T.C. ANKARA 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ
Adına Yargılama Yapmaya ve Hüküm Vermeye Yetkili
T.C.
ANKARA GEREKÇELİ KARAR
7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2018/45
KARAR NO : 2024/320
...
DAVA : Alacak / Satış Sözleşmesine Dayalı (Bayilik)
DAVA TARİHİ : 17/01/2018
...
DAVA : Menfi Tespit / Satış Sözleşmesine Dayalı (Bayilik)
DAVA TARİHİ : 15/02/2018
KARAR TARİHİ : 09/05/2024
KARAR Y.TARİHİ : 05/06/2024
Mahkememizde görülmekte olan "Alacak/Menfi Tespit" davasının yapılan açık yargılaması sonucunda, aşağıdaki karar tesis edilmiştir.
I-İDDİALAR
1. Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında 27.03.2017 tarihli 5 yıl süreli akaryakıt bayilik sözleşmesi ve aynı tarihli bayilik protokolleriyle otomasyon sözleşmeleri imzalandığını, işbu sözleşmeler ve protokoller gereğince davalı şirketin 5 yıl boyunca ... ve ilgili kamu kurum ve kuruluşların belirlediği usul ve kurallar çerçevesinde kanun ve mevzuatlara uygun bir şekilde bayilik faaliyetini sürdürüp müvekkili şirketin de yine kanun ve mevzuatlara uygun bir şekilde akaryakıt ikmali sağlayacağını, ancak davalı şirketin imzalanan bayilik sözleşmeleri ve protokolleri hilafına davranarak sözleşmenin süresinden önce .. yevmiye nolu ihtarnamesiyle tek taraflı ve haksız bir şekilde sona erdirdiğini, işbu ihtarname ekinde sözleşme tarihi 27.03.2017 olmasına rağmen satışların Nisan/2017 itibariyle başladığını belirterek müvekkili şirkete taşıt tanıma faturaları düzenleyip gönderdiğini, ancak müvekkili tarafından en son 07.07.2017 tarihinde ödeme yapıldığını ve söz konusu ihtarnamede belirtilen 11 adet faturanın kesilerek müvekkili şirkete işbu faturaların tebellüğ olduğunu iddia ettiğini, hâlâ taraflarına bir ödeme yapılmadığından müvekkili şirketin temerrüde düştüğünü iddia ettiklerini, müvekkili şirket tarafından davalı tarafa gönderilen .... yevmiye nolu ihtarnamesinde müvekkili şirkete tebliğ edildiği iddia edilen 19.08.2017 tarihli faturanın müvekkili şirket tarafından tebellüğ edilmediğini ve bu faturanın makul bir süre verilerek iletilmesi gerektiğinin belirtildiğini, fakat makul süre içerisinde dahi faturanın müvekkile şirkete iletilmediğini, yine, davalı tarafından gönderilen 13.12.2017 tarihli ihtarnamede müvekkile şirketçe faturalara mahsuben tahsil edilen otomasyon bakım ücretinin gerçeğe aykırı olduğunun iddia edildiğini, müvekkili tarafından gönderilen 20.12.2017 tarihli ihtarnamede bu konuya cevap olarak da tüm ödeme ve virman bilgileri verilerek bunların hangi tarihte hangi alacağa mahsuben yapılmış olduğu hususunun ayrıntılı olarak bildirildiğini ve müvekkili şirket tarafından sonradan alınan karar gereği 31.10.2017 tarihinde ... nolu 7.419,19 TL'lik fatura düzenlenerek bedelin iade alınmasına karar verilen işbu faturanın davalı tarafça kesilmesi halinde şirket kayıtlarında mutabık kalınacağının belirtildiğini, son olarak davalının müvekkili şirkete göndermiş olduğu ... yevmiye nolu ihtarnamesiyle taraflar arasındaki bayilik sözleşmesinin haksız ve hukuka aykırı olarak feshedildiğinin bildirildiğini, davalının süresinden önce bayiliği feshetmesinden dolayı 27.03.2017 tarihli protokollerin 4.6. maddeleri uyarınca müvekkili şirkete her bir istasyon için ayrı ayrı 53.600,00 USD cezai şart ödemesi gerektiğini, davalı tarafından 27.03.2017 tarihli protokollerle