T.C. ANKARA 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİEsas-Karar No: 2024/781 Esas - 2024/826
T.C.
ANKARA
13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA YARGILAMA YAPMAYA VE HÜKÜM VERMEYE YETKİLİ ANKARA 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ KARARIDIR
ESAS NO: 2024/781 Esas
KARAR NO: 2024/826
BAŞKAN: ......
ÜYE: ......
ÜYE: ......
KATİP: ......
DAVACI : ......
VEKİLİ: Av. ......
DAVALI : ......
DAVA: Tespit
DAVA TARİHİ: 15/11/2024
KARAR TARİHİ: 27/11/2024
Mahkememizde görülmekte olan Tespit davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacı tarafından 25.01.2024 tarihinde ... A.Ş. (...) adına ... hinterlandına sevk edilmek ve pancar çiftçilerine dağıtılmak üzere ...... doğrultusunda açık eksiltme usulü ile 47.855 tonluk ... gübre alım ihalesinin gerçekleştirildiğini, davacı tarafından gerçekleştirilen işbu ihale sonucunda ... A.Ş.’ ne bağlı ... için 3.960 Tonluk (53.796.600,00 TL karşılığında) kısım ... bulunan davalı şirkete ihale edildiğini, ... kompoze gübreleriyle ilgili olarak ihaleyi alan davalı firmadan alınan gübrelerde ...... ve her 2.000 tonda bir numune alınıp analiz edilmesine ve analiz sonucunda uygunluk alındıktan sonra çiftçilere dağıtılmasına rağmen dağıtılan gübrelerde ...... aykırılıklar tespit edildiğini ve ilgili gübrelere çiftçiler tarafından analiz yaptırılarak analiz sonuçları davacı ...... ve ... A.Ş. yetkilileri ile paylaşıldığını, çiftçiler tarafından hem davacıya hem de ... A.Ş.’ne bildirilen şikayetleri giderebilmek ve gerekli tespitleri yapabilmek adına çiftçiler, davacı ......, ... ve ......temsilcilerinin katılımı ile (davalı şirkete numune alma davet yazısı gönderilmesine rağmen katılım sağlamadığı) ilgili firmaya gönderilen numune alma davet yazısı) numune alma işlemi gerçekleştirildiğini, alınan iş bu numuneler üzerinde 12.09.2024 tarihinde ... Anonim Şirketi tarafından ...... Muayene ve Deney Raporu talep edildiğini, ...... tarafından gönderilen Muayene ve Deney Raporları da açıkça göstermektedir ki numuneleri alınan ilgili gübrelerin beklenilen/olması gereken değerlerin çok altında çıktığı yapılan iş bu analizler sonucunda da ortaya çıktığını, davalı ... firması bakımından ihale şartnamesine göre kompoze gübrelerde fosfor oranının en az yüzde 30 olması gerekirken analiz sonuçlarında bu oranın yüzde 17 ile yüzde 24 arasında kaldığı, suda çözünür potasyum oksit oranının %12 olması gerekirken bu oranın yüzde 8 ile yüzde 10 arasında kaldığı yine toplam azot miktarının %12 olması gerekirken bu oranın yüzde 8 ile yüzde 10 arasında kaldığı hususlarının tespit edildiğini, davacı tarafından noter ihtarnamesi göndermesi, yazışmalar yapılası ve e-posta ortamında da karşı taraflarla defalarca görüşme talep edilmesi ve randevu günü istenmesine rağmen herhangi bir cevap alamadığını, görüldüğü üzere sözleşme gereğince üzerine düşen yükümlülükleri yerine getiren ve ayıplı mal nedeni ile muayene ve ihbar külfetlerini süresi içinde gerek ihtarname ve e-posta ortamında gerekse şifahi görüşmelerle yerine getiren davacı söz konusu şartname ve sözleşmeye aykırılığın giderilmemesi nedeni ile mağdur edilmiş durumda olduğunu belirterek söz konusu ihaleye istinaden çiftçilere sevk edilen gübrelerin, kontrolü sağlanıp sevkine izin verilen gübrelerden farklı gübreler olduğundan, sevk edilen gübrelerin şartname içeriğine göre istenen değerlerde azot, potasyum oksit ve fosfor yönünden uygun olmadığı anlaşıldığından ilgili uygunsuzluğun mahkeme tarafından tespitine, söz konusu ihaleye istinaden teslim edilen ... kompoze gübredeki ayıplar ile aleyhinde tespit istenenin ayıplı mal dolayısı ile kendisine yüklenen yükümlülük ve edimlerinin neler olduğunun bu edimlerin eksiksiz ve tam olarak yerine getirilmediğinin bahse konu gübreler nedeniyle uğranılacak tüm zararların (fazlaya ilişkin tüm yasal hak ve talepleri saklı kalmak kaydıyla) tespit edilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davacı gübre alım ihalesi gereğince davalıdan alınan gübrelerin şartnamede öngörülen değerlerin çok altında olduğunun muayene ve deney raporu ile tespit edildiğini belirterek sevk edilen gübrelerin şartnamedeki değerler yönünden uygunsuzluğunun tespiti ile kompoze gübrelerdeki ayıpların ve uğranılan zararların tespitine karar verilmesi talebinde bulunmuştur.
