T.C. ANKARA 14. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2024/545 Esas - 2025/797
T.C.
ANKARA
14. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2024/545 Esas
KARAR NO : 2025/797
DAVA : Alacak (Hava Taşımacılığından Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 15/08/2024
KARAR TARİHİ : 21/11/2025
KARAR YAZMA TARİHİ :12.12.2025
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Hava Taşımacılığından Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA DİLEKÇESİ: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;Taraflar arasında 09.08.2021 tarihli ... imzalandığı, bu sözleşmenin amacının hava aracının (... tipi uçağın) ... talimatları esas alınarak işletilmesi ve uçuş emniyetinin sağlanması olduğu, hava aracının işletilmesi ve uçurulmasının davalı ...'nin (...) sorumluluğunda bulunduğu, Müvekkili şirket'in yönetim kurulu başkanı, icra kurulu başkanı ve inşaat bölümü icra kurulu üyesinin ... tarafından 21-22 Eylül 2023 tarihlerinde ...'de gerçekleştirilecek resmi ziyarete davet edildiği, bu davet üzerine uçuş operasyonlarının müvekkili şirket ve ... tarafından başlatıldığı, ancak 20.09.2023 tarihinde ...'e yapılması planlanan uçuşun ... hava sahasının davalı tarafından uçurulan uçaklara kapatılması nedeniyle sözleşme konusu hava aracı bakımından gerçekleştirilemediği, Bu nedenle müvekkili şirketin davete katılmak üzere farklı bir hava aracı kullanmak zorunda kaldığı ve 21.09.2023, 22.09.2023, 23.09.2023 ile 24.09.2023 tarihlerinde — ... — ... — Havalimanı — uçuşlarını gerçekleştirdiği, Yapılan uçuşa dair masrafların 06.11.2023 tarih ... yevmiye no'lu ve 14.12.2023 tarih ... yevmiye no'lu ihtarnameler ile davalıdan talep edildiği ancak davalının talebi haksız bir şekilde reddettiği, Sözleşmenin 3.1.2 maddesi gereği hava aracının işletim, operasyon, bakım ve sigorta sorumluluğunun tamamen davalıya ait olduğu, 3.1.12 maddesi gereği davalıya atfedilecek kusurdan doğan tüm tazminat ve cezai müeyyidelerin davalı tarafından nakden ve defaten tazmin edileceği, bu çerçevede sözleşme konusu hava aracının kullanılamaması sonucu başka bir hava aracı ile gerçekleştirilen uçuşa ilişkin ödenen tüm masrafların mali sorumluluğunun davalıya ait olduğu, Davalının uçuşun gerçekleştirilememesinde kusuru bulunduğu, Borçlar Kanunu'nun 136/3 maddesi gereği borçlunun ifanın imkansızlaştığını alacaklıya davalının gecikmeksizin bildirmesi ve zararın artmaması için önlem alması gerektiğini, havacılık sektöründe basiretli bir tacir olarak ... savaşı kaynaklı ambargoları ve uçuş yasaklarını takip etmesi ve hava aracının sürekli uçuşa elverişliliğini sağlamak için önlem alması gerektiği halde bu yükümlülüğü yerine getirmeyerek müvekkili şirketin mağduriyetine neden olduğu, Uçuşa engel hususun davalının ilgili idari makamların ... ve vatandaşları için aldığı önlemler konusunda gerekli özeni göstermemesinden kaynaklandığı, dolayısıyla yükümlülüğün ifasının imkânsız hale gelmesinden davalının sorumlu olduğu, Davalının Borçlar Kanunu 136/3'ten kaynaklanan bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyerek uçuşa engel durumu 19.09.2023 tarihinde son dakikada bildirdiği, yasağın kaldırılması için ... ile yazışmalar yapıldığını ifade etmesine rağmen 20.09.2023 akşamına kadar yasağın kaldırılmadığı, avalıya 15.02.2024 tarihli ve 45.983 EUR bedelli yansıtma faturası gönderildiği ancak faturanın iade edildiği ve müvekkili nezdinde oluşan zararın giderilmediği, Şeklinde hususlara yer verilerek, taraflar arasındaki sözleşmeye aykırı olarak davalıdan — kaynaklanan — sebeplerle — 21.09.2023-24.09.2023 — tarihleri — arasında gerçekleştirilemeyen uçuşlar nedeniyle müvekkilinin uğradığı zararın bilirkişi aracılığıyla tespit edilerek fiili ödeme tarihindeki kur üzerinden TL'ye çevrilmek üzere fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla şimdilik 13.000 EURO'nun temerrüt tarihi olan 11.10.2023 tarihinden itibaren devlet bankalarının EURO üzerinden açılmış 1 yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı ile birlikte davalıdan tahsil edilerek müvekkiline ödenmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesi talep ve dava etmiştir.