perakende standart satış fiyatından müvekkilinden almadığı beher m3 beyaz ürün için 116,00 USD, perakende özel satış fiyatından müvekkilinden almadığı beher m3 beyaz ürün için 30,00USD, müvekkilinden almadığı beher ton madeni yağ için 2.000,00USD cezai şart bedelini müvekkil şirkete ödeme taahhüdü verildiğini, ancak davalı tarafından işbu taahhütler yerine getirilmeden bayilik sözleşmesinin tek taraflı olarak feshedildiğini, bu sebeple davalının ... adresinde mukim akaryakıt istasyonu için 158.022,00 USD olmak üzere toplam 313.938,00.-USD cezai şart ödeme borcu olduğunu beyanla, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla davalıdan 313.938,00.-USD cezai şart alacağının tahsiline, işbu alacağın 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi uyarınca Devlet bankalarının yabancı para cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesaplarına uyguladığı en yüksek işleyecek faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
2. Birleşen davada davacı vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında 27.03.2017 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesi imzalandığını, davalı tarafa ...'nca 100.000,00 TL'lik 2 adet teminat mektubu verildiğini, davalı tarafından fatura ödemelerinin yapılmaması üzerine müvekkili tarafından ...yevmiye nolu ihtarnamesiyle sözleşmenin haklı nedenle feshedildiğini beyanla, müvekkili şirketin davalı şirkete borcu olmadığının tespitine ve davalıya verilen teminat mektuplarının paraya çevrilmesinin durdurulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II-SAVUNMALAR
3. Asıl davada davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkili şirket tarafından, taraflar arasında akdedilen sözleşmelerin; davacı tarafın temerrüde düşmesi ve bayilik faaliyeti süresince istikrarlı bir şekilde çalışmaması sonucunda güven ilişkisinin sarsılmasıyla birlikte sözleşmenin devamının müvekkili şirket açısından çekilmez bir hal alması sebebiyle haklı olarak feshettiğini, müvekkili şirketin, davacı taraf bayisi olarak çalıştığı dönemde taşıt tanıma sistemi kaynaklı alacaklarının tahsili için davacı adına faturalar düzenleyerek davacıya tebliğ ettiğini, ancak davacı tarafından işbu faturaların ödenmediğini ve bu sebeple yapılan görüşmelerde davacı tarafından fatura bedellerinin otomasyon bakım bedeli faturalarına mahsup edildiğinin beyan edildiğini, davacı tarafın bu beyanının hiçbir dayanağının bulunmadığını ve müvekkili şirkete davacı tarafından tebliğ edilen ve ödenmeyen hiçbir otomasyon bakım bedeli faturası bulunmadığını, davacı tarafından müvekkili şirkete bugüne kadar 4 adet otomasyon bakım bedeli faturası gönderildiğini ve tamamının müvekkili şirketçe ödendiğini, yapılan görüşmeler üzerine sonuç alamayan müvekkili şirket tarafından davacıya ... yevmiye nolu ihtarnamesi gönderilerek otomasyon bakım bedeli faturasının olmadığını, kendisine tebliğ edilen faturaların tamamının ödendiğini, 7 gün içinde taşıt tanıma faturalarının bedellerinin ödenerek müvekkili şirketin zararlarının karşılanması gerektiği hususlarının bildirildiğini, davacı tarafın cevabi ihtarnamesinde 19.08.2017 tarihli faturanın kendilerine tebliğ edilmediğini, taraflarından otomasyon bakım bedeli alacakları karşılığında mahsup faturaları düzenlendiğini, faturaların ulaşması konusunda sorun yaşandığını düşündüklerini, ayrıca