T.C. ... 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2015/880 Esas - 2025/559
TÜRK MİLLETİ ADINA
YARGILAMA YETKİSİNİ KULLANAN
T.C.
...
2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2015/880 Esas
KARAR NO : 2025/559
............x........
..........
..................
DAVA : Rücuen Alacak
DAVA TARİHİ : 27/01/2017
KARAR TARİHİ : 01/10/2025
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 30/10/2025
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
ASIL DOSYA BAKIMINDAN:
DAVA:
Davacı ... A.Ş. vekili dava dilekçesinde; işletme sorumluluğu müvekkili ... Elektrik Üretim A.Ş.’de olan ve Erzurum ili ... ilçesinde bulunan ... Hidroelektrik Santrali’nde, 20.04.2015 tarih ve saat 11.50 sularında, 3 adet ünite tam kapasite çalışırken Enerji Nakil Hattındaki aşırı akım sebebiyle hat kesici açılarak, üniteler acil duruşa geçtiği esnada soğutma suyu boru sisteminde bir patlama meydana geldiği, akabinde yapılan inceleme sonucunda bu patlamanın cebri boru girişinden alınan soğutma suyu boru hattı ve vana arasındaki DN200 flanş dibinden kopmuş olması sebebiyle meydana geldiğinin tespit edildiği, DN200 flanşın kopması sonucunda santral binasının içine su dolmaya başladığı ve dolan suyun tahliyesi sonucu işletme sorumluluğu müvekkili ... Elektrik Üretim A.Ş.’de olan ... Hidroelektrik Santrali tesisinde telafisi güç zarar meydana geldiği, tesis içerisindeki soğutma suyu tesisatındaki boruda meydana gelen patlama sonucu santral binasının türbin jeneratör katını basan su sonucu, 3 üniteli türbin jeneratör grupları, PLC kontrol panoları, sıcaklık ve kontrol panoları, ikaz panoları, generatör nötr hücre panoları, ikaz trafoları, soğutma suyu filtre sistemi ve panoları, soğutma suyu tesisatı, drenaj panoları, XLPE kabloları, AG güç besleme kabloları ve kontrol kumanda besleme kablolarının su içinde kalarak hasar gördüğü ve kullanılamaz hale geldiği, meydana gelen sel baskını sonucu olarak üretim tesisi onarım çalışmaları hitamına kadar olan süreçte herhangi bir üretim yapamadığı, tesisteki onarım çalışmaları 20.04.2015 tarihi saat 11:53 ile 09.05.2015 saat 13:00 tarihleri arasında gerçekleştiği, müvekkili Şirketin davacı kusuru ile gerçekleşen sel baskını sonucu ilgili hidroelektrik santralinde üretim yapılamaması dolayısıyla hasara ve üretim/gelir kaybına uğradığı, yaşanan bu olay sonucunda müvekkili tarafından derhal ... Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 2015/1 D.İş sayılı dosyası ile tespit yaptırıldığı ve bu tespit sonucunda alınmış olan 08.05.2015 tarihli bilirkişi raporunda soğutma suyu boru hattındaki flanş birleşim yerindeki meydana gelen hasardan dolayı tesisi su bastığı ve işletme faaliyetinin durduğu, tespit esnasında ... HES santralinin çalışır durumda olmadığı, elektrik üretiminin yapılmadığı, 3 adet ünite ve müştemilatın bulunduğu alanın yaklaşık 1.5 metre yüksekliğinde su ile dolduğu, tespite konu ... HES’te 3 adet üniteye ait tüm cihazların sudan etkilendiği ve mevcut hali ile kullanılmaz durumda olduğu yönünde rapor tanzim edildiği, meydana gelen olay sonrasında yapılan incelemelerde enerji nakil hattındaki aşırı akım sebebiyle hat kesici açılarak, ünitelerin acil duruşa geçtiği esnada soğutma suyu sisteminde aşırı basınç değişimi meydana geldiğinin tespit edildiği, müvekkili tarafından ... Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 2015/1 D.İş sayılı dosyasıyla yapılmış olan tespit raporunda da asın basıncı önlemek ve dengelemek amacıyla soğutma suyu borulama sistemine ait borulara "S" sekli verildiğinin tespit edilmiş olduğu, borulama üzerinde "S" sekli tasarım ve uygulamasının aşırı basıncı engellemek için yetersiz olduğu, borulama uygulamasının hatalı tasarımı, yetersiz işçilik/malzeme ve eksik uygulama sonucu dava konusu hasara sebep olan kazanın meydana geldiği kanaatine varıldığı, müvekkili Şirketin, işletme sorumluluğu kendisinde olan ... HES santralini ... Grup bünyesinde bulunan ... Elektrik Üretim A.Ş.’den bölünme yöntemiyle, tüm hak ve alacakları ile birlikte devraldığı, ... Elektrik Üretim A.Ş. (bölünme suretiyle edinen ... Elektrik Üretim A.Ş.) ile davalı/yüklenici ... Enerji Takip Kontrol Dan. Müh. Oto. İtli. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanmış olan 02.08.2011 tarihli sözleşme uyarınca garanti süresi içinde meydana gelebilecek tüm masrafların yükleniciye ait olduğu, garanti süresi sona erdikten sonra işin herhangi bir kısmında veya bir mülkte meydana gelen zarar veya kayıplar ve yüklenicinin kusurundan kaynaklanabilecek hasarlardan dolayı yüklenicinin sorumluluğunun devam ettiğinin hüküm altına alındığı, sözleşmede gizli ayıplara ilişkin hükümlerin saklı tutulduğu, bu durumdan kaynaklanacak ceza ve kesintilerin yükleniciye aynen rücu edileceğinin hüküm altına alındığı, taraflar arasında akdedilen sözleşme, hasara konu işin de dahil olduğu bir kısım işlerin mühendislik hizmetleri de dahil olmak üzere anahtar teslim şeklinde yapılmasını öngördüğü,
T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun 29.05.2008 tarihli ve EÜ/1622-18/1191 numaralı üretim lisansı 29.05.2008 tarihli ve EÜ/1622-18/1191 numaralı üretim lisansı ile faaliyet göstermekte olan ve bir tanesi Erzurum ili, Oltu ilçesinde kurulu ... Hidroelektrik Santrali, diğeri Erzurum ili ... ilçesinde kurulu ... Hidroelektrik Santrali olmak üzere iki tesisten oluşan ...-... HES; 09.09.2014 tarihli Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlandığı üzere; işletmenin önceki maliki ... Elektrik Üretim A.Ş.’nin 04.09.2014 tarihinde ... Ticaret Sicili Müdürlüğü’ne tescil edilen kısmi bölünme işlemi neticesinde, müvekkili şirket ... Elektrik Üretim A.Ş. tarafından devralındığı, bu sebeple T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun 29.05.2008 tarihli ve EÜ/1622-18/1191 numaralı üretim lisansının müvekkili şirkete devrolunması netice iş bu tazmin talebinin müvekkil şirket tarafından yapılması zaruretinin hasıl olduğu, bununla birlikte davalı/yüklenicinin kusuru sonucu meydana gelen zararın bir kısmının sigortadan karşılanmış bulunduğu, olayın meydana gelmesi akabinde ... Sigorta A.Ş.’ye oluşan müvekkil şirket zararının (tesisin çalışmadığı döneme ilişkin olarak üretim tutarı+KDV+hasara tamirat maliyeti) ödenmesi talebinde bulunulduğu, ... Sigorta A.Ş.’nin müvekkili şirketin zararının bir kısmı karşılandığı, bölünme işleminden önce dava konusu tesisin 2012 yılında gerçekleşecek üretim kapasitesi için 7,3 USD cent/kwh üzerinden 01.05.2014 - 31.12.2015 tarihleri arasını kapsayacak şekilde üretimin satımı konusunda ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş. ile protokol imzalandığı, ... Elektrik Üretim A.Ş. ile ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş. arasında imzalanmış olan bu protokol ... Elektrik Üretim A.Ş.’nin 09.09.2014 tarihli ve 8649 sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlanan bölünme sözleşmesi ile söz konusu yatırım ... Elektrik Üretim A.Ş'ye devrolunduğu, bu bağlamda ... Elektrik Üretim A.Ş. ile ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş. arasında 11.11.2014 tarihinde ekte sunulmuş olan protokol imzalandığı, izah edilmeye çalışıldığı üzere müvekkili şirketin kaza konusu ... üretim tesisinde üretmiş olduğu elektrik sabit fiyat garantisi altından satım garantisinde bulunduğu, ... Santral binasındaki gerek sistemlerin görmüş olduğu zarar gerekse santralin çalışmadığı dolayısıyla elektrik üretimi yapamadığı döneme ilişkin üretim kaybına ilişkin zararın tahsili talebi ile ilgili olarak ... Sigorta A.Ş.’ye 03.06.2015 tarihli yazı ile başvurulduğu, ... Sigorta A.Ş. tarafından başvurularında belirttikleri zarar kalemlerinden tamamıyla tazmin edilmeyen kalemler bulunduğu, bu kalemlerin direkt maliyetler, net ciro/üretim kaybı ve finansman maliyetinden oluştuğu, davalının yüklenimindeki işi gereği gibi yapmaması ve/veya gizli ayıplı malzeme kullanmasından kaynaklı olarak patlama sonucunda meydana gelen su baskını sebebiyle ... Santral binasındaki gerek sistemlerin görmüş olduğu zarar gerekse santralin çalışmadığı dolayısıyla elektrik üretimi yapamadığı döneme ilişkin üretim kaybının sigortadan tazmin edilemeyen kısmının davalı/yükleniciden tahsili talebi için huzurdaki davanın ikamesi zaruretinin hasıl olduğundan bahisle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 5.000,00 TL’nin davalı/yükleniciden tahsil edilerek müvekkili şirkete verilmesine karar verilmesini talep ettikleri anlaşılmıştır.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın, ... HES tesisinde 20.04.2015 tarihinde meydana gelen arıza ve yol açtığı zararların tazmini davası olduğu, arızanın yüklenici müvekkili şirket imalatındaki kusurdan ileri geldiğinin iddia edildiği, davanın haksız dayanaksız olup, reddini talep ettiklerini;
