T.C. ANKARA 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
YARGILAMA YETKİSİNİ KULLANAN
T.C.
ANKARA
2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2023/467 Esas
KARAR NO : 2024/356
BAŞKAN : ... ...
ÜYE : ... ...
ÜYE : ... ...
KATİP : ... ...
DAVACI : ...
VEKİLLERİ : Av. ...
Av. ...
Av. ...
Av. ...
Av. ...
DAVALI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVA : Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 04/05/2016
KARAR TARİHİ : 05/06/2024
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 07/06/2024
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekilinin dava dilekçesinin özetinde; .... bir kamu kuruluşu olan ve sermayesi Devlet hâzinesine ait bulunan ...tarafından kurulmuş bir akaryakıt dağıtım şirketi olduğunu, davalı ...parsel” de kayıtlı bulunan akaryakıt istasyonunda, 04.10.2012 tarihli Bayilik Sözleşmesi İle faaliyete başladığını, bayilik ilişkisi devam ederken, davalı, ürün alımı sebebi ile düzenlediği çekleri ödememiş, asgari mal alım taahhüdüne uygun davranmamış ve ... yevmiye numaralı bildirim ile haksız surette feshettiğini, ... yevmiye numaralı ihtarname ile taraflar arasındaki Bayilik sözleşmesine ve Bayilik protokolünü haklı nedenlerle feshettiğini ve davalının, satış taahhüdünden kaynaklı cezai şart borcunu ödemesi ihtar edildiğini, taraflar arasındaki 04.10.2012 tarihli bayilik protokolünün “Cezai şart” başlıklı 6.1.6.2. maddesinde “Protokol, sözleşme ve bunlara uygun olarak akdedilecek olan sözleşme hükümlerinin bayi tarafından ihlal edilmesi halinde bayi, ...’ye 62.150 USD cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt eder” hükmü yer aldığını, re’sen taahhütnamede de 62.150 USD cezai şartı ödeyeceğini kabul ve taahhüt ettiğini, bahse konu sözleşme hükmü gereği davalının 1.367.000,00 TL tutarındaki teminat mektubu paraya çevrildiğini ve tahsil edildiğini, cari hesap alacağı 2.738,25 TL toplamı olan 1.369.738,25 TL’nin 1.329.190,39 TL'si davalının ürün alımından kaynaklı borçlarına mahsup edildiğini, geriye kalan 40.547,86 TL o tarhteki karşılığı olan 13.996,49-USD söz konusu cezai şart alacağından mahsup edildiğini, bakiye 48.153,51 USD cezai şart alacağı faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ettiklerini, bayilik protokolünün 6.1.6.4.2. maddesi “Bayi, protokol süresince perakende satış olmak üzere toplam 2.025 m3 akaryakıt ve türevlerini ...’den satın almayı kabul ve taahhüt eder” şeklinde olduğunu, protokolün 5. Maddesine göre bu taahhüdün süresi, “sözleşme” süresi sonuna kadar olduğunu, buna göre davalı 04.10.2012 - 04.10.2017 tarihleri arasını kapsayan 5 yıllık sözleşme süresince müvekkillerinin toplam 2.025 m3 akaryakıt ve türevlerini (benzin ve motorin) satın almayı taahhüt ettiğini, bayilik protokolünün 6.1.6.4.3. maddesinde; bayi, her ne sebeple olursa olsun sözleşme süresinin sonunda veya fesih tarihinde iş bu taahhüdünü yerine getirmediği takdirde beher m3 akaryakıt ve türevleri için 115-USD tutarında cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt eder hükmü yer aldığını, davalının bayilik ilişkisinin devam ettiği 4 yıla yakın süre boyunca (04.10.2012-24.02.2016) tekabül eden kısmı 1.373.67 m3 olup bu tarihler arasında 479,88 m3 beyaz ürün, 217,34 m2 olmak üzere toplam 697,22 m3 satış yaptığını, ...’nin davalıdan 676,45m3*115-USD= 77.791,93-USD’lik cezai şart alacağının mevcut olduğunu, ayrıca, protokolün 6.1.7.1. maddesi ile “Bayi yıllık en az 1 ton madeni yağ alımı yapmayı, bu taahhüdünün tamamlanmaması durumunda beher tonda 2000-USD cezai şart bedeli ödemeyi taahhüt ettiğini, davalının söz konusu satış taahhüdünün, sözleşmenin geçerli kaldığı süreye tekabül eden kısmı 3.389,459 kg dır. Davalı bu süre zarfında 3.236,01 kg yağ aldığını, bu halde ...’nin davalıdan 153,449*2000-USD/1000=306,90-USD'lik cezai şart alacağı bulunduğunu, buna göre; akartyakıt ve türevlerinden kaynaklı 77.791,93-USD ve madeni yağdan kaynaklı 306,90-USD olmak üzere toplam 78.098,83- USD’lik cezai şart alacaklarının, 11.03.2016 tarihli ihtarnamelerinin tebliğ tarihi olan 21.03.2016 tarihinden itibaren faizi ile birlikte tahsilini karar verilmesini talep ve dava etmişlerdir.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; sözleşme ve protokolde müvekkilin sözleşmeyi tek taraflı olarak feshi durumunda herhangi bir cezai şart ve yaptırım düzenlenmediğini, sözleşme müvekkil tarafından fesih edildiğini, müvekkilinin 24.02.2014 tarihinde fesih ettiğini, davacının 11.03.2016 tarihinde fesih edilen sözleşmeyi fesh etmişttiğini, müvekkilinin sözleşmeyi haklı nedenle fesh ettiğini, cezai şart kabul edilse dahi yalnızca son senenin cezai şartı talep edilebileceğini ve tamamı istenemeyeceğini, sözleşmede kararlaştırıldığı şekilde teminat verdiğini, davacı teminatı çözerek paraya çevirdiğini, müvekil ihtar çekerek ellerindeki çekleri vermesini istediğini ancak çekler müvekkiline iade edilmediğini, sözleşmeye bakıldığında sadece ...’nin sözleşmeyi feshi ve bu fesih sonuçlarının düzenlendiğini, dolayısıyla müvekkilinin genel hükümlere göre sözleşmeyi haklı sebeplerle feshettiğini, Yargıtay kararlarına göre, her yıl sonunda bir önceki yıla dair ceza koşulunun istenebilmesi, takip eden yılda henüz ifaya başlamadan önce çekince bildirmesi veya ihtar çekilmesine bağlı olduğunu, bunlar yapılmadan müteakip yılın ifası gerçekleşmişse artık bir önceki yıla ait ceza koşulu istenemeceğini, çekince konmuş veya ihtar şekilmiş olan yıllarda ilgili ceza koşulunun istenebileceği kuşkusuz olduğunu, açıklanan nedenlerle, müvekkilleri aleyhine açılan sözleşmesel cezai şartın tahsili davasının reddine karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE:
Dava, bayilik sözleşmesinden kaynaklanan cezai şart alacak talebine ilişkindir.
... parsel sayılı taşınmazdaki akaryakıt istasyonunda bayi olarak faaliyet göstermek üzere taraflar arasında 04/10/2012 tarihli bayilik sözleşmesi imzalandığı, ayrıca taraflar arasında 04/10/2012 tarihli bayilik protokolü imzalandığı ve davalı tarafından davacıya taahhütname verildiği anlaşılmıştır.
Davacı tarafından davalının bayilik sözleşmesini süresinden önce fesih ederek akaryakıt ve türevlerini satışa arz etmeyi sonlandırdığını ve ayrıca protokol gereğince taahhüt ettiği 2025 metre küp akaryakıt ve türevlerini satın almasını tamamlamadığı gerekçesiyle bayilik sözleşmesi ve protokol ihlalden 48.153,51 USD mal alım taahhüdünden dolayı 78.098,83 USD cezai şartın davalıdan tahsili için dava açılmıştır.
Taraflar arasında imzalanan sözleşme ile davalı sözleşmede belirtilen taşınmazda bayi olarak faaliyette bulunmayı ve davacının verdiği akaryakıt ve türevlerini satmayı taahhüt etmiştir.
Protokolün 6.1.6.2 numaralı ve cezai şart başlıklı maddesinde " protokol sözleşme ve bunlara uygun olarak akdedilecek olan sözleşme hükümlerini bayi tarafından ihlal edilmesi halinde bayi ...'ye 62.150 USD cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt eder. İş bu maddede belirtilen cezai şart ..'nin bayiliğe ilk yazılı talebinde herhangi bir mahkeme kararı alınmasına .. tarafından herhangi bir ihtar veya ihbarname keşidesine gerek kalmaksızın bayi tarafından derhal nakden veya defaten ödenir... "
6.1.6.4.2 maddesinde; " bayi; protokol süresince Perakende satış olmak üzere 2025 m3 akaryakıt ve türevlerini ...'den satın almayı kabul ve taahhüt eder."
6.1.6.4.3 maddesinde; " bayi; her ne sebeple olursa olsun, sözleşme süresinin sonunda veya fesih tarihinde iş bu satış taahhüdünü yerine getirmediği takdirde, taahhüt ettiği halde; perakende satış fiyatından ...'den satın almadığı ve her m3 Akaryakıt ve türevleri için 115 USD tutarında cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt eder."
Davalı tarafından imzalanan resen taahhütname başlıklı belgede " ... İle aramızda akdedilen akaryakıt bayilik sözleşmesi ve bu sözleşmeye bağlı olarak imzalanmış veya imzalanacak tüm protokol , taahhütname ve genelgelerin süresi içinde; sözleşme hükümlerine, ...'nin yayınladığı talimat ve genelgelere uyulmaması halinde sözleşmenin ... tarafından tek taraflı olarak feshedilmesi veya ...'nin rıza ve muvafakatini almaksızın tek taraflı olarak tarafımızdan feshedilmesi veya ... ile ilişkimi keserek başka bir şirketin bayiliğini doğrudan veya dolaylı olarak aldığım takdirde 62150 USD cezai şartı talep tarihinden ödeme tarihine kadar geçen süre için yıllık kanuni faiz oranı ile ödeyeceğimi, yıldan arta kalan süreler için kıst usulüne göre artışların tespit edileceğini, bu şekilde tahakkuk ettirilen cezai şart miktarına hiçbir şekilde itiraz etmeyeceğimi, herhangi bir ihtara veya hüküm alınmasına gerek olmadan bahse konu cezai şart borçlarını ... tarafından talep edildiği tarihteki " ..Satış Kuru " üzerinden talep edildiği anda def'aten ve derhal ödeyeceğimi gayrikabili rucü olarak kabul ve taahhüt ediyorum. " hükmü bulunmaktadır.
Sözleşme süresi sona ermeden önce davalı bayi tarafından sözleşmenin tek taraflı olarak feshedildiği, daha sonra da davacı tarafından feshedildiği anlaşılmıştır.
Deliller toplandıktan sonra ...'ye talimat yazılarak davacı defterlerinin incelenmesi suretiyle mali müşavir bilirkişiden 10/09/2018 tarihli rapor alınmıştır. Bilirkişi raporunda özetle; sözleşmenin ihlalinden kaynaklanan davacının cezai şart alacağının (teminat mektupları nakde çevrilmesi suretiyle yapılan mahsup sonucunda ) 48.153,51 USD olduğunu, davalı bayi tarafından protokol süresince 2025 m3 akaryakıt ve türevlerini ...'den almayı kabul ve taahhüt ettiğini, 4.10.2015-24.2.2016 dönemindeki taahhüt miktarının 1373,63 m3 olduğunu, bu dönemde 676,45 m3 alım yapılmadığını, sözleşme hükümlerine göre ödenmesi gereken cezai şart miktarının 77.291,64 USD olduğunu, ayrıca davalı tarafından taahhüt edilen 5000 kg madeni yağın 4.10.2015-24.2.2016 döneminde 153.449 kg eksik alındığını, madeni yağdan kaynaklanan cezai şart tutarının da 306.90 USD olduğunu, toplam cezai şart alacağının 78.098,54 USD olduğunu belirtmiştir.
Talep edilen cezai şartın davalını ekonomik yıkımına sebep olup olmayacağının tespiti için davalı defterleri üzerinde bilirkişi incelemesine karar verilmiş bu amaçla ...'ye talimat yazılmış ve bilirkişiden 19/02/2019 tarihli rapor alınmıştır. Bilirkişi raporuna göre, davalının 13/06/2016 tarihi itibariyle ticari faaliyetine son verdiği, davalının haczedilecek bir mal varlığının olmadığını, cezai yaptırımların talep edilmesi halinde herhangi bir menfaat elde edilemeyeceği ve mevcut ekonomik durumunun da daha kötüye gideceğini bildirmiştir.
Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda, toplanan delillerden, davalı bayi ile davacı arasında imzalanan bayilik sözleşmesi, protokol ve davalı tarafından imzalanan taahhütname ile davacının bayi olarak faaliyet gösterdiği akaryakıt istasyonunda davacı tarafından verilen akaryakıt ve türevlerinin satışa arz etmeyi taahhüt ettiği, 5 yıl süre boyunca davacının 2025 m3 akaryakıt ve türevlerini satın almayı kabul ve taahhüt ettiği, ayrıca yıllık 1 ton madeni yağ almayı taahhüt ettiği, ancak davalının fatura bedellerini ödeyememesi nedeniyle davacının teminat mektuplarını nakde çevirdiği ve bunun üzerine davacının da sözleşmeyi feshederek akaryakıt ve türevlerini satmayı sonlandırdığı, bu şekilde imzalanan bayilik sözleşmesi ve protokol hükümlerine aykırı davrandığı, sözleşme hükümlerinin ihlal edilmesi nedeniyle protokolün 6.1.6.2 maddesi gereğince davacının 62.150 USD cezai şart talep edebileceği, teminat mektuplarının nakde çevrilmesiyle yapılan mahsup sonrasında davacının talep edebileceği cezai şart miktarının 48.153,51 USD olduğu, ayrıca davacının almayı taahhüt ettiği akaryakıt ve madeni yağ ürün miktarını almamasından dolayı bilirkişi tarafından hesaplanan cezai şart tutarının toplam 78.098,54 USD olduğu, buna göre davacının talep edebileceği cezai şart miktarının 126.252,34 USD olduğu anlaşılmıştır.
Davalının tacir olması nedeniyle cezai şartın tenkisini talep edemeyecek ise de talep edilen cezai şart davalının ekonomik yıkımına sebep olacaksa mahkemece indirim yapılabilir.
Alınan bilirkişi raporuna göre davalının ekonomik faaliyetini sona erdirdiği, haczi kabil malının bulunmadığı dikkate alındığında talep edilen cezai şartın davalının ekonomik yıkımına sebep olacağı kanaatine varılmakla belirlenen cezai şarttan %25 oranında indirim yapılarak sonuç olarak 94.689,25 USD cezai şart alacağının davalıdan tahsili ile, kısmen kabul verilmiş ise de reddedilen miktar hakkaniyet indirimine dayandığından tüm yargılama giderlerinden davalı sorumlu tutulmasına karar verilmiştir.
Karara karşı istinaf yoluna başvurulması üzerine ... Karar sayılı kararla "Davacı taraf davalının sözleşme hükümlerine aykırı olaark süresinden önce feshettiği, asgari alım taahhüdünü yerine getirmediğini belirterek cezai şart alacağını talep etmiş, mahkemece davacının taleplerinin yerinde görüldüğü, ancak sözleşmedeki cezai şartın davalının ekonomik yıkımına sebep olduğu da gözetilerek cezai şartın tenkis edildiği belirtilerek cezai şartın 94.689,25 USD olarak tahsiline karar verilmiştir.
Cezai şart tacir borçlunun ekonomik olarak mahvına sebep olacak derecede ağır ve yüksek ise bu husus genel adap ve ahlâka aykırı sayılacağından, mahkemece cezai şartın tamamen veya kısmen iptaline karar verilmesi mümkün ise de bir akdin, taraflardan biri için iktisadi yıkım teşkil ettiğinin tespit edilmesi gerekir.
Bu durumda mahkemece, cezai şart tutarının, ekonomik mahva yol açacak derecede ağır olup olmadığı, davalının ekonomik bütünlük ve büyüklük durumu yönünden, davalının tüm ticari defter ve kayıtları getirtilerek, geçmiş yıllara ait bilanço kayıtları, verilen son beş yıllık vergi beyannameleri, toplam cirosu karşılaştırılarak, mal varlığını oluşturan menkul, gayrimenkulleri, üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları bu suretle aktifini oluşturan tüm unsurlar,icra takip dosyaları, davalıya ait şirket sicil dosyası, vs. kayıtlar üzerinde inceleme yapılarak anlaşılabilir.
Davalının tacir olduğu gözetilerek, tarafların aralarındaki kararlaştırmaya göre belirlenen cezai şartın ödenmesinin, davalının ekonomik açıdan mahvına sebebiyet verdiğinin anlaşılması halinde ise hakkaniyete uygun miktara indirilerek ne miktar cezai şart ödeyebileceklerinin işletmeci, mali müşavirlerin bulunduğu uzman bilirkişi veya bilirkişi kurulundan denetime elverişli rapor alınıp varılacak uygun sonuç çerçevesinde bir karar verilmesi gerekirken, ispat noktasına yaklaşacak delillerin toplanmamış olması hiç toplanmamış sayılmasını gerektirir." gerekçesiyle mahkememiz kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
... vergi beyannameleri ve bilançolar celp edilmiş, akabinde ... Mahkemesi'ne talimat yazılarak, dosyanın daha önce rapor alınan bilirkişi ...'a tevdi edilerek, dosya kapsamındaki belgeler ... cevabındaki beyanname ve bilançolar, davalı şirketin ticari defterleri incelenmek suretiyle ...08/05/2023 tarihli kararında açıklanan yönteme göre inceleme yapılarak ceza işart tutarının davalının ekonomik mahvına sebep olup olmayacağı konusunda rapor düzenlenmesinin istenmesine karar verilmiştir.
Talimat yoluyla alınan bilirkişi raporunda sonuç olarak; davalıya ait olan ticari işletmenin bilançosunda mevcut bilanço hesaplarının 2016'da tasfiye edildiği, %100 azaldığı, buna mukabil ortaklardan alacaklar hesabının %23.520,66 artarak 2.362.065,92 TL olduğu, sermaye hesabının 3.186.796,32 TL olarak değişmediği, dönem net zararının %100 artarak -824.730,40 TL olduğu, kısa vadeli yabancı kaynaklar ve uzun vadeli yabancı kaynaklar bilançoda tasfiye edilmiş olsa da gerçekte bankalara toplamda 3.519.734,06 TL kredi borcu olduğu, gelir tablolarının incelenmesinde brüt satış tutarlarının devamlı olarak artış gösterdiği ancak 2016 yılında %-91,04 azalış gösterdiği, buna mukabil aynı yıllarda da dönem karının artış gösterdiği, 2016 yılında -824.730,40 TL zarar ettiği, davalı işletmesinin her ne kadar cirosunu yükseltme eğilimi gösterse de cezai şart tutarının ekonomik mahvına sebep olabileceği kanaati bildirilmiştir.
UYAP kayıtlarından yapılan araştırmada, davalı adına... taşınmazın bulunduğu tespit edilmiştir.
.... Dairesi'nin gerekçesi doğrultusunda yapılan araştırma sonucunda, talep edilen cezai şartın davalının ekonomik yıkımına sebep olacağı kanaatine varılmakla belirlenen cezai şarttan %25 oranında indirim yapılarak sonuç olarak 94.689,25 USD cezai şart alacağının davalıdan tahsili ile, kısmen kabul verilmiş ise de reddedilen miktar hakkaniyet indirimine dayandığından tüm yargılama giderlerinden davalı sorumlu tutulmasına karar verilmiştir.
HÜKÜM:
1-Davacının davasının KISMEN KABULÜ ile, 94.689,25 USD alacağın 21/03/2016 tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı kanunun 4/a maddesinde ön görülen faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya ÖDENMESİNE,
2-Alınması gereken 18.554,10 TL harçtan peşin olarak alınan 6.071,08 TL nin mahsubu ile bakiye 12.483,02 TL'nin davalıdan alınarak HAZİNEYE İRAT KAYDINA,
3-Davacı tarafından yatırılan 6.071,08 TL peşin harcın davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
4-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirmiş bulunduğundan AAÜT uyarınca belirlenen (kabul ve red oranına göre) 42.742,42 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
5-Davacı tarafından yapılan 5.456,38 TL (ilk yargılama gideri, bilirkişi ücreti, posta gideri olmak üzere) yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
6-Davacı tarafından yatırılan gider avansından arta kalan kısmın karar kesinleştiğinde HMK 333. Maddesine uygun şekilde davacıya İADESİNE,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, kararın tebliği tarihinden itibaren 2 hafta içinde ... istinaf yolu açık olmak üzere oy birliğiyle verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 05/06/2024
Başkan ...
✎E-imzalıdır
Üye ...
✎E-imzalıdır
Üye ...
✎E-imzalıdır
Katip ...
✎E-imzalıdır