müvekkili şirket adına 7.419,19 TL bedelli fatura kesilerek bu faturanın iade alınmasına karar verildiğini, müvekkili şirketin fatura kesmesi halinde mutabık kalınacağı hususlarının belirtildiğini ancak, müvekkili şirkete hiçbir ödeme yapmadıklarını, davacı tarafın temerrüde düştüğü konusunda bir tereddüt bulunmadığını ve davacı tarafın temerrüde düşmek dışında faturaları hiçbir surette tebliğ etmeden müvekkili şirkete inceleme ve itiraz etme hakkı tanımadan, müvekkili şirketi vergisel anlamda zarara uğratarak yapılan davranışın keyfi ve tutarsız bir davranış olduğunu, davacı tarafın müvekkili şirketten tonaj taahhüdüne dayalı cezai şart talep edebileceğini kabul etmemekle birlikte, edecekse bile ancak sözleşmenin yürürlükte olduğu dönem için talep edebileceğini, davacı tarafın sözleşmenin feshinden sonraki dönemi kapsar şekilde tonaj taahhüdüne dayalı talepte bulunmasının yasal olmadığını, bizzat taraflar arasında akdedilen protokolün "Feshin Sonuçları” başlıklı 6.3 maddesinde; protokol ve/veya sözleşmenin, ... tarafından haklı veya bayii tarafından haksız feshi halinde bayinin asgari ürün alım taahhüdünün sözleşmenin feshine kadar geçen süreye karşılık gelen kısmından doğan cezai şart borcunu ödeyeceği hükmünün yer aldığını, müvekkili şirketin cezai şart borcu olduğunu kabul etmemekle birlikte davacı tarafın cezai şart talebinin müvekkil şirketin mahvına sebep olacak nitelikte olduğunu ve tenkisi gerektiğini beyanla, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
4. Birleşen davada davalı vekili cevap dilekçesinde; taraflar arasında ... adreslerinde kayıtlı üzerlerinde akaryakıt istasyonları bulunan gayrimenkullerde akaryakıt bayiliği yapılması amacıyla 27.03.2017 tarihli 5 yıl süreli akaryakıt bayilik sözleşmesi ile protokol ve otomasyon oto yakıt kredipt sözleşmesi imzalandığını, bu sözleşmelere istinaden davacı şirket tarafından müvekkili şirkete ...na ait 24.03.2017 tarih... mektup nolu 100.000,00 TL bedelli ve 24.03.2017 tarih ... mektup nolu 100.000,00 TL bedelli olmak üzere 2 adet banka teminat mektubu verildiğini, bu hukuki ilişkiye istinaden söz konusu adrese kurulu akaryakıt istasyonlarının işletilmesine yönelik bayilik hakkı verildiğini, davacı tarafın gerek müvekkili şirkete gönderdiği ihtarnamelerde gerekse dava dilekçesinde sözleşme ve protokollerin imzalanmasından sonra devam eden işbu süreçte müvekkil şirketin davacı bayii tarafından düzenlenip gönderilen fatura bedellerini ödemediğini, mal taleplerini süresinde karşılamadığından sözleşme ile belirlenen karlılık oranlarını da düzgün uygulamadığını ve bu sebeple davacı bayinin anılan bayilik sözleşmesi ve eki niteliğindeki diğer sözleşme ve protokolleri feshettiğini iddia etmişse de davacının iddia ve taleplerinin mesnetsiz ve hukuki gerçeklikten yoksun olduğunu, davacı bayinin müvekkili şirketten herhangi bir alacağının bulunmadığını, aksine bayilik sözleşmesini haksız feshetmesi sebebiyle müvekkil şirketin alacaklı olduğunu beyanla, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III-TARAFLARIN ANLAŞTIKLARI ve ANLAŞAMADIKLARI HUSUSLAR
A. Taraflar Arasında Uyuşmazlık Bulunmayan Hususlar
5. Taraflar arasında 27.03.2017 tarihli 5 yıl süreli akaryakıt bayilik sözleşmesiyle aynı tarihli bayilik protokolleri ile otomasyon sözleşmeleri imzalandığı hususunda uyuşmazlık bulunmamaktadır.