1- Dava dışı ... Elektrik Üretim A.Ş. (bundan böyle ...) ile müvekkili şirket arasında ... ve ... Regülatörleri ile HES I ( ... ) ve HES ( ... HES ) projesi regülatörler ve santral binaları elektromekanik işlerinin yapım işine dair 02.08.2011 tarihli '... VE ... REGÜLATÖRLERİ VE HES I-H PROJESİ REGÜLATÖRLER VE SANTRAL BİNALARI ELEKTROMEKANİK İŞLER SÖZLEŞMESİ' ve eklerinin imzalandığı, sözleşmenin süreli olduğu, bitiş tarihinin 31.04.2012 olduğu, müvekkili şirketin, sözleşme ile iki tesisin sadece mekanik Montaj ve Elektrik ekipmanlari kablolaması montajı, otomasyon montajı işlerini üstlendiği, üstlendiği işleri Çinli ... ... Engineering Co. ( bundan böyle Çinli ... ) firmasının süpervizörlüğünde ifa ettiği, tesisin projesi ve çalışma senaryosu ile müvekkilinin üstlendiği işler haricindeki diğer ve asıl işlerinin yapımı, inşaat işleri (baraj gövdesi, santral binası, elektrik aydınlatma, bina topraklama mekanik ekipmanlar, vb.), hidromekanik işlerin (cebri boru, kapaklar vb.) ... ve Çinli ... firmasının sorumluluğunda olduğunu, ... Regülatörü ve HES I inşaat işinin, sözleşmeye ve iş programına uygun surette tam, eksiksiz ve süresinde yerine getirildiği, diğer iş, ... Regülatörü ve HES II inşaat işi, ... tarafından önce askıya alındığı, sözleşmenin belirli süresinin 31.04.2012 tarihinde bittiği, ...'ın Aralık 2012 ayında, ... HES için çağrı yaptığı ve müvekkilinin tesiste çalışmaya başladığı, ... HES tesisinin inşaat işlerinin geçici kabulünün DSİ tarafından 28.03.2013 tarihinde, elektromekanik işlerinin geçici kabulü EİGM tarafından 17/18 Nisan 2013 tarihinde yapıldığı, tesisin devreye alındığı ve enerji üretimi başladığı, tesisin iş sahibi ...'a teslim edildiği, geçici kabule, teslime ve tesisin enerji üretimine tesiri olmayan eksikler ile santralin işletmeye alınması sonrası işletme sırasında ortaya çıkan sorunların da giderildiği,
2-İş sahibi ...'ın kabul sonrası, gecikme, masraf ve eksikler konusunda ihtarları ve talepleri olduğunu, bunlara karşı, asıl edimin ifa edildiği, geçici kabul eksik listesindeki işlerin de ifa edildiği, işletme aşamasında ortaya çıkan tali mahiyette sorunların garanti kapsamında giderileceğinin bildirildiği, bu ihtarlaşmalar sonrası müvekkil ile iş sahibinin görüştüğü, tarafların uzlaştığı (tarafların tanzim ve imza ettiği 17.05.2013 tarihli Ek Protokol ile ekinde) kesin hesap tablosu ile kesin hesabın çıkarıldığı, hesabı kapattıkları, müvekkilinin faturaları kestiği ve alacağını tahsil ettiği, iş sahibi ... ile alacak verecek kalmadığı, ...'ın teminat mektubunu iade ettiği, imalatın ...'ın istediği şekilde yapıldığının göstergesi olduğu, Sözleşmenin 34. maddesine göre sözleşmenin bitimi ve teminatın iadesi şartı gerçekleştiği ve sözleşmenin hitam bulduğu, davacının, iki yıl sonra, ... HES tesisinde 20.04.2015 tarihinde cebri boru çıkışında soğutma suyu vana ve borularında patlama nedeniyle su baskını olduğunu, hasarın tespiti ve onarılması için uzman personel gönderilmesini istediği, (Ank. 9. Not. nin 22 Nisan 2015 tarih ve 06377 yevmiye sayılı ihtarnamesi) ihtara karşı, ... şirketi ile hukuki, fiili, sözleşmesel ilişki olmadığı, ... şirketi ile olduğu, ... HES işinin ayıpsız, eksiksiz ve kusursuz tesliminin yapıldığı, tesisin geçici kabulünün 19.04.2013 tarihinde yapıldığı, garanti süresinin dolduğu, teminat mektubunun 28.05.2014 tarihinde süresi dolmakla iade alındığı, taraflar arasında bakım ve onarım anlaşması bulunmadığı, kullanılan malzemelerin kim temin etmiş olursa olsun ... ve Çinli süpervizörlerin onayından geçtiği, ...'in Çinli süpervizörler nezaretinde montaj yaptığı, boru ve vana arızasından müvekkilinin sorumlu tutulamayacağının bildirildiği, (... 54. Not. nin 29 Nisan 2015 tarih ve 17544 yevmiye sayılı ihtarnamesi),
Davacı ...’nın cevaben kısmı bölünme işlemi sonucunda ... tarafından ... HES tesisinin ...'tan devralındığını, zarara yol açan sebebin imalatın sistem gerekleri ve şartnamelere uygun yapılmadığı, üretim kaybı zarar, ziyan ve onarım bedelinin rücu edileceğinin bildirildiği (... 9. Not. nin 29 Nisan 2015 tarih ve 06738 yevmiye sayılı ihtarnamesi), ihtara karşı cevaben, arızadan ...'in sorumlu olmadığı dolayısıyla kar kaybı, zarar ziyan ve onarım bedelinin talep edilemeyeceğinin bildirildiği (... 54. Not. nin 08 Mayıs 2015 tarih ve 18917 yevmiye sayılı ihtarnamesi), davacı tarafından talep edilen ... Sulh Huk. Mah. nin 2015/1 D. İş sayılı tespit dosyasından 08.05.2015 tarihli 8 sayfa tespit bilirkişi raporu alındığı, rapora 01.06.2015 tarihli itiraz dilekçesi ve ekinde delil dosyası ... 9. Sulh Huk. Mah. nin 2015/213 Muh. sayısı ile gönderildiği, itirazları doğrultusunda ek rapor alınmasının talep edildiği, ancak kabul edilmediği, müvekkilince, 02.08.2011 tarihli sözleşme mucibi dava dışı ...'a teminat mektubu verilinceye kadar geçici olarak verilen ve mektup verildikten sonra iade alınması unutulan 332.000 TL bedelli teminat çekine haksız ve kötüniyetli olarak ... tarafından sonradan 04.01.2016 olarak keşide tarihi atıldığı, davacıya ciro edildiği, davacının teminat çekinin karşılığını sordurduğu, sonra da arkasını yazdırdığının görüldüğü, müvekkilince başka vekili marifeti ile davacı ve dava dışı ... aleyhine ... 8. AS. Tic. Mah. nin 2016/11 E. sayılı menfi tespit davası açılmış ve borçlu olmadığının tespiti ve çekin iptali talep edildiği,
... Sigorta A.Ş. tarafından müvekkiline, 19.01.2016 tarihli yazı gönderildiği ve yüklenici firma olarak sorumlulukları altında olan su vana ve borularındaki patlamada oluşan hasar nedeniyle, sigortalısına 1.251.107,44 TL hasar tazminatı ödendiği, TTK'nun 1472. Maddesine göre rücü talebinde bulunulduğu ve bedelin 7 gün içinde ödenmesi ihtar edildiği, yazıya karşı 01.02.2016 tarihli üç sayfa cevap verilmiş, sorumluluğun bulunmadığı, sorumlunun ..., Çinli ... firması veya davacı şirket olacağı bildirildiğini belirterek usuli itirazlarında bulunduğu, davacının tarafı olmadığı ve kendisine hak vermeyen, vecibe yüklemeyen 02.08.2011 tarihli sözleşmeye dayanarak talepte bulunamayacağı, dava dışı ... ile akdedilen 02.08.2011 tarihli Sözleşme ve ekinde bulunan yirmi sayfadan ibaret "... ve ... HES Elektro-Mekanik İşler Teknik Şartnamesi" ne göre; işveren ( ... ) tarafından ... (Çin) firmasından temin edilecek altı adet ünite türbini, gömülü parçaları, generatörler, türbin hız regülatörleri, jeneratör ikaz sistemleri, giriş vanalarının ve diğer ekipman ve teçhizatların; işveren (...) tarafından temin edilecek ... firması sözleşmesi ile sabit olan ekipman ve teçhizatların süpervizörler nezaretinde yüklenici (...) tarafından montajının yapılacağı; yüklenici tarafından temin edilecek ekipmanların ve montajının teknik koşullarının belirlendiği, tesisin kesin projelerinin işveren (...) tarafından temin edileceğinin öngörüldüğü, sözleşmenin 2. Maddesinde işveren tarafından temin edilecek teçhizatın süpervizörler nezaretinde montajının yapılacağının belirtildiği, bu kapsamda "soğutma suyu sistemi ve işveren tarafından uygun görülecek tipte filtrelerin temini, montajı ve borulamasının yapılması" iş kaleminin de öngörüldüğü, sözleşmenin 3. Maddesinde "Teknik Şartname " maddesinde teknik şartnamenin sözleşmenin ekini teşkil eden bölümlerinde sistem tasarımını belirlediği düzenlendiği, Sözleşmenin 18.3 maddesinde yüklenicinin işleri teknik şartnamede ve / veya onaylı proje ve çizimlerde belirtildiği şekilde yapacağının kararlaştırıldığı, şartnamenin 1. Maddesinde işveren ... tarafından temin edilen teçhizatın montajı kapsamında soğutma suyu sistem temin ve montajı ifadesinin olduğu, Şartnamede "1. işveren tarafından temin edilen elektromekanik teçhizat montajı" başlığı altında "(1.1) genel "maddesi beşinci paragrafta" İnşaat projesi ve elektromekanik projeye uygun borulama sisteminin (yüksek basınç, alçak basınç hava sistemi (yağ sistemi ve soğutma sisteminin) uygulama projesi çizileceği"; devamında "1.5 Türbin Yardımcı Sistemleri Montajı" maddesinde "1.5.1 Soğutma sistemi temini ve montajı" şartına yer verildiği, soğutma suyu sisteminin kesin projesine göre yüklenici tarafından malzemesinin montajının yapılacağı duraksamaya yer vermeyecek açıklıkta şart edildiği, ... HES tesisinin projelendirilmesi ... A.Ş. ve Çinli ... firması tarafından yapıldığı, müvekkiline verilen ... HES'e ait soğutma suyu projesini sundukları, tesiste, müvekkilinin, imalat ve montajı ...'ın temin ettiği Çinli ... süpervizörlerinin nezareti altında, onların talimatlarına göre yerine getirdiği, tesiste kullanılan malzemelerin, işveren ..., Çinli ... tarafından temin edildiği, müvekkilince temin edilmiş olanlar da işveren ...'ın siparişi ve ... yetkilileri ve Çinli ... süpervizörlerin onayından geçmiş ve montajı süpervizörlerin talimatlarına göre yapılmış malzemeler olduğu, müvekkilinin soğutma suyu sisteminin nasıl olacağına ve hangi malzemeleri kullanacağına sözleşmeye de istinaden karar verecek durumda ve konumda olmadığı, ... ve Çinli ... firmasının tasarladığı sisteme (cebri borudan su alınması); temin ettiği teçhizata ve sipariş talimatı verdiği malzemelere göre montajı yapıldığı, malzeme siparişlerini bizzat ... yetkililerinin verdiği, (31 Ocak 2013 tarihli ...maili),