CEVAP DİLEKÇESİ: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;Taraflar arasında 09.08.2021 tarihli ... imzalandığı, bu sözleşme kapsamında ... tescilli uçağın davalı müvekkili şirketin hava taksi işletme ruhsatı altında işletilmesi ve sürekli uçuşa elverişliliğinin sağlanması amacıyla akdedildiği, Davacı tarafın 20.09.2023 tarihinde ...'e planlanan uçuşun ... hava sahasının ... regülasyonu nedeniyle kapatılması sonucu gerçekleştirilemediği, bunun üzerine davacı tarafından 21-24.09.2023 tarihlerinde ...- ...uçuşlarının alternatif uçakla yapıldığı ve masrafların davalı müvekkiline yükletilmek istendiği, ancak davalı müvekkilinin hiçbir kusuru ve mali sorumluluğunun bulunmadığı, Müvekkili şirkete atfedilebilecek hiçbir kusurun bulunmadığı, uçuş yasağının ... savaşı kaynaklı ... yaptırımlarından (...) kaynaklandığı, bu durumun politik nitelikte olup müvekkilinin sorumlu tutulamayacağı, yasağın öğrenilmesi üzerine derhal itiraz edildiği ve kısa sürede kaldırıldığı, Davacıya yasağın son dakika bildirildiği iddiasının asılsız olduğu, yasağın 19.09.2023 tarihinde öğrenilir öğrenilmez aynı gün saat 16:28'de davacıya bildirildiği, davacının planlamayı son dakikaya bırakması nedeniyle yüksek maliyetli alternatif uçuşa sebep olduğu, Söz konusu regülasyonun uçağın sürekli uçuşa elverişliliğini etkilemediği, sözleşme gereği müvekkilinin yükümlülüklerini yerine getirdiği, uçağın bakım ve işletim açısından kusursuz olduğu, Şeklinde hususlara yer verilerek, davanın usulden ve esastan reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesi talep etmiştir.
DAVANIN NİTELİĞİ VE UYUŞMAZLIK:Dava, taraflar arasında akdedilen "..." uyarınca davalının davaya konu edilen ... tipi uçağı uçuşa hazır bulundurmadığından ve davacının başka uçak kullandığından ve bu nedenle zarara uğradığından bahisle alacak istemine ilişkin olduğu anlaşıldı. Mahkememizin yetkisine itiraz edilmemiştir.
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın, davalının davaya konu sözleşmeye aykırı eyleminin bulunup bulunmadığı, davalının eylemi nedeniyle davacının zarara uğrayıp, uğramadığı, uğramışsa bu zarardan kaynaklı alacak miktarının ve para biriminin tespiti, davalının bu zarardan kaynaklı alacaktan sorumlu olup olmadığı, faizin başlangıcı ve oranına ilişkin olduğu anlaşıldı.
DELİLLER: Dava dışı ... AŞ ile ... AŞ'ye yazılan yazılara cevap verildiği, ilgili dosyaların dosyamız arasına alındığı, ... cevabının dosya arasına alındığı, Taraf vekillerine bildirdikleri tanıkların duruşmamızda dinlendiği, akabinde dosyanın tespit edilen uyuşmazlıklar konusunda rapor düzenlenmesi için ..., hava taşımacılığı konusunda uzman bilirkişi ve tarafların arasındaki sözleşmelerin yorumunda yardımcı olmak üzere Borçlar mevzuatında nitelikli hesap uzmanından oluşan bilirkişi heyetine tevdine, karar verildiği ve bilirkişi raporunun dosya arasına alındığı anlaşıldı.