B. Taraflar Arasındaki Uyuşmazlık Konuları
6. Taraflar arasındaki uyuşmazlık; bayilik sözleşmesinin davalı bayi tarafından feshinin haklı nedene dayanıp dayanmadığı, davacının sözleşmenin erken feshinden ve taahhüdünden kaynaklı bir alacağı olup olmadığı, cezai şart bedelinin fahiş ve yıkıcı olup olmadığı, alacağın tutarı noktalarında toplanmaktadır.
IV-ÇEKİŞMELİ VAKILAR HAKKINDA TOPLANAN DELİLLER
7. Taraflar arasında imzalanan 27/03/2017 tarihli Bayilik Sözleşmesinin incelenmesinde; sözleşmenin konusunun, ...'nin, bayiinin geçerli lisanslarına istinaden akaryakıt ve... tarafından üretimi, dağıtımı ya da tedariki yapılacak sair ürünlerin 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde ve sözleşme süresince bayi tarafından yalnızca...'den tedarik edilmesi ve tüketicilerin kullanımına sunulması olduğu, sözleşmenin 02/06/2019 tarihinde sona ereceği; "Satış Yükümlülüğü" başlıklı 6. maddesinde, bayinin, ...'nin stok bulundurma ve satış tarzı hususundaki öneri ve talimatlarına uymayı kabul, beyan ve taahhüt edeceği, bayinin, ...'den alacağı akaryakıt ve türevleri miktarı için asgari ürün alım taahhüdünde bulunacağı, bayinin, mahalli piyasa ihtiyaçlarını karşılamak için akaryakıt istasyonunda olağan satışı, olağanüstü halleri ve tatil günlerini de dikkate alarak stok bulundurmak suretiyle sözleşme süresince ve tatil günleri de dahil her gün yirmi dört saat kesintisiz bir şekilde akaryakıt ve türevleri ile ürünleri satışını sürdürmekle ve akaryakıt istasyonunu tüketiciye hizmet verebilir şekilde açık bulundurmakla yükümlü olduğu, bayinin, 30 günden fazla süreyle...'den akaryakıt ve türevleriyle ürünlerini tedarik etmemesi halinde...'nin işbu bayilik sözleşmesini ve buna bağlı sair sözleşmeleri tek taraflı olarak feshetme hakkına sahip olacağı; "Fiyat ve Ödeme Usulleri" başlıklı 7. Maddesinde, bayinin tüketiciye satışını yapacağı akaryakıt ve türevleriyle ürünlerin azami satış fiyatının... tarafından belirleneceği, bayinin, ...'nin belirleyeceği ödeme usulleri ve teminat verme koşullarına riayet etmekle yükümlü olduğu, vadeli alımlarda ödemelerin... tarafından kabul edilecek vade tarihinde ve...'nin düzenleyeceği faturaya göre yapılacağı, faturanın, bayiye teslimi yapılan ürünlerin miktarı ve...'nin teslimat zamanında geçerli olan birim fiyatları üzerinden... tarafından düzenleneceği, siparişin, yükleme ve teslim süreci içerisinde fiyat artışı olması halinde faturaya ayrıca yansıtılacağı, bayi tarafından ürün bedellerinin vadesinde ödenmemesi halinde gecikilen süre boyunca işleyecek ticari faiz ve diğer tüm masrafların ana borca ilaveten bayiden tahsil edileceği, akaryakıt ve türevleriyle ürün ikmalinin bayii tarafından bildirilen tarihte bayiden kaynaklanan nedenlerle gerçekleşmemesi halinde...'nin gecikmeden doğan fiyat farkı ve masraflarını ayrıca bayiden talep edebileceği, bayinin işbu sözleşmeye göre doğacak herhangi bir borcunu vadesinde ödememesi halinde hiçbir ihbar ve ihtara gerek kalmaksızın henüz vadesi gelmemiş olan sair borçlarının da muaccel hale geleceği ve bayinin temerrüde düşmüş sayılacağı, bu durumda...'nin elinde bulunan muaccel ya da müeccel tüm kambiyo senetlerine, faturalara, sözleşme ve sair belgelere dayanarak alacağının bir kısmı ya da tamamı bakımından bayii aleyhinde her türlü yasal takibe başvurma, banka teminat mektuplarını paraya çevirme, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz uygulamasını isteme hakkına sahip olduğu, "Teminat" başlıklı 8. Maddesinde; bayinin, ...'ye her türlü sebeple doğmuş ve doğabilecek borçlarına karşılık olarak... tarafından uygun görülecek miktardaki teminatı, ...'nin talebi üzerine vermekle yükümlü olduğu, bayinin herhangi bir sebeple... nezdindeki teminat miktarı eksildiği veya azaldığı takdirde açık kalan teminatı...'nin bildirimi üzerine derhal tamamlayacağı, aksi halde...'nin, bayii ile olan ticari ilişkisini süresiz olarak durdurabileceği gibi işbu sözleşmeyi feshedebileceği, bayinin muaccel veya müeccel borçlarını kambiyo senetleri vasıtasıyla ödeme talebini...'nin kabul etmesi halinde...'nin talebi halinde bayinin kanuni temsilcilerinin ve hissedarlarından...'nin seçeceği bir ya da birkaçı avalist sıfatıyla kambiyo senetlerini imzalayacağı; "Sözleşmenin Feshinin Sonuçları" başlıklı 22. Maddesinde; bayinin, akaryakıt istasyonunu...'nin mülkiyet, intifa, kira vb. yararlanma hakkına istinaden...'ye tesliminin gerektiği durumlarda; tüm yapı, tesis ve-müştemilatıyla birlikte derhal sağlam ve çalışır vaziyette...'ye teslim edeceği, ...'nin akaryakıt istasyonu üzerinde mülkiyet, intifa, kira vb. herhangi bir hakkının olmadığı durumlarda ise bayinin akaryakıt istasyonunda bulunan...'ye ait logo, amblem ve giydirmeleri ile sair kurumsal kimlik malzemelerini, reklam ve afişleri hiçbir şekil ve surette kullanamayacağı, bunları varsa İlgili mevzuat hükümlerindeki sürelere de riayet etmek suretiyle yerlerinden kaldıracağı, ariyet mallarını ariyet sözleşmesine uygun olarak iade edeceği, söz konusu işlerin... tarafından yapılması halinde oluşacak giderleri...'ye ödeyeceği, bayilik sözleşmesinin, sözleşmede yazılı süre boyunca edeceği inancıyla... tarafından bayiye yapılmış ödemeler ve/veya akaryakıt istasyonunda yapılmış yatırımlar varsa bunların sözleşmenin fesih sebebiyle ifa edilemeyecek süresine karşılık gelen, kıstelyevm usulüyle hesaplanacak tutarı bayii tarafından ve bunların iktisap tarihinden itibaren hesap edilecek ticari faiziyle birlikte bayii tarafından...'ye ödeneceği, işbu sözleşmenin... tarafından haklı nedenle veya bayii tarafından haksız olarak feshi halinde bayinin işbu sözleşmeyle ilintili olarak yapılmış ve yapılacak sair sözleşmelerden ve taahhütlerinden doğmuş ve doğacak her türlü borçların muaccel hale geleceği ve bayii tarafından derhal eda edileceği, bu durumda bayinin, ...'nin uğrayacağı kar mahrumiyetini ve sair zarar ve ziyanını da ayrıca tazmin edeceği, fesih hallerinde bayinin fesih tarihine kadarki faaliyeti sebebiyle asgari ürün alım taahhüdüne dayalı olarak muaccel gelmiş ancak ödenmemiş bulunan cezai şart borcu varsa bunu da derhal...'ye ödeyeceği hususlarında düzenleme yapılmıştır.
8. Taraflar arasında 27/03/2017 tarihinde imzalanan Otomasyon, Otoyakıt Kredi... Sözleşmesinin incelenmesinde; sözleşmenin, akaryakıt istasyonunda; otomasyon, otoyakıt ve ... uygulamalarını kullanmak suretiyle, müşterilere hizmet vermek amacıyla düzenlendiği, sözleşmenin, bayilik sözleşmesinin tamamlayıcısı ve ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmiş olduğu, sözleşmede yer almayan konularda bayilik sözleşmesinin hükümlerinin uygulanacağı ve bayilik sözleşmesinin yürürlükte bulunduğu süre boyunca geçerliliğini devam ettireceği; sözleşmenin "Ödemeler" başlıklı 5. Maddesinde, otoyakıt yönünden, bayinin, KDV'siz satış tutarı üzerinden...'nin belirleyeceği oranda... satış komisyonunu tenzil ettikten sonra bakiye satış tutarını...'ye fatura edeceği, bu itibarla bayinin, müşterinin bayiye ödemekle yükümlü olduğu akaryakıt ürünleri satış bedellerini, sözleşme koşulları dahilinde...'nin hizmet bedeli alacağını mahsup ettikten sonra...'nin cari hesabına alacak olarak kaydetmesine peşinen muvafakat edeceği, tarafların, müşterilerin istasyondan satın alacağı akaryakıt ürünleri için bir aylık dönem içinde iki hesap devresi kabul edildiği, buna göre ilgili olduğu ayın 1. ila 15. Günü birinci hesap devresi ve ilgili olduğu ayın 16. İla son günü ikinci hesap devresi olarak kabul edildiği, ödeme günlerinin ilgili hesap döneminin bitiminden itibaren başlayacağı ve en geç beş iş günü içerisinde bayinin... nezdindeki cari hesabına alacak kaydedileceği, otomasyon yönünden, bayinin...'ye otomasyon otoyakıt ve ... sistemlerinin idamesi için bakım-onarım servis bedelini ödeyeceği, bayinin, fatura bedelini teknik yardım, bakım, servis ve uydu kullanım hizmet ücreti adı altında peşinen ve gayrikabili rücu olarak ödemeyi beyan, kabul ve taahhüt edeceği; ... yönünden, müşterinin ... kartıyla istasyondan temin ettiği akaryakıtın bedelinde uygulanan indirim, bayi ve... arasında...'nin belirlediği oranlarla paylaşılacağı, ...'nin kendi indirim payına gelen bedeli satışın gerçekleştiği ayın sonunda bayiinin cari hesabına alacak olarak kaydedeceği, ancak bayinin ... satışını...'den aldığı indirimli ürün üzerinden gerçekleştirdiği durumda...'nin kendi payına düşen kısmını zaten peşinen ödemiş olacağı için bayinin bu ... satışına katılım payı ödemeyeceği, "Fesih" başlıklı 6. Maddesinde, sözleşmenin her ne sebeple olursa olsun... tarafından feshi durumunda bayinin, ...'den her ne nam altında olursa olsun herhangi bir hak, alacak ve tazminat talep edemeyeceği, ... tarafından kendisine ariyet sözleşmesi kapsamında verilen otomasyon, otoyakıt veya ... sistemini...'ye iade etmekle yükümlü olduğu hususlarında düzenleme yapılmıştır.
9. Taraflar arasında imzalanan 27.03.2017 tarihli Protokolün incelenmesinde; ... ile bayii arasında yapılması planlanan Bayilik Sözleşmesine ilişkin mutabakat sağlanan hususların belirlenerek tarafların bayilik sözleşmenin imzalamasını takiben işbu protokolün bayilik sözleşmesinin eki niteliğinde olacağı; "Asgari Ürün Alım Taahhüdü" başlıklı 4.4 maddesinde, bayinin protokol süresince; perakende standart satış fiyatından olmak ve perakende satış yapmak üzere 306 m3 beyaz ürünü...'den, perakende özel satış fiyatından olmak ve perakende satış yapmak üzere 2544 m3 beyaz ürünü...'den, 2 ton madeni yağı...'den (veya... ile anlaşmalı olan madeni yağ üreticisinden) satın almayı taahhüt edeceği; "Asgari Ürün Alım Taahhüdünden Kaynaklanan Cezai Şart" başlıklı 4.5 maddesinde, bayinin her ne sebeple olursa olsun bayilik sözleşme süresinin sonunda veya fesih tarihinde Asgari Ürün Alım Taahhüdü maddesinde bahsi geçen ve taahhüt ettiği halde; perakende standart satış fiyatından...'den satın almadığı beher m3 beyaz ürün için 116,00 USD, perakende özel satış fiyatından...'den satın almadığı beher m3 beyaz ürün için 30,00 USD, ...'den satın almadığı beher ton madeni yağ için 2.000,00 USD tutarında cezai şart bedelini...'ye ödemeyi kabul ve taahhüt edeceği; " Cezai Şart" başlıklı 4.6 maddesinde; protokolün, sözleşme ve bunlara uygun olarak akdedilecek olan sair sözleşmelerin satış taahhüdü dışındaki hükümlerinin bayi tarafından ihlal edilmesi halinde bayinin, ...'ye 53.600,00 USD cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt edeceği, işbu maddede belirtilen cezai şart...'nin yazılı talebi üzerine bayii tarafından derhal...'ye ödeneceği, bu madde kapsamındaki cezai şartın ifaya ekli ceza anlamında olup... cezai şartı protokolü ve/veya buna bağlı olarak akdedilecek sair sözleşmeleri feshetmeden önce veya feshettikten sonra talep ve tahsile yetkili olduğu; "Feshin Sonuçları" başlıklı 6.38 maddesinde, protokolün ve/veya sözleşmenin... tarafından haklı veya bayii tarafından haksız suretle feshi halinde bayinin; ...'nin uğrayacağı kar mahrumiyeti dâhil sair zarar ve ziyanı tazmin edeceği, 53.600,00 USD cezai şartı...'ye ödeyeceği, satın aldığı ürünlerden dolayı...'ye olan her türlü borçlarının muaccel hale geleceği, asgari ürün alım taahhüdünün sözleşmenin feshine kadar geçen süreye karşılık gelen kısmından doğan cezai şart borcunu ödeyeceği hususlarında düzenleme yapılmıştır.
10. Davalı tarafından davacıya keşide edilen ... yevmiye nolu ihtarnamesinde özetle; taraflar arasında imzalanan 08.02.2017 tarihli bayilik sözleşmesi gereğince ticari ilişkinin Nisan ayında başladığı, Nisan ayından bu yana şirketlerine taşıt tanıma faturaları düzenlendiği, davacı tarafından en son 07/072017 tarihinde ödeme yapıldığı, müvekkile şirket tarafından düzenlenen 15.07.2017 tarihli, 505,31 TL bedelli; 31.07.2017 tarihli, 231,02 TL bedelli; 19.08.2017 tarihli, 405,12 TL bedelli; 31.08.2017 tarihli, 163,26 TL bedelli; 15.09.2017 tarihli, 223,79 TL bedelli; 30.09.2017 tarihli, 346,58 TL bedelli; 16.10.2017 tarihli, 239,74 TL bedelli; 31.10.2017 tarihli, 520,96 TL bedelli; 15.11.2017 tarihli, 613,82 TL bedelli; 30.10.2017 tarihli, 1.144,33 TL bedelli ve 30.10.2017 tarihli, 73,61 TL bedelli faturaların taraflarına tebliğ edilmesine rağmen halen ödenmediğini, bu nedenle temerrüde düşüldüğünü, taraflar arasında yapılan görüşmeler sonucunda bu ödemelerin şirketleri tarafından müvekkilinin bayiye kesilen otomasyon bakım bedeli faturalarına mahsup edildiğinin beyan edildiğini, bu durumun gerçeğe aykırılık teşkil ettiğini, şirketleri tarafından müvekkili bayiye 31.07.2017 tarih 50843 nolu, 31.07.2017 tarih ... nolu, 12.07.2017 tarih ... nolu ve 12.07.2017 tarih 50293 nolu faturalar düzenlenerek şirketlerinin muhasebe kayıtlarına işlenmiş olup söz konusu faturaların müvekkili bayiye tebliğ edilmediğinden faturaların KDV oranlarından da yararlanılamadığı, müvekkili şirkete tebliğ edilmeyen faturalardan dolayı uğranılan maddi zararın ödeneceği konusunda bilgi verilmesine rağmen hala bir ödeme gerçekleşmediği, müvekkili bayiye 07.09.2017 tarih ... nolu, 07.09.2017 tarih 81873 nolu, 01.10.2017 tarih... nolu otomasyon hizmet bedeli faturaları düzenlenerek tebliğ edildiği, müvekkili şirket tarafından fatura bedellerinin 17.10.2017 tarihinde ödendiği, işbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren 7 gün içinde temerrüde düşen borçların ve müvekkili şirketin zararının karşılanmasının ihtar edildiği görülmüştür.