Sözleşme, teknik şartname ve projelere uygun olarak ... ın onayı ile 16 Bar basınca dayanıklı vanalar ve standarda uygun borular kullanıldığı, temin edilen malzemelerin ... ve Çinli süpervizörler tarafından onaylandığı, montajı ... ve Çinli ... firması süpervizörlerinin nezaretinde yapıldığı, diğer deyişle müvekkilinin sözleşmede kararlaştırılan niteliklere aykırılığı söz konusu olmadığı, tesisin ana kısmını teşkil eden teçhizatın ... firması üretimi olduğu, onun tarafından temin ve monte edildiği, müvekkilinin üstlendiği edimi, Sözleşmeye, fen ve sanat kurallarına standartlara ve teknip icaplara uygun şekilde imal ve teslim ettiği, tesisin, iki yılı aşkın süre sorunsuz çalıştığı ve enerji üreterek davacıya gelir sağladığı, davanın eser sözleşmesinde, ayıptan kaynaklanan tazmin borcuna dayandığı, arıza ve yol açtığı zararların tazmini davası olduğu, arızanın yüklenici müvekkili şirket imalatındaki kusurdan, ayıptan ileri geldiğinin iddia edildiği, dayanağının; davacının yaptırdığı, ... Sulh Huk. Mah. nin 2015/1 D. İş sayılı bilirkişi tespit raporu olduğu, raporda soğutma suyu tesisatındaki patlamaya ve türbin jeneratör katını su basmasına, soğutma suyu borulama sistemi üzerinde oluşan aşırı basıncın sebep olduğunun belirtildiği, tespit raporunda mevcut sistemdeki aşırı basıncı önlemek ve dengelemek maksadı ile engellemek için yetersiz ve eksik olduğu; basınç düzenleyici vanalar ,basınç düşürücü tahliye vanalarının çare olacağının bildirildiği, tesbit raporunda belirtildiği gibi bir "S" verme uygulaması yapılmadığı, projesine uygun şekilde üst seviyede bulunan cebri borudan daha alt seviyedeki bir boru yapısına bağlantı için yapılan dikey veya yatay dönüşlere "S" şekline benzese dahi "S" uygulaması denemeyeceği, işin özünden uzak olmakla beraber raporda bilirkişilerin bu tanımlamada hata yaptığı, basınç düzenleyici vanalar, tahliye vanaları gibi ekipmanların projelerde de açıkça görüleceği üzere patladığı belirtilen vana sisteminden sonra kullanıldığı, dolayısıyla herhangi bir aşırı basınçta patladığı iddia edilen vana ve flanşını koruma gibi bir fonksiyonları olamayacağı, raporda bilirkişilerin bu görüşünün doğru olmadığı, şayet rapordaki gibi, soğutma suyu sisteminin tasarımının ve uygulamasının yetersiz olduğu benimsenirse arızadan ... ve Çinli ... firmasının sorumlu olacağı tartışmasız olduğu,
TBK.md.476 hükmü uyarınca iş sahibinin kendisinin veya danışman yahut temsilcisinin verilen talimatlar bakımından uzman olmaları halinde uyarı yükümlülüğü ortadan kalktığı, benzer şekilde uzman kişinin verdiği talimatların hatalı olduğu yüklenici tarafından bilinemiyorsa da sorumluluğun ortadan kalktığı, müvekkilinin sorumlu tutulmasının hukuken mümkün olmadığı, malzeme temini, seçimi ve onayını iş sahibi ... yaptığı, tesiste kullanılan ana malzemeler ... ve Çinli ... firması tarafından temin edildiği, müvekkilinin üstlendiği işlerde müvekkilinin temin edeceği malzemelerin seçimi ve sipariş talimatının ... tarafından verildiği, sonra müvekkilince sipariş edildiği, malzemelerin tamamının ... 'ın talep ettiği ve onay verdiği süpervizörlerin onayladığı ve montajını denetlediği malzemeler olduğu, soğutma suyu sisteminde kullanılan teçhizatın Çinli ... tarafından temin edilen ve/veya işveren ... tarafından temini için talimat verilmiş, vana, boru vb. malzemeler standarda uygun malzemeler olduğu, sözleşme hükümlerine aykırı, standardı ve yeterliliği sağlamayan hiçbir malzeme kullanılmadığı, sağlanan malzemenin uzun bir süre üretim yapılmasını sağladığı, sistem tasarımına uygun olduğunun tartışmasız olduğu, müvekkilinin malzemeden sorumluluğunu; ancak istenenden farklı ve düşük kalitede malzeme kullanması ve bunun montajını da gizli şekilde yapması halinde söz konusu olabileceği, tespit bilirkişi raporunda vana ve borularda ayıptan, standarda aykırılıktan bahsedilmediği, şayet varsa malzemeden kaynaklı ayıp ve kusurdan müvekkilinin değil, malzeme temin eden tedarikçilerin sorumlu olacağı, TBK.md.475/h uyarınca talep edilen tazminatın, ayıbı takip eden zararlar bakımından söz konusu olacağı, tazmin borcunun şartlarının oluşmadığı, eser sözleşmesinde ayıba karşı tekeffül borcundan seçimlik haklara ek olarak TBK.md.475/H uyarınca genel hükümlere göre tazminat istenmesi de söz konusu olduğu, bu tazminat borcu ayıbı takip eden zararların karşılığı olduğu, ayıbı takip eden zararların; eserdeki değer eksikliği dışında kalan zararları kapsadığı, eserin kendisindeki ayıpların TBK.md.475/n kapsamı dışında kaldığı, davacı tarafın; direkt maliyetler, sistemlerin görmüş olduğu, zararı da bu kapsamda talep ettiğinin anlaşıldığı, TBK.md.475/n hükmüne dayanarak sadece ayıbı takip eden zararların talep edilebileceğinin göz önünde tutulması gerektiği, yüklenicinin bu zarardan doğan sorumluluğu kusura dayandığı, fıkrada belirtildiği üzere genel hükümler esas alınacağı, bu bağlamda; davacının talepleri açısından TBK.md.ll2'nin uygulanması gerektiği, sorumluluğun ilk şartı olarak; sözleşmeye aykırı davranış aranacağı, müvekkilinin sözleşmeye aykırı davranmadığı noktasında ayrıntılı açıklamaların yapıldığı, zarara sebep olan hususun tespitinin de tam olarak sağlanmadığı, bu husus belirlenmeksizin tazmin borcu doğmaması gerektiği, sorumluluğun diğer şartı olarak kusurun önem arz ettiği, akdi sorumlulukta da kusurun kurucu unsur niteliğinde olduğu, tasarımı yapan ve uzman olan Çinli süpervizörler nezaretinde soğutma suyu sisteminin sadece montajını yapan müvekkilin kusurlu olmadığı, kast veya ihmalinden bahsedilemeyeceği, illiyet bağı noktasında da yoğun şüphe bulunduğu, tespit bilirkişi raporunda, zarara sebebiyet veren nedenin tam olarak tespit edilmediği, illiyet bağının kurulabilmesi için davacının zararının başka bir sebepten kaynaklanmadığının ortaya konulması da gerektiği, bu bağlamda; davacının tazminat istemi için gerekli olan akde aykırılık, kusur ve illiyet bağı şartlarının oluşmadığının görüldüğü, maddi hasara ve bedeline itiraz ettikleri, davacının, işbu davada maddi hasarın ve üretilemeyen enerji bedelini talep ettiği, zararını tam olarak bildirmediği, davacı delilleri arasında sunulan 03.06.2015 tarihli sigortaya ödeme talep yazılarında hasarın giderilmesi için KDV dahil 559.070,23 TL maliyet bildirildiği, maddi hasar bedeline itiraz ettikleri, kabul etmedikleri, davacı maddi hasar talebine konu tüm harcamalarının belgelerini sunmak zorunda olduğu, olağan onarım süresinin tekrar tespitini talep ettikleri,
Davacının 20.04.2015 tarihinde olan arızayı 09.05.2015 tarihinde giderdiği tekrar üretim yapıldığı dava dilekçesinde belirtildiği, daha kısa sürede onarımın tamamlanmasının mümkün olduğu, davacının kendisinden kaynaklanan gecikmenin yol açtığı maliyeti başkasına yüklemesinin hukuka aykırı olduğu, ilerleyen safhalarda alınacak bilirkişi raporunda bu hususla ilgili tekrar tespit yapılmasını talep ettikleri, elektrik satım sözleşmesi bedeli 7,3 usd cent/kwh, üretilemeyen enerji miktarı ve kar kaybı bedeline itiraz ettikleri, davacı ile ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş. arasında sözleşme imzalandığı ve 7,3 USD cent/kwh üzerinden 01.05.2014 - 31.12.2015 tarihleri için elektrik satım sözleşmesi yapıldığının belirtildiği, ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş ile davacı ve dava dışı ... aynı grup şirketler bünyesinde aldığı, kardeş şirketler olduğu, sözleşmede belirtilen 7,3 USD cent/kwh YEKDEM fiyatı olduğu, muvazaalı olma ihtimalinin bulunduğu, bu nedenle 7,3 USD cent/kwh bedel, zararın hesabı bakımından göz önünde tutulamayacağı, davacının gerçek zararının tespiti gerektiği, Enerji piyasasında fiyatların ikili Antlaşma, PMUM ve YEKDEM olarak belirlendiği, davacının YEKDEM'de satış yapmadığı ilgili kurumların yayınlarından öğrenildiği, Nisan - Mayıs 2015 aylarında PMUM'da satış ortalaması 10.4 krş/kWh olduğu, şayet elektrik satışını iddia edildiği gibi ikili anlaşma ile ... Enerji ye satmış ise, gerçek bedeli 2015 senesi için kesmiş oldukları faturalardan (resmi kayıtlardan) tespit edilebileceği, ... HES 'de Nisan 2015 ve Mayıs 2015 ayında üretilen elektriğin miktarı, iletim hattına verilen, ... Dağıtım A.Ş. kayıtlarındaki santralde okunan sayaç değerlerinden tespit edilebileceği, gerçek zarar hesaplamasının kesinlikle fizibilite veya kapasite üzerinden yapılamayacağı, hesaplamanın arıza olan aylara ait gerçek üretim üzerinden yapılması gerektiği, Nisan Ayı Gerçek Üretim Miktarı (19 gün için). Nisan ayı üretilemeyen (11 gün) buna göre Nisan Ayı gerçek üretim X 11 /19 formülünün muhtemel üretilemeyen enerji miktarını vereceği, bu elde edilen rakam, PMUM veya ikili anlaşma bedeli ile çarpıldığında gerçek kayıp tespit edilmiş olacağı, aynı şekilde Mayıs ayı için Mayıs ayı gerçek üretim miktarı (22 gün için) X 9 (üretim yapılmayan gün sayısı / 22 üretilen gün, çıkan sonuç ise aynı şekilde tespit edilen ikili antlaşma veya PMUM bedelinden hesaplanmış olacağı, davacının 01 Ocak 2015 ila 30 Haziran 2015 döneminde üretim miktarını gösteren çizelgeleri ve ... şirketine kestiği elektrik satış faturaları ibrazı ve incelenmesi gerektiği, arızaya yol açan sebeplerin çokluğu ve müterafık kusurlar gözetilerek tazminatın indirilmesine veya tamamen kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği, her halükarda, arızadan dolayı müvekkilinin hiç bir sorumluluğunun olmaması gerektiği, şayet mahkemece aksi düşünülür ve müvekkilin sorumlu olduğu yönünde kanaat hasıl olursa bu takdirde arızaya yol açan sebeplerin çokluğu, müterafık kusurlar da dikkate alınarak sonuca gidilmesi gerektiği, TBK/nun 51. ve 52. Maddesine göre tazminatın indirilmesine veya tamamen kaldırılmasna Mahkemece karar verilebileceği beyanıyla davanın reddini talep ettiği anlaşılmıştır.
BİRLEŞEN ... 11. ATM'NİN 2017/72 ESAS SAYILI DOSYASI BAKIMINDAN:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili tarafından ... Elektrik Üretim A.Ş'ye ait Çoruh Havzasında Oltu Çayı üzerinde kurulu ... ... Hes II Hidroelektrik Santralini 19/04/2014 tarihli sigorta poliçesi ile bina, makine ve kar kaybı risklerine karşı sigortaladığını, 20/04/2015 günü tesisteki türbin soğutma devresinde meydana gelen patlamaya bağlı olarak santral binasında su baskını ve bunun sonucunda büyük maddi zarar meydana geldiğini, ayrıca tesis 19 günlük onarım süresi boyuncu çalıştırılamadığından sigortalı firmanın kar kaybına uğradığını, yapılan incelemelerde anılan patlamanın soğutma suyu tesisatının dizayn proje ve işçiliğini üstlenen davalı şirketin sistemde basınç düzenleyici bir elemana yer vermemesinden hatalı dizayn ve malzeme kullanımından kaynaklandığı tespit edildiğinden sigortalının oluşan zararından ve kar kaybı zararından davalı tarafın sorumlu olduğunu belirterek müvekkili firmaca söz konusu Hes'te meydana gelen zarar ve kar kaybı nedeniyle poliçe kapsamından ödenen toplam 1.251.107,44-TL'nin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının selefi ....A.Ş. tarafından müvekkili aleyhine dava konusu regülatörde meydana gelen hasar ve kar kaybının tazmini maksadıyla fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2015/880 sayılı dosyasında dava açıldığını, müvekkilinin dava dışı ...'la sözleşme imzaladığını, karşılıklı ibra ile sözleşmesini sonlandırdığını, davacı tarafın davasının ...'a yöneltilmesi gerektiğini, müvekkiline husumet yöneltilemeyeceğini, pasif husumet yokluğundan davanın reddine, 2 yıl içinde açılmayan davanın zamanaşımı nedeniyle reddine, hasara yol açan aşırı basıncın varsa başka sebeplerden kaynaklanıp kaynaklanmadığının araştırılması gerektiğini, önceden alınan raporları kabul etmediklerini, müvekkilinin sadece kesin projelere uygun olarak montaj yaptığını, soğutma suyu projesi dizayn ve projesini yapmadığını, tesiste kullanılan malzemeler konusunda müvekkilinin inisiyatif kullanması, seçim yapması söz konusu olmadığından müvekkilinin sorumlu olmadığını, ayrıca maddi hazar tutarını kabul etmediklerini, kar kaybı bedelini kabul etmediklerini, fahiş hesaplama yapıldığını savunmuş, davanın reddini istemiştir.
DELİLLER:
02/08/2011 tarihli "... Elektrik Üretim A.Ş. ... ve ... Regülatörleri ve HES I-II Projesi Regülatörler ve Santral Binaları Elektromekanik İşler Sözleşmesi", protokol, bilirkişi raporları, tarafların ticari defter ve belgeleri, keşif, tüm dosya kapsamı.
GEREKÇE:
Asıl davanın 02/08/2011 tarihli eser sözleşmesi ve protokol gereğince ortaya çıkan zarar ve kazanç kaybına ilişkin olduğu, birleşen dosyanın ise aynı sözleşme ve protokolden ve olaydan kaynaklanan rücu alacağına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
Somut olayda; taraflar arasındaki uyuşmazlığın davacının işlettiği Erzurum/...'da bulunan ... Hidroelektrik Santrali'nde 20/04/2015 tarihinde meydana gelen su basması nedeniyle asıl dosyada davacının üretim kaybı ve tesisin gördüğü zarar nedeniyle zarara uğrayıp uğramadığı, olayın meydana gelmesinde tarafların kusur durumu, zarardan davalının sorumlu olup olmadığı, davalı tarafından imal edilen işlerde ayıp olup olmadığı, 02/08/2011 tarihli eser sözleşmesi nedeniyle asıl dosyada davacının davalıdan zarar talep edip edemeyeceği, davacının sigorta tarafından karşılanmayan bakiye zararının bulunup bulunmadığı, birleşen dosyanın ise davacı sigorta şirketinin asıl dosya davacısına yaptığı ödemeyi rücuen davalıdan talep edip edemeyeceği hususlarına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlığa konu 02/08/2011 tarihli "... Elektrik Üretim A.Ş. ... ve ... Regülatörleri ve HES I-II Projesi Regülatörler ve Santral Binaları Elektromekanik İşler Sözleşmesi" nin davalı ... ... Ltd.Şti. (yüklenici) ile dava dışı ... Elektrik Üretim A.Ş. arasında düzenlendiği, daha sonra ... Elektrik Üretim A.Ş. ile dava dışı ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş. arasında imzalanmış olan bu protokol ile ... Elektrik Üretim A.Ş.’nin 09.09.2014 tarihli ve 8649 sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlanan bölünme sözleşmesi ile söz konusu yatırımı davacı ... Elektrik Üretim A.Ş'ye devrettiği, bu bağlamda davacı ... Elektrik Üretim A.Ş. ile ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş. arasında 11.11.2014 tarihinde dava dilekçesi ekinde bir örneği sunulan protokolün imzalandığı, bahse konu sözleşmenin "tarafları" başlıklı 1.maddesinde; "... ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş." (İŞ SAHİBİ) ile “PROMIS ENERJİ TAKİP KONTROL DAN. MÜH. OTO. İTH. İHR. SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ.” (YÜKLENİCİ) olarak kararlaştırılmıştır.
"İşin konusu" başlıklı 2.maddesinde: "İş sahibinin T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından verilen Üretim Lisansı ile yapımına başladığı "... ve ... Regülatörleri ve HES l-ll” projesi kapsamında “... ve ... Regülatörleri ile HES I (... HES) ve HES II (... HES) santral binalarında işveren tarafından temin edilecek olan 3 adet üniteye ait türbinler (yatay şaftlı Francis) ve hidrolik türbin gömülü parçaları, generatörler, türbin hız regülâtörleri, generatör ikaz sistemleri, giriş vanalarının işveren tarafından temin edilecek olan supervizörler nezaretinde montajının, generatör çıkışlarından enerji nakil hattı nihayet direğine kadar olan Hidroelektrik Santral binası kapsamında bulunan tüm gerekli ve İşveren tarafından talep edilebilecek elektrik sistemlerinin ve aşağıda ve ekteki teknik şartnamede detaylı bir şekilde belirtilen işlerin " ANAHTAR TESLİM GÖTÜRÜ BEDEL ile yaptırılması olarak tanımlandığı, bu işlere bakıldığında da;
• ... ve ... Regülatörleri ve HES l-ll kapsamındaki tüm elektrik, ... ve otomasyon sisteminin projelendirilmesi ve sekonder devre projelerinde kablo terminallerinin numaralandırılarak adreslerinin belirgin olacak şekilde dizayn edilmesi, temini, montajı ve dokümantasyonun yapılması,
• Generatör nötr direnci montajlarının ve Türbin-Generatör korumalarının (Diferansiyel, aşırı akım, aşırı gerilim v.s.) yapılması, zorunlu olabilecek yatak sıcaklığı, sargı sıcaklığı ve benzeri dataların okunmasının sağlanması ve bunlara bağlı olarak zati korumaların yapılması, (korunacak ve kontrol edilecek ve dataları takip edilecek hususlar işverenin onayına tabidir),
•Sistemden gelecek darbelerde grupların emniyetli şekilde devre dışı edilmesinin sağlanması,
•Operatör panelinde acil durdurma butonu bulundurulması (Emergency),
•6,3kV Generatör çıkış hücreleri ile 34,5 kV OG şalt hücrelerinin temini ve montajlarının yapılması,
•Güç trafoları ve onlara ait nötr dirençlerin temini ve montajlarının yapılması,
•Güç trafosu zati ve normal korumalarının yapılması (Diferansiyel, termik, Bucholz ve benzeri korumalar),
•Ölçü hücrelerinin oluşturulması ve üretimin ölçülmesi için yönetmelikte belirtilen tipte sayaçların temin ve monte edilmesi
•Türbin ve generatörlerin, tedarikçi tarafından taahhüt edilen verimler ile çalıştığını tespit edecek sistemin kurulması,
•Hat çıkış fiderinin donatımı ve korumalarının yapılması,
*160 kVA iç ihtiyaç trafosunun temini ve montajı, fiderinin donatılması ve koruması,
*34,5 kV sistemde senkronizasyonun sağlanması,
*Santral binaları için 100 kVA dizel generatör temini ve montajı,
•Santral AG iç ihtiyaç ve acil iç ihtiyaç panolarının temini, montajı ve beslemelerinin yapılması,
•200 Ah akü ve redresör gruplarının temini, montajı ve beslemelerinin yapılması,
•Soğutma suyu sistemi ve işveren tarafından uygun görülecek tipte filtrelerin temini, montajı ve borulamasının yapılması,
•Yükleme havuzları, su alma yapıları ve santral binaları, şalt sahası ve bütün teçhizatın topraklamasının süpervizör tarafından verilecek projelere göre, TEİAŞ standartlarına uygun olarak yapılması,
•Süpervizör tarafından uygun görülecek basınçta ve kapasitede kompresör temini, montajı ve gerekli yerlere borulamaların yapılması,
•Drenaj suyu pompalarının ve tahliye borularının temini ve montajı,
•Santral binaları aydınlatma-priz tesisatının yapılması,
•Santral binaları acil aydınlatma sistemi,
•Santral binaları ve yükleme havuzlarında paratoner sistemlerinin temini ve montajı,
•Her iki santralde ayrı olacak şekilde en az 4 adet dış hatlı, yeterli sayıda abonelik telefon santralı ve tesisatının temini ve montajı,
•Yangın ihbar sisteminin temini ve montajı,
•Yangın söndürme sistemi, C02 tüpleri ve kimyasal toz temini ve montajı)
•Kapalı devre kamera sisteminin (web üstünden izlenebilecek) yapılması,
•Cebri boru, yükleme havuzu ve regülatör sahalarının harici aydınlatmalarının yapılması,
•Operatör bilgisayarlarının sistemi izleyecek ve kumanda edecek şekilde temini ve montajı (uzaktan müdahale imkanı olmaksızın), (sorumlu mühendis odasına da sistemi izleyecek bir adet bilgisayar temini ve montajı),
•Sadece PLC- ... sistemi yazılımının son halinin yüklü olduğu bir adet bilgisayar ve bir adet PLC ile bağlantı kablosunun temini,
•ADSL bağlantı üzerenden gelebilecek sanal saldırılara karşı güvenli bir web erişimi temin edilecektir,
•Kesintisiz güç kaynaklarının temini ve montajı,
•Ünite ve santral kontrol panolarının temini ve montajı,
•A3 - A4 renkli mürekkep püskürtmeli yazıcı, 132 kolon dot printer ve A4 renkli lazer yazıcı temini,
•Yükleme havuzu, kuyruk suyu, su alma yapısı, ve regülatör göl alanları seviye sensörlerinin temini, montajı ve izlenmelerinin sağlanması, yükleme havuzu seviye sensörü yanında en minumun seviyede alarm verecek bir adet seviye şalteri temini ve montajı,
•Kapak beslemeleri acil ihtiyaç panosundan yapılacak şekilde yükleme havuzu, su alma kapakları, çakıl geçidi kapaklarına (ve burada belirtilmemiş sistemde bulunan tüm kapaklar) lokal ve santraldan kumanda edilebilmesi,
•Santralın inşaat aşamasında elektrik ve mekanik işlemleri ile ilgili dizayn edilmesi gereken menhol, kanal ve benzeri işlerde proje aşamasında mutabakatın sağlanması,
•Ünitelerin yükleme havuzunda öngörülen su seviyesinde çalışması; suyun artması ve eksilmesi durumunda ünitelerin devreye girmesi veya çıkmasının sağlanması,
•Oluşturulacak Otomasyon ve ... sistemiyle ... merkez ofisten santralin web üzerinden izlenmesi,
•Hat besleme hücresinden 34,5 kV hattın nihayet direğine çıkış kablolarının bağlantılarının yapılması,
•Santrale monte edilecek vinçlerin beslemesi için iç ihtiyaç panelinde çıkış bırakılması,
•Hücre ve korumaların servise alınmasında işletme personelimize eğitim verilmesi,
•..., koruma röleleri ve yüklenici tarafından tesis edilen ekipmanların test edilmesi,
•İlgili idareler ve işveren nezdinde geçici ve kesin kabullerin yapılması sırasında sorumlu mühendisin bulundurulması,
•Kullandığı tüm malzemelere ait teknik belgelerin, işletme kılavuzlarının ve garanti belgelerinin işverene teslim edilmesi,
•Start up çalışmalarının yapılması ve eğitimlerden sonra en çok bir ay boyunca ilgili personelin santralde oluşabilecek arızalara müdahale etmek için bulundurulması,
•Teminat süresi boyunca meydana gelebilecek yapılan işle ilgili arızalara acil müdahale edilmesi Santral için gerekli olup burada dekler edilmeyen malzemelerin olması halinde ilave bir ücret talep edilmeden Yüklenici tarafından temin edilerek montajının yapılması,
•Santral ile regülatör arasında fiberoptik kablo veya RF vasıtası ile haberleşme yapılması, göl seviye ölçümü ve regülatör kapak kumandalarının yapılması ve kamera görüntülerinin aktarılması,
•Santral ısıtma ve soğutma sisteminin sağlanması (UFO ve klimalar ile),
•İşveren tarafından temin edilen kesin projelere uygun olarak işin kapsamındaki işler ile ilgili olarak uygulama projelerinin çizilmesi ve projelere her türlü resmi kurum tarafından istenilen imzaların atılması için gerekli teknik özelliklere sahip personelin temini ve burada bahsedilmeyen ancak sistemin en üst seviyede çalışması için gerekli olabilecek tüm ekipman ve malzemelerin temin ve tesis edilmesidir. İş bu sözleşmede bahsedilmeyen sistemin gerektirdiği ve İş Sahibi tarafından talep edilecek bu sözleşme ile ilgili işler de bu sözleşmenin kapsamındadır. ” olarak sıralandığı görülmektedir.
Yine Sözleşmenin "Yüklenicinin Sorumlulukları" başlıklı 18.maddesinde ise; "18.1. YÜKLENİCİ, Sözleşme koşutlarına bağımlı olarak, azami dikkat ve gayret ile ışı yapacaktır YÜKLENİCİ kendi donanımı, malzemeleri, tesis için ve kendi sorumluluklarını yerine getirmek üzere gerekli YÜKLENİCİ Donanımını Sözleşme’de belirtildiği şekilde sağlayacaktır.
18.2. İŞ SAHİBİ, taahhüdü açısından İdare ye karşı sorumludur. YÜKLENİCİ. İŞ SAHİBİ’ ne karşı sorumlu olduğu işlerde İdare yle görüşmeyecektir.
18.3. YÜKLENİCİ İşleri, Teknik Şartnamede ve/veya onaylı proje ve çizimlerde belirtildiği şekilde yapacaktır.
18.4. YÜKLENİCİ, sözleşme kapsamındaki bütün geçici işlerden de sorumlu olacaktır.
18.5. YÜKLENİCİ, teklifini vermek ve işbu sözleşmeyi imzalamakla Sözleşme’de gösterilen ve belirtilen işlerin gerçekleştirilme olanaklarını, İşyeri’ndeki genel koşullar, Sözleşme bedelini etkileyebilecek diğer durum ve koşullar konusunda tam bilgi edinmiş ve fiyatlarını buna göre tespit etmiştir. Yanlış anlama, yanlış hüküm ya da yanlış edinilen bilgiden YÜKLENİCİ sorumlu tutulacaktır.
18.6. YÜKLENİCİ, İşyeri dahilinde ve haricindeki bütün çalışmaların ve yapım yöntemlerinin yeterliliği, stabılıtesi ve güvenliğinden sorumlu olacaktır.
18.7. YÜKLENİCİ tarafından verilen herhangi bir verinin İŞ SAHİBİ tarafından kontrol edilmesi veya edilmemesi ve bunlarla ilgili olarak, İŞ SAHİBİ’ nin herhangi bir görüşü, reddi, onayı veya yeniden onayı, YÜKLENİCİ' yı Sözleşme’ye ilişkin veya Sözleşmeyle bağlantılı yükümlülük ve sorumluluklardan kurtarmayacaktır.
18.8. YÜKLENİCİ kendisinden kaynaklanan herhangi bir aksaklık, çelişki, yetersizlik, uygunsuzluk, hata veya ihmal sebebiyle gerekli olacak değişiklik ve düzeltmeleri masrafları kendisine ait olmak üzere yapacak, tüm verilen, bilgileri buna göre değiştirecektir Söz konusu işlerin YÜKLENİCİ tarafından yapılmaması halinde, İŞ SAHİBİ bu işleri bizzat yapabilir veya YÜKLENİCİ' nin nam ve hesabına bir başkasına yaptırabilir İŞ SAHİBİ bu ış ile ilgili olarak yapılan bütün masrafları YÜKLENİCİ’ den tahsil etmeye hak kazanacaktır. Bu harcamaların tutarı bir başka tahsil etme yoluna başvurmadan YÜKLENİCİ’ nin harcamayı takip eden ilk hakedişinden kesilir veya doğrudan tahsil edilir Bu madde gereklerinin yerine getirilmesi YÜKLENİCİ’ nin Sözleşme bütünündeki diğer taahhüt ve/sorumluluklarından kurtarmayacaktır.
18.9. YÜKLENİCİ, çalışanlarının T.C. mevzuatına aykırı davranışlarını önleyici tedbirleri ve İş çevresindeki komşu mülk ve kişilerin korunması konusunda gerekli önlemleri alacaktır, İşin gereklerini dikkate alarak kendiliğinden ve/veya İŞ SAHİBİ' nin veya İdare'nin veya diğer yetkili kurum ve kuruluşların istemlerine uygun olarak yapılan işlerin ve iş çevresinin korunması ve çalışanlarla, İŞ SAHİBİ' nın veya İŞ SAHİBİ adına hareket edenlerin ve uçuncu şahısların can ve mal güvenliğinin sağlanması için gerekli tüm önlemleri tüm giderler kendisine ait olmak üzere sağlayacaktır Bu önlemler alınırken gündelik yaşam konforu da dikkate alınacaktır Her türlü iş sahası çevrimi. ışıklandırma, uyarı sistemleri, nöbetçi konması vb. tedbirler ile halk için emniyetli seyir düzlemlerinin oluşturulması yükümlülüğü bu maddeye dahildir.
18.10. İŞ SAHİBİ, herhangi bir sebep göstermeksizin, işin yürütülmesinde çalışan YÜKLENİCİ Personelinin, kendini suistimal etmeleri veya görevlerindeki yetersizlikleri veya ihmalcilikleri nedeniyle veya görevinde sakıncalı görülenlerin işten çıkarılmalarını, YÜKLENİCİ' den isteyebilir. Bu bildirimden sonra söz konusu personel derhal ve aynı gün işten uzaklaştırılacaktır. Bu kişiler yeniden işe alınamazlar. İşten çıkarılan herhangi bir kişinin yerine en kısa zamanda İŞ SAHİBİ’ nin onayıyla yenisi alınacaktır.
18.11. YÜKLENİCİ, İşin İş Programına uygun olarak yürütüldüğünü belgelemek amacıyla, şekli İş Sahibi tarafından tanımlanacak olan günlük faaliyet ve puantaj raporunu İŞ SAHİBİ’ ne onaylatarak aksatmadan sunmakla yükümlüdür.
18.12. Sözleşme ye konu işlerin Sözleşme ve Eklerine uygun olarak ve Sözleşme’de belirtilen süre içinde tamamlanması için gerekli her türlü araç ve donanımın temin edilerek İş Programına uygun olarak İşin gerektirdiği yerde ve çalışır durumda bulundurulması yükümlülüğü ve bu yükümlülükten doğan tüm giderler YÜKLENİCİ’ ye aittir. YÜKLENİCİ' nin araç ve donanımına, malzemelerine ve geçici işlere herhangi bir zamanda ve ne sebeple olursa olsun gelebilecek hasar ve kayıplardan YÜKLENİCİ sorumludur.
18.13. YÜKLENİCİ’ nin getirdiği donanım, geçici işler ve malzeme, İşyeri’ne gelecek ve yalnız İşle ilgili olduğu kabul edilecek ve YÜKLENİCİ, İŞ SAHİBİ’ nin yazılı izni olmadan işin amacıyla ilgili durumlar hariç bunları İşyeri’nden çıkaramayacaktır.
18.14. YÜKLENİCİ, kamunun rahatını sağlamak için işi mümkün olabildiğince en az engelleme ile ve en az rahatsızlık verecek şekilde yürütmek için elinden gelen tüm çabayı gösterecek ve belirli bir anda yürütebileceğinden daha fazla inşaat faaliyetlerine girişmeyerek, kamunun haklarına gereken saygıyı gösterecektir, YÜKLENİCİ, Valilik ve Belediye talimatlarının ve yapım standartlarının gerekli kıldığı tedbirleri alacaktır. İŞ SAHİBİ' nin bu konuda tüm talimat verme hak ve yetkileri saklıdır.
18.15. Herhangi bir makine, araç-gereç ve imalatın İşyeri’ne ulaşması için gerekli izin, geçiş hakkı vb.nin alınmasından YÜKLENİCİ sorumludur.
18.16. İşlerin yürütülmesi sırasında, Sözleşme’de istenilenlerin elverdiği ölçüde, özel veya resmi, yol, yaya yolu ve mülklere, bunlar İdare malı olsun veya olmasın engelleme yaratamayacaktır. YÜKLENİCİ bu gibi durumlardan doğacak iddia, dava, hasar, bedel, ücret maliyetlerden sorumlu olacaktır.
18.17. YÜKLENİCİ kendisi ya da TALİ YÜKLENİCİLERİ’ nin yaratacağı trafiğin İşyeri ile bağlantılı ya da İşyeri’ne ulaşım güzergahında olan şehir içi veya şehirlerarası karayollarına veya köprülere zarar ve hasar vermemesi için gerekli tedbirleri alacaktır. YÜKLENİCİ İşyeri ne ya da İşyeri nden malzeme veya tesisin taşınması veya inşası için gerekli ancak, kaçınılmaz olağandışı trafiğe, İşyeri’ne ulaşım zamanı ve güzergahına, araç seçimi, yük kısıtlaması ve dağılımı yaparak sınırlama getirecek, bu köprü ve yolları hasar ve zarardan koruyacaktır.
18.18. insan hayatını etkileyen, İş veya çevredeki mülkler üzerinde olumsuz etkilen olan acil bir durumda YÜKLENİCİ, İŞ SAHİBİnden özel bir talimat ve yetki almaksızın kendi takdiriyle söz konusu zarar ve ziyanı önlemek amacıyla gerekli tedbirleri alacaktır.
18.19. YÜKLENİCİ, İŞ SAHİBİ tarafından gerekli görüldüğü takdirde, söz konusu ilave işi gerektiği şekilde yerine getirecektir.
18.20. İşlerin ilerlemesi sırasında YÜKLENİCİ, İşyerini bütün gereksiz engelleyicilerden uzak tutacak, gereği kalmamış donanımlarını ve fazla malzemelerini depolayacak veya düzenleyecek, enkaz ve çöp atıklarını işyerinden uzaklaştıracaktır.
18.21. İşin tamamlanmasından sonra ve son hakedişten önce YÜKLENİCİ, işyerindeki fazla malzeme ve inşaat kalıntılarını kaldırmak, kurduğu baraka, depo gibi geçici işleri sökerek İşyerini temizlemekle yükümlüdür. Bu işler için hiçbir bedel ödenmez.
18.22. YÜKLENİCİ, İŞ SAHİBİ’ ne ait İşyeri ve civarında çalışan diğer YÜKLENİCİLER ve çalışanları ve İŞ SAHİBİ'nin aynı yerde çalışması mümkün personel ile iyi ilişkiler içinde olmak, taahhüdündeki işleri tamamlarken diğerlerinin de taahhüt ve hizmetlerini ifa edebilmelerine imkan tanımak zorundadır.
18.23. 4734 sayılı Kamu ihale Kanununun 11 inci maddesi uyarınca ihaleye katılamayacak olanlar, 58 inci maddesi uyarınca ihalelere katılmaktan yasaklı olanlar ve 53 üncü maddesinin (b) bendinin 8 inci alt bendi gereğince alınacak Bakanlar Kurulu Kararında belirtilen yabancı istekliler ile 4735 sayılı Kamu ihale Sözleşmeleri Kanununun 26 ncı maddesi uyarınca yasaklı olanlar alt yüklenici olamazlar." hükmü yer almaktadır.
"Kalite Güvenliği" başlıklı 24.maddesinde; "YÜKLENİCİ işin tamamını Teknik Şartnameye, ve Teknik Şartnamede belirtilen Yerli ve Yabancı Standartlara uygun olarak yapacaktır.
YÜKLENİCİ, İŞ SAHİBİ tarafından İdare’ye verilmiş olan Kalite Planı Standartlarına uygun olarak ve İŞ SAHİBİ' ne paralel hareket edecek ve talimatlara eksiksiz uyacaktır.
Temin edilecek her tesis ve yapılacak her iş Teknik Şartnamede belirtildiği gibi olacaktır. Belirtilmemişse İŞ SAHİBİ ile mutabakat sağlanarak, İdare talimatları doğrultusunda ve ilgili standarda göre imal edilecek, yapılacak ve yürütülecektir. İşçilik ve malzeme, Teknik Şartnamede belirtildiği türde ve talimatlara uygun olacaktır. İŞ SAHİBİ' nin onaylamadığı hiçbir malzeme İşyeri ne getirilmeyecektir." hükmü yer almaktadır.
"Garanti Süresi" başlıklı 25.maddesinde; "YÜKLENİCİ, Sözleşme kapsamındaki işleri Sözleşme belgeleri uyarınca yerine getireceğini ve sözleşme konusu iş'i her türlü, malzeme işçilik ve imalat kusurlarına karşı garanti eder.
İmalat, malzeme ve işçilik kusurları YÜKLENİCİ tarafından, İŞ SAHİBİ’ ne herhangi bir kusur çıkarmaksızm, düzeltilecek, onarılacak veya yeniden yapılacaktır. YÜKLENİCİ İşin herhangi bir bölümünü onarır veya yenilerse, bu bölümlerde de garanti aynı şekilde devam edecektir.
İŞ SAHİBİ’ nin teslim edilen Işı herhangi bir şekilde muayene ve kabul etmiş olması, yahut ne cins olursa olsun hiçbir belge, kısmi veya tam ödeme, yahut Sözleşmenin hiçbir hükmü, YÜKLENİCİ’ yi Garanti dönemlerinde ortaya çıkacak kusurlu veya eksik malzeme ya da işçilik ile ilgili sorumluluğundan kurtarmaz.
YÜKLENİCİ, Garanti Süresi içinde, masrafları kendisine ait olmak üzere, malzeme ve işçilikten kaynaklanan imalat hatalarını giderecektir. YÜKLENİCİ, bu tür kusurları gidermek ve bu amaçla makul bir süre içinde ve kendi hesabına, kusurlu işleri tamir ederek veya yenileyerek ve/veya kusurlu hizmetleri yeniden yerine getirerek düzeltici tedbirleri alacaktır.
Garanti Süresi içinde meydana gelen her türlü arıza, aksaklık ve eksiklik YÜKLENİCİ tarafından her türlü mşsrafı kendisine ait olmak üzere giderilecektir İş |bu sözleşme kapsamında garanti süresi yapılan imalatlar İdare yetkilileri tarafından geçici kabulün yapılmasını takip eden tarihten 1 (bir) yıl sonra sona erer." hükmü yer almaktadır.
... Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 2015/1 D.iş sayılı dosyasında bilirkişiler ......... (Elektrik Elektronik Mühendisi) ile ............ (Makine Mühendisi) tarafından hazırlanan bilirkişi raporunda özetle; “...Tespit İsteyen Davacı Vekilinin;
A. Meydana gelen vana birleşim parçasının kopmasının sebebinin belirlenmesi, bu kopmanın uygulama hatası olup olmadığının belirlenmesi talebi bakımından:
HES' te enerji nakil hattındaki aşırı akım sebebiyle hat kesici açılarak, ünitelerin acil duruşa geçtiği esnada; soğutma suyu sisteminde aşın basınç değişimi meydana geldiği düşünülmektedir Proje ve sabadaki incelemelerde soğutma suyu borulama sistemi üzerinde aşın basınç oluşmasını önleyecek (Basınç düzenleyici vanalar, basınç düşürücü, tahliye vanaları) gibi herhangi bir uygulama tespit edilememiştir.
Tespite konu olan ... HES'te yerinde yapılan incelemelerde soğutma suyu borulama sistemi üzerinde oluşabilecek aşın basınç önlemek ve dengelemek maksadıyla soğulma suyu sistemine ait borulara "S" şekli verildiği tespit edilmiştir. Borulama üzerinde "S" şekli tasarım ve uygulaması aşırı basıncı engellemek için yetersiz ve eksik olduğu kanaatine varılmıştır. Ayrıca, bu borulama işleminde kullanılan malzemenin et kalınlığı bakımından da hizmet vermek adına zayıf kalabileceği düşünülmektedir. Bu borulama uygulamasının hatalı tasarım, yetersiz işçilik, malzeme ve eksik bir uygulama olduğu açıkça anlaşılmıştır. Aksi takdirde ilgili soğutma suyu sisteminde hasar oluşmayacağı kanaatine varılmıştır.
