T.C. ANKARA 1. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2017/406 Esas - 2024/335
T.C.
ANKARA
1. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2017/406
KARAR NO : 2024/335
HAKİM : ....
KATİP :...
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
....
DAVALI : ...
....
VEKİLİ : Av. ....
DAVA : Fikir Ve Sanat Eseri (Maddi Tazminat İstemli)
DAVA TARİHİ : 08/11/2017
KARAR TARİHİ : 09/07/2024
KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 19/08/2024
Mahkememizde görülmekte olan FSEK davanın yapılan açık yargılaması sonunda,
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesiyle; davalı şirketin davacıya ait 2012 ve 2016 yılları dikey geçiş sınavı sorularını ''... dikey geçiş sınavı tamamı çözümlü çıkmış sınav soruları'' isimli kitapta izinsiz kullandığını, bu nedenle davalının davacının mali haklarını ihlal ettiğini ifade ederek FSEK m.70 ve 68 hükümleri gereğince tazminata hükmedilmesi yönünde karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı şirket vekili cevap dilekçesiyle; davalı tarafından basılan ... çıkmış sınav soruları eşdeğer kitabına ilişkin 11 adet baskı yapıldığını bu kitapların tümünün tasarı eğitim kurumları nezdinde ücretsiz olarak eğitim kurumundaki öğrencilere dağıtıldığını, bu anlamda FSEK madde 34-f kapsamındaki istisnaya dahil olduğunu ayrıca davaya konu kitapta bulunan 2012 ve 2013 yıllarında ... çıkmış sorularının tamamının web sitesinde TV kanallarında gazetelerde ve diğer tüm mecralarda yayınlandığını dolayısıyla tamamının kamuya mal olduğunu, belli bir öğrenci grubuna eğitim ve öğretim amacıyla dağıtılmasının fek kapsamında hukuka aykırılık teşkil etmeyeceğini, ayrıca 2014, 2015 ve 2016 yılları için davaya konu kitapta ... değil eşdeğer başlığını yer aldığı çıkmış sorulara benzer ancak farklı soruların yer aldığı hususların dikkate alınması gerektiğini belirterek; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
YARGILAMA:
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; davacının mali hakları kullanma yetkisi olduğu soruların davalı tarafından basılan kitapta kullanılması nedeniyle 5846 sayılı yasa 68 maddesi kapsamında telif tazminatı şartlarının men ve ref şartlarının oluşup oluşmadığı noktalarında toplandığı anlaşılmıştır.
Davanın açılmasını müteakip tarafların dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulhe teşvik olunmuş, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını müteakip taraf vekillerine tahkikat ve yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden:
... gelen bandrol talep formu ve taahhütnamelerine göre Davalı tarafından basılan “... ...” isimli kitabın üçüncü baskısı için 1000 adet, dördüncü baskısı için 4000 adet, beşinci baskısı için 1000 adet; “...” isimli kitabın ilk baskısı için 5000 adet, ikinci baskısı için 3000 adet, “...” isimli kitabın birinci baskısı için 1000 adet, İkinci baskısı için 1000 adet bandrol alındığı görülmüştür.
Dosya kapsamında bulunan BİLİRKİŞİ RAPORLARI:
02.05.2019 tarihli bilirkişi raporunda özetle:
Davacının sorularının eser niteliği taşıdığını, davanın eyleminin ticari amaç nedeniyle istisna kapsamında bulunmadığını bu anlamda davacının 158.400,00 TL telif tazminata hak kazandığı; ayrıca davalı şirketin davacı kurumu yapmış olduğu bahse konu sınavlara ilişkin soruların aynısı veya benzerlerini kullandığı anlaşılmış olduğu, zira 2012 ve 2013 yılları sınav sorularının birebir olduğu 2014 2015 ve 2016 yılları sınav sorularının ise ... tarafından bir kısmını yayınlandığı davalı şirketin kitabında ise bu sorulara benzer soruların yer aldığının anlaşıldığı bildirilmiştir.
