T.C. ANKARA 1. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2023/42 Esas - 2024/353
T.C.
ANKARA
1. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2023/42
KARAR NO : 2024/353
HAKİM : ...
KATİP : ...
DAVACI : ...
Mersis No:...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : 1- ...
Mersis No:...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : 2- ....
VEKİLİ : Av. ...
DAVA : Endüstriyel Tasarım İle İlgili Kurum Kararının İptali, Tasarımın Tescili
DAVA TARİHİ : 06/06/2023
KARAR TARİHİ : 16/07/2024
KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 19/08/2024
Mahkememizde görülmekte olan Endüstriyel Tasarım İle İlgili Kurum Kararının İptali, Tasarımın Tescili davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesiyle; davacının 1940 yılından bu yana yurt içi ve yurt dışında sabun üretim ve pazarlaması alanında faaliyet gösterdiğini, ... tarafından tasarımın konusunun yanlış değerlendirildiğini, başvuruya konu tasarımın sadece ... ambalajdan ibaret olmadığını, bu ambalaj üzerindeki şekil ve desenleri de kapsadığını, davalının salt ... ambalajdan oluşan ... sayılı tasarımının koruma süresinin dolduğunu ve bu tasarımın halka mal olduğunu, dava dışı üçüncü kişiye ait ... sayılı ... ambalaj ve ambalaj üzerinde yer alan görsel ve desenlerden ibaret tasarım başvurusuna, davalı tarafından yapılan itirazın reddedildiğini, dava konusu tasarımın ön yüzünde yer alan şekil ve desenlerle bir bütün olarak yeni ve ayırt edici olduğunu, tasarımın yenilik ve ayırt edicilik değerlendirmesinin tasarımın tüm unsurlarıyla birlikte ele alınarak yapılması gerektiğini, davacının kozmetik ve kişisel bakım alanında faaliyet gösterdiğini, ... 01.02.2022 tarihli ve ... sayılı kararında “sabun” emtiasının bilgilenmiş kullanıcısının piyasadaki çeşitli tasarımlardan haberdar olan ve yüksek dikkat seviyesine sahip olduğunun tespit edildiğini, itiraza karşı görüş dilekçesinde davaya konu tasarımlar arasındaki farkların ortaya konulduğunu, karşılaştırmaya konu tasarımlar arasındaki farklılıkların ayrıntılarda değil, genel izlenimin bütününü etkileyecek nitelikte olduğunu belirterek ... ...’nun 04.04.2023 tarih ... sayılı kararının iptali ve dava konusu ... başvuru numaralı tasarımın numaralı tasarımın ... nezdinde tesciline karar verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı ... vekili cevap dilekçesiyle, verilen Kurum kararının usul ve yasaya uygun olduğunu belirterek; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı şirket vekili cevap dilekçesiyle; dava konusu tasarımın yenilik ve ayırt edicilik kriterlerini sağlamadığını, ayrıntılardaki farklılıkların bu tespite etkisi olmadığını, tasarımların bilgilenmiş kullanıcı algısıyla genel görünüm itibarıyla benzer olması durumunda yenilik ve ayırt ediciliğin bulunmadığı sonucuna varılacağını, dava konusu başvurunun “sabun ambalajı” olması sebebiyle desenin değil, kutunun korunmasının amaçlandığını, dava konusu kutu tasarımının davalı ve üçüncü kişiler tarafından yıllar önce piyasaya sunulduğunu, kutu tasarımının silindirik yapıda, şeffaf, düz tabanlı, üstten geçmeli oval bir kapak, yüzeyine basılmış görselden oluştuğunu, tasarımın kutuya ilişkin olması sebebiyle, kutu üzerindeki desenlerin ayrıntıdan ibaret olduğunu, dava konusu tasarımın Türkiye’de ve dünyada harcı alem olduğunu belirterek; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
YARGILAMA:
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; ... ...’nun 04.04.2023 tarih ... sayılı kararının iptali ve Dava konusu ... başvuru numaralı tasarımın numaralı tasarımın ... nezdinde tesciline karar verilmesi talebine ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
Davanın açılmasını müteakip tarafların dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, tescil ve başvuru dosyaları getirtilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulhe teşvik olunmuş, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını müteakip taraf vekillerine tahkikat ve yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.
