T.C. ... 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas - Karar No: 2023/501 Esas - 2024/346
T.C.
...
12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/501 Esas
KARAR NO : 2024/346
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
K A R A R
HAKİM : ... ...
KATİP : ... ...
Av. ... ...
Av. ... ...
DAVA : Tazminat (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 12/12/2017
KARAR TARİHİ : 07/06/2024
KARAR YAZIM TARİHİ : 05/07/2024
Mahkememizde görülen yukarıda yazılı davanın yapılan açık yargılaması sonunda;
DAVA : Davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkili ile davalı arasında Gümüşhane Trafo Merkezinin yapımı için 22/02/2013 tarihinde sözleşme imzalandığını, ihale sözleşmesinin 9.2 maddesi gereği müvekkil şirket tarafından yüklenilen işin, işyeri teslim tarihinden itibaren 360 gün içinde tamamlanarak geçici kabule hazır olması gerektiğini, idare tarafından yer teslimi yapılır yapılmaz müvekkil firmanın şantiye kurulumunu gerçekleştirdiğini ancak keşifte olan 820 metre çevre ihata duvarının 160 metresi yapıldıktan sonra 154 Kv TM mc+kumanda binasının oturacağı olanda ... ... 'a ait 3 adet OG direği, 154 kv Gümüşhane TM de MC+kumanda binasının oturacağı alanda TEİAŞ'a ait 154 kv Gümüşhane Erzincan E.İ.H'na ait nihayet direği ve kuzey istikametine doğru genişletilecek şalt sahasında kazı çalışmalarına engel teşkil eden ve yeni fiderin bulunduğu alana isabet eden 154 kv Gümüşhane Maçka TM E.İ.H'na ait nihayet direğinin olduğunu, bu durumun müvekkilinin saha çalışmalarının durmasına neden olduğunu, bu işte müvekkil şirketten kaynaklanmayan sebeplerden dolayı gecikme cezaları kesildiğini, idarenin kusurundan dolayı işin teslim tarihi olan 21/02/2014 tarihinden 1321 gün geç olarak 05/10/2016 tarihinde bitirilmek zorunda kaldığını, bu gecikmenin müvekkil firmaya işçi alacağı, SGK primleri yönünden, teminat mektubunun 5 yılı aşkın süre idare uhdesinde kalması, mal temininde maliyetin her geçen gün artması nedeniyle müvekkilini mağdur ettiğini ileri sürerek, davanın kabulü ile 1321 gün fazladan ödediği malzeme bedelleri ve iş makinesi kiraları için şimdilik 1.000 TL, 1321 gün fazladan ödenen işçi ücretleri, yemek giderleri ve SSG primleri için şimdilik 1.000 TL, teminat mektupları için bankalara ödediği komisyon ve ücretler için şimdilik 1.000 TL, müvekkilinin ödediği noter ve ruhsat harçları, danışmanlık ücretleri gibi eserin meydana getirilmesiyle dolaylı olarak ilgili diğer giderler için şimdilik 1.000 TL, mahrum kalınan kâr karşılığı şimdilik 2.500 TL olmak üzere 6.500,00 TL'nin, 18/01/2021 tarihli ıslah dilekçesi ile; toplam 253.353,83 TL alacağın işin olağan bitim tarihi olan 17/02/2014 tarihinden başlamak üzere reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir.
CEVAP : Davalı vekili cevap dilekçesinde, 27/02/2013 tarihinde yapılan yer teslim tutanağından anlaşılacağı üzere saha çalışmalarına engel bir durumun olmadığının akit altına alındığını, ihale kapsamında iki aşamalı olarak planlanan Gümüşhane TM tesisat işinde merkezde ikinci aşamada yapılması planlanan bir kısım çalışmalara engel olabilecek hususların ortadan kaldırılmasına yönelik 10/07/2013 tarihinde durum tespiti yapılarak tutanak altına alındığını, ayrıca 18/07/2013 tarihinde yapılan tespitte "çalışmalara engel hususlar dışında yapılabilecek imalatların" belirlenerek tutanak altına alındığını, davacının 14/11/2013 tarihinde çalışmaları kendi inisiyatifi ile sonlandırdığını, yoğun bir yazışma trafiği sonrasında davacının 14/08/2014 tarihinden itibaren fiili olarak çalışmalara başlandığını, iş artışı nedeniyle davacıya ayrıca 37 gün ilave süre verildiğini, davacının sahada 29/09/2014 - 30/10/2014 tarihleri ve 29/12/2014 - 03/02/2015 tarihleri arasında herhangi bir çalışma yapmadığını, davacının dağınık çalışmasının trafo merkezinde görev yapan personelinin işini yapmasını zorlaştırdığını, davacının sözleşme süresi içinde kendisinden kaynaklanmayan sebeplere dayalı olarak toplam 516 gün ilave süre hakkı doğduğunu ve 21/04/2014 olan iş bitim tarihinin 10/05/2016 tarihine ötelendiğini, verilen süre uzatımları sonrası davacı tarafından revize edilen iş programının 27/01/2016' da davacıya bildirildiğini, fakat yürütülen işlerin revize iş programına uygun şekilde ilerlememesi üzerine davacının 24/03/2016 tarihinden itibaren tekrar uyarıldığını, 16/12/2016 tarihinden itibaren Gümüşhane TM tesisat işinin geçici kabul sürecinin başladığını, geçici kabul sürecinde de davacının sahada yeterli ve teknik personel bulundurmadığını, 09/01/2017 tarihli geçici kabul tutanaklarından da anlaşılacağı üzere toplam 93.500,00 TL tutarlı 45 kalem geçici kabul eksiği ile geçici kabulün yapıldığını, 08/05/2017 tarihli süre uzatımı protokolü ile davacının sözleşme süresi içinde kendisinden kaynaklanmayan sebeplere dayalı olarak toplam 144 gün ilave toplam 1953 gün süre hakkı doğduğunun bildirilmesi ile 10/05/2016 olan iş bitim tarihinin 01/10/2016 tarihine ötelendiğini, buna rağmen yapım işinin 76 gün gecikme ile (16/12/2016' da) 09/01/2017'de tamamlandığını, yüklenici firmanın süre uzatımından kaynaklı tazminat talebinin sözleşmede dayanağının bulunmadığını, sözleşme gereği davalının yerine getirmesi gereken başkaca bir yükümlülüğün bulunmadığını, davacıya verilen süre uzatımının yüklenici firmanın çalışamadığı günler için verilmiş olup ,davacının çalışmadığını iddia ettiği bu dönemde SSK primleri, işçi masraflar iş makinesi kirası, malzeme bedellerini istemesinin yersiz olduğunu, davacıya verilen süre uzatımı ve fiyat farklarının sözleşme TEİAŞ süre uzatım yönergesi, Kamu İhale Kanunu ve 4734 sayılı Kamu İhale kanununa göre ihalesi yapılacak olan yapım işlerine ilişkin fiyat farkının hesabında uygulanacak esaslar doğrultusunda davacının tüm hakları gözetilerek hesaplanmış olduğunu, idarece yürürlükteki mevzuat hükümleri haricinde bir işlem yapılmadığını, sözleşme gereği yüklenicinin işin süresinin uzaması sebebi ile herhangi bir ad altında talepte bulunmasının mümkün olmadığını, reeskont faizi istenemeyeceğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
DELİLLER : 22/02/2013 tarihli eser sözleşmesi, ... 16. Asliye Hukuk Mahkemesinin 15/05/2018 tarih ve 2017/653 esas, 2018/83 karar sayılı görevsizlik kararı, bilirkişi raporları ve ek raporu, dava dosyasında bulunan diğer deliller.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir.
Mahkememizin 19/03/2021 tarih ve 2018/689 E, 2021/220 K sayılı kararı ... Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesinin 14/06/2023 tarih ve 2021/1065 E, 2023/719 K sayılı ilamı ile bilirkişi ek raporunda sadece davacı vekilinin itirazlarının değerlendirildiği, davalı vekilinin mahrum kalınan kara ilişkin itirazları konusunda herhangi bir inceleme veya değerlendirme yapılmadığı, davacının mahrum kalının kar talebi yönünden davalının 16/03/2020 havale tarihli itirazı değerlendirilerek ek rapor alınması, oluşan müktesep haklar da gözetilmek suretiyle karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kaldırılmış, kaldırma kararı doğrultusunda yargılamaya devam olunmuştur.
Davanın 12.12.2017 tarihinde ... 16. Asliye Hukuk Mahkemesinde açıldığı, yine aynı Mahkemede 2017/653 Esas sayıyı aldığı, ... 16. Asliye Hukuk Mahkemesinin 15.05.2018 tarihinde 2018/83 Karar sayılı ilam ile verdiği görevsizlik kararı ve tarafların talebi ile Mahkememize tevzi olduğu görülmüştür.
İstinaf kaldırma kararından önce yapılan yargılamada taraf delilleri toplandıktan sonra oluşturulan bilirkişi heyetine rapor aldırılmış, 16/07/2019 tarihinde bilirkişiler Bahattin TURAN, Hüseyin SAVAŞ ve Ferhat CIVIR' dan alınan raporunda "Usulünce tutulmakla sahibi lehine delil olma vasfına haiz olan davacı şirkete ait ticari defterlerde yer alan ve kayıt ve işlemlere göre; dava tarihi itibariyle davalı şirketten 136.272,74.TL tutarında alacaklı olduğunun tespit edildiği, İşin gecikmesinin davacının sözleşmeye ve iş programına aykırı tutum ve davranışından kaynaklandığı, davalı idare tarafından gecikilen günler için ceza uygulanması ve/veya sözleşmenin feshi yoluna gidilmesi gerekirken davacı lehine işlem yapılarak fazladan süre uzatımı verildiği, uzun süre uzatımı nedeniyle davacının zararının karşılanması talebi ile ilgili olarak söz konusu talebin Süre uzatım Yönergesi'nin "Temel İlkeler" başlıklı 6-2-b maddesi'nde yer alan "Süre uzatımına sebep olan haller, işin tamamlanma süresine doğrudan tesir etmeleri kaydıyla, sadece gecikme nedenleri olarak kabul edilmiş olup yüklenicinin tazminat istemesi için bir sebep olarak kabul edilmez." şeklindeki hükmüne aykırılık teşkil ettiği ve talebin karşılanmasının mümkün olmadığı, ayrıca fiyat farklarının hesaplanmasında sözleşme gereği Başbakanlık DİE tarafından aylık yayımlanan toptan eşya fiyatları indeks sayılarının dikkate alındığı ve "Kamu İhale Kanunu'na Göre İhalesi Yapılacak Olan Yapım İşlerine İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslar" doğrultusunda hesaplanan fiyat farklarının ise davacıya ödendiği, davacı tarafından yapılan ve sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ilave işlere ait bedellerin düşük hesaplandığı iddiası ile ilgili olarak sözleşmenin ayrılmaz parçası olan Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri doğrultusunda birim fiyatların belirlendiği ve fiyat farkı hesaplamalarının yapıldığı, belirlenen bu fiyatların davacı tarafından da kabul edilerek imza altına alındığı ve davacı tarafından herhangi bir itirazın yapılmadığı, ayrıca sözleşmede birim fiyatı bulunan ve metrajlarda artışa gidilen ilave işlere ait imalatlarla ilgili olarak ise işin sözleşmesindeki fiyatların esas alındığı ve sözleşme hükümlerine göre fiyat farkı ödendiği, banka Teminat Mektubunun (225.000 TL) yaklaşık 5 yıl içeride bağlı tutulması nedeniyle şirket kredibilitesinin bozulduğu hususundaki davacı iddiası ile ilgili olarak sözleşmenin 10. Maddesinde kesin kabulün gecikeceğinin anlaşılması durumunda Kesin Teminat Mektubu'nun süresinin de işteki gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılacağı hüküm altına alındığı dolayısıyla davacının teminatının davalı idarece tutulmasının sözleşme gereği olduğu, Süre uzatımından kaynaklanan harcama ve giderlerde meydana gelen artışlarla ilgili davacının tazmin talebi ile ilgili olarak sözleşmede işçi ücretleri, SSK primleri, yemek giderleri, iş makinası kiraları vb. davacı tarafından yapılan harcama ve giderlerlerin ödenmesi ile ilgili bir hüküm bulunmadığı, taraflar arasındaki sözleşmenin birim fiyat sözleşmesi olduğu bu nedenle sözleşme konusu işe ait malzeme ve montaj bedelleri için güncel temel endeksler kullanılarak fiyat farkı ödendiği fakat davacı tarafından talep edilen harcama ve giderlerle ilgili herhangi bir fiyat farkı ödenmesinin sözleşmeye göre söz konusu olmadığını" beyan ve rapor edilmiştir.
16/03/2020 tarihinde bilirkişiler Nazmi YÜKSEKZEYBEK, Bahattin TURAN, Ferhat CIVIR, Volkan EVRİN ve Duygu Tüvan SAVAŞ' tan alınan rapora göre; "16/07/2019 tarihli rapordaki mali yönden yapılan tespite iştirak edilmekte olduğu, davacı yanın yasal defter kayıtlarına nazaran dava tarihi itibariyle davalı şirketten 136.272,74TL tutarında alacaklı olduğu, dava konusu yapım işinin 360 günde tamamlanması gerektiği halde 1321 gün içerisinde tamamlandığı, ancak taraflar arasındaki sözleşmenin 33.11 Maddesi hükmü uyarınca en çok 360 günlük süre uzatımı ile 720 günlük toplam iş süresine göre oluşacak giderlerin yüklenici tarafından öngörülmeyen gider olarak ileri sürülemeyeceği, davacı yanın dava dilekçesinde noter masrafı, harç bedeli talep ettiği, ancak bu giderlerin sözleşme bedeli içerisine dahil giderler olduğu, edimin ifası süreci içerisinde yapım işinde çalışılmayan dönemler bulunduğu, yapım işinin birim fiyat esası ile ihale edilerek sözleşme akdedildiği, çalışılmayan dönemdeki genel giderler yönünden idarenin kusur ve sorumluluğunun oluşmayacağı, iş makinesi ve sgk prim ödemelerine ilişkin talebin taraflar arasındaki sözleşme ve ekleri ile uyarlılık göstermediği, idarenin yüklenici firmaya karşı birim fiyat esası ile iş kalemlerinin gerçekleşen imalat miktarlarına göre ödeme yapma sorumluluğu bulunduğu, banka teminat mektubuna ilişkin komisyon ödemelerine bağlı zarar yönünden; 720 gün ile 1321 gün arasında geçen sürece ilişkin olarak yüklenici firmanın idareden öngörülemeyen ilave giderleri için talepte bulunabileceği, ancak heyetimizce dosya ve eklerinin incelenmesinde 16/07/2019 tarihli rapordaki değerlendirmeye aynen iştirak ile; “...İşin gecikmesinin davacının sözleşmeye ve iş programına aykırı tutum ve davranışından kaynaklandığı, davalı idare tarafından gecikilen günler için ceza uygulanması ve/veya sözleşmenin feshi yoluna gidilmesi gerekirken davacı lehine işlem yapılarak fazladan süre uzatımı verildiği...” görüş ve kanaatine varıldığı, somut olayda yüklenici firmanın iş programını geç vermesi, işe geç başlaması, davalı idarenin ihtarnameleri, teknik açıdan tüm işin yapılmasına engel bir durumun olmadığına ilişkin raporumuzun incelemeler ve değerlendirmeler bölümündeki tespitler dikkate alındığında, yapım işinin süre uzatımları ile birlikte en çok 720 iş günü içerisinde bitirilmesi gerekirken 1321 gün içerisinde tamamlanması olayında davacı yüklenici firmanın kusurunun bulunduğu, bu itibarla davacı yanın iş makinesi kira bedeli, sgk prim ödemeleri yönünden ilave ödeme talebinde bulunamayacağı, hakediş raporlarının incelenmesinde davalı idare tarafından taraflar arasındaki sözleşme ve ekleri uyarınca fiyat farkı ödemelerinin yapıldığının anlaşıldığı, bu nedenle 4735 sayılı Yasa ile taraflar arasındaki sözleşme ve ekleri uyarınca ilave ödeme yapılacak başka bir husus bulunmadığı, yapım işindeki gecikme yüklenici kusurundan kaynaklansa dahi somut olayda davalı idare tarafından davacı yüklenici firmaya süre uzatımı verildiği, bu halde yüklenici firmanın uzayan süreye bağlı değişen ekonomik şartlar nedeniyle TBK 136,137 veya 138. Md. kapsamında işlem yapabileceği, ancak yapım işi sırasında yüklenicinin fesih talebinde bulunmadığı, bu halde gelinen aşamada yüklenici firmanın TBK 138. Md. kapsamında aşırı ifa güçlüğü oluştuğunu ispat etmesi halinde sözleşme fiyatlarının revize edilmesini talep edebileceği, buna karşın dava dilekçesinde bu yönde bir talebin yer almadığı, ayrıca yüklenici firmanın süre uzatımının sözleşmenin 33.11 Md. hükmü uyarınca toplam 720 iş gününü aşması üzerine idareye bildirimde bulunularak işin süresinin sona erdiği, mevcut fiyatlar ile imalat yapılamayacağı, değişen ekonomik şartlara ilişkin revize fiyat oluşturulması talebinde de bulunulmadığı, dolayısıyla davalı idare tarafından mevzuata uygun olarak tanzim edilen kesin hakediş raporuna ilaveten yapılan işler karşılığı ödeme yapılmasını gerektirecek bir hususun bulunmadığı, kar mahrumiyeti talebi yönünden ise 08/06/2017 tarihli kesin hakediş raporuna nazaran 1.314.518,32 TL tutarında sözleşme fiyatları ile işin tamamlanmadığı, buna karşın sözleşme bedelinin 3.748.797,80 TL olduğu, 4735 sayılı Yasanın Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi başlıklı 24. Maddesi hükmü uyarınca sözleşme bedelinin %80’i altında bedel ile tamamlanan işler için sözleşme bedelinin %80’i ile yapılan iş bedeli arasında kalan kısmın %5’inin gider ve mahrum kalınan kârına karşılık ödenmesinin gerektiği, 4735 sayılı Yasanın 24. Md. hükmü uyarınca geçici kabul itibar tarihi olan 16.12.2016 tarihi itibariyle davacı yanın giderler ve kar mahrumiyeti karşılığı 113.081,09 TL tutarında alacaklı olduğu, davacı tarafından avans faizi talep edilmiş olup, alacağın ticari ilişkiye dayanması nedeniyle avans faizi talep edilebileceği, taraflar arasındaki sözleşmenin ika edilerek sona erdiği geçici kabul itibar tarihi olan 16.12.2016 tarihinden itibaren faiz talep edilebileceğini" rapor etmişlerdir.
03/11/2020 tarihinde bilirkişiler... ... ... tan alınan EK rapora göre; "16.03.2020 tarihli Bilirkişi Kurulu Raporu ile detaylı ve tüm yönleri ile değerlendirildiğini, dava dosyasındaki uyuşmazlık konularındaki tüm bilgi ve belgeler incelenmiş olup, Davacı vekilince de yeni ve ek bir belge sunulmadığından, ek bir değerlendirme yapılabilecek yeni bir konu, belge ya da uyuşmazlık konusunda bilirkişi değerlendirmesi çerçevesinde farklı bir alacak hesaplama alanı görülemediği, dava dosyası ve eklerinin ve ayrıca önceki bilirkişi raporlarının Mahkemenin talimatı doğrultusunda yeniden incelenmesi sonucunda 16.03.2020 tarihli raporda tespit edilen sonuç ve kanaatlerin halen geçerli olduğunu" rapor etmişlerdir.
Eser sözleşmesi; yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (TBK m. 470; mülga BK m. 355). Eser sözleşmesinde yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. Yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğun belirlenmesinde benzer alandaki işleri yüklenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranış esas alınır. Yüklenici kararlaştırılan eseri aksine bir düzenleme yoksa kendisi veya kendi yönetimi altında başka bir kişiye yaptırabilir (TBK m. 473). Yüklenici, sözleşmede kararlaştırılan sürede işe başlamak ve bitirmek zorundadır. Yüklenici, eserdeki açık ve gizli ayıplardan dolayı iş sahibine karşı sorumludur (TBK m. 474). Sözleşmede kararlaştırılan niteliklerin veya dürüstlük kuralları gereğince bulunması gereken lüzumlu vasıfların eserde bulunmaması ayıp olarak nitelendirilir. Açık ayıp, eserin iş sahibine teslim anında kolaylıkla görülebilen ve fark edilebilen ayıplardır. Buna karşılık gizli ayıp, eserin tesliminden sonra ve kullanım sırasında ortaya çıkan ayıplardır. İş sahibi, eseri teslim alır almaz işlerin olağan akışına göre imkan bulur bulmaz eseri gözden geçirmesi ve varsa ayıpları yükleniciye bildirmekle yükümlüdür. Önemle ifade etmek gerekir ki, eserin ayıplı olması, yüklenicinin açıkça yaptığı ihtara karşın, işsahibinin verdiği talimattan doğmuş bulunur veya herhangi bir sebeple işsahibine yüklenebilecek olursa işsahibi, eserin ayıplı olmasından doğan haklarını kullanamaz. (TBK m. 476)
TTK 23-1/c maddesine göre "malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise alıcı 2 gün içerisinde durumu satıcıya ihbar etmelidir, açıkça belli değilse alıcı malı teslim aldıktan sonra 8 gün içerisinde incelemek veya incelettirmek ve bu inceleme sonucunda malın ayıplı olduğu ortaya çıkarsa haklarını korumak için durumu bu süre içerisinde satıcıya ihbarla yükümlüdür, diğer durumlarda TBK 223. maddesinin 2. fıkrası uygulanır. TBK 223. maddesine göre, alıcı devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkan bulur bulmaz gözden geçirmek ve satılandan satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse bunu uygun bir süre içerisinde ona bildirmek zorundadır. Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse satılanı kabul etmiş sayılır. Ancak satılanda olağan bir gözden geçirme ile ortaya çıkarılamayacak bir ayıp bulunması halinde bu hüküm uygulanmaz, bu tür bir ayıbın bulunduğu sonradan anlaşılırsa hemen satıcıya bildirilmelidir, bildirilmezse satılan bu ayıpla birlikte kabul etmiş sayılır.
Eser sözleşmelerinde işin tamamlanarak teslim edildiğinin ispatının yüklenicide, iş bedelinin ödendiğinin ispatının ise iş sahibinde olduğu, bu nedenle faturanın tek başına işin yapıldığını yahut teslim olgusunun gerçekleştiğinin kanıtlamaya yeterli olmadığı, yüklenicinin iş bedeline hak kazanabilmesi için eser sözleşme ve ekleri ile fen ve tekniğine uygun olarak tamamlayıp iş sahibine teslim ettiğini ayrıca kanıtlaması gerektiği bilimektedir.
İstinaf kaldırma kararından önce toplanan deliller ve tüm dosya kapsamından, taraflar arasında Gümüşhane Trafo Merkezinin yapımı işi için 22.02.2013 tarihinde imzalanan eser sözleşmesi uyarınca, davacı tarafından işin işyeri teslim tarihinden itibaren 360 gün içerisinde tamamlanması gerekirken davalı kurumca verilen ilave sürelerle 1321 gün içinde tamamlanabildiği, yapım işinin süre uzatımları ile birlikte en çok 720 iş günü içerisinde bitirilmesi gerekirken 1321 gün içerisinde tamamlanması olayında davacı yüklenici firmanın kusurunun bulunduğu, davacının iş makinesi kira bedeli, SGK prim ödemeleri yönünden ilave ödeme talebinde bulunamayacağı, sözleşme ve ekleri uyarınca fiyat farkı ödemeleri yapıldığı anlaşıldığından sözleşme ve ekleri uyarınca başka ödeme yapılamayacağı, yapım işindeki gecikme yüklenici kusurundan kaynaklansa dahi davalının davacıya süre uzatımı verdiği ve bu süreç içinde davalının sözleşmeyi feshetmediği, davacının davalıdan cari hesap alacağından dolayı 136.272,74-TL alacağı bulunduğu belirlenmiş ise de davacının cari hesap alacağına ilişkin usulüne uygun olarak açılmış bir davası bulunmadığından bu konuda hüküm kurulmasına yer olmadığına karar verilmiş, kar mahrumiyeti talebi yönünden ise; geçici kabul tarihi olan 16.12.2016 tarihi itibariyle davacı yanın giderler ve kar mahrumiyeti karşılığı 113.081,09-TL tutarında alacağı bulunduğu anlaşılmakla davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
İstinaf kaldırma kararı doğrultusunda alınan 07/02/2024 havale tarihli bilirkişi kurulu ek raporunda, kök ve ek raporlarımızda 08/06/2017 tarihli kesin hakediş raporuna nazaran 1.314 .518,32 TL tutarında sözleşme fiyatları ile işin tamamlanmadığı, buna karşın sözleşme bedelinin 3.748.797,80 TL olduğu nazarı dikkate alınarak dava konusu yapım işinin 4735 sayılı kamu ihaleleri kanunu 24/b maddesi kapsamına girdiği varsayımı üzerine sözleşme bedelinin %80'i ile sözleşme fiyatlarıyla yapılan işin tutarı arasındaki bedel farkının %5'i geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden değerlendirilerek davacının davalıdan 113.081,09 TL tutarında alacaklı olduğu şeklinde sehven bir sonuca ulaşıldığı, ancak dava konusu İTM.85 referanslı sözleşme kapsamında 08/06/2017 tarihli kesin hakediş raporuna nazaran davacı yüklenici firmaya davalı tarafından fiyat farkı hariç olmak üzere elektrik iş kalemleri için 2.272.365,40 TL, inşaat iş kalemleri için de 1.314.518,32 TL olmak üzere toplam 3.586.883,72 TL tutarında ödeme yapıldığı anlaşılmış olmakla dava konusu yapım işinin 4735 Sayılı Kamu İhaleleri Kanunu 24/b maddesi kapsamına girmediği, toplam ödenen bedelin, sözleşme bedelinin 95,6'sını oluşturduğu, dava konusu yapım işinin, sözleşme bedelinin %80'nin altında gerçekleşmesinin söz konusu olmadığı, ancak önceki kök ve ek raporlarda sözleşme kapsamında yapılan iş toplam tutarının hesabında sadece 1.314 ,518,32 TL'lik inşaat iş kalemleri toplamı sehven nazarı dikkate alınması, 2.272.365,40 TL'lik elektrik iş kalemleri toplamının sehven nazarı dikkate alınmaması sonucunda , dava konusu yapım işinin sözleşme fiyatlarının %80'nin altında gerçekleştiği ve bu nedenle de Kamu İhaleleri Kanunu 24/b maddesi kapsamına girdiği şeklinde sehven bir yorum ve kanaate varılarak davacı firma için anılan mevzuat uyarınca sehven 113.081,09 TL tutarında alacak hesaplanmış olduğu, dava konusu yapım işi kapsamında davacı yükleniciye davalı tarafça fiyat farkı hariç olmak üzere elektrik iş kalemleri için 2.272.365,40 TL, inşaat iş kalemleri için de 1.314.518,32 TL olmak üzere toplam 3.586.883,72 TL ödendiği, bu ödeme tutarının sözleşme bedelinin 95,6'sını oluşturduğu, dolayısı ile dava konusu işin %80'nin altında tamamlanmasının söz konusu olmadığı ve davacının davalıdan 113.081,09 TL Tutarında Alacaklı olmadığını, zira dava konusu yapım işinin 4735 Sayılı Kamu İhaleleri Kanunu 24/b Maddesi Kapsamına Girmediği,
Sözleşme bedelinin 3.748.797,80-TL olduğu (Sözleşme tarihi: 22.02.2013)
KESİN HAKEDİŞ ÖDEME TABLOSU
Kesin Hakediş Eklerindeki "Elektrik İş Kalemlerine Ait Kesin Hesap Cetvelinde")
2.272.365,40 TL
(Kesin Hakediş Eklerindeki "İnşaat İş Kalemlerine Ait Kesin Hesap Cetvelinde")
1.314.518,32 TL
Ödenen Toplam Hakediş Bedeli
3.586.883,72 TL
Sözleşme bedelinin
3.748.797,80 TL
Hakedişlerdeki Ödeme/Tamamlama Oranı
%95,68
Usulünce tutulmakla sahibi lehine delil olma vasfına haiz olan davacı şirkete ait ticari defterlerde yer alan ve kayıt ve işlemlere göre; dava tarihi itibariyle davalı şirketten 136.272,74 TL tutarında alacaklı olduğu tespit edilmiş ise de, ifanın idareden kaynaklanan nedenlerle gecikmesi dolayısıyla davacının zarara uğratıldığı iddiası ile ilgili olarak, işin gecikmesinin davacının sözleşmeye ve iş programına aykırı tutum ve davranışından kaynaklandığı, davalı idare tarafından gecikilen günler için ceza uygulanması ve/veya sözleşmenin feshi yoluna gidilmesi gerekirken davacı lehine işlem yapılarak fazladan süre uzatımı verildiği;
Uzun süre uzatımı nedeniyle davacının zararının karşılanması talebi ile ilgili olarak, söz konusu talebin Süre Uzatım Yönergesi'nin 'Temel İlkeler" başlıklı 6-2-b maddesinde yer alan "Süre uzatımına sebep olan haller, işin tamamlanma süresine doğrudan tesir etmeleri kaydıyla, sadece gecikme nedenleri olarak kabul edilmiş olup yüklenicinin tazminat istemesi için bir sebep olarak kabul edilmez." şeklindeki hükmüne aykırılık teşkil ettiği ve talebin karşılanmasının mümkün olmadığı;
Ayrıca fiyat farklarının hesaplanmasında sözleşme gereği Başbakanlık DİE tarafından aylık yayımlanan toptan eşya fiyatları indeks sayılarının dikkate alındığı ve "Kamu İhale Kanunu'na Göre İhalesi Yapılacak Olan Yapım İşlerine İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslar" doğrultusunda hesaplanan fiyat farklarının ise davacıya ödendiği,
Davacı tarafından yapılan ve sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ilave işlere ait bedellerin düşük hesaplandığı iddiası ile ilgili olarak sözleşmenin ayrılmaz parçası olan Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri doğrultusunda birim fiyatların belirlendiği ve fiyat farkı hesaplamalarının yapıldığı, belirlenen bu fiyatların davacı tarafından da kabul edilerek imza altına alındığı ve davacı tarafından herhangi bir itirazın yapılmadığı,
Ayrıca sözleşmede birim fiyatı bulunan ve metrajlarda artışa gidilen ilave işlere ait imalatlarla ilgili olarak ise işin sözleşmesindeki fiyatların esas alındığı ve sözleşme hükümlerine göre fiyat farkı ödendiği,
Banka teminat mektubunun (225.000 TL) yaklaşık 5 yıl içeride bağlı tutulması nedeniyle şirket kredibilitesinin bozulduğu hususundaki davacı iddiası ile ilgili olarak, sözleşmenin 10. Maddesinde kesin kabulün gecikeceğinin anlaşılması durumunda Kesin Teminat Mektubu'nun süresinin de işteki gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılacağı hüküm altına alındığı dolayısıyla davacının teminatının davalı idarece tutulmasının sözleşme gereği olduğu,
Süre uzatımından kaynaklanan harcama ve giderlerde meydana gelen artışlarla ilgili davacının tazmin talebi ile ilgili olarak, sözleşmede işçi ücretleri, SSK primleri, yemek giderleri, iş makinası kiraları vb. davacı tarafından yapılan harcama ve giderlerin ödenmesi ile ilgili bir hüküm bulunmadığı, taraflar arasındaki sözleşmenin birim fiyat sözleşmesi olduğu bu nedenle sözleşme konusu işe ait malzeme ve montaj bedelleri için güncel temel endeksler kullanılarak fiyat farkı ödendiği fakat davacı tarafından talep edilen harcama ve giderlerle ilgili herhangi bir fiyat farkı ödenmesinin sözleşmeye göre söz konusu olmadığı görüş ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
Bu açıklamalar ışığında dosya kapsamı değerlendirildiğinde, mahkememizce dosya kapsamına uygun, ayrıntılı ve gerekçeli görülerek benimsenen 07/02/2024 tarihli bilirkişi kurulu ek raporu ve tüm dosya kapsamına göre, taraflar arasında Gümüşhane Trafo Merkezinin yapımı işi için 22.02.2013 tarihinde eser sözleşmesi imzalandığı, dava konusu yapım işi kapsamında davacı yükleniciye davalı tarafça fiyat farkı hariç olmak üzere elektrik iş kalemleri için 2.272.365,40 TL, inşaat iş kalemleri için de 1.314.518,32 TL olmak üzere toplam 3.586.883,72 TL ödendiği, bu ödeme tutarının sözleşme bedelinin 95,6'sını oluşturduğu, dolayısı ile dava konusu işin %80'nin altında tamamlanmasının söz konusu olmadığı ve davacının davalıdan 113.081,09 TL tutarında alacaklı olmadığı, zira dava konusu yapım işinin 4735 Sayılı Kamu İhaleleri Kanunu 24/b maddesi kapsamına girmediği, sözleşme bedelinin 3.748.797,80-TL, sözleşme tarihinin 22.02.2013 olduğu, Kesin Hakediş Ödeme Tablosu'na göre Kesin Hakediş Eklerindeki "Elektrik İş Kalemlerine Ait Kesin Hesap Cetvelinde" 2.272.365,40 TL, Kesin Hakediş Eklerindeki "İnşaat İş Kalemlerine Ait Kesin Hesap Cetvelinde" 1.314.518,32 TL, Ödenen Toplam Hakediş Bedelinin 3.586.883,72 TL, sözleşme bedelinin 3.748.797,80 TL, Hakedişlerdeki Ödeme/Tamamlama Oranının %95,68 olduğu;
Usulünce tutulmakla sahibi lehine delil olma vasfına haiz olan davacı şirkete ait ticari defterlerde yer alan ve kayıt ve işlemlere göre, dava tarihi itibariyle davalı şirketten 136.272,74 TL tutarında alacaklı olduğu tespit edilmiş ise de, ifanın idareden kaynaklanan nedenlerle gecikmesi dolayısıyla davacının zarara uğratıldığı iddiası ile ilgili olarak, işin gecikmesinin davacının sözleşmeye ve iş programına aykırı tutum ve davranışından kaynaklandığı, davalı idare tarafından gecikilen günler için ceza uygulanması ve/veya sözleşmenin feshi yoluna gidilmesi gerekirken davacı lehine işlem yapılarak fazladan süre uzatımı verildiği, uzun süre uzatımı nedeniyle davacının zararının karşılanması talebi ile ilgili olarak, söz konusu talebin Süre Uzatım Yönergesi'nin 'Temel İlkeler" başlıklı 6-2-b maddesinde yer alan "Süre uzatımına sebep olan haller, işin tamamlanma süresine doğrudan tesir etmeleri kaydıyla, sadece gecikme nedenleri olarak kabul edilmiş olup yüklenicinin tazminat istemesi için bir sebep olarak kabul edilmez." şeklindeki hükmüne aykırılık teşkil ettiği ve talebin karşılanmasının mümkün olmadığı, ayrıca fiyat farklarının hesaplanmasında sözleşme gereği Başbakanlık DİE tarafından aylık yayımlanan toptan eşya fiyatları indeks sayılarının dikkate alındığı ve "Kamu İhale Kanunu'na Göre İhalesi Yapılacak Olan Yapım İşlerine İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslar" doğrultusunda hesaplanan fiyat farklarının ise davacıya ödendiği, davacı tarafından yapılan ve sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ilave işlere ait bedellerin düşük hesaplandığı iddiası ile ilgili olarak sözleşmenin ayrılmaz parçası olan Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri doğrultusunda birim fiyatların belirlendiği ve fiyat farkı hesaplamalarının yapıldığı, belirlenen bu fiyatların davacı tarafından da kabul edilerek imza altına alındığı ve davacı tarafından herhangi bir itirazın yapılmadığı, ayrıca sözleşmede birim fiyatı bulunan ve metrajlarda artışa gidilen ilave işlere ait imalatlarla ilgili olarak ise işin sözleşmesindeki fiyatların esas alındığı ve sözleşme hükümlerine göre fiyat farkı ödendiği, banka teminat mektubunun (225.000 TL) yaklaşık 5 yıl içeride bağlı tutulması nedeniyle şirket kredibilitesinin bozulduğu hususundaki davacı iddiası ile ilgili olarak, sözleşmenin 10. maddesinde kesin kabulün gecikeceğinin anlaşılması durumunda Kesin Teminat Mektubu'nun süresinin de işteki gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılacağı hüküm altına alındığı dolayısıyla davacının teminatının davalı idarece tutulmasının sözleşme gereği olduğu, süre uzatımından kaynaklanan harcama ve giderlerde meydana gelen artışlarla ilgili davacının tazmin talebi ile ilgili olarak, sözleşmede işçi ücretleri, SSK primleri, yemek giderleri, iş makinası kiraları vb. davacı tarafından yapılan harcama ve giderlerin ödenmesi ile ilgili bir hüküm bulunmadığı, taraflar arasındaki sözleşmenin birim fiyat sözleşmesi olduğu bu nedenle sözleşme konusu işe ait malzeme ve montaj bedelleri için güncel temel endeksler kullanılarak fiyat farkı ödendiği fakat davacı tarafından talep edilen harcama ve giderlerle ilgili herhangi bir fiyat farkı ödenmesinin sözleşmeye göre söz konusu olmadığı, bu nedenlerle davacının davalıdan talep edebileceği alacağının bulunmadığı anlaşıldığından aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın reddine,
2-Alınması gereken 427,60 TL maktu harcın, 111,01 TL peşin harç, 4.250,00 TL ıslah harcı toplamı olan 4.361,01 TL harçtan düşümü ile artan 3.933,41 TL harcın karar kesinleştiğinde ve istek halinde yatırana geri verilmesine,
3-Davalının karşıladığı 65,00 TL yazışma giderinden ibaret yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
4-Davacının karşıladığı yargılama harç ve giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
5-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden, hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca reddedilen 253.353,83 TL üzerinden takdir edilen 40.003,07 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
6-Karar kesinleştiğinde taraflardan alınan avansın harcanmayan kısmının re'sen yatırana iadesine,
Dair taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere başka yer Asliye Ticaret Mahkemesine ya da bulunmadığı takdirde Asliye Hukuk Mahkemesine dilekçe verilmesi sureti ile ... Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 07/06/2024
Katip ... Hakim ...
¸ e-imzalıdır ¸ e-imzalıdır