Bu itibarla, hasarın meydana çeldiği soğutma suyu borulama sistemi üzerinde aşın basıncı önleyebilecek yukarıda örneklendirilmiş uygulamalardan herhangi birinin yapılmamış olmasından kaynaklı bir hasar olduğu kanaatindeyiz.
B- Patlama sonucunda meydana gelen su baskını sonucunda ... santral binasındaki sistemlerin görmüş olduğu muhtemel zararın belirlenmesi talebi bakımından:
Tüm tesisle zarar gören cihazların tamamının kuIIanılmayacağı varsayımı ile zarar tespiti yukarıda ayrıntılı olarak verilmiştir. Bu tespitimizde toplam zarar gören ünitelerin adları ile zarar miktarı tablo halinde çıkartılmıştır. Buna göre 2.220.000,00$ ve 618.825,00 TL zarar oluştuğu tespit edilmiştir. Ancak, söz konusu tesisdeki gerçek zararın tespitinin ise; tüm cihazların yetkili servislerince yapılacak olan bakım, onarım ve test işlemlerinin sonuçlanması ile birlikte yapılabileceği kanaatindeyiz.
C- ... Santral binasının yeniden tam randımanla üretime başlayacağı sürenin belirlenmesi talebi bakımından:
... HES' in tam randımanlı olarak üretime ne zaman başlayacağı noktasında kesin bir süre konulmasının uygun olmayacağı, ancak söz konusu zarar gören ünitelerin yetkili servisinde gerekli bakım, onarım ve test işlemlerinin demontaj, montaj ve devreye atama süresinin 20-25 gün içerisinde tamamlanacağı kanaatindeyiz.” şeklinde rapor sunulduğu anlaşılmaktadır.
Mahkememizce dava konusu tesisin bulunduğu yerde keşif de yapılmak suretiyle bilirkişi raporu alınması için ... Asliye Hukuk Mahkemesine talimat yazılmış, talimat mahkemesince elektrik mühendisi Murat Küçük ve makine mühendisi Bünyamin Özcan'dan alınan 02/11/2021 tarihli raporda; yapılan değerlendirmeler ve dava dosyası içerisinde bulunan, resimler, tutanaklar, bilirkişi raporları, ekspertiz raporları ve geçici kabul tutanları bir bütün olarak incelenmesi sonucunda; bu patlama ve su basma kazasına sebep olan işin uygulama projesinde görülen DN125 çaptan, DN200 çapa çıkarılmanın sebep olmadığı, sistem üzerinde kullanılan vanaların 16 bar basınca dayanıklı standartlara uygun, bakım gerektirmediği mekanik vana olup, aynı özelliklere ait falnşlar olduğu, ancak soğutma sisteminde kullanılan boruların et kalınlığı 4mm. olması tesisin normal çalışma akış seyrinde bir sorun çıkarmadığı, ani basınç dalgalanmalarında yetersiz kalacağı, bu patlamaya sebep olan patlama karakterinin, unsurun 4 mm. Et kalınlığındaki DN200 boruyla, yaklaşık 20 mm kalınlıktaki DN200 lükflanşa kaynak dikişi yapıldığı yüzeyde elektrik ark kaynağının iki farklı malzemeyi birbirine birleştirme esnasında her iki malzeme kalınlıklarına bağlı iyice eritip nüfus edemediği, ayrıca 20 mm. Et kalınlığında flanş ile 4 mm. kalınlığındaki boruyu yalnız dıştan dairesel kaynak yapıldığı, içten de dairesel kaynak yapılması gerektiği, kaynaktan sonra kaynak röntgen resimlerinin çekilip kaynağın, kaynak kalitesinin her iki farklı malzemeye aynı oranda nüfus edip etmediği kontrollerinin yapılmadığı, bu nedenle tesis tam kapasite normal çalışma akışında her hangi arıza ve olumsuzluk çıkarmadığı, ancak tesis tam kapasitede çalıştığı esnada, Enerji Nakil Hattında Aşırı Akım sebebiyle hat kesici açılarak ünitelerin acil duruşuna geçtiği esnada cebri boruda ve dolayısıyla soğutma suyu boru sisteminde oluşan ani koç darbesi sonucu, soğutma boru sisteminde en zayıf noktadan boru ile flanş malzemesinin birleşim kaynak dikiş noktasından bıçak gibi kesildiği tespit edilmiş bu kesilmenin sebebi boru ve flanşın birleşim yerinin kaynak tekniğine uygun içten ve dıştan kaynaklanmadığı, işçilik ve kaynak hatasından kaynaklandığı kanaatine varıldığı belirlenmiştir.
Bu defa, 30/03/2022 tarihli celsede; tarafların iddia ve savunmaları, dosyadaki deliller, davacı tarafın ticari defterleri incelenmek suretiyle; asıl ve birleşen dosya yönünden ön inceleme duruşmalarında tespit edilen uyuşmazlıklar konusunda (hukuki değerlendirmeler hariç) tarafların dosyaya sundukları itirazlarda değerlendirilmek suretiyle resen seçilecek mali müşavir, inşaat, makina, elektrik ve nitelikli hesap bilirkişiden HMK. nın 279. maddesine uygun olarak rapor alınmasına karar verilmiş, dosya kendisine tevdi edilen makine mühendisi Şakir Sağlamer, elektrik elektronik mühendisi Murat Kaya, inşaat mühendisi Nevşin Ekinci, yeminli mali müşavir Yalçın Kotanoğlu, nitelikli hesaplamalar uzmanı Seyhan Şahiner tarafından sunulan 30/09/2022 tarihli kök rapor ile; davaya konu hasarın, meydana gelen kaynak kopması nedeni ile gerçekleştiği, yeterli bir şekilde malzemelerin eriyerek birleşmesi olmadığından kaynak kopmasının oluştuğu, kaynak ağzı flanşta standart olarak satın alımla birlikte açıldığı, kaynatılan DN200 boru düz kesilmiş ve kaynak ağzı detayına uyulmadığının görüldüğü, asıl dosya bakımından taraflar arasında imzalanan sözleşme uyarınca, teknik tespitler çerçevesinde, işin gereği gibi yapılmadığı ayıplı olduğu ve davalının bu nedenle sorumluluğunun doğacağı ancak hukuki takdirin Mahkemede olduğu, üretim miktarları, satış tutarları ve diğer bilgilerin birleşen dava dosyasında bulunmaması ve dosyanın temin edilememesi nedenleriyle birleşen dosya üzerinde her hangi bir inceleme yapılamadığı ve bu nedenle de zarar hesabının değerlendirilemediği hususları belirlenmiştir.
Tarafların rapora itirazı üzerine 04/02/2023 tarihli 1. Ek rapor alınmış olup raporda özetle; davacının incelenen ticari defter ve belgelerine göre sahibi lehine delil niteliği taşıdığı, davacının 2015 takvim yılına ilişkin ticari defterlerinin incelenmesinde davalı ile ilgili olarak herhangi bir borç ve alacak kaydının bulunmadığının tespit edildiği belirlenmiştir.
Davalı vekili tarafından sunulan uzman görüşü incelendiğinde; ayıp iddiasına ilişkin ispat araçlarının yokluğu veya zayıflığı nedeniyle ayıp şartlarının oluştuğunun ispat edilemediği, davacı iş sahibinin boru-vana-flanşın kendileri yerine fotoğrafları olduğunu iddia ettikleri görselleri dosyaya sunduğu, bilirkişi raporunda esas alınan bu görsellerin karşı tarafça kabul edilmediği hususlarının belirlendiği görülmüştür.
Tarafların rapora itirazı üzerine 11/09/2023 tarihli 2. Ek rapor alınmış olup raporda özetle; kök ve 1. Ek raporda yapılan teknik analizlere eklenecek bir bilgi olmadığı, dav dışı ... İnşaat A.Ş.'nin 2015 takvim yılına ilişkin muavin defter kayıtlarının dökümüne göre davacıya kur farkından doğan 4.336.696,13 TL tutarında borçlu bulunduğunun tespit edildiği görülmüştür.
Tarafların rapora itirazı üzerine 16/01/2024 tarihli 3. Ek rapor alınmış olup raporda özetle; Asıl ve birleşen dosyada zarar hesabının yapılması ve davaya konu alacak kalemleri yönünden zarar hesabının yapılmasının teminen 11.12.2023 tarihli dilekçe ile Davacı Avukatı ...'den “... Elektrik Üretim A.Ş.” ile ilgili ; Hasarla ilgili gider belgeleri, fatura, fiş ve belgelerinin, Gelir-kâr kaybı için gelir faturalarının, ... Elektrik Üretim A.Ş'nin 2015 yılı ve dava konusu dönemlere ilişkin defter kayıtları ve dosyalarının, taraflarına sunulmasının talep edildiğini, ancak talep etmiş oldukları belgelerin taraflarına teslim edilmemesi nedeniyle asıl ve birleşen dosyada zarar hesabının yapılması ve davaya konu alacak kalemleri yönünden zarar hesabının yapılması mümkün olmadığını bildirmiştir.
Tarafların rapora itirazı ve sunulan kayıt ve belgeler üzerine 10/05/2024 tarihli 4. Ek rapor alınmış olup raporda özetle; 16/01/2024 tarihli 3. Ek rapor ile talep edilen ticari defter ve kayıtların sunulmaması nedeniyle asıl ve birleşen dosya yönünden rapor düzenlenemediğinin bildirildiği görülmüştür.
Tarafların ek rapora yönelik beyan ve itirazları değerlendirilerek 29/05/2024 tarihli celsede dosya tekrar aynı bilirkişi heyetine tevdi edilerek, tarafların iddia ve savunmaları, dosyadaki deliller ve davacı tarafın ticari defterleri incelenmek suretiyle; 08/11/2023 tarihli duruşmanın bir nolu ara kararında belirtilen hususlarda rapor düzenlenmesi için dosyanın aynı bilirkişi kuruluna tevdine, bilirkişiye davacı ... şirketi defterlerinin bulunduğu yerde inceleme yetkisi verilmesine, davacı ... şirketi vekiline bilirkişi kurulunun 10/05/2024 tarihli raporunda belirttiği belge ve defterlerin bulunduğu yeri ve defterlerin incelemeye hazır edilmesi için irtibat kurulacak kişinin isim ve iletişim bilgilerini bildirmek üzere iki haftalık kesin süre verilmesine, kesin süre içerisinde bildirim yapılmaması veya bilirkişinin talep ettiği tarih ve saatte geçerli bir özür olmaksızın defterlerin bilirkişinin incelemesine hazır edilmemesi halinde, asıl dava yönünden defter ibrazından kaçınılmış sayılacağı ve aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmadığı sürece, karşı tarafın defter kayıtlarına göre karar verilebileceğinin, birleşen dava yönünden HMK 221. maddesi gereğince şirket yetkilisinin defter ve belgeler konusunda tanık olarak dinlenebileceği hususunun davacı ... Şirketi vekiline ihtarına karar verilmiş olup, bilirkişi kurulu tarafından düzenlenen 14/10/2024 tarihli beşinci ek rapor ile; kök ve ek raporlarda yalnızca davacı ...'nın 2015 yılının dava ile ilgili faturalarına bu raporda yer verilebildiği, buna göre 01.04.2015- 31.07.2015 tarihleri arasında toplam 3.961.566,29TL tutarında fatura düzenlendiği, ancak davacı ... tarafından 2015-2016 ticari defterleri sunulmadığından anılan faturaların defterlere kaydedilip edilmediğinin tespit edilemediği hususlarının belirlendiği görülmüştür.
11/12/2024 tarihli celsedeki taraf vekillerinin yazılı ve sözlü beyan ve itirazları dikkate alınıp davacı şirketin ticari defter ve belgelerinin de incelenerek rapor düzenlenmesi talep edilmiş olması göz önüne alınarak dosyanın tekrar rapor alınan bilirkişi kuruluna tevdi edilmiş, bilirkişiler tarafından düzenlenen 05/02/2025 tarihi altıncı ek rapor ile; önceki raporlarında yapılan açıklamalara ek olarak davacı ... defterlerinin incelenmesinde; bu doğrultuda ... A.Ş tarafından 27.06.2015 tarihinde; 530.766,38 TL. bakiye maddi hasar bedeli, 425.429,06 TL. kâr kaybı ödemesinin yapıldığı, ... A.Ş. tarafından sigorta kapsamında toplam 1.251.107,44 TL. tutarında tazminat ödemesinin yapıldığı, söz konusu hakların ayrıca sigortalı tarafça tanzim ve imza edilen ibranameye alacağın devri yolu ile de intikal ettirildiği hususlarının belirlendiği görülmüştür.
Taraf vekillerinin bilirkişi ek raporlarına yönelik beyan ve itirazları dikkate alınarak dosya aynı bilirkişi kuruluna tevdi ile; asıl davanın 02/08/2011 tarihli sözleşme ve protokol gereğince ortaya çıkan zarar ve kazanç kaybına ilişkin olduğu, birleşen dosyanın ise aynı sözleşme ve protokolden ve olaydan kaynaklanan rücu alacağına ilişkin olması hususları göz önüne alınarak, davacı ...'nın 2015 ve 2016 yılına ilişkin ticari defter ve belgeleri de yerinde incelenmek suretiyle, ayrıca dosya kapsamında yer alan ekspertiz raporu da değerlendirilerek; olayın teknik yönüyle değerlendirilmek suretiyle, olayın meydana gelmesinde tarafların kusur durumunun belirlenmesi, ayrıca söz konusu olay nedeniyle davacı ...'nın hasar ve kazanç kaybının bulunup bulunmadığı, varsa bunun ne miktarının birleşen dosya davacısı Sigorta şirketi tarafından karşılandığı, davacı ...'nın asıl dosyada talep edebileceği bakiye, hasar ve kazanç kaybı alacağının bulunup bulunmadığı, birleşen dosyada davacı sigorta şirketinin ne miktar rücu alacağı talep hakkının bulunduğu hususlarında ayrıntılı, gerekçeli ve yasal dayanakları gösterir şekilde rapor düzenlenmesinin istenmesine karar verilmiş olup; bilirkişi kurulu tarafından 23/05/2025 tarihli yedinci ek rapor ile; davacı ... Şirketi'nin hasar süresince gerçekleşen kar kaybının 425.429,06 TL olduğu, fiziki hasar ve müdahale maliyetleri sonucu poliçe kapsamındaki zararının 530.766,38 TL olduğu, yine fiziki hasar sonucu restorasyon firmasına (... Restorasyon) 294.912,00 TL olduğu, belirlenen bu tutarların tümünün birleşen dosya davacısı ... Sigorta A.Ş. tarafından asıl dosya davacısı ...' ya ödendiği, bu haliyle birleşen dosyada davacı sigorta şirketinin rücu edebileceği toplam tutarın 1.251.107,44TL olduğu, kusur yönünden önceki kök ve ek raporlarımızda değiştirilecek bir husus olmadığı hususlarının belirlendiği görülmüştür.
Mahkememizce yapılan yargılama ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; taraflar arasındaki uyuşmazlığın davacının işlettiği Erzurum/...'da bulunan ... Hidroelektrik Santrali'nde 20/04/2015 tarihinde meydana gelen su basması nedeniyle asıl dosyada davacının üretim kaybı ve tesisin gördüğü zarar kalemine ilişkin olduğu, birleşen dosyanın ise davacı sigorta şirketinin asıl dosya davacısına yaptığı ödemeyi rücuen davalıdan talep edip edemeyeceği hususlarına ilişkin olduğu, davalı ... ile dava dışı ... Elektrik Üretim A.Ş. arasında davaya konu 02/08/2011 tarihli "... Elektrik Üretim A.Ş. Arasında Tuzla Köy Ve ... Regülatörleri Ve Hes I-II Projesi Regülatörler Ve Santral Binaları, Elektro Mekanik İşler Sözleşmesi" imzalandığı, daha sonra ... Elektrik Üretim A.Ş. ile dava dışı ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş. arasında imzalanmış olan bu protokol ile ... Elektrik Üretim A.Ş.’nin 09.09.2014 tarihli ve 8649 sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlanan bölünme sözleşmesi ile söz konusu yatırımın davacı ... Elektrik Üretim A.Ş'ye devrine dair dava dışı ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş. ile 11.11.2014 tarihinde dava dilekçesi ekinde bir örneği sunulan protokolün imzalandığı, söz konusu sözleşme kapsamında davalı tarafça yapılıp teslim edilen elektrik santralinde 20/04/2015 tarihinde meydana gelen su basması olayında davacının işlettiği bahse konu santralin zarar gördüğü ve kazanç kaybına uğradığı, olayın meydana gelmesinde alınan bilirkişi raporları ile de belirlendiği üzere; davaya konu hasarın, meydana gelen kaynak kopması nedeni ile gerçekleştiği, yeterli bir şekilde malzemelerin eriyerek birleşmesi olmadığından kaynak kopmasının oluştuğu, kaynak ağzı flanşta standart olarak satın alımla birlikte açıldığı, kaynatılan DN200 boru düz kesildiği ve kaynak ağzı detayına uyulmadığının görüldüğü, asıl dosya bakımından taraflar arasında imzalanan sözleşme uyarınca, teknik tespitler çerçevesinde, işin gereği gibi yapılmadığı ayıplı olduğu ve davalının bu nedenle kusurlu olduğunun belirlendiği, birleşen dosyada davacı olan ... Sigorta A.Ş. tarafından asıl dosya davacısı ... Elektrik A.Ş.'ne 27/06/2015 tarihinde 1.251.107,44 TL ödeme yapıldığı, asıl dosyada davacı tarafından Sigorta şirketi tarafından yapılan bu ödemenin yeterli olmadığı ileri sürülerek bakiye maddi zararın talep edildiği, birleşen dosyada ise sigorta şirketi tarafından santrali yapan ve bahse konu eser sözleşmesinin tarafı olan .... Ltd. Şti.'ne karşı sigorta poliçesine istinaden yapmış olduğu söz konusu ödemenin rucüen tahsilinin talep edildiği, alınan bilirkişi raporları ve ek raporlar ile de belirlendiği üzere, su basması olayı nedeniyle davacı ...'nın işletmiş olduğu santralde meydana gelen hasardan ve kazanç kaybından davalı ...'in sorumlu olduğu, en son alınan yedinci ek rapora göre bu kapsamda santralde meydana gelen hasar bedelinin 530.766,38 TL , kar kaybının 425.429,06 TL ve fiziki hasar sonucu restorasyon firmasına ödenen 294.912,00 TL olmak üzere toplam zararın 1.251.107,44 TL olarak hesaplandığı, söz konusu maddi zararın birleşen dosya davacısı sigorta şirketi tarafından asıl dosya davacısı ...'ya sigorta poliçesine istinaden ödendiğinden asıl dosyada davacı ...'nın bakiye maddi tazminat talep hakkının bulunmadığı sonucuna varılarak asıl dosya yönünden davanın reddine, birleşen dosyada davacı sigorta şirketi tarafından sigortalısına yapılan ödemeyi su basması olayında kusurlu bulunan davalı ...'e rücu hakkının bulunduğu anlaşılmakla birleşen davanın ise kabulüne karar verilip, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Açıklanan nedenlerle;
1-a) Mahkememizin işbu 2015/880 Esas sayılı asıl dosyası bakımından davanın REDDİNE,
b)Alınması gereken 615,40 TL harçtan peşin olarak alınan 85,39 TL harcın mahsubu ile bakiye 530,01 TL harcın davacıdan alınarak HAZİNEYE İRAT KAYDINA,
c)Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde BIRAKILMASINA,
d)Davalı kendisini vekil ile temsil ettirmiş bulunduğundan AAÜT uyarınca dava değeri üzerinden belirlenen 5.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya VERİLMESİNE,
2-a) Birleşen ... 11. ATM'nin 2017/72 Esas sayılı dosyası bakımından; davanın KABULÜ ile, toplam 1.251.107,44 TL'nin ödeme tarihi olan 27/06/2015 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
b)Alınması gerekli 85.463,14 TL harçtan peşin olarak alınan 21.365,79 TL harcın mahsubu ile bakiye 64.097,35 TL harcın davalıdan alınarak HAZİNEYE İRAT KAYDINA,
c)Davacı tarafından yatırılan 21.365,79 TL peşin harcın davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
d)Davacı kendisini vekil ile temsil ettirmiş bulunduğundan AAÜT uyarınca belirlenen 187.155,04 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
e)Davacı tarafından yapılan 12.000,00 TL (ilk yargılama gideri, bilirkişi ücreti, posta gideri vs. olmak üzere) yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
3-Taraflarca yatırılan gider avansından arta kalan kısmın karar kesinleştiğinde HMK 333. Maddesine uygun şekilde taraflara İADESİNE,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, kararın tebliği tarihinden itibaren 2 hafta içinde ... Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere oy birliğiyle verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 01/10/2025