T.C. ANKARA 1. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2023/142 Esas - 2024/203
T.C.
ANKARA
1. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2023/142
KARAR NO : 2024/203
HAKİM : ....
KATİP : ...
DAVACI :...
....
VEKİLİ : Av. .....
DAVALI : 1- ...
....
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : 2- ....
VEKİLİ : Av. ...
DAVA : Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararının İptali
Endüstriyel Tasarım Hükümsüzlüğü
DAVA TARİHİ : 21/08/2023
KARAR TARİHİ : 16/05/2024
KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 23/07/2024
Mahkememizde görülmekte bulunan Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararının İptali, Endüstriyel Tasarım Hükümsüzlüğü davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesiyle; müvekkilinin 1972 senesinden beri ofis mobilyaları sektörünün öncü firmalarından biri konumunda olduğunu, davalı ... başvurusunda bulunduğunu, davalı ... nezdinde ... kod numarası ile işlem gören çoklu tasarım tescil müracaatına müvekkili tarafından ilgili tasarımın yenilik ve ayırt edicilik kriterlerini taşımadığı yönünde itiraz edildiğini, Kurum tarafından itirazın reddedildiğini, dava konusu tasarımların yeni ve ayırt edici olmadığını, davalı yanca ... kod numarası ile tescil müracaatına konu edilen tasarımların uzun senelerdir büro mobilyaları sektöründe kullanılan ve anonim hale gelmiş ürünler olduğunu, işbu ürünlerin ülkemizin önde gelen mimarlarından ... tarafından seneler önce ... projesi için tasarlanmış ürünler olduğunu, ..... uzantılı arşiv sitesinde yer alan ürün görselleri ile davalı yanca tescil başvurusuna konu edilen tasarımların ayırt edilemeyecek derecede benzer olduğunu, yenilik kriterini taşımadığını iddia ederek davanın esası yönünden .... sayılı kararının iptaline, bu kararın tüm sonuçları ile ortadan kaldırılmasına; ... - ... kod ve sıra numaralı tasarımın hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı ... vekili cevap dilekçesiyle, davacının dava dilekçesinde de yer vermiş olduğu internet sitelerinde yer alan görsellerin incelendiğini ve dava konusu tasarımlar ile karşılaştırıldığını, ancak anılan tasarımların, dava konusu başvuruya konu tasarımlardan farklı olduğunun tespit edildiğini, ofis masası-sehpası ürünlerinde seçenek özgürlüğünün kısıtlı olduğu da göz ardı edilmemesi gerektiğini, davalıya ait tasarımların, davacının itirazına mesnet göstermiş olduğu tasarımlar karşısında bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izlenim itibariyle farklı olduğu ve diğer davalıya ait başvuru konusu tasarımların yeni ve ayırt edici olduklarını, ... kararının usul ve yasaya uygun olduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı şirket vekili cevap dilekçesiyle; dava konusu tasarımların ofislerde kullanılan mobilyalar alanında yapıldığını, bu alanda gerek teknik özellikler gerek kullanım güvenliği kaynaklı çok fazla hareket alanına ve cesur tasarımlara yer olmadığını, tasaımcıların belli kalıpların dışına çok çıkamayacağını, müvekkilinin müşteri kitlesinin ofisinde müvekkili şirket tarafından tasarlanan mobilyaları kullanan kesimden oluştuğunu, bu kesim kullanıcıların, genel kullanım esnasında dahi ,teknik bir inceleme yapmaksızın, tescil edilen tasarımların bir bakışta diğer ürünlerden farkını rahatça anlayabildiklerini belirterek; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
YARGILAMA:
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; ...’nun ... sayılı kararının iptaline ve dava konusu ... - ... kod ve sıra numaralı tasarımın hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar verilmesi talebine ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
Davanın açılmasını müteakip tarafların dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, tescil ve başvuru dosyaları getirtilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulhe teşvik olunmuş, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını müteakip taraf vekillerine tahkikat ve yargılamının geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.
...'den celbedilen işlem dosyasının tetkikinden; başvuru sahibi davalı 29.06.2022 tarihinde 12 adet tasarım için başvuruda bulunmuş, bir kısım eksikliklerin giderilmesi akabinde 24.10.2022 tarih ve ...numaralı ... yayınlanarak ilan edilmiş, işbu ilana davacı muteriz vekili tarafından dava dilekçesinde belirtilen görsellerle ayırt edilemeyecek düzeye benzer olduğu ve başvurunun yenilik ve ayırt edicilik kriterlerini sağlamadığı gerekçeleri ile itiraz edilmiş, itirazı inceleyen ... ... 19.06.2023 tarih ve ... sayılı ... kararında özetle; “.../... sıra numaralı tasarımların itiraza gerekçe gösterilen internet sitesi görsellerine dayanılarak reddedilmesi talebiyle yapılan itiraz incelenmiştir. (…) Yukarıdaki hükümler kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirmede, itiraza konu .../... sıra numaralı tasarımlar ile itiraza gerekçe olarak gösterilen önceki tarihli internet sitelerinde yer alan ürünlerin tescile konu ürünler özelinde teknik zorunluluklar ve seçenek özgürlüğü de dikkate alındığında bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel görünüm itibarıyla farklı olduğu ve kullanıcıların farklı tasarımlar karşısında bulunduklarını anlayabileceği düşünülmüş ve bu nedenle itirazın reddi gerekmiştir.” gerekçeleri ile ''itirazın reddine, tescilin devamına karar verilmiştir.'' şeklinde karar verildiği, eldeki davanın yasal süre içerisinde açıldığı anlaşılmış, işin esasına girilmiştir.
Ön inceleme duruşmasında tespit edilen uyuşmazlık konusuyla ilgili iddia, savunmalar doğrultusunda rapor düzenlenmesi için 3 kişilik bilirkişi heyetine tevdiine karar verilmiştir.
Bilirkişi HEYETİ tarafından düzenlenen RAPORDA özetle:
-Önceki tarihli tasarımlar ile davalının ... - ... nolu ofis sehpası, ofis masası ve ofis konsolu tasarımlarının birbirinden farklı olduğu, davalı tasarımının yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu,
-Resen yapılan araştırmada Google firmasının görsel aratma kısmında arama motorunun tarih sınırlamasına göre sonuç çıkartma sistemini kapatması sebebiyle ve diğer arama motorları üzerinde de tarihe göre aramanın bulunmaması karşısında sağlıklı bir araştırma yapılamamakla birlikte başvuru tarihinden daha önceki tarihlerde kamuya sunulmuş aynı, ayırt edilemeyecek düzeyde benzer tasarıma ulaşılamadığı,
takdirin mahkemeye ait olduğu, bildirilmiştir.
Bilirkişi raporunun her iki tarafın iddia ve savunmasının kapsamı, taraf delilleri, marka kapsamları dikkate alınarak düzelendiği, hüküm kurmaya yeterli incelemenin yapıldığı, raporun usul ve yasaya aykırı yönünün bulunmadığı, hukuki değerlendirme nihai olarak mahkememizce yapılacağından yeniden rapor alınmasını gerektirir yön bulunmadığı anlaşılmıştır.
GEREKÇE:
Tescilli bir tasarımın sağladığı korumanın kapsamı ve sınırları 10.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenmiştir.
“Yenilik ve ayırt edicilik” başlığı altında düzenlenen 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 56. maddesi;
"Tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur.
Birleşik ürünün parçasının tasarımı, aşağıdaki şartları taşıyorsa yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir:
a) Parça birleşik ürüne takıldığında, birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır.
b) Parçanın görünür durumda olan özellikleri, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını karşılamalıdır.
Bu maddede yer alan normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından kullanımı ifade eder.
Bir tasarımın aynısı;
a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,
b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce,
dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir.
Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim;
a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,
b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce,
kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.
Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır." şeklindedir.
Aynı Kanun'un "Kamuya sunma" başlıklı 57. maddesi ise;
"Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz.
Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez." şeklindedir.
6769 sayılı SMK'nın 58. maddesine göre tasarım sahibi, kendi tasarımına kıyasla ayırt edici niteliğe sahip olmayan tasarımlara karşı bu kanundan doğan haklarını kullanabilir. Koruma kapsamının değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.
Bir tasarımın yeni olabilmesi için, onun aynısının, tescil tarihinden evvel dünyanın her hangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekmektedir. Tasarımların aynı olup olmadığının tespiti için yapılacak benzerlik testinde; aynı izlenimi uyandırma, aynı etkiyi yapma, karıştırılma tehlikesi veya olasılığı incelenemez. Bunlar ikinci aşamaya yani ayırt edicilik tetkikine aittir. Tasarımın yeniliği yoktur diyebilmek için, hükümsüzlüğü istenilen tasarımın, önceden kamuya sunulan (faydalı model, marka ve) tasarım belgelerindeki tasarımlar ile aynı olması şarttır. Terkini talep edilen tasarım öncekinden sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilecektir. Yenilik önceki tasarıma göre belirlenecektir. Aynı kabul edilmeye engel olamayan küçük ayrıntılarda farklılık hâkimin takdirine göre belirlenecektir. Burada şu ölçü verilebilir; fark, aynı olmayı ortadan kaldırmıyor, mevcut önceki tasarım görünümünü sürdürüyor, fark sadece mevcut görünüme, yani mevcut tasarıma ek, onda bir değişiklik, ondan bir sapma niteliği taşıyorsa, yani farklılık o (mevcut tasarım) esas alınarak ondan hareketle yapılmışsa küçüktür. Bunun dışında kalan farklar ise büyüktür. Yenilik ne özgünlük, ne eşsizlik, ne estetiğe sahip bulunma, ne de estetiğin ve kalitenin basamağıdır.
Başvurusu yapılan bir tasarım yenilik testini geçebilirse ikinci olarak ayırt edicilik incelemesine tâbî tutulur. Bu test bir kıyaslama incelemesidir. Bir tasarımın ayırt ediciliğe sahip bulunması demek, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile kıyaslanan tasarımın böyle bir kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılık bulunması demektir.
Bilgilenmiş kullanıcı ise, tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı demektir. Bilgilenmiş kullanıcı ara veya nihaî tüketicidir. Ancak asla bir uzman değildir. Mahkememiz de bilgilenmiş kullanıcı konumunda bulunan ilgililerin katılımıyla oluşturulmuş bilirkişi heyetinden mütalâa almıştır.
Kıyaslama, tescili istenen tasarım ile kıyaslanan tasarımların tam karşılaştırılması ve değerlendirilmesidir. Ayırt edici niteliğin incelenme ve değerlendirilmesinde, birbirleri ile kıyaslanan tasarımların ilke olarak farklılıklarından çok ortak özelliklerinin değerlendirilmesine ağırlık verilmesini ve tasarımcının tasarımı geliştirme açısından ne kadar seçenek özgürlüğüne sahip olduğunun göz önüne alınmasını emredici bir ifadeyle istemiştir. Bilgilenmiş kullanıcının fark edebileceği değişiklikler ise daima göz önünde tutulmalıdır.
Seçenek özgürlüğü ibaresiyle kastedilen, tasarımcıya tasarımına ayırt edicilik vermesi için bir serbest hareket alanının bulunmasıdır. Bunun değerlendirilmesi nesnel olup kişiden kişiye değişmez. Bu nesnel değerlendirmede tekdüze özellik ve nitelikler göz önünde tutulur. Bazı biçimler (=görünümler) nesnenin işlevine sıkı surette bağımlıdırlar. Böyle tasarımlarda tasarımcının hareket alanı pek dardır. Meselâ, bir otomobilin, ütünün ve şişenin şekli gibi. Her otomobil, ütü ve şişe birbirine benzer. Ayırt edicilik için tasarımcının muhakkak nesnenin işlevine ters düşen tasarımlar geliştirmesi beklenemez. Dolayısıyla işlevin yerine getirilebilmesi için zorunlu olan alan dışında yapılabilecek olan tasarımların korunması mümkün olabilecektir. Seçenek özgürlüğünün hiç bulunmadığı hâllerde ise tasarım zaten korunamaz.