11. Davacı tarafından davalıya keşide edilen ... yevmiye nolu ihtarnamesinde özetle; 19.08.2017 tarihli faturanın müvekkili şirkete iletilmediği, yine, davalı tarafından gönderilen 13.12.2017 tarihli ihtarnamede müvekkili şirketçe faturalara mahsuben tahsil edilen otomasyon bakım ücretinin gerçeğe aykırı olduğunun iddia edildiği ancak, müvekkili tarafından gönderilen 20.12.2017 tarihli ihtarnamede bu konuya cevap olarak da tüm ödeme ve virman bilgileri verilerek bunların hangi tarihte hangi alacağa mahsuben yapılmış olduğu hususunun ayrıntılı olarak belirtildiği ihtar edilmiştir.
12. Davalı tarafından davacıya keşide edilen ... yevmiye nolu ihtarnamede özetle; müvekkili şirketin 2 istasyonda da bayi olarak satışlara Nisan ayında başladığı, Nisan ayından bu yana şirketinlerine taşıt tanıma faturaları kesilerek taraflarına gönderildiği, şirketlerine gönderilen bu faturaların ödenmesi için taraflarına ihtarname keşide edildiği ve makul süre verildiği, verilen süre içerisinde herhangi bir ödeme yapılmadığı, TBK'nun 125/2 fıkrası gereğince müvekkili şirkete sözleşmeyi 26.12.2017 tarihinden itibaren haklı sebeple tek taraflı olarak feshetme hakkı doğduğu, müvekkilinden herhangi bir likit alacağı olmadığından varsa ellerinde bulunan teminatlarla ilgili işlem yapılmaması ve işbu teminatların müvekkili şirkete iadesi gerektiği, ayrıca sözleşme sonu itibariyle daha önce ihtaren bildirilen alacakların kayıtlı hesaplarına yatırılması ihtar edilmiştir.
13. Davalı tarafından davacıya verilen teminat mektuplarının incelenmesinde; ... aracılığıyla 24.03.2017 tarih, ... seri nolu, ...mektup nolu, 100.000,00 TL bedelli ve 24.03.2017 tarih...mektup nolu, 100.000,00 TL bedelli olmak üzere toplam 200.000,00 TL olduğu ve işbu teminat mektuplarının davacı tarafından 01.03.2018 tarihinde paraya çevrilerek tahsil edildiği anlaşılmıştır.
Davalının ticari defterlerinin incelenmesi amacıyla ... alınan bilirkişi raporunda özetle; 29.12.2016 tarihinde ... yevmiye numarası ile tasdiklenen 2017 takvim yılına ait yevmiye defterinin, yine ...yevmiye numarası ile kapanış tasdiğinin süreleri dahilinde yapıldığı ve defterlerin delil olma özelliğine sahip olduğu, yapılan inceleme neticesinde taraflar arasındaki ticari ilişkinin 27.03.2017 tarihinde imzalanan sözleşmenin akabinde 04/2017 döneminde alışverişin başladığı ve resmi defterlere fatura ve ödemelerinin kayıtlarının başladığı, Cari Hesap Ekstresinde 4.460,06 TL tutarında davalının alacaklı olduğu, fakat 2017 yılı sonu itibari ile noter onaylı 2017 takvim yılına ait yevmiye defterinde mevcut bulunan kapanış ve muavin kayıtları dahilinde herhangi bir alacak veya borç bakiyesine rastlanılmadığı bildirilmiştir.
14. ... alınan ek raporda özetle; dava dosyası ve içeriğinin bir bütün olarak incelenmesi neticesinde, davacı firