T.C. ANKARA 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2020/327 Esas - 2025/386
T.C.
ANKARA
13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA YARGILAMA YAPMAYA VE HÜKÜM VERMEYE YETKİLİ ANKARA 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ KARARIDIR
ESAS NO : 2020/327 Esas
KARAR NO : 2025/386
DAVA : Tazminat (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 29/07/2020
KARAR TARİHİ : 23/05/2025
KARAR YAZIM TARİHİ : 10/06/2025
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı şirket ile davalı şirket arasındaki ..... Parselde ve ... İli ..., ..... mevki ..... Parselde bulunan davacının yükleniciliğinde üstlendiği her biri 1089 KW Kapasitede bulunan 6 adet güneş enerjisi santrallerinin tek ayak mekanik montaj işleri onaylı ... projesine, sözleşmeye ve statik raporuna ilgili yapı ve malzemelere ilişkin yönetmeliklere, fen ve sanat kurallarına uygun olarak mekanik sistemin inşası konusunda 15.10.2018 tarihli sözleşme karşılıklı olarak imzalandığını, Taraflar arasındaki sözleşmeye göre sözleşme konusu işler 5. maddesinde sıralanmış olmakla birlikte, anılan işlerin ... Santralleri statik projelerine ve teknik şartnamelere ve yapılan işlerin fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılması, ayrıca sözleşme konusu işte kullanılan tüm malzemelerin belirtilen teknik standartlara, kalitelere uygun olması gerekmekle, basiretli bir tüccardan beklenen T.M.K.’nın 2.maddesindeki objektif iyi niyet kurallarına uygun olarak anlaşma konusu işin yapılması beklenildiğini, anlaşma konusu ..... ilçesindeki ..... ...’lerde 31.08.2019 tarihinde yaşanan sahadan panel uçması ve panellerin kırılarak telef olması, paneli tutan parçaların yırtılması ve ayrılarak kopması durumunda anılan olaya ilişkin fotoğraflarıyla birlikte karşı tarafa 31.08.2019 da mail ile bildirimde bulunulduğunu, söz konusu durumun düzeltilmesi talep edildiğini, herhangi bir işlem gerçekleştirilmediğini, Bunun üzerine davacı şirket tarafından ....Noterliği'nin 17.10.2019 tarih ve ... Yevmiye No.lu ihtarnamesi ile T.B.K.475.maddesi hükmü ve anlaşmanın 12. maddesi garanti ve onarım kapsamında her bir sahanın mekanik montajı için işlerin teslimini müteakip 10 yıl süreyle tüm malzemeler için bila bedel garanti verdiğiniz üzere bedelsiz olarak değişimine 7 gün içerisinde değişimin yapılacağının teyidi ve 30 gün içerisinde değişimin tamamlanması ihtar edildiğini, ihtara cevap olarak davalı tarafından .....Noterliği'nin 30.10.2019 tarihli ve ... Yevmiye No.lu ihtarnamesi ile sözleşmeye göre ifa borcunu eksiksiz olarak yerine getirdiğini, işin kontrol ve denetiminin İşveren ... SAN VE TİC.AŞ.'nin sorumluluğu olduğunu, bu sorumluluğunu yerine getirmemesi ve organizasyon eksikliği sebebi ile güneş panellerinin zayi olmasından ise yine ... yi sorumlu tutup, anılan panellerin eski ve yıpranmış ürün olduğunu kullanılan aşık profillerinin teknik standartlara uygun olduğunu iddia edilerek ihtarnameye itiraz ettiğini belirterek taraflar arasındaki sözleşmeye aykırı imalat ve montaj yapıldığının tespiti ile bundan doğan zararın kesin ve net bilinememesi sebebiyle şimdilik 5000,00 TL'si ile malzeme fiyat farkının bedeli tespiti ile şimdilik 500,00 TL'sinin, telef olan 6 adet güneş paneli bedeli 4.904,49 TL bedelini olmak üzere 10.4904,49 TL'nin 17.10.2019 temerrüt tarihi itibariyle işleyecek temerrüt faizi ile birlikte tazmin ve tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davalının davacı şirket ile karşılıklı müzakere ederek sözleşmeye uygun olarak ifa borcunu eksiksiz olarak yerine getirdiğini, tarafların imzaladıkları ..... 3. Maddesinde ve 5. Maddesinde sözleşme konusu işler tek tek maddeler halinde yazıldığını, ...'nin Müvekkil Şirket üzerine bırakılmadığını, ..., kelimesi ingilizce ‘..... ’ kelimelerinin kısaltması olduğunu, Türkçe anlamı ise ‘..... ’ olarak karşılık bulduğunu, Solar enerji sektöründeki ..., ... için veren firmalar olduğunu, Bu firmalar aynı zamanda ... sistemlerinin sürdürülebilir olması için de teknik bakım ve destek hizmetlerini verdikleri gibi, herhangi bir projenin tüm mühendislik, tedarik, montaj ve test aşamalarını üstlenen firmalar olduğunu, davalının ... vermediğinden projenin denetim ve kontrol sorumluluğunun davacıya ait olduğunu, Projedeki bakım yükümlülüğü davacı tarafta olmasına karşın, davacı projede kullanılacak ürünlerin kaliteli ve sağlam olması için çaba sarf etmediği gibi sırf uhdesinde bulunan ürünlerin ellerinden çıkmış olması amacıyla dayanıksız ve talep edilemeyecek derecede kalitesiz paneller temin ettiğini, Bakım yükümlülüğü davacıda olduğunu montajdan çok sonra meydana gelen bu olay davacının bakım yükümlülüğünü ihlal etmesinden kaynaklandığını, Mevcut kullanılan sigma kare profil atalet momenti ve et kalınlığı hesaplarına uygun olduğunu, Ayrıca dava dilekçesinde belirtildiği gibi, teknik malzemeden kaynaklı gizli ayıplar mevcut olsa idi, hava şartlarından dolayı 16.000 panelden yalnızca 6 tanesinin değil büyük bir çoğunluğunun zarar görmesi gerektiğini, Statik proje onaylarını Üniversite tarafından alan ve bu çerçevede sahada imalatları yapan davalı şirketin dava konusu uyuşmazlığa yönelik herhangi bir kusuru bulunmadığını, davalının ... vermediğinden projede denetim ve kontrol sorumluluğu olmadığı gibi tarafların arasındaki Sözleşme ile bakım yükümlülüğü davacının sorumluluğunda olduğundan, dava konusu olaydaki panellerin uçması davacının yılda en az 2 kez panel tutucularındaki cıvatalarda tork ayarlaması yapmamasından kaynaklan belirterek davanın reddini talep etmiştir.
DELİLLER VE GEREKÇE;
Mahkememizce davacının ticari defterlerinin incelenmesi hususunda mali müşavir bilirkişiden alınan 23.03.2021 tarihli raporda özetle: "Davacının ticari defterleri üzerinde yapılan inceleme ve tespitler neticesinde; Davacı tarafın, davalı ile dosyada yer alan 15/10/2018 tarihli “... ve ..... ”nden kaynaklı bir ticari ilişki olduğu, Davacı Şirketin , (işveren durumunda olan şirket) sözleşme kapsamında davalı adına düzenlediği 21/10/2019 tarih ve ... nolu fatura kapsamında davalıdan 4.904,40TL alacaklı olduğu,iş bu faturanın ... nolu yevmiye defterine (cari hesaba borç olarak) yansıtıldığı, Rapor ekinde sunulan cari hesaplar incelendiğinde, 31/12/2019 tarihi itibarıyla davalı cari hesabın ( 320 muavin hesabın) -22.413,48TL olduğu, yani davalının ,davacıya 22.413,48TL borçlu olduğu, ayrıca davaya konu edilen 4.904,40TL tutarındaki fatura bedelinin 22.413,48TL dahilinde olduğu, iş bu bedelin davacıya ödenmediği, tespit edilmiştir. Davacı yana ait ticari kayıtların “tek düzen muhasebe usul ve esaslarına uygun” olarak tutulduğu, sonuç ve kanaate varılmıştır." şeklinde görüş bildirmiştir.
Keşif yolu ile ..... Mahkemesinden talimat yolu ile bilirkişi heyetinden alınan 13.05.2022 tarihli raporda özetle: "25.04.2022 tarihinde ..... parsel (eski ..... parsel) yer alan ... santraline Mahkeme heyeti ile birlikte gidilmiştir. ... Santralinde davaya konu olan sözleşme kapsamındaki ... üzerinde inceleme yapılmıştır. ... Santralinde panellerin yerleştirildiği iskelet kısımları zemine beton ile sabitlenmiş üst kısımlar profiller geçirilmiş ve güneş enerji panelleri kutu profil diye tabir edilen profiller dikey geçirilerek vidalı tutma aparatları ile tutturulmuş ve belirli bir Newton ile sıkılarak torklama dedikleri yöntem ile sıkılmıştır. Davaya konu makine ve ekipmanlar ( 6 adet güneş enerji paneli, alüminyum panel tutucu profiller ) görülmemiştir. Sahada mevcut olan montaj edilmiş makine ve ekipmanlar kontrol edilmiştir. Statik projede ve hesaplamada kullanılan Alüminyum Panel Tutucu Profil Detayı olarak Üçgen Sigme Profil belirtilmiş olup sahada kullanılan Alüminyum Panel Tutucu profillerin kutu profiller olduğu görülmüştür. Sahada yapılan kontrollerde | yerde alüminyum panel tutucu profillerin bazı yerlerinde deformasyon ve aşınmalar görülmüştür. Sahada yer alan alüminyum panel tutucu profillerin kontrolünde vidaya tutturulan kesimdeki profilin et kalınlığı 3 mm olduğu görülmüştür." şeklinde görüş bildirmiştir.
Keşif yolu ile ...Mahkemesinden talimat yolu ile bilirkişi heyetinden alınan 01.02.2022 tarihli raporda özetle: "İmalata esas çizim paftalarından anlaşılacağı üzere projede alüminyum kare profilde ve ayrıca üçgen sigma profile ait resim de görülmektedir. Ancak Davacı ve davalı arasında çalışma esnasında sigma profil kullanılması istenildiği ve talep edildiği, davalı vekili tarafından Davacıya Noter üzerinden yapılan ihtarnamede de anlaşılmaktadır. Bu istenen profilin ise üçgen sigma aluminyum tutucu profil olduğu dava dosyasındaki resimde anlaşılmaktadır. Üçgen sigma güneş panellerine ait statik hesaplamalar ve uygulamalarda yoğun olarak kullanılmaktadır. Alüminyum profillerde eloksal kaplama bulunmamaktadır. ..... de teknik değerlerin altında kaldığı anlaşılmaktadır. Dava dosyasında görülen mevcut ... sahasındaki mekanik aksamda karşılaşılan teknik sorunların uzman bilirkişi tarafından çeşitli testlerden geçirildiği ve teknik rapor alındığı, alınan rapora göre statik projede kullanılması istenen sigma üçgen alüminyum aşık profil teknik değerleri ile sahada kullanılan kutu profil değerlerin farklı olduğu anlaşılmaktadır. Kullanılan bu alüminyum kutu profillerin dava konusu ... sahasında kullanıma elverişli olmayacağı anlaşılmaktadır. Söz konusu sahada kullanılan kutu profillerin sökülmesi ve yerine sigma üçgen alüminyum profillerin bedelsiz olarak temin edilmesi ve bedelsiz olarak monte edilmesi gerektiği görüş ve kanaatine vardık. İş kapsamında yapılacak işlemin ise davacının, yapım öncesi davalının kendisinden istediği ve kendilerinin de bunu beyan ettikleri ancak davalı / yüklenicinin sahaya monte etmediği üçgen sigma alüminyum tutucu profilin teknik özellik ve verisini sağlamayan ve projeye göre uygun olmayıp tutucu profil olarak sahada monte ettikleri 2422X2 — 4.844 adet alüminyum kutu panel tutucu aşık profilin sökülmesi, yerine statik proje gösterilen 4.844 adet X 4mt. — 19.376 metre sigma üçgen alüminyum panel tutucu aşık profilin temin edilerek monte etmesi ve bu iş konusunda davacı şirketten herhangi bir ek ücret talep etmemeleri gerektiği görüş ve kanaatine vardık. Yaptığımız inceleme ve değerlendirme sonucu, dava konusu profillerin teknik veri ve tespitleri yukarıda arz edilmiş ve kullanılan kutu tipi tutucu profil malzemesinin statik proje ve teknik kural ve şartnamedeki standartları sağlamadığı, sigma üçgen alüminyum tutucu aşık profiller kullanılmadığı için montajında usule uygun yapılmadığı bizzat yerinde tespit edilmiştir. Ve kullanılan kutu profillerin rüzgar ve fırtınalı hava koşullarından kaynaklı paraşüt etkisini ortadan kaldırmayacağı görüş ve kanaatine vardık." şeklinde görüş bildirmişlerdir.
Mahkememizce bilirkişi heyetinden alınan 04.01.2023 tarihli raporda özetle; "Yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda, dava konusu profillerin teknik veri ve tespitleri yukarıda arz edilmiş ve kullanılan kutu tipi tutucu profil malzemesinin statik proje ve teknik kural ve şartnamedeki standartları sağlamadığı, sigma üçgen alüminyum tutucu aşık profiller kullanılmadığı için montajında usule uygun yapılmadığı, kullanılan kutu profillerin rüzgar ve fırtınalı hava koşullarından kaynaklı paraşüt etkisini ortadan kaldırmayacağı tespit edilmiştir. Dava konusu taşıyıcı profillerinin seçiminde sözleşme şartlarını yerine getirebilmesi için önerilen ve imalatı yapılan kare profillerin atalet momentlerinin üçgen sigma profillerine göre daha düşük olduğu, Takdir Sn. Mahkemeye ait olmak üzere, teslimin sözleşmeye uygun olarak yapıldığına kanaat getirilmesi durumunda, Davalı şirket yasal defterlerinde dava tarihinde davacı şirketten 86.602,47 TL alacaklı olduğu ticari defterlerde kayıtlı olduğu, Takdir Sn. Mahkemeye ait olmak üzere, teslimin sözleşmeye uygun olarak yapılmadığına kanaat getirilmesi durumunda; cari hesaplar incelendiğinde, 31/12/2019 tarihi itibarıyla davalı cari hesabın ( 320 muavin hesabın) -22.413,48TL olduğu, diğer bir anlatımla davalının ,davacıya 22.413,48TL borçlu olduğu, ayrıca davaya konu edilen 4.904,40TL tutarındaki fatura bedelinin 22.413448 TL dahilinde olduğu, iş bu bedelin davacıya ödenmediği, tespit edilmiştir" şeklinde görüş bildirmiştir.
Mahkememizce bilirkişi heyetinden alınan 27.03.2023 tarihli ek raporda özetle: "Dosya kapsamı, taraf itirazları ve 04/01/2023 tarihli Bilirkişi Raporu incelendiğinde takdir Sayın Mahkemeye ait olmak üzere raporda yapılan teknik değerlendirmelerin dosya kapsamına uygun olduğu, davalı vekili tarafından teknik değerlendirmeler noktasında yapılan itirazların yerinde olmadığı, davalı şirketin eser sözleşme ile yapmayı üstlenmiş olduğu eserin niteliklerine ve teknik detaylarına hakim olarak işinin ehli olarak sözleşme konusu eseri yerine getirmekle yükümlü olduğu değerlendirilmiştir. Davalı şirket işinin ehli yüklenici olarak sözleşme konusu eseri fen ve teknik şartlara uygun olarak meydana getirmekle yükümlüdür. Bu kapsamda dava konusu eserin inşa sürecindeki eksiklik ve hatalardan kaynaklı olarak meydana gelen hasarlardan da davalı şirketin sorumlu olacağı değerlendirilmektedir. her iki tarafında da kök rapora itiraz dilekçelerinde itiraz ettikleri tarafların cari hesaplarına ilişkin olarak yapılan değerlendirmeler ile ilgili olarak ise öncelikle belirtmek gerekir ki Sayın Mahkeme tarafından ilgili değerlendirmelerin dava konusu ile ilgisinin bulunmadığı değerlendirilmesi durumunda ilgili değerlendirmelerin takdiri Sayın Mahkemeye aittir. Bilirkişi Heyeti olarak dava dosyası içerisinde yer alan her husus Sayın Mahkeme tarafından değerlendirilmesi amacıyla rapor içeriğine alınarak kök rapor hazırlanmıştır. Kök Rapor içeriğinin dava konusu ile ilgisini tespit etmek ve karar vermek Sayın Mahkemenin takdirindedir. Davacı vekili tarafından bilirkişi raporuna yapılan itirazlar değerlendirildiğinde ise dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgeler ile teknik değerlendirmeler sonuncunda tarafların birbirlerinden talep edebileceği bir miktar olup olmadığı varsa bunun ne kadar olduğu noktasında değerlendirmelerin Kök Raporda yapıldığı görülmektedir. Güncel piyasa şartlarına göre değerlendirilme yapılması ve davacının dava dilekçesindeki her bir talebini karşılar şekilde hesaplama yapılması için gerekli bilgi, belge ve veriler mahkeme dosyası içerisinde yer almadığı için mahkeme dosyasında yer alan bilgi, belge ve veriler üzerinden değerlendirme yapılmıştır. Bilirkişiler tarafından dosya kapsamında yer almayan verilerin re'sen toplanıp taraflar arasındaki uyuşmazlığın değerlendirilmesinde kullanılması söz konusu olamayacaktır. Bu sebeple de taraflar arasındaki ticari defter ve kayıtlar üzerinden davacının talepleri değerlendirilebilmiştir." şeklinde görüş bildirmiştir.
Mahkememizce oluşturulan yeni bir bilirkişi heyetinden alınan 06.11.2023 tarihli raporda özetle; "Taraflar arasındaki sözleşmenin; 2 adedi ...'da, 2 adedi ise Şanlıurfa Viranşehir sahalarında bulunan toplam; 4 x 1.089,90 kWp>— 4.359,60 kWp” 4,36 MWp için; KDV hariç (4 x 100.000 EURO * (4x 57.500 TL)— 400.000 Euro*t 230.000 TL olmak üzere anahtar teslim götürü bedel esasına dayanılarak hazırlanmış 4 adet ... (...) yapım işi eser sözleşmesi olduğu, Davalı tarafından bu sözleşme ile ... santralin konstrüksiyon malzemesinin temin ve tedariği ile santrallerin mühendislik ve işçilik hizmetlerinin üstlenildiği, ... santrallerin taşıyıcı sistem (konstrüksiyon) statik projesinin davalı tarafından yapılarak onaylattırıldığı, Statik raporuna ... tarafından verilen onayda; "bu projenin kavramsal olarak onaylandığı, uygulama ve detaylardan doğabilecek her türlü sorumluluğun proje müellifi, yatırımcı, imalatçı ve montajcının sorumluluğunda olduğu" notu bulunduğu, Alüminyum panel tutucuların statik rapordaki tasarıma uygun olarak çizilmediği, Detay çiziminin tasarım detayından farklı olduğu, İmalatın mahallinde detay çizimine uygun şekilde tamamlandığı, Dosyada yapılan inceleme sonucunda kurulumuzca tespit edilmiş olup söz konusu tespitimizin bilirkişi raporlarındaki tespitlere aykırı olmadığı, Eserin ayıplı olduğu, Ayıbın fotoğraflanabilir, gözle muayene ile kurulumun proje ile karşılaştırılması sonucu anlaşılabilir nitelikte olduğu, gizli ayıp olmadığı, Sonlandırma klemplerinin yeterli tork değerinde sıkılmamasından dolayı panellerin rüzgarda uçtuğu, panellerin uçmasınin konstrüksiyonla ya da profillerle ilgisinin bulunmadığı, yeterli torklanmaması sebebiyle işçilik kusuru olduğu ve gözle yapılacak normal bir muayene sırasında görülemeyecek, kullanımla birlikte ortaya çıkacak nitelikte gizli ayıp olduğu, Dava konusu santrallerin geçici kabulünün 11.09.2019 tarihinde taraflar arasındaki sözleşmede ALICILAR olarak yer alan santral sahipleri olan şirketler tarafından istenmiş olduğu, geçici kabulün ise 18.09.2019 tarihinde yapıldığı, Kabul tutanaklarında tesisin bitirildiği tarihin 10.09.2019 tarihi olarak kayıtlı olduğu, Geçici kabul heyetinde ... personeli dışında tesis sahibi ve davalı şirket temsilcileriyle ..... İnş. Mühendisi bulunduğu, kabul tutanaklarında ihtirazi kayıt bulunmadığı gibi eksik ve kusurlu iş bulunmadığının bildirildiği, 31.08.2019 tarihindeki mail ve yazışmalarda statik proje ve uygulama arasında farklar olduğu, statik projeye uygun olmayan malzeme ve imalatlardan bahsedilmiş olmasına rağmen dava dışı ... tarafından yapılacak olan geçici kabulün alıcılar tarafından istendiği, Panel tutucu profillerin üçgen sigma yerine kutu profil kullanımının ve alüminyum profillerde eloksal kaplama olmamasının; geçici kabul öncesinde fark edilen ve geçici kabul sırasında da yapılacak incelemelerde çıplak gözle görülebilir nitelikte eksik ve kusurlar olduğu, kullanımla ortaya çıkan kusurlar olmadığı, ancak panellerin uçmasına sebep olan yetersiz tork değerinin kullanımla ortaya çıkacak bir kusur olduğu ve geçici kabul sırasında anlaşılmasının mümkün olmadığı, 31.08.2019 tarihindeki e-maillerle; davacı tarafından davalıya statik projeye aykırı malzeme ve imalatların bulunduğunun bildirildiği, Mail öncesi veya sonrası döneme ait olarak davalı yüklenici şirket tarafından yapılan bir bildirim dosya kapsamında yer almadığı, maile verilen cevapta "statik proje açısından sahada inceleme yapılacağı" bildirilmesine rağmen sahada inceleme yapılıp/yapılmadığına ve sonuçlarına dair dosya kapsamında somut belge bulunmadığından davalı tarafından; statik proje ve sözleşmede belirlenen malzeme ve imalatlarda, kalite ve boyut açısından aykırı malzeme ve imalat olduğu hususunda davacı iş sahibine yazılı bildirimde bulunulmadığının söylenebileceği, statik proje ile sahada kullanılan malzemenin farklı olduğunun davalı yüklenici tarafından anlaşılabilir nitelikte olduğu, Sözleşmenin Madde 9 hükümlerinde bahsedilen ve davacı tarafa ait olan gözden geçirme yükümlülüğünün geçici kabulden sonra alıcılar tarafından alınan teknik rapor ile yerine getirilmiş ve yapılan imalatların kabul edilmiş olduğu, davacının kabule zorlandığına dair bir tespitimiz bulunmadığı, Davaya konu ... santrallerin geçici kabulünün, taraflar arasındaki sözleşmede ALICILAR kısmında adı geçen alıcılar tarafından istendiği, ancak santrallerin kullanımda olup/olmadığı konusunda dosya kapsamında somut bilgi ve belge bulunmadığından bu hususta değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı, Ayıbın bedeli ile ilgili olarak; Eser sözleşmesinde iş sahibinin muayene ve ihbar külfeti uyarınca eseri kabul ederken gördüğü hususlara ilişkin bir talebinin olamayacağı, açık ayıp olarak değerlendirilen profil malzemesinden dolayı alacağının bulunmadığı, iş sahibi tarafından kabul edildiği, Gizli ayıp nedeniyle telef olan 6 adet panelin bedelinin ödenmesi gerektiği, Mali kayıtlarda dikkate alınarak panel bedeli ve 31.12.2019 tarihi itibariyle fiyat farkı dahil yapılan hesaplama sonucunda; davacının davalıya 64.123,39 TL borçlu olduğu değerlendirilmektedir" şeklinde görüş bildirmiştir.
Mahkememizce bilirkişi heyetinden alınan 20.02.2024 tarihli ek raporda özetle; "06.11.2023 tarihli kök raporumuzun 7.SONUÇ başlığı altında yer alan 1-2-3-4 ve 5 numaralı sonuçlarda görüş ve değerlendirmelerimizi değiştirecek bir husus bulunmadığı, bu sonuçlarla ilgili taraf itirazlarının uygun olmadığı, 06.11.2023 tarihli kök raporumuzun7.SONUÇ başlığı altında yer alan 6 numaralı sonuçtaki 1. ve 2. Alt sonuçlar hakkında görüş ve değerlendirmelerimizi değiştirecek bir husus bulunmadığı, bu sonuçlara ilişkin taraf itirazlarının uygun olmadığı, 06.11.2023 tarihli kök raporumuzun7.SONUÇ başlığı altında yer alan 6 numaralı sonuçtaki 3. Alt sonucun yeniden yapılan incelemelerle hesap hatalarının düzeltilmesi ve mahsuplaşma yapılması ile birlikte Dava tarihi itibariyle Davalı şirket alacağı (dava tarafın telef olan panellerden dolayı ayıp bedeli (KDV dahil) — 5.366,76 TL de) — 86.602,47 -5.366,76 — 81.235,71 TL olacağı, Ayıplı panel tutucular ile ilgili olarak ayıp bedelinin hesaplanabilmesi için anahtar teslimi bedel usulüyle imzalanan sözleşmenin, yapım işine ait keşif, metraj, yaklaşık maliyet dosyasının, söz konusu imalatların pursantajları ve faturalarının dosyaya sunulmasıyla hesaplama yapılabileceği, değerlendirilmektedir" şeklinde görüş bildirmiştir.
Mahkememizce bilirkişi heyetinden alınan 23.06.2024 tarihli ek raporda özetle; "06.11.2023 tarihli kök raporumuzun 7.SONUÇ başlığı altında yer alan 1-2-3-4 ve 5 numaralı sonuçlarda görüş ve değerlendirmelerimizi değiştirecek bir husus bulunmadığı, bu sonuçlarla ilgili taraf itirazlarının uygun olmadığı, 06.11.2023 tarihli kök raporumuzun7. SONUÇ başlığı altında yer alan 6 numaralı sonuçtaki |. ve 2. Alt sonuçlar hakkında görüş ve değerlendirmelerimizi değişlirecek bir husus bulunmadığı, bu sonuçlara ilişkin taraf itirazlarının uygun olmadığı, 06.11.2023 tarihli kök raporumuzun7.SONUÇ başlığı alında yer alan ..... numaralı sonuçtaki 3. Alt sonucun yeniden yapılan incelemelerle hesap hatalarının düzeltilmesi ve mahsuplaşma yapılması ile birlikte Dava tarihi itibariyle telef olan panellerden dolayı ayıp bedeli (KDV dahil) — 5.366,76 TL Davalı şirket alacağı (dava tarihinde) - 86.602,47 -5.366,76 < 81.235,71 TL olacağı, Sayın Mahkeme tarafından davacı tarafından alınan tekliflerle, açık ayıplı olarak değerlendirilen profillerden dolayı ayıbın giderilmesi için davalı tarafından davacıya fark bedelin ödenmesi takdir edilirse; ...'dan teklif veren ... A.Ş. firmasının teklifleri ile fark bedelin 4 adet ... sahası ve toplam 9688 adet profil için Dava tarihi (29.07.2020) itibariyle KD'V dahil 1.769,687,94 TL Sözleşme Tarihi (15.10.2018) itibariyle KDV dahil 1.461.429,81 TL olarak hesaplandığı, Adıyaman'dan teklif veren ... firmasının teklifleri ile fark bedelin 4 adet ... sahası ve toplam 9688 adet profil için; Dava tarihi (29.07.2020) itibariyle KOV dahil 1.071.199,42 TL Sözleşme Tarihi (15.10.2018) itibariyle KDV dahil 884.609,50 TL olarak hesaplandığı değerlendirilmektedir." şeklinde görüş bildirmiştir.
Mahkememizce bilirkişi heyetinden alınan 23.01.2025 tarihli ek raporda özetle; "Taraflar arasındaki sözleşmenin;2 adedi ...'da, 2 adedi ise ..... sahalarında bulunan toplam; 4 x 1.089,90 kWp- 4.359,60 kWp- 4,36 MWp için; KDV hariç (4 x 100.000 EURO * (4x 57.500 TL)- 400.000 Euro 230.000 TL olmak üzere anahtar teslim götürü bedel esasına dayanılarak hazırlanmış 4 adet ... (...) yapım işi eser sözleşmesi olduğu, Davalı tarafından bu sözleşme ile ... santralin konstrüksiyon malzemesinin temin ve tedariği ile santrallerin mühendislik ve işçilik hizmetlerinin üstlenildiği, ... santrallerin taşıyıcı sistem (konstrüksiyon) statik projesinin davalı tarafından yapılarak onaylattırıldığı, Statik raporuna ..... tarafından verilen onayda; "bu projenin kavramsal olarak onaylandığı, uygulama ve detaylardan doğabilecek her türlü sorumluluğun proje müellifi, yatırımcı, imalatçı ve montajcının sorumluluğunda olduğu" notu bulunduğu, Alüminyum panel tutucuların statik rapordaki tasarıma uygun olarak çizilmediği, Detay çiziminin tasarım detayından farklı olduğu, İmalatın mahallinde detay çizimine uygun şekilde tamamlandığı, Dosyada yapılan inceleme sonucunda kurulumuzca tespit edilmiş olup söz konusu tespitimizin bilirkişi raporlarındaki tespitlere aykırı olmadığı, Eserin ayıplı olduğu, Ayıbın fotoğraflanabilir, gözle muayene ile kurulumun proje ile karşılaştırılması sonucu anlaşılabilir nitelikte olduğu, gizli ayıp olmadığı, Sonlandırma klemplerinin yeterli tork değerinde sıkılmamasından dolayı panellerin rüzgarda uçtuğu, panellerin uçmasının konstrüksiyonla ya da profillerle ilgisinin bulunmadığı, yeterli torklanmaması sebebiyle işçilik kusuru olduğu ve gözle yapılacak normal bir muayene sırasında görülemeyecek, kullanımla birlikte ortaya çıkacak nitelikte gizli ayıp olduğu, Dava konusu santrallerin geçici kabulünün 11.09.2019 tarihinde taraflar arasındaki sözleşmede ALICILAR olarak yer alan santral sahipleri olan şirketler tarafından istenmiş olduğu, geçici kabulün ise 18.09.2019 tarihinde yapıldığı, Kabul tutanaklarında tesisin bitirilin 10.09.2019 tarihi olarak kayıtlı olduğu, Geçici kabul heyetinde ... personeli dışında tesis sahibi ve davalı şirket temsilcileriyle ..... İnş. Mühendisi bulunduğu, kabul tutanaklarında ihtirazi kayıt gibi eksik ve kusurlu iş bulunmadığının bildirildiği, 31.08.2019 tarihindeki mail ve yazışmalarda statik proje ve uygulama arasında farklar olduğu, statik projeye uygun olmayan malzeme ve imalatlardan bahsedilmiş olmasına rağmen dava dışı ... tarafından yapılacak olan geçici kabulün alıcılar tarafından istendiği, Panel tutucu profillerin üçgen sigma yerine kutu profil kullanımının ve alüminyum profillerde eloksal kaplama olmamasının; geçi sırasında da yapılacak incelemelerde çıplak gözle görülebilir nitelikte eksik ve kusurlar olduğu, kullanımla ortaya çıkan kusurlar olmadığı, ancak panellerin uçmasına sebep olan yetersiz tork değerinin kullanımla ortaya çıkacak bir kusur olduğu ve geçici kabul sırasında anlaşılmasının mümkün olmadığı, 31.08.2019 tarihindeki e-maillerle; davaı dan davalıya statik projeye aykırı malzeme ve imalatların bulunduğunun Mail öncesi veya sonrası döneme ait olarak davalı yüklenici şirket tarafından yapılan bir bildirim dosya kapsamında yer almadığı, maile verilen cevapta "statik proje açısından sahada inceleme yapılacağı" bildirilmesine rağmen sahada inceleme yapılıp/yapılmadığına ve sonuçlarına dair dosya kapsamında somut belge bulunmadığından davalı tarafından; statik proje ve sözleşmede belirlenen malzeme ve imalatlarda, kalite ve boyut açısından aykırı malzeme ve imalat olduğu hususunda davacı iş sahibine yazılı bildirimde bulunulmadığının söylenebileceği, statik proje ile sahada kullanılan malzemenin farklı olduğunun davalı yüklenici tarafından anlaşılabilir nitelikte olduğu, Sözleşmenin Madde 9 hükümlerinde bahsedilen ve davacı tarafa ait olan gözden geçirme yükümlülüğünün geçici kabulden sonra alıcılar tarafından alınan teknik rapor ile yerine getirilmiş ve yapılan imalatların kabul edilmiş olduğu, davacının kabule zorlandığına dair bir tespitimiz bulunmadığı, Davaya konu ... santrallerin geçici kabulünün, taraflar arasındaki sözleşmede ALICILAR kısmında adı geçen alıcılar tarafından istendiği, santrallerin kullanımda her iki sahada kullanımda olduğu, Ayıbın bedeli ile ilgili olarak; Eser sözleşmesinde iş sahibinin muayene ve ihbar külfeti uyarınca eseri kabul ederken gördüğü hususlara ilişkin bir talebinin olamayacağı, açık ayıp olarak değerlendirilen profil malzemesinden dolayı alacağının bulunmadığı, iş sahibi tarafından kabul edildi Gizli ayıp nedeniyle telef olan 6 adet panelin bedelinin ödenmesi gerektiği, dava tarihi itibariyle telef olan panellerden dolayı ayıp bedeli (KDV dahil) 5.366,76 TL olarak hesaplandığı, Mali kayıtlarda dikkate alınarak panel bedeli ve 31.12.2019 tarihi itibariyle fiyat farkı dahil yapılan hesaplama sonucunda; Davalı şirket alacağı (dava tarihinde) 86.602,47 - 5.366,76 - 81.235,71 TL olacağı, Sayın Mahkeme tarafından davacı tarafından alınan tekliflerle, açık ayıplı olarak değerlendirilen profillerden dolayı ayıbın giderilmesi için davalı tarafından davacıya fark bedelin ödenmesi takdir edilirse; ...'dan teklif veren ... A.Ş. firmasının teklifleri ile fark bedelin 4 adet ... sahası ve toplam 9688 adet profil için; Dava tarihi (29.07.2020) itibariyle KDV dahil 1.769,687,94 TL Sözleşme Tarihi (15.10.2018) itibariyle KDV dahil 1.461.429,81 TL olarak hesaplandığı, Adıyaman'dan teklif veren ... firmasının teklifleri ile fark bedelin 4 adet ... sahası ve toplam 9688 adet profil için; Dava tarihi (29.07.2020) itibariyle KDV dahil 1.071.199,42 TL Sözleşme Tarihi (15.10.2018) itibariyle KDV dahil 884.609,50 TL olarak hesaplandığı, Sayın Mahkeme tarafından verilen görevlerle dosya kapsamında mevcut belgeler ve sonradan eklenen belgelerle düzenlenen kök rapor, ek rapor ve 2. Ek rapordaki görüş, değerlendirme ve hesaplamalarımızı değiştirecek bir husus bulunmadığı değerlendirilmektedir." şeklinde görüş bildirmiştir.
Dava eser sözleşmesinden kaynaklanmakta olup, ayıp giderim bedelinin tahsiline ilişkindir, davacı iş sahibi davalı ise yüklenicidir.
Davacı, taraflar arasında ..... parselde ve ..... parselde bulunan taşınmazlar üzerinde davalı tarafından her biri 1089 kWh kapasitede bulunan 6 adet güneş enerjisi santrallerinin inşası konusunda 15/10/2018 tarihli sözleşmenin akdediliğini, ancak ..... santrallerinde 31/08/2019 tarihinde güneş enerjisi panellerinin kırılarak telef olduğunu, bu hususun davalıya 31/08/2019 tarihinde bildirildiğini, davalı tarafından sahadaki panel tutucularının tork ayarlarının yapıldığını başkaca bir işlem gerçekleştirilmediğini, devamında davalıya ihtarname gönderildiğini, eserin gizli ayıplı olduğunu beyanla eserin ayıplı imali nedeniyle 5.000,00 TL, malzeme ve fiyat farkı için 500,00 TL, telef olan 6 adet güneş enerjisi bedeli 4904,49 TL toplamı 10.404,49 TL'nin tahsilini talep etmiş, davalı cevabında, borcun sözleşmeye uygun ifa edildiğini, davalı tarafından mühendislik tedarik ve kurulum işine ilişkin ... verilmediğini, hem proje tasarım aşamasında hem de projenin uygulanması aşamalarında projenin denetim ve kontrol sistemlerinin sorumluluğunun davalıda olmadığını, yine projenin bakımının da davalıda olmadığını, kullanılamaz duruma gelen panellerin davacı tarafından temin edildiğini, montajı devam ederken dahi patladıklarını ve kullanılamaz hale geldiklerini, 31/08/2019 tarihinde meydana gelen panel uçması, panellerin kırılarak telef olması sonrasında davalının bakım yükümünün olmamasına rağmen davacının isteği üzerine 1 defaya mahsus olmak üzere tork ayarlamalarının yapıldığını, projede teknik olarak eksikliğin bulunmadığını, davacı tarafından sigma profillerin kullanılmasının istendiğini ve talebe uygun olarak alüminyum sigma profillerin kullanıldığını beyan özetinde davanın reddini savunmuştur.
Mahallinde 06/04/2022 ve 10/01/2022 tarihlerinde keşif icra edilmiş ve biilrkişi raporları alınmıştır.
Sözleşme konusu santrallerin geçici kabul tutanakları celp edilerek dosya içerisine alınmıştır.
Taraflar arasında 15/10/2018 tarihli 400.000,00 Euro +230.000,00 TL götürü bedel üzerinden ..... akdedildiği, sözleşmeye göre davalı yüklenicinin ..... Mahallesinde her birii 1.089,90 kWp (3633 adet x 300 W Panel) kapasitesinde bulunan 2'şer adet ...sözleşmede belirtilen standartlara uygun olarak çakım ve montajını üstlendiği, sözleşmenin 12. Maddesinde yüklenicinin her bir sahanın mekanik montajı için işlerin teslimini müteakip 10 yıl süreyle tüm malzemeler için bila bedel garanti verdiği, ..... İlçesinde yapılan tesisisin bitirilme tarihinin 10/05/2019, geçici kabulünün ise 25/06/2019 tarihi olduğu, ... İlçesi'nde yer alan santralin bitiriliş tarihinin 10/09/2019 geçici kabul tarihinin ise 18/09/2019 tarihi olduğu, davacı tarafından davalıya .... Noterliği'nin 17/10/2019 tarih ... yevmiye sayılı ihtarnamesi ile standartlara aykırı malzeme kullanılmasından dolayı sahadaki 6 adet güneş enerjisi panelinin telef olduğu özetinde ayıbın giderilmesi talep edilmiş, davalı ise cevaben .... Noterliği'nin 30/10/2019 tarih ... yevmiye sayılı ihtarnamesi ile sözleşmeden kaynaklı borcun eksiksiz olarak yerine getirildiği özetinde cevap verildiği anlaşılmıştır.
Taraflar arasında iş bedelinin ödenmediği yönünde bir ihtilaf bulunmamakta olup, ihtilaf; yüklenici davacı tarafından şin ayıplı ifa edillip edilmediği, davacı tarafından statik ve mekanik projesine göre verilen sigma profil verilerine dayanarak sigma profil kullanılması gerekmekteyken işin teknik standartlarına aykırı olarak kutu profil kullanılması nedeniyle sözleşmeye uygun şekilde sigma profil kullanılması için gereken malzeme ve işçilik bedeli ile malzeme fiyat farkının tahsili ile telef olan 6 adet panel bedelinin tahsiline ilişkinidir.
Eser sözleşmesi, karşılıklı edimleri içeren bir iş görme akdîdir. Yüklenicinin edimi, eseri meydana getirmek ve iş sahibine teslim etmek, iş sahibinin karşı edimi ise teslim edilen eserin bedelini ödemektir. Eser yüklenicinin sermayesi, sanat ve becerisini kullanarak gerçekleştirdiği sonuçtur. İş sahibi ısmarladığı eserin belli nitelikler taşımasını, amacını karşılamasını arzu eder. Şayet ısmarlanan eser iş sahibinin beklentisini karşılamıyorsa sözleşmenin yararlar dengesi iş sahibi aleyhine bozulur. Bu bakımdan eser, fen ve sanat kurallarına uygun ve iş sahibinin amacını karşılar nitelikte imâl edilmelidir. Aksi halde eser ayıplıdır ve yüklenicinin ayıba karşı zararlı sonuçtan sorumluluğu ortaya çıkar. Bir tanımlama yapmak gerekirse; yüklenicinin ayıba karşı zararlı sonuçtan sorumluluk borcu, yüklenicinin eseri teslim borcunun tamamlayıcısı olarak, meydana getirdiği eserde ortaya çıkan ayıp ve eksiklikleri üstlenme borcudur. Bu gibi durumlarda eserde dürüstlük kuralları gereğince bulunması gereken niteliklerin yokluğu söz konusudur. Eser sözleşmesinde ayıba dair hükümler, 818 sayılı BK'nın 359-363 (TBK 474-478) maddeleri arasında düzenlenmiştir. İmâl edilen eserde ayıp varsa, iş sahibi tarafından süresi içersinde ayıp ihbarında bulunulması şartıyla dava tarihinde yürürlükte bulunan Borçlar Kanunu'nun 475. maddesinde sayılan seçimlikhaklarından birisini kullanabilir. 6098 sayılı TBK'nın 475. maddesinde ayıp halinde iş sahibine üç seçimlik hak tanınmıştır. Bunlar eserin kullanılamayacak ve kabule zorlanamayacak ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aykırı olması halinde sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim isteme ve aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde onarımı isteme ya da onarım bedellerini talep etme hakkıdır.
Eser sözleşmesi ilişkilerinde sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan 818 sayılı BK'nın 359. ve 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı TBK'nın 474. maddesi hükümlerine göre iş sahibi açık ayıplarda eserin tesliminden sonra, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz (makul süre içerisinde) eseri muayene ve açık ayıpları ihbar etmek zorunda olduğu, BK 362 son ve TBK'nın 472/son maddesi hükümleri gereğince ayıbın gizli olup sonradan ortaya çıkması halinde gecikmeksizin (derhal) ayıbı yükleniciye bildirmek zorunda olduğu, aksi halde eseri olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı hükümleri getirilmiştir. Bu hükümler gereğince gerek açık gerek gizli ayıplarda iş sahibinin ihbar zorunluluğu bulunmakta ise de yüklenici eserdeki işçilik, malzeme ve yapımla ilgili açık ve gizli ayıplardan dolayı sorumluluğu garanti ettiği süre için önceden kabul ettiğinden yüklenici lehine olan iş sahibinin ihbar zorunluluğunu aramaktan vazgeçtiği ve garanti süresi içinde ortaya çıkan bu ayıpları ücretsiz olarak gidermeyi sözleşme tarihinde peşinen kabul ve taahhüt ettiği kabul edilmektedir. İş sahibi ihbar zorunluluğu olmaksızın garanti süresi içinde ortaya çıkan açık ve gizli ayıplarla ilgili zamanaşımı süresi içinde seçimlik haklarını kullanarak yükleniciden ayıpların giderilmesini talep edebileceği gibi, aleyhine dava açabilecek ve iş bedelini ayıp giderim bedeli miktarınca ödemekten kaçınabilecektir (..... . 19.06.2014 gün, ..... . sayılı ilamı ile benzer uygulama ve içtihatları).(..... Dairesi'nin 03/06/2021 gün ..... sayılı ilamı)
Tüm dosya kapsamı bir bütün halinde incelendiğinde; dava sözleşme ve takip tarihine göre uygulanması gereken 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesinden kaynaklanmaktadır. Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, işsahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Eldeki davada alınan raporlarda dava konusu alüminyum panel tutucuların projeye uygun olarak yapılmadığı, detaylı çizimin tasarım detayından farklı olduğu, yine eserin gözle muayene ile kurulumunun proje ile karşılaştırılması sonucunda açık ayıbın mevcut olduğu, yine sonlandırma klemplerinin yeterli tork değerinde sıkılmamasından dolayı panellerin rüzgarda uçtuğu, işçilik hatasının mevcut olduğu buna ilişkin ayıbın ise gizli ayıp niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Davalı yüklenicinin sözleşmede garanti ettiği 10 senelik süre içerisinde gizli ya da açık ayıplardan dolayı ayıbın ortaya çıktığı tarihten itibaren makul ihbar süresi içerisindeki ayıp giderim bedelini ve buna bağlı olarak telef olan panel bedellerini sözleşme kapsamında karşılamak ile yükümlüdür. Mahkememizce alınan 02/01/2025 tarihli ek raporda sözleşme tarihi itibariyle açık ayıplı olan profllerden dolayı ayıbın giderilmesi bedeli 884.609,50 TL telef olan paneller için de 5.366,76 TL olarak hesaplanmış olup davacı tarafından yapılan ıslahın da buna uygun olduğu anlaşıldığından davacı talebine göre davanın kabulüne karar verilmiştir. Davalı tarafından zamanaşımı definde bulunulmuştur. Eser sözleşmelerinde zamanaşımı eserin tesliminden itibaren 5 sene ise de bu hüküm emredici olmayıp yasal olarak kararlaştırılan bu sürenin taraflar arasındaki sözleşmede sürenin uzatılması mümkündür. Sözleşmede davalı yan 10 senelik garanti taahhüdünde bulunduğuna göre ayıp giderim yükümüne ilişkin davalının zamanaşımı defi yerinde görülmeyerek aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın kabulü ile 889.976,26 TL’nin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, alacağın 10.404,49 TL’si için dava tarihi olan 29/07/2020, 879.571,77 TL’si için ise 28/02/2025 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi uygulanmasına,
2-Alınması gereken 60.794,28 TL harçtan peşin alınan 177,69 TL, ıslah dilekçesi ile yatırılan 15.021,00 TL harcın toplamı olan 15.198,69 TL'nin mahsubu ile bakiye 45.595,59 TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
3-6325 sayılı yasanın 18/A maddesi gereği ..... tarafından karşılanan ve yargılama giderinden sayılan Arabuluculuk Ücret Tarifesinde belirtilen arabuluculuk ücreti karşılığı olan 3.120,00 TL arabulucu ücretinin davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
4-Davacı tarafından başlangıçta yatırılan 54,40 TL başvurma harcı, 177,69 TL peşin harç 15.021,00 TL ıslah harcı olmak üzere toplam 15.253,09 TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yapılan 2.504,95 TL tebligat ve müzekkere gideri, 42.150,00 TL bilirkişi ücreti, 571,90 TL keşif harcı olmak üzere toplam 45.226,85 TL masrafın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihindeki AAÜT uyarınca 136.596,68 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
7-Davalı tarafından sarfedilen yargılama gideri bulunmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
8-Sarfedilmeyen gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıranlara iadesine,
E-duruşma sistemi üzerinden davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzlerine karşı, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren yasal 2 haftalık sürede mahkememize müracaat ile..... Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf başvuru yolu açık olmak üzere verilen karar açıkca okunup usulen anlatıldı. 23/05/2025
Katip .....
e-imzalı
Hakim .....
e-imzalı
Bu belge 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu hükümlerine göre UYAP sistemi üzerinden elektronik imza ile imzalanmıştır.