Bu açıklamalar ışığında somut olay incelendiğinde;
Davalı Tasarımı
... kod numaralı (...) sayılı tasarımlar
Tescil Tarihi : 29.06.2022
Somut olayda bilgilenmiş kullanıcı, işbu ofis mobilyalarının satışında sorumlu olan satış personelleri olduğu gibi nihai tüketicilerdir. ... iptaline ve hükümsüzlüğe konu tasarım da yine ofis masası, sehpası ve konsolu tasarımları ile ilgilidir. Anılan ürünlerin yüzeyi, boyutu, geometri, renk vb. ile genel görünümünde değişiklik yapılabileceğinden tasarımcı seçenek özgürlüğüne sahiptir.
Hükme esas alınan ve benimsenen teknik bilirkişi raporunda da ifade olunduğu üzere; davacı tarafından sunulan görseller ile davalı tasarımları karşılaştırıldığında, davalının ...- ... numaralı ... yönünden; katalogda yer alan ...ve ... başlıkları altında yer alan masa tasarımları ve davacının web archiveden aldığı ...’ya ait sitede yer alan ... başlığı altında bulunan masa tasarımı ile dava konusu ... numaralı masa tasarımlarının orta ön kısımlarında ek parçanın bulunduğu, bu ek kısmın masanın üst yüzeyinden belirli bir mesafe sonra aşağı tarafta ayrıca yer aldığı, yani masa üst yüzeyin ile yekpare olmadığı; davacının ...’nın Web sitesinde yer alan ... ve ... başlığı altındaki masaların yan tarafında dolap ve çekmece olmak üzere bir sistem bulunduğu, yine katalogda yer alan ... başlığındaki ikinci görselde bulunan masanın sağ alt kısmında da dolap yerleştirildiği, davalının tasarımlarından 10 numaralı tasarımında da masanın iç kısmına dolap masanın dışına doğru ise çekmecelerin bulunduğu; davalının ...- ... numaralı .... yönünden; dosya içerisinde yer alan görseller incelendiğinde sehpa tasarımları ve ofis konsolu yönünden benzer bir tasarım tespit edilemediği, davalının ...- ... numaralı ... yönünden; davacının ...’nın Web sitesinde yer alan ... başlığı altındaki masanın iç kısmında bulunanı dolap ve dış kısmına doğru yerleştirilen aynı zemin üzerindeki sistemde dolap ve çekmecenin iki ayrı şekilde yerleştirildiği, ... başlığı altında yer alan tasarım incelendiğinde ise masanın iki bölmeli kısmın tamamen masanın içinden başlamadığı, aksine masanın dışına daha yakın şekilde yerleştirildiği, bölmenin devamında bir kapaklı dolap ve üç çekmeceli sistemin yer aldığı, dolap ve çekmece kısmının ise masanın dışına gelecek şekilde yerleştirildiği, bu sistemin altında ayrı ayrı küçük ayakların üzerine yerleştirildiği, masanın ise iki kişilik olduğu karşılıklı çalışma biçiminde dizayn edildiği, yine katalogda yer alan ve yukarıda görseline yer verilen ... başlığındaki ikinci görselde bulunan masanın sağ alt kısmında daha kısa boyda bir dolap yerleştirildiği, masanın dış kısmına doğru gelen dolabın üst kısmının oturma yeri olarak dizayn edildiği, davalının tasarımlarından 10 numaralı tasarımında ise yekpare biçimde masanın iç kısmında olacak şekilde dolabın, masanın dışına doğru ise çekmecelerin yer aldığı, çekmece ve dolap arasında tamamen bir boşluk bulunmadığı anlaşılmakla masanın altında kalan dolap kısmındaki kapaklardan bir tanesi en itibariyle daha kısa bir tanesi ise daha geniş olduğu, masanın yanında bulunan bu sistemin üzeri tek parça olduğu, ayrıca masanın ayaklarının zeminden birleşmiş vaziyette olduğu ancak diğer tasarımlarda ayakların bağımsız olacak şekilde dizayn edildiği, ayakların açıları, ayak ucu ve ... tasarımında ayağın tek parçadan oluştuğu, davalının 10 numaralı tasarımın ön kısmında dolabın denk geldiği yerde ürün yerleştirmek adına iki adet üst üste bölme olduğu, ancak böyle bir bölmenin diğer tasarımlarda bulunmadığı, katalogda yer alan ...ve ... başlıkları