HMK 106. maddesinde düzenlenen tespit davaları bir hukuki ilişkinin var olup olmadığının tespitine ilişkin davalardır ve eda davasının öncüsü durumundadır. Henüz koşulları tamam olmadığı için açılamayan eda davacı için ilerideki hukuki ilişkinin açıklığa kavuşturulması bakımından kesin delil olarak kullanılmak üzere tespit davası güncel bir yarar var ise açılabilir. Tespit davasının konusu maddi vakıalar değil, yalnız hukuki ilişkiler olabilir ve hukuki ilişkinin var olup olmadığının hemen tespitinde davacının güncel bir yararı bulunmalıdır. Hukuki yararın varlığı, dava koşulu niteliğinde olup mahkemece kendiliğinden gözününde tutulur. Dava, hakkın ihlali nedeniyle mahkemeden hukuki korunma istemindir. Dava hakkı da, hukuki yarar ile sınırlıdır. Davacı, ihlal edildiği ileri sürdüğü hakkını elde edebilmek için mahkeme kararına muhtaç bulunmalıdır. Bu bağlamda hukuki korunmada zorunluluk olmalıdır. Tespit davası ile istenen hukuki korunma, eda davası ile tamamen elde edilebilecekse o zaman davacının aynı bir tespit davası açmasındaki hukuki yarar yoktur. İdeal veya geleceğe dönük bir yarar yeterli değildir. Kural olarak, eda davalarında hukuki yararın varlığı asıldır ve ayrıca bu yönde bir ispat yükümlülüğü yoktur. ...... davası ile aynı zamanda davanın dayandığı hakkın veya hukuki ilişkinin var olduğunun tespiti de hüküm altına alınır ve buna bağlı olarak eda emrini kapsar. O halde eda davası açmak mümkün ise tespit davası açılamaz. Tespit davalarında ise hukuki yararının bulunması gerekir. Bu da üç şartın birlikte varlığına bağlıdır; ilk olarak davacının bir hakkı veya hukuki durumu, güncel bir tehlike ile tehdit edilmiş olmalı, ikinci olarak bu tehdit nedeniyle davacının hukuki durumun tereddüt içinde olmalı ve bu husus davacıya zarar verebilecek nitelikte bulunmalı, ve son olarak yalnız kesin hüküm etkisine sahip olup, cebri icraya yetki vermeyen tespit hükmü, bu tehlikeyi ortadan kaldırmaya elverişli olmalıdır.
Somut uyuşmazlıkta taraflar arasında kompoze gübre alımına ilişkin sözleşme kapsamında davalı tarafından teslim edilen gübrelerin şartnamede belirtilen değerlere uygun olmadığının ayıplı olduğunun tespiti ile bu nedenle uğranılacak tüm zararların tespiti şeklinde böyle bir dava açmasında davacının hukuki yararı bulunmamaktadır. Davacı alıcı şartları var ise TBK 227 maddesinde seçimlilik haklarını dava yolu ile kullanabilecektir. 6100 sayılı HMK'nın 114/1-h maddesine göre hukuki yarar dava şartıdır. Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır ve dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Bu nedenle dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu hukuki yarar yokluğundan davanın usulden reddine dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-HMK 114/1-h ve 115/2 maddeleri uyarınca davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine,
2-Harç peşin alındığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına,
3-Sarf edilmeyen gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
4- Yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5-Gerekçeli karar tebliği sayılmamak ve yasal süreleri etkilememek kaydıyla HMK 27/2-a maddesi kapsamında hüküm özünün derhal taraflara tebliğine,
Dair gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren yasal 2 haftalık sürede mahkememize müracaat ile ...... Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf başvuru yolu açık olmak üzere dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu oy birliği ile karar verildi.
Gerekçeli kararın yazıldığı tarih: 29.11.2024
Başkan ......
Üye ......
Üye ......
Katip ......