 tarihinde sözleşme imzalandığı, işin teslim süresinin yer tesliminden itibaren 360 gün olarak kararlaştırıldığı, sözleşme bedelinin 1.772.000.000,00 TL toplam bedel üzerinden akdedildiği, İşveren olan davacı ............. Yapı Teknik A.Ş. ile Alt yüklenici olan davalı ....... Makine Çelik San. Tic. Ltd. Şti. arasında, ise “Hatay ili, İskenderun ilçesi, ....b Mahallesi, 499 adet konut, ........... Mahallesi, 460 adet konut ve 1 adet 3 dükkanlı ticaret merkezi inşaatı ile altyapı ve çevre düzenlemesi işi” kapsamında; Sözleşmenin 3.2. Maddesinde belirtildiği gibi; İki yüzü PVC Kaplamalı Çelik Daire Giriş Kapısının imal edilmesi ve yerine konulması, Duman Sızdırmaz Kapı yapılması ve yerine konulması Yangın Kapısı yapılması ve yerine konulması, duvar boyası ile aynı renk boyanmış DKP sacdan, duman sızdırmaz, yangın dayanımı “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğe” göre belirlenmiş gizli-kilitli duman sızdırmaz şaft kapağının yapılması ve yerine konulması işleri kapsamında 30/05/2023 tarihinde sözleşme düzenlenerek iş kalemleri ve metrajları üzerinden anlaşma sağlandığı, sözleşmeye konu ürünlerin teslimine ilişkin; 7.1.1. maddesinde 1/4' lük kısmının en geç 30/06/2023’e kadar kalan ürünlerin tamamı birer ay ara ile peyder pey Temmuz, Ağustos, Eylül 2023’e kadar şantiye sahasına indirilecek, tüm montaj imalatı ise en geç 31/12/2023 tarihinde bitirilmiş ve idaresine teslim edilmiş olacaktır.” şeklinde düzenlendiği, davacı şirketin dava dışı T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile imza altında aldığı “Hatay ili, İskenderun ilçesi, ....b Mahallesi, 499 adet konut, ........... Mahallesi, 460 adet konut ve 1 adet 3 dükkanlı ticaret merkezi inşaatı ile altyapı ve çevre düzenlemesi işi” kapsamındaki işleri tamamlayabilmek adına, davalı-alt yüklenici sıfatındaki ....... Makina Çelik Sanayi Ticaret Limited Şirketi ile sözleşme imzaladığı, sözleşme kapsamında davacının üzerine düşen ödeme yükümlülüklerini yerine getirdiği ancak davalının üzerine düşen kapı imalatı, şaft kapağı imalatı ve bunların montajına yönelik işleri yaptığına veyahut bir kısmını yaptığına yönelik dosyada herhangi bir bilgi ve belge olmadığı, davacının bu işleri tamamlamak için dava dışı Karacabey Kapı ile yeni bir sözleşme imzaladığı (aynı imalatları kapsayan) ve davalının sözleşme kapsamındaki edimlerini yerine getirmediği anlaşılmaktadır.
Taraflar arasında akdedilen 30.05.2023 tarihli sözleşmenin 3.4. maddesinde belirtilen imalatın davacı (işveren) şirkete teslim edildiğine, davalı şirketçe edimin ifasına ilişkin bir bilgi ve belgenin dava dosyasında bulunmadığı, davacı şirket kayıtlarına göre davalı şirkete yapılan ödemeler toplamının 15.447.555,00.-TL, davalı şirket tarafından kesilen fatura toplam tutarının 9.307.200,00TL sözleşme bedelinin ise KDV dahil 10.785.619,00TL olduğu, davacı şirketin fazladan ödediği tutarın 15.447.555,00 TL -9.307.200,00 TL =6.140.355,00TL olduğu hesaplanmıştır.
Taraflar arasındaki sözleşmenin 7.1.1.maddesine göre imalatın en geç 31/12/2023 tarihinde bitirilmesi ve teslim edilmesi gerektiği, sözleşmenin 7.2.1.Alt yüklenici verilecek süre uzatımı hariç işi zamanında bitirmediği takdirde geçen her takvim günü için sözleşme bedelinin 1/1000 (bindebiri) gecikme cezası kesebilecektir, düzenlemesinin mevcut olduğu, davacının teslim tarihinden sözleşmenin feshine ilişkin ihtarname tarihine kadar (31.12.2023-31.03.2024 tarihleri arasında 91 gün için) cezai şart bedeli talebinde bulunduğu, gecikme cezasının; 10.785.619,00/1000x91=981.491,32TL olacağı davacı şirketle dava dışı ............ Çelik Kapı – ........... arasında akdedilen 05.02.2024 tarihli sözleşmenin KDV dahil olarak birim fiyatlandırmasının yapıldığı, taraflar arasındaki sözleşmede ise birim fiyatının KDV hariç olarak belirlendiği ve KDV dahil tutarın taraflar arasında akdedilen sözleşmede belirtilen birim adeti (miktarı) esas alınması gerektiği, iki sözleşme arasında bulunan birim fiyat farkı ile taraflar arasındaki sözleşmede belirtilen miktarın çarpımı sonucu hesaplamada maddi zarar 3.965.421,10 TL olarak tespit edilmiştir.
Temerrüt tarihinin belirlenmesine ilişkin olarak ise, davacı tarafından keşide edilen ... 79.Noterliği’nin 02.04.2024 tarih ve 08657 sayılı ihtarnamenin 02.04.2024 tarihinde davalı UETS hesabına konulduğu, ihtarnamenin bu tarihi izleyen 5.gün 07.04.2024 tarihinde tebliğ edilmiş sayılacağı, ihtarnamede 10 gün süre verildiğinden temerrüt tarihi ise 18/04/2024 olarak belirlenmiştir.
Somut olayda; Taraflar arasında 30/05/2023 tarihinde davacının işveren davalının alt yüklenici olarak yer aldığı "Hatay İli İskenderun İlçesi ....b Mahallesi 499 Adet Konut ve ........... Mahallesi 460 Adet Konut ve 1 Adet 3 Dükkanlı Ticaret Merkezi İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşine" ait sözleşme akdedildiği, davadaki uyuşmazlığın sözleşme gereğince tarafların edimini yerine getirip getirmediğine ilişkin olduğu, mahkememizce yaptırılan incelemeler ve dosyaya mübrez evraklarda dava konusu sözleşmede belirtilen imalatın davalı şirket tarafından davacı şirkete teslim edildiğine ve sözleşmeye uygun şekilde edimin ifa edildiğine ilişkin bir bilginin bulunmadığı, keza davalı tarafından bu yönde bir savunma da yapılmadığı, davacı şirketin 02/04/2024 tarihli noter ihtarı ile taraflar arasındaki sözleşmeyi feshettiği, davacı şirketin dava konusu işlemlerinin bulunduğu 2023 ve 2024 yıllarına ait ticari defterlerin HMK madde 222’deki şartlara uygun olarak delil olarak kullanılabileceği, delil teşkil edecek şekilde tutulmuş olduğu, davalı şirket ticari defter kayıtlarına göre dava tarihi itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 6.140.355,00 TL tutarında borç bakiyesinin kayıtlı olduğu, davacının sözleşme gereği teslim tarihi olan 31/12/2023 tarihinden sözleşmenin fesih tarihi olan 31/03/2024 tarihleri arasında 91 günlük gecikme cezası talebinde bulunabileceği, mahkememize bilirkişi kurulu tarafından mübrez raporda bu tutarın 981.491,32 TL olarak tespit edildiği, davacı şirketin davalının sözleşme gereği edimlerini yerine getirmemesi nedeniyle dava dışı ............ Çelik Kapı – ........... ile yeni bir sözleşme yapmak zorunda kaldığı, sözleşmeye ilişkin faturaların davacı ticari defterlerinde kayıtlı olduğu ve fiyat farkından kaynaklı uğradığı maddi zarar toplamının 3.965.421,10 TL olarak belirlendiği anlaşılmakla, davanın kabulü ile sözleşme bedeli alacağına ilişkin 6.140.355,00 TL, gecikme cezası alacağına ilişkin 981.491,32 TL ve maddi zarar alacağına ilişkin 3.965.421,10 TL'nin temerrüt tarihi olarak hesaplanan 18/04/2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM : Ayrıntılı gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere,
1-Sözleşme bedeli alacağına ilişkin 6.140.355,00 TL’nin temerrüt tarihi olan 18.04.2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline,
2-Gecikme cezası alacağına ilişkin 981.491,32 TL’nin temerrüt tarihi olan 18.04.2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline,
3-Maddi zarar alacağına ilişkin 3.965.421,10 TL’nin temerrüt tarihi olan 18.04.2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline,
4-Alınması gerekli karar ve ilam harcı 757.371,24-TL olduğundan 1.707,75-TL peşin harç ve 187.636,00-TL ıslah harcının mahsubu ile bakiye 568.027,49-TL'nin davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,
5-Zorunlu arabuluculuk gideri olan 3.600,00-TL'nin davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,
6-Davacı duruşmada kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca göre hesaplanan 713.745,35-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
7-Davacı tarafından yapılan 15.620,14-TL (dava açılış, bilirkişi ücreti ile posta ve tebligat gideri olmak üzere) yargılama gideri ile davacı tarafından peşin ve ıslah harcı olarak yatırılan 189.343,75-TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
8-Davacı tarafından yatırılan gider avansından artan kısmın HMK'nun 333. maddesi gereğince kararın kesinleşmesine müteakip yatırana iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı tarafın yokluğunda kararın tebliği tarihinden itibaren 2 hafta içinde ... Bölge Adliye Mankemesine istinaf yolu açık olmak üzere oybirliği ile verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.. 02/10/2025