altında yer alan masa tasarımları ve davacının web archiveden aldığı ...’ya ait sitede yer alan ... başlığı altında bulunan masa tasarımı ile dava konusu ... numaralı masa tasarımlarının orta ön kısımlarında yer alan ek parçalar incelendiğinde; ...’nın ... başlığı altında yer alan tasarımda bu ek parçanın masanın üst yüzeyi ile birleşik olup yalnızca ayak kısımları ile ayrı dizayn edildiği, yine burada masanın ana çelik gövdesi tasarımının dava konusu masa tasarımlarından daha farklı olduğu, kataloglarda yer alan tasarımlar yönünden bir masa tasarımının önünde yer alan parçanın daha farklı bir şekilde, bir tarafı daha aşağı doğru eğimli olacak şekilde dizayn edildiği, diğer ...nolu tasarımda ise bu kısmın beyaz renkli ve daha geniş bir ene sahip olduğu, beyaz kısmında dava konusu tasarımdan daha farklı şekilde masanın gövdesine monte edildiği; masa tasarımlarının ayak uçları, ayak tasarımları, ayaklarının farklı eğimlerle oluşturulması, yine masanın ana yüzeyi ile bileşme kısımları (bir kısmı yekpare iken bir kısmı üst kısım ve ayak kısımlarının ayrıca birleştirilmesi ile oluşmuştur), tasarımların renklerinin farklı olduğu yani tasarım çizgisini oluşturan ana form anlayışı, temel tasarım yaklaşımı ve üründe kullanılan ögelerin yerleşim biçim ve oranları ile ürünün en temel taşıyıcı yapının birbirinden farklı görünüm özelliklerine sahip olduğu bilgilenmiş kullanıcı nezdinde bu farklılıkların ayrıntı seviyesinde kalmayacağı, bu noktada mevcut farkların tasarımcının seçenek özgürlüğü de dikkate alındığında ürüne ayırt edicilik kazandırdığı ve bu durumda kullanımdaki ürün ile tescil başvurusuna konu tasarımın genel izlenimlerinin benzer olarak algılanmayacağı; davalı tasarımlarının, davacının dosyaya sunduğu tasarımlara göre nitelikli yenilik ve ayırt edicilik kriterini taşıdığı neticeten, önceki tarihli tasarımlar ile davalının ... - ... nolu ofis sehpası, ofis masası ve ofis konsolu tasarımlarının birbirinden farklı olduğu, davalı tasarımının yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu, resen yapılan araştırmada Google firmasının görsel aratma kısmında arama motorunun tarih sınırlamasına göre sonuç çıkartma sistemini kapatması sebebiyle ve diğer arama motorları üzerinde de tarihe göre aramanın bulunmaması karşısında sağlıklı bir araştırma yapılamamakla birlikte başvuru tarihinden daha önceki tarihlerde kamuya sunulmuş aynı, ayırt edilemeyecek düzeyde benzer tasarıma ulaşılamadığı anlaşılmış, açıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi açıklandığı üzere:
1-DAVANIN REDDİNE,
2- Dava açılırken alınan peşin maktu karar ilam harcı yeterli olduğundan ve yeniden değerleme oranı nedeniyle ortaya çıkan güncel peşin harca denk olduğundan, denk olan harcın güncel olan harca tamamlanması mülkiyet hakkı ihlali olacağından yeniden harç alınmasına yer olmadığına,
3-Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesap olunan takdiren 25.500,00-TL maktu ücreti vekâletin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,
4-Davacının yapmış olduğu yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5-Davalılar tarafından yargılama gideri sarf edilmediğinden bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
6-Yatırılan ve kullanılmayan gider avansının, hükmün kesinleşmesini müteakip re'sen yatırana iadesine (HMK m.333),
Dair, verilen karar hazır olan taraf vekillerinin yüzlerine karşı tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemelerinde istinaf yolu açık olmak üzere açıkça okunup usulen anlatıldı. 16/05/2024
Katip .... Hakim ....
e-imzalıdır ¸ e-imzalıdır