22.10.2019 tarihli bilirkişi ek raporunda özetle:
Davacının 15 Temmuz 2012 tarihinde yapmış olduğu Meslek Yüksek Okulları ile Açıköğretim Önlisans Programı Mezunlarının Lisans Öğrenimine Dikey Geçiş Sınavı Sorularının sayısal ve sözel bölümlerin tamamının davaya konu edilen ve davalıya ait kitabın birinci sayfası ile 35. sayfası arasında birebir yer aldığı, davacının 21 Temmuz 2013 tarihinde yapmış olduğu ... sorularının sayısal ve sözel bölümlerinin davaya konu edilen ve davalıya ait kitapta birebir yer aldığı, davalı tarafça basılan kitapta yer alan 2016 ... sayısal soruları eşdeğer kısmı ile davacıya ait 2016 tarihinde yapılmış ... sayısal sorularında aynı mantık akışı sistemini yer aldığı ,aynı soru kalıbının kullanıldığı sadece soru içeriğindeki sayı, rakam, yüzde şekil gibi niteliksel unsurlar da bir farklılığın olduğu ancak soru oluşturulmuş biçimlerinin birbirine çok oldukça benzediği ve bu anlamda davalıya ait kitapta yer alan ... sayısal soruları eşdeğer kısmının davacıya ait sorulardan farklılaşmadığı bu soruların özgün niteliği haiz olmadığının gözlemlendiği, bu kapsamda örneğin davacının 2016 ... sayısal bölümünde 18. soruda yer alan dört basamak ... doğal sayısı 9 a iki basamaklı 5B doğal sayısı da dörde tam bölünüyor. Buna göre A’nın alabileceği en büyük değer kaçtır sorusundan oluştuğu davalıya kitabın 18. sorusunun ise dört basamaklı ... sayısı dokuza ve dörde tam bölünüyor buna göre alabileceği en büyük değer kaçtır şeklinde olduğunu, davacıya ait 33. sorunun ...’nun bilye sayısı ...’nin bilye sayısının dört katıdır ... bilyelerinin yarısını ...’ye verdikten sonra ...’nin 72 bilyesi oluyor buna göre başlangıçta ...’nin kaç bilyesi vardır sorusundan oluştuğunu da 28. sorusunun ise yağmurun toka sayısı denizin toka sayısının altı katıdır yağmur tokalarının üçte birini denize verdikten sonra denizin 48 tane tokası kalıyor buna göre başlangıçta yağmurun kaç tokası vardır sorusundan oluştuğunu, davacıya ait sorulardaki 35. sorunun sekiz yıl önce berk dört yaşındayken annesi 28 yaşındaydı buna göre “... ile annesinin bugünkü yaşları Toplamı kaçtır “sorusundan oluştuğunu davalıya ait kitabın 29. sorusunun ise “on yıl önce .... 12 yaşındayken babası 38 yaşındaydı buna göre ... ile babasının bugünkü yaşları toplamı kaçtır” şeklinde olduğunu ifade ederek taraflara ait 2016 ... sayısal sorularının tamamının bu şekilde bir paralellik arz ettiğini bu nedenle davalıya ait kitapta yer alan 2016 ... sayısal sorularının tamamı açısından her ne kadar eşdeğer olarak belirtilmiş ise de özgünleşme ve sahibinin hususiyetini taşıması durumlarının ortaya çıkmaması sebebiyle davacıya ait sorular üzerindeki haklara tecavüz teşkil eden bir niteliği olduğu kanaatine varıldığını, ancak 2016 ... sözel soruları çerçevesinde yapılan incelemede davalının sözel sorularının bu soruların davacıya ait sözel sorulardan farklılaştığı ifade edilerek 2012 ve 2013 senesinde çıkan sorularla ilgili davacının soruların birebir aynısını kullanıldığı ve 2016 senesine ait sayısal soruları açısından davalı soruların özgün olmadığı ve davacı soruları oldukça benzeyen soruların yer alması sebebiyle davacı sorulardan normal yararlanma ölçülerini aşar şekilde bir kullanım bulunduğu kanısına varılmıştır.
14.12.2020 tarihli Mali Müşavir bilirkişi raporunda özetle:
İncelenen davalı tarafın ticari defterlerinin. sahipleri lehinde delil vastina haiz olduğu,
Davalı tarafın ticari defter ve kayıtları üzerinde incelemeler de ürün gruplarına göre all hesaplar kullanılmadığı. ayırt edici bir kod ve/veya ibare kullanılmadığı. bu nedenle dava konusu yayma ilişkin satış miktarları ve tutarlarının tespit edilemediği, davalı tarafından sunulan satış faturaları üzerinde yapıları incelemeler de, dava konusu yayına ilişkin ayırt cdici bir ibareye rastlanmadığı,
Davalı tarafından, 07.06.2017 tarihinde bandrolü alınan 1.000 adet ve 31.10.2016 tarihinde bandrolü alınan 10.000 adet, ... (EŞDEĞER) ÇIKMIŞ SINAV SORULARI adlı kitap, piyasada satışa sunulmuş olması halinde. davalı tarafın elde edeceği mühtemel net kazancın 70.857,00 TL olarak hesap edildiği,
FSEK m.68 kapsamında, hesaplanan tuların üç katı tutarındaki cezai şar dikkate alınarak davacı tarafından 212.571,00 TL telif tazminatı talep edilebileceği,
Davacı tarafın maddi tazminat lalehinin Borçlar Kanununun 50, ve 1. Maddelerine göre belirlenmesi hususunun mahkemenin takdirinde olduğu,
bildirilmiştir.
01/12/2021 tarihli Mali Müşavir ek raporunda:
1-Davalı tarafından, 07.06.2017 tarihinde bandrolü alınan 1.000 adet ve 31.10.2016 tarihinde bandrolü alınan 10.000 adet, ... (EŞDEĞER) ÇIKMIŞ SINAV SORULARI adlı kitap, piyasada satışa sunulmuş olması halinde, davalı tarafın elde edeceği muhtemel net kazancın 70.857,00 TL.’ sı olarak hesap edildiği, bu tutarın FSEK.70/3 madde gereği davacı tarafa maddi tazminat olarak verilebileceği,
2- Sayın Mahkeme tarafından, FSEK m.68 kapsamında tazminata karar verilmesi halinde, üç katı tutarındaki cezai şart dikkate alınarak, FSEK. 70/3 madde kapsamında hesaplanan maddi tazminatın üç katı tutarı olan 212.571,00 TL’nin, davacı tarafından telif tazminatı olarak talep edilebileceği,
3- Davacı tarafın telif bedeli talebi doğrultusunda, uzmanlık alanımın dışında olması nedeni ile raporda bu yönde hesaplama yapılamadığı,
bildirilmiştir.
07.09.2022 tarihinde sunulan raporda özetle;
1. Davacının FSEK 70/3'e göre talep edebileceği “elde edilmesi muhtemel kâr” 35.426,50 olduğu;
2. Davacının FSEK 68'e talep edebileceği “3 kat bedel” 79.200 TL olduğu:
bildirilmiştir.
10.01.2023 tarihinde sunulan ek raporda özetle;
Mahkemece, sınav soruları arasından, sınav soruları arasından yayınlanan soru sayısına oranlanarak telif bedelinin bulunması yönünden hesap yapılması görevi tevdi edilmiş olmakla birlikte, dosya kapsamında bunun için gerekli bilgi ve belge bulunmamakta olduğundan hesap yapılamamaktadır. Gerekli belgelerin dosyaya kazandırılması halinde yeniden hesaplama yapılabileceği, bildirilmiştir.
14.03.2024 tarihinde sunulan 5 kişilik heyet raporunda özetle;
1.Davacı tarafa ait 2012, 2013, 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait Dikey Geçiş Sınavında yer alan Sözel ve Sayısal Bölüm sorularının tamamının, ilim edebiyat eseri niteliğinde olduğu,
2.Dava konusu soruların, davacının tüzel kişilik olması dikkate alındığında dava konusu soruların davacının çalışanları tarafından yapılmasının söz konusu olabileceği ve aksi yönde başkaca evrakın bulunmaması dikkate alındığında mali hakları kullanma yetkisinin FSEK m.18/2 gereğince davacı Kurum’da olabileceği,
3.Davalı, “...” isimli kitabında 340 tane matematik sorusu yayınlandığı, bunlarından 215 sorunun, davacı Kurumun sorularından intihal ederek yayınladığı,
4.İntihal edilen sorulardan 2012 ve 2013 yıllarına ait sayısal soruların aynen alındığı ancak 2016 yılındaki sorular bakımından toplamda 55 adet soruda intihal yapıldığı ve bu sorular bakımından benzerlik oranının %90 olduğu,
5.Sayısal sorulardan yayınlanan soruların tamamının ilim edebiyat eseri olduğu,
6.Sözel sorular bakımından ise 2012 ve 2013 yıllarında yer alan soruların tamamının ilimedebiyat eseri niteliğinde olduğu ve davalı tarafından aynen kopyalandığı, ancak davalının 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait Sözel Bölüm sorularının farklı olduğu,
7.FSEK m.70 gereğince tazminatın 70.587.00 TL olabileceği
8.FSEK m.68 gereğince telif tazminatının 89.717,265 TL olabileceği,
takdirin mahkemeye ait olduğu, bildirilmiştir.
Bilirkişi raporunun ve ek raporlarının her iki tarafın iddia ve savunmasının kapsamı, taraf delilleri, marka kapsamları dikkate alınarak düzenlendiği, hüküm kurmaya yeterli incelemenin yapıldığı, raporun usul ve yasaya aykırı yönünün bulunmadığı, hukuki değerlendirmenin nihai olarak mahkememizce yapılacağı anlaşılmakla yeni heyetten rapor alınması veya mevcut bilirkişi heyetinden yeni bir ek rapor alınması yoluna gidilmemiştir.
GEREKÇE:
Bilindiği gibi 5846 sayılı FSEK’nun 1/B maddesinin ‘a’ bendinde eser, “sahibinin hususiyetini taşıyan ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsullerini” ifade eder. Buna göre bir fikri ürünün eser sayılabilmesi için iki koşulu birlikte gerçekleştirmesi gereklidir. İlk olarak fikri ürünün sahibinin hususiyetini taşıması, bir başka deyişle kendinden önce ortaya konmuş benzerlerine göre özgün bir niteliğe sahip olması gerekir. İkinci olarak bu fikri ürünün FSEK’nun ikinci ve devamı maddelerinde belirlenen eser kategorilerinden birine dahil edilebilmesi aranmalıdır.
Yasada fikir ve sanat eserlerinin çeşitleri ikinci maddede düzenlenen ilim ve edebiyat eserleri, üçüncü maddede yer verilen musiki eserleri, dördüncü maddede tanımlanan güzel sanat eserleri, beşinci maddede düzenleme bulan sinema eserleri ve son olarak altıncı maddedeki işleme ve derlemeler olarak sayma yöntemiyle belirlenmiş bulunmaktadır.
Yasa eser sahibini bir eseri meydana getiren kişi olarak belirlemiştir. (FSEK md. 8/1) Yasanın 9. maddesinde eser sahiplerinin birden fazla oluşu hallerine yer verilmiştir. Buna göre birden fazla kimsenin birlikte vücuda getirdiği eserin kısımlara ayrılması mümkünse, bunlardan her biri meydana getirdiği bölümün sahibi sayılır. Ancak birden fazla kimsenin iştirakiyle vücuda getirilen eser ayrılmaz bir bütün teşkil ediyorsa, bu takdirde eserin sahibi onu meydana getirenlerin oluşturduğu birliktir. (FSEK md. 10/1) Bu ikinci hale yasa eser sahipleri arasındaki birlik adını vermiştir. Yine eser sahipliği yönünden belirlenen karineler yasanın 11 ve 12. maddelerinde yer almaktadır. Buna göre FSEK 11 uyarınca yayınlanmış eser nüshalarında veya güzel sanat eserlerinin aslında eserin sahibi olarak adını veya bunun yerine tanınmış müstear adını kullanan kimse aksi kanıtlanıncaya kadar bu eserin sahibi sayılır. Yayımlanmış olan bir eserin sahibi, eser nüshalarında veya aslında mutat olduğu şekilde belirtilmemiş ise bu takdirde eseri yayımlayan, o da belli değilse çoğaltan eser sahibine ait hak ve yetkileri kendi adına kullanabilir.
Diğer taraftan memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki mali hakları, kullanma yetkisi aralarındaki sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça, bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılır. Tüzel kişilerin organları hakkında da bu kural uygulanır. (FSEK 18/1).
Eser sahibinin kullanabileceği mali haklar, FSEK 21 ve devamında düzenlenmiştir. Buna göre, mali haklar, FSEK’nun, 21. maddesindeki işleme hakkı, 22. maddesinde düzenlemesini bulan eserin aslı veya kopyalarının herhangi bir şekil veya yöntemle tamamen veya kısmen, doğrudan veya dolaylı, geçici veya sürekli çoğaltma hakkı; 23. maddede belirlenen eserin aslını veya çoğaltılmış nüshalarını kiralama, ödünç verme, satışa çıkarma veya diğer yollarla yayma hakkı; 24. maddede doğrudan veya dolaylı olarak bir eserden ses veya resim nakline yarayan aletlerle umumi mahallerde okumak, çalmak, oynatmak, göstermek gibi temsil suretiyle faydalanma hakkı; 25. maddedeki işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim hakkı olarak belirlenmiş bulunmaktadır.
FSEK'nun 48.maddesi uyarınca mali haklar süre, yer ve içerik itibariyle sınırlı veya sınırsız; karşılıklı veya karşılıksız olarak başkalarına devredilebilir. Mali hakların sadece kullanma yetkisi de bir başkasına bırakılabilir.
Diğer taraftan, mali bir hakkı yahut kullanma ruhsatını devre yetkili olmayan kimseden kazanan kimse, iyiniyet sahibi olsa bile korunmaz. Ancak, yetkili olmaksızın mali bir hakkı başkasına devreden veya kullanma ruhsatını veren kimse; salahiyeti bulunmadığına diğer tarafın vakıf olduğunu veya vakıf olması lazım geldiğini ispat etmedikçe tasarrufun hükümsüz kalmasından doğan zararı tazminle yükümlüdür. Kusur halinde mahkeme; hakkaniyet gerektiriyorsa daha geniş bir tazminata hükmedebilir (FSEK m. 54).
Manevi haklar ise Yasa'nın 14-17.maddelerinde düzenlenmiştir. Buna göre, eser sahibi, eserinin umuma arz ve yayımlanma zamanı ve tarzını belirleme (FSEK md.14); adın belirtilmesi (FSEK md 15); eserde değişiklik yapılmasını men (FSEK md. 16) ve bir kısım eserler yönünden geçerli bulunan zilyed ve malike karşı ileri sürülebilecek eserin aslına ulaşma haklarına sahiptir. Manevi haklar mali hakların aksine, bir başkasına devredilemez ve vazgeçilemez haklardır. Ancak bu hakların kullanılması yetkisi bir başkasına bırakılabilir.
Eser üzerindeki mali ve manevi hakları ihlal edilen kişi, FSEK’nun 66. maddesi uyarınca, tecavüz edene karşı tecavüzün ref’ini (ortadan kaldırılmasını), 69. madde uyarınca muhtemel devam eden tecavüzlerin men’ini (önlenmesini), 68. madde uyarınca, sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya rayiç bedel itibariyle uğradığı zararın en çok üç kat fazlasını isteyebilir. Şüphesiz bir mali hakkı eser sahibinden veya haleflerinden devralan kişi veya kişilerin de bu taleplerde bulunmaları mükündür.
Tüm dosya kapsamına göre hükme esas alınan 5 kişilik bilirkişi heyeti raporunda; davacı tarafa ait 2012, 2013, 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait Dikey Geçiş Sınavında yer alan Sözel ve Sayısal Bölüm sorularının tamamının, ilim edebiyat eseri niteliğinde olduğu, dava konusu soruların, davacının tüzel kişilik olması dikkate alındığında dava konusu soruların davacının çalışanları tarafından yapılmasının söz konusu olabileceği ve aksi yönde başkaca evrakın bulunmaması dikkate alındığında mali hakları kullanma yetkisinin FSEK m.18/2 gereğince davacı Kurum’da olabileceği, davalı, “...” isimli kitabında 340 tane matematik sorusu yayınlandığı, bunlarından 215 sorunun, davacı Kurumun sorularından intihal ederek yayınladığı, intihal edilen sorulardan 2012 ve 2013 yıllarına ait sayısal soruların aynen alındığı ancak 2016 yılındaki sorular bakımından toplamda 55 adet soruda intihal yapıldığı ve bu sorular bakımından benzerlik oranının %90 olduğu, sayısal sorulardan yayınlanan soruların tamamının ilim edebiyat eseri olduğu, sözel sorular bakımından ise 2012 ve 2013 yıllarında yer alan soruların tamamının ilim edebiyat eseri niteliğinde olduğu ve davalı tarafından aynen kopyalandığı, ancak davalının 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait Sözel Bölüm sorularının farklı olduğu, FSEK m.70 gereğince tazminatın 70.587.00-TL olabileceği FSEK m.68 gereğince telif tazminatının 89.717,265-TL olabileceği bilirkişi raporlarıyla tespit edildiğinden davanın ıslah edilmiş haliyle kabulü ile 89.717,265 TL nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi açıklandığı üzere:
1-Davanın ıslah edilmiş haliyle kabulü ile
89.717,265 TL nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,
2-Harçlar Yasasına göre hesaplanan 6.128,59-TL karar harcından (peşin alınan: 31,40 TL, ıslah harcı:6.053,46-TL) olmak üzere toplam 6.084,86-TL harcın mahsubu ile bakiye 43,73-TL’nin davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
3-Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesap olunan takdiren 25.500,00-TL ücreti vekâletin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Davacının yapmış olduğu ve aşağıda dökümü gösterilen 22.284,76-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Yatırılan ve kullanılmayan gider avansının, hükmün kesinleşmesini müteakip re'sen yatırana iadesine (HMK m.333),
Dair verilen karar, hazır olan taraf vekillerinin yüzüne karşı, tebliğ tarihinden itibaren 2 haftalık yasal süre içinde Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf yolu açık olmak üzere açıkça okunup, usulen anlatıldı. 09/07/2024
Katip ... Hakim ....
e-imzalıdır ¸ e-imzalıdır
MASRAF DÖKÜMÜ
İLK MASRAF : 67,40-TL
ISLAH HARCI : 6.053,46-TL
GİDER AVANSI :16.163,90-TL
TOPLAM :22.284,76-TL