BİLİRKİŞİ RAPORU : Bilirkişi heyeti raporu ile dava konusu olayda ifa imkânsızlığı mevcut olmakla birlikte, bu imkânsızlığın davalının sorumlu tutulamayacağı bir sebepten (... yaptırımları gibi mücbir etkenler) kaynaklandığı ve bildirim yükümlülüğünün gecikmeksizin yerine getirildiği, bu çerçevede, TBK md. 136/1 gereğince borun sona ereceği ve davalının davacının uğradığı zararı tazmin yükümlülüğünün bulunmadığı, dolayısıyla davacı tarafından alternatif uçuş masrafları karşılığı olarak dava dosyasına sunulan 15.02.2024 tarihli yansıtma faturasında yer alan 45.923,00 Euro'nun davalıdan talep edilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varmışlardır.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Taraflar arasında 09.08.2021 tarihli ...’nin imzalandığı, ... seri numaralı ... tescilli ... tipi uçağın davacı ... Anonim Şirketinin mülkiyetinde bulunduğu, 20.09.2023 tarihinde ...’e yapılması planlanan uçuşun, ... hava sahasının ... savaşı kaynaklı ambargolar ve yaptırımlar (...regülasyonu) nedeniyle davalı tarafından uçurulan ... menşeili uçağa kapatılması sonucu sözleşme konusu hava aracı ile gerçekleştirilemediği, Davacı şirketin, söz konusu uçuş için farklı bir hava aracı kullandığı ve 21.09.2023, 22.09.2023, 23.09.2023 ve 24.09.2023 tarihlerinde ... uçuşlarını gerçekleştirdiği, Bu uçuşlara ilişkin masraflar için davalıya 15.02.2024 tarihli ve 45.923,00 Euro tutarlı yansıtma faturası düzenlendiği, Bahsi geçen masrafların 06.11.2023 tarihli ... yevmiye no’lu ve 14.12.2023 tarihli ... yevmiye no’lu ihtarnamelerle davalıdan talep edildiği, ancak davalının talebinin reddedildiği, Bunun üzerine deliller toplanmış ve taraf tanıkları dinlenmiş akabinde 24.10.2025 tarihli heyet raporu alınmış olup rapor hüküm kurmaya elverişli bulunmuştur. Dosya kapsamına göre:
Dava konusu uyuşmazlık taraflar arasında akdedilen ... kapsamında davalı tarafından uçurulan ... menşeili uçağa ... hava sahasının ... savaşı kaynaklı ambargolar ve yaptırımlar çerçevesinde (...regülasyonu) kapatılması nedeniyle davalının uçağının 20.09.2023 tarihinde ...’e yapılması planlanan uçuşta kullanılamaması ve akabinde davacının farklı bir şirketten uçak kiralaması nedeniyle yapmış olduğu masrafın davalıdan tahsili talebinden ibarettir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “İfa imkânsızlığı” başlıklı 136. maddesinde; "Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erer. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde imkânsızlık sebebiyle borçtan kurtulan borçlu, alacaklıdan almış olduğu edimi sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri verir. Ayrıca, borçlu gecikmeksizin durumu alacaklıya bildirmek ve zararın artmaması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Eğer imkânsızlık borçlunun kusurundan kaynaklanıyorsa, borçlu ayrıca ortaya çıkan zararı gidermekle yükümlüdür. Bu kural, kanunun veya sözleşmenin ayrıca sorumluluk gerektirdiği hâller için de geçerlidir." şeklinde düzenlemelere yer verilerek, imkânsızlığın borçlunun sorumlu tutulamayacağı (kusursuz) bir sebepten kaynaklanması halinde borcun sona ereceğini, ancak kusurlu imkânsızlık halinde borçlunun zararı tazmin etmekle yükümlü olacağı hükme bağlanmıştır. İfa imkânsızlığı, borcun konusunun objektif olarak ifa edilemez hale gelmesini ifade eder ve bu durum mücbir sebep (örneğin, savaş, doğal afetler) gibi
öngörülemeyen olaylardan kaynaklanabilir. Ancak, imkânsızlığın öngörülebilir olması veya borçlunun basiretli davranmaması halinde kusur söz konusu olabilir.