...'den celbedilen işlem dosyasının tetkikinden; davacı adına yapılan 16.03.2022 tarihli ve ... sayılı “Sabun Ambalajı” adlı tasarım tescil başvurusu hakkında verilen tescil kararına karşı davalı tarafından yapılan itiraz üzerine, ...’nın ... sayılı kararıyla; ... sıra numaralı tasarımların itiraza gerekçe gösterilen önceki tarihli internet sitesi görsellerine dayanılarak reddedilmesi talebiyle yapılan itiraz incelenmiştir. Bilindiği gibi 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunun 56/4 maddesi uyarınca “bir tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir”. SMK 57/1 maddesine göreyse “Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz.” SMK 57/ 2 maddesi ise “koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez.” düzenlemesini ihtiva etmektedir. Ayırt ediciliğe ilişkin SMK 56/5 “Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.” SMK 56/6 “Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.” SMK 67/ 2 “Üçüncü kişiler tasarım tescilinin yayım tarihinden itibaren üç ay içinde ücretini ödeyerek tasarımın 55 inci maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan tanımlara uygun olmadığı, 56 ncı ve 57 nci maddelerde belirtilen şartları taşımadığı, 58 inci maddenin dördüncü fıkrası ve 64 üncü maddenin altıncı fıkrasının (c) bendi kapsamında olduğu, başvurunun kötüniyetli olduğu ve bir fikri mülkiyet hakkının yetkisiz kullanımını içerdiği gerekçelerini ileri sürerek tescil belgesinin verilmesine yazılı olarak itiraz edebilir.” hükmünü ihtiva etmektedir. Yukarıdaki hükümler kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde, itiraza konu .... sıra numaralı tasarımlar ile itiraza gerekçe gösterilen internet sitelerinde yer alan ambalajların bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izlenim itibariyle yüksek oranda benzer olduğu, başvuru sahibinin belirttiği farklılıkların ayrıntı seviyesinde kaldığı kanaatine varıldığından itirazın kabulü gerekmiştir. İtirazın kabulüne ve ... sıra numaralı tasarımların tescilinin hükümsüzlüğüne, oybirliği ile karar verilmiştir.'' şeklinde karar verildiği, eldeki davanın iki aylık yasal süre içerisinde tarihinde açıldığı anlaşılmış, işin esasına girilmiştir.
Ön inceleme duruşmasında tespit edilen uyuşmazlık konusuyla ilgili iddia, savunmalar doğrultusunda rapor düzenlenmesi için bilirkişi heyetine tevdiine karar verilmiştir.
Bilirkişi HEYETİ tarafından düzenlenen RAPORDA/ EK RAPORDA özetle:
1)Dava konusu ... sayılı tasarımların redde mesnet görseller karşısında yeni ve ayırt edici olmadığı, bu tespitimizin iptali talep edilen ... kararı ile uyumlu olduğu,
2)Dava konusu ... sayılı tasarımların, redde mesnet görseller karşısında mutlak yenilik niteliğini haiz olmadığı,
takdirin mahkemeye ait olduğu, bildirilmiştir.
GEREKÇE:
Tescilli bir tasarımın sağladığı korumanın kapsamı ve sınırları 10.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenmiştir.
“Yenilik ve ayırt edicilik” başlığı altında düzenlenen 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 56. maddesi;
"Tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur.
Birleşik ürünün parçasının tasarımı, aşağıdaki şartları taşıyorsa yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir:
a) Parça birleşik ürüne takıldığında, birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır.
b) Parçanın görünür durumda olan özellikleri, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını karşılamalıdır.
Bu maddede yer alan normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından kullanımı ifade eder.
Bir tasarımın aynısı;
a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,
b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce,
dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir.
Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim;
a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,
b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce,
kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.
Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır." şeklindedir.
Aynı Kanun'un "Kamuya sunma" başlıklı 57. maddesi ise;
"Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz.
Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez." şeklindedir.
6769 sayılı SMK'nın 58. maddesine göre tasarım sahibi, kendi tasarımına kıyasla ayırt edici niteliğe sahip olmayan tasarımlara karşı bu kanundan doğan haklarını kullanabilir. Koruma kapsamının değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.
Bir tasarımın yeni olabilmesi için, onun aynısının, tescil tarihinden evvel dünyanın her hangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekmektedir. Tasarımların aynı olup olmadığının tespiti için yapılacak benzerlik testinde; aynı izlenimi uyandırma, aynı etkiyi yapma, karıştırılma tehlikesi veya olasılığı incelenemez. Bunlar ikinci aşamaya yani ayırt edicilik tetkikine aittir. Tasarımın yeniliği yoktur diyebilmek için, hükümsüzlüğü istenilen tasarımın, önceden kamuya sunulan (faydalı model, marka ve) tasarım belgelerindeki tasarımlar ile aynı olması şarttır. Terkini talep edilen tasarım öncekinden sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilecektir. Yenilik önceki tasarıma göre belirlenecektir. Aynı kabul edilmeye engel olamayan küçük ayrıntılarda farklılık hâkimin takdirine göre belirlenecektir. Burada şu ölçü verilebilir; fark, aynı olmayı ortadan kaldırmıyor, mevcut önceki tasarım görünümünü sürdürüyor, fark sadece mevcut görünüme, yani mevcut tasarıma ek, onda bir değişiklik, ondan bir sapma niteliği taşıyorsa, yani farklılık o (mevcut tasarım) esas alınarak ondan hareketle yapılmışsa küçüktür. Bunun dışında kalan farklar ise büyüktür. Yenilik ne özgünlük, ne eşsizlik, ne estetiğe sahip bulunma, ne de estetiğin ve kalitenin basamağıdır.
Başvurusu yapılan bir tasarım yenilik testini geçebilirse ikinci olarak ayırt edicilik incelemesine tâbî tutulur. Bu test bir kıyaslama incelemesidir. Bir tasarımın ayırt ediciliğe sahip bulunması demek, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile kıyaslanan tasarımın böyle bir kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılık bulunması demektir.
Bilgilenmiş kullanıcı ise, tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı demektir. Bilgilenmiş kullanıcı ara veya nihaî tüketicidir. Ancak asla bir uzman değildir. Mahkememiz de bilgilenmiş kullanıcı konumunda bulunan ilgililerin katılımıyla oluşturulmuş bilirkişi heyetinden mütalâa almıştır.
Kıyaslama, tescili istenen tasarım ile kıyaslanan tasarımların tam karşılaştırılması ve değerlendirilmesidir. Ayırt edici niteliğin incelenme ve değerlendirilmesinde, birbirleri ile kıyaslanan tasarımların ilke olarak farklılıklarından çok ortak özelliklerinin değerlendirilmesine ağırlık verilmesini ve tasarımcının tasarımı geliştirme açısından ne kadar seçenek özgürlüğüne sahip olduğunun göz önüne alınmasını emredici bir ifadeyle istemiştir. Bilgilenmiş kullanıcının fark edebileceği değişiklikler ise daima göz önünde tutulmalıdır.
Seçenek özgürlüğü ibaresiyle kastedilen, tasarımcıya tasarımına ayırt edicilik vermesi için bir serbest hareket alanının bulunmasıdır. Bunun değerlendirilmesi nesnel olup kişiden kişiye değişmez. Bu nesnel değerlendirmede tekdüze özellik ve nitelikler göz önünde tutulur. Bazı biçimler (=görünümler) nesnenin işlevine sıkı surette bağımlıdırlar. Böyle tasarımlarda tasarımcının hareket alanı pek dardır. Meselâ, bir otomobilin, ütünün ve şişenin şekli gibi. Her otomobil, ütü ve şişe birbirine benzer. Ayırt edicilik için tasarımcının muhakkak nesnenin işlevine ters düşen tasarımlar geliştirmesi beklenemez. Dolayısıyla işlevin yerine getirilebilmesi için zorunlu olan alan dışında yapılabilecek olan tasarımların korunması mümkün olabilecektir. Seçenek özgürlüğünün hiç bulunmadığı hâllerde ise tasarım zaten korunamaz.
Bu açıklamalar ışığında somut olay incelendiğinde;
Eldeki davada, ... ...’nun 04.04.2023 tarih ... sayılı kararının iptali ve Dava konusu ... başvuru numaralı tasarımın numaralı tasarımın ... nezdinde tesciline karar verilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır.
Uyuşmazlık konusu tasarımın; saç dökülmesini engelleyen, bebeklere yönelik vb. gibi özel bir tüketici kitlesine hitap etmeyen sabun emtiası ambalajına ilişkin olduğu, bu emtianın bilgilenmiş kullanıcıları ortalama insanlar olduğu, benimsenen bilirkişi rapor ve ek raporunda da izah edildiği üzere; bir tasarımın yenilik ve ayırt edicilik niteliklerinin tespit edilmesinde esas alınacak tarih söz konusu tasarımın başvuru tarihi olduğu, dava konusu tasarımın başvuru tarihi 16.03.2022, redde mesnet görsellerin kamuya sunulma tarihi en yeni olanın kamuya sunulma tarihi 18 Ocak 2022 olduğu, bu bağlamda redde mesnet görsellerin tamamı, dava konusu tasarımın yenilik ve ayırt edicilik niteliğinin tespitinde incelemeye esas alınabilecek nitelikte olduğu; karşılaştırmaya konu tasarımların, kutu ve desen birlikte olmak üzere sabun ambalajına ilişkin olduğu, karşılaştırmaya konu tasarımların tamamının, tabanı düz ve kapalı şeffaf oval prizma kesiti ile bu kesiti kapatacak formda şeffaf kapaklı kutu; yeşil, mavi, pembe veya sarı fonlu desen, desen içerisinde dalga, bitki gibi görsel unsurlar, kutuyla uyumlu ve üst tarafta yer alan oval şekil içerisinde ürünün markası ve sair tanıtıcı ibarelerin yer aldığı bir kompozisyonda ibaret olduğu, marka kullanım şeklinin, kutu formunun, kullanılan renklerin, görsel unsurların ve tanıtıcı ibarelerin konumlandırılmasının sabun sektöründe harcı alem nitelikte olduğu, başvuru kapsamında yer alan sair farklılıkların tasarımın genel görünümüne etki etmeyen ayrıntı düzeyinde olduğu, bu durumda dava konusu ... sayılı tasarımın redde mesnet görseller karşısında yeni ve ayırt edici olmadığı; öte yandan mutlak yenilik incelemesinin yapılmasında esas alınacak tarihin, dava konusu tasarım tescil başvurusunun yapıldığı tarih olan 16.03.2022 olduğu; redde gerekçe görsellerin tamamı bu tarihten önce kamuya sunulduğu, dava konusu tasarım söz konusu tasarımlar karşısında mutlak yenilik niteliğini de haiz olmadığı anlaşılmış, davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi açıklandığı üzere:
1-DAVANIN REDDİNE,
2- Dava açılırken alınan peşin maktu karar ilam harcı yeterli olduğundan ve yeniden değerleme oranı nedeniyle ortaya çıkan güncel peşin harca denk olduğundan, denk olan harcın güncel olan harca tamamlanması mülkiyet hakkı ihlali olacağından yeniden harç alınmasına yer olmadığına,
3-Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesap olunan takdiren 25.500,00-TL maktu ücreti vekâletin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,
4-Davacının yapmış olduğu yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5-Davalılar tarafından yargılama gideri sarf edilmediğinden bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
6-Yatırılan ve kullanılmayan gider avansının, hükmün kesinleşmesini müteakip re'sen yatırana iadesine (HMK m.333),
Dair, verilen karar hazır olan taraf vekillerinin yüzlerine karşı tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemelerinde istinaf yolu açık olmak üzere açıkça okunup usulen anlatıldı. 16/07/2024
Katip .... Hakim ...
e-imzalıdır ¸ e-imzalıdır