Dava konusu uyuşmazlıkta, davalı (... A.Ş., ...) ile davacı (... A.Ş.) arasında akdedilen 09.08.2021 tarihli ... kapsamında, davalının ... tescilli uçağı ... talimatlarına uygun olarak işletmek ve sürekli uçuşa elverişliliğini sağlamakla yükümlü olduğu görülmektedir. Sözleşmenin amacı, uçağın emniyetli işletilmesini sağlamak olup, davalının uçuş operasyonlarından sorumlu olduğu açıktır. Olayda, 20.09.2023 tarihinde planlanan ... uçuşu, ...'nin ...'ya yönelik yaptırımları (... (...) No ..., özellikle md. 3d) nedeniyle gerçekleştirilemediği anlaşılmaktadır. Söz konusu ..., ...'nın ...'ya yönelik eylemleri nedeniyle 31 Temmuz 2014'te yürürlüğe girmiş olup, 2022 ve sonraki yıllarda (örneğin, ... sayılı değişikliklerle) genişletilmiştir. Regülasyonun md. 3/d'si, ... hava taşıyıcıları tarafından işletilen, ... tescilli veya ... vatandaşları/yasal kişileri tarafından sahip olunan, kiralanan ya da kontrol edilen herhangi bir uçağın ... topraklarında iniş/kalkış yapmasını veya ... hava sahası üzerinden uçmasını yasaklamaktadır. Bu yasak, acil iniş/overflight veya insani amaçlar gibi istisnalar dışında katı bir şekilde uygulanmakta olup, ... savaşı bağlamında havacılık sektörünü doğrudan etkilemektedir.
İfa İmkânsızlığının Varlığı: Uçuşun ... hava sahası yasağı nedeniyle gerçekleştirilememesi, objektif bir ifa imkânsızlığı teşkil etmektedir. Zira, ...’e rota ... hava sahasını gerektirmekte olup, regülasyonun md. 3d’si bu tür uçakların (... bağlantılı olanların) kullanımını engellemektedir. TBK md. 136/1’e göre, eğer imkânsızlık borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebepten kaynaklanıyorsa, borç sona erer. Ancak, imkânsızlığın niteliği ve borçlunun kusuru dikkate alınmalıdır.
Mücbir Sebep ve Öngörülebilirlik: ... savaşı, 24 Şubat 2022’de başlamış olup, ... yaptırımları savaşın hemen akabinde genişletilmiştir. Olay tarihi olan Eylül 2023 itibarıyla, bu yaptırımlar yaklaşık 1.5 yıldır yürürlükte olup, havacılık sektöründe faaliyet gösteren bir tacir için öngörülebilir niteliktedir. TBK md. 18 gereğince, tacirler işlerinde basiretli davranmakla yükümlüdür. Davalı, hava taksi işletme ruhsatı sahibi bir şirket olarak, ... ve ... regülasyonlarını (sözleşmede açıkça belirtilen talimatlar kapsamında) takip etmek ve uçağın ... bağlantısı nedeniyle oluşabilecek kısıtlamaları önceden değerlendirmekle yükümlüdür. Ancak, yaptırımların mücbir sebep niteliği taşıması (savaş ve uluslararası ambargoların öngörülemez etkileri) nedeniyle, davalının bu riski tam olarak öngörmesi her zaman mümkün olmayabilir. Yargıtay içtihatlarında (örneğin, ...), öngörülebilir imkânsızlık hallerinde borçlunun kusurunun aranması gerektiği vurgulanmakla birlikte, uluslararası yaptırımlar gibi dış etkenlerde kusur değerlendirmesi somut olaya göre yapılmalıdır.
Bildirim ve Zararı Önleme Yükümlülüğü: TBK md. 136/2’ye göre, borçlu imkânsızlığı gecikmeksizin alacaklıya bildirmek ve zararın artmaması için önlem almakla yükümlüdür. Dosyaya göre, davalı uçuş yasağını 19.09.2023 tarihinde haberdar olduğu ve aynı gün içinde gecikmeksizin davacıya bildirimde bulunduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla davalının bildirimi gecikmeksizin yaptığı, ... ile yazışmalar yaparak yasağın kaldırılması için çaba sarf ettiği görülmektedir. Bu durumda, yükümlülüğün yerine getirildiğinin kabulü ile davacının alternatif uçak kiralamak zorunda kalmasının (21.09.2023-24.09.2023 tarihleri arasında ... uçuşları için 45.983 EUR masraf) doğrudan davalının bildirim kusurundan kaynaklanmadığı değerlendirilmektedir.
Kusur ve Zarar Tazmini: Davacı taraf dava konusu hizmetin dava dışı firmadan temin edildiği iddiasında bulunmuştur. Bu kapsamda davacı yan ticari defterleri incelenmiş olup firmanın E-Defter mükellefi olduğu, defter beratlarının süresi içinde ... sistemine yüklendiği tespit edilmiştir. Dava dışı ... A.Ş. firması tarafından davacı tarafa 25.12.2023 tarihinde “...” açıklamalı 2.000.000,00 TL bedelli fatura düzenlendiği, faturanın davacı yan defter kayıtlarında bulunduğu, dava dışı firmaya fatura bedeline karşılık 1.950.000,00 TL ödeme yapıldığı, 29.12.2023 tarihinde 50.000,00 TL bedelli iade faturası düzenlendiği tespit edilmiştir. TBK md. 136/3’e göre, imkânsızlık borçlunun kusurundan kaynaklanıyorsa, borçlu zararı gidermekle yükümlüdür. Olayda, uçağın ...s bağlantılı olması nedeniyle yasağın uygulanması, davalının sözleşme kapsamındaki işletme sorumluluğu ile ilişkilidir. Ancak, sözleşme konusu uçağın davacı ... Anonim Şirketinin mülkiyetinde olduğu, davalının sorumluluğunun ise davacının mülkiyetindeki uçağın uçuşa elverişlilik gereksinimlerini sağlamak noktasında olduğu gözetildiğinde dava konusu olay nedeniyle davalıya kusur atfının mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.
Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde; dava konusu olayda ifa imkânsızlığı mevcut olmakla birlikte, bu imkânsızlığın davalının sorumlu tutulamayacağı bir sebepten (... yaptırımları gibi mücbir etkenler) kaynaklandığı ve bildirim yükümlülüğünün gecikmeksizin yerine getirildiği, bu çerçevede, TBK md. 136/1 gereğince borcun sona ereceği ve davalının davacının uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlü olmadığı, dolayısıyla davacı tarafından alternatif uçuş masrafları karşılığı olarak dava dosyasına sunulan 15.02.2024 tarihli yansıtma faturasında yer alan 45.923,00 Euro’nun davalıdan talep edilmesinin mümkün olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır. Dava konusu olayda ifa imkânsızlığı mevcut olmakla birlikte, bu imkânsızlığın davalının sorumlu tutulamayacağı bir sebepten (... yaptırımları gibi mücbir etkenler) kaynaklandığı ve bildirim yükümlülüğünün gecikmeksizin yerine getirildiği, bu çerçevede, TBK md. 136/1 gereğince borun sona ereceği ve davalının davacının uğradığı zararı tazmin yükümlülüğünün bulunmadığı, dolayısıyla davacı tarafından alternatif uçuş masrafları karşılığı olarak dava dosyasına sunulan 15.02.2024 tarihli yansıtma faturasında yer alan 45.923,00 Euro’nun davalıdan talep edilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmakla davanın reddine karar verilmiştir.
H Ü K Ü M: Yukarıda Açıklanan Gerekçelerle;
1-Davanın esastan REDDİNE,
2) 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 615,40 TL harçtan, dava açılışında alınan 8.235,06 TL peşin harcın düşülmesi ile fazla 7.619,66 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde YATIRANA İADESİNE,
3) 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A-13. maddesi uyarınca alınması gereken 3.600,00 TL arabuluculuk ücretinin davacıdan alınarak hazineye gelir kaydedilmesine,
4) Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
5) Davalının vekil ile temsil edilmesi nedeniyle karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesaplanan 77.154,69 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
6) Kullanılmayan avansların Hukuk Muhakemeleri Kanununun 333. maddesi uyarınca karar kesinleştikten sonra Hukuk Muhakemeleri Kanunu Gider Avansı Tarifesinin 5. maddesi dikkate alınarak YATIRANA İADESİNE,
Dair, davacı vekili ve davalı vekilinin yüzüne karşı taraflara tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde ... Bölge Adliye Mahkemesine istinaf başvuru yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 21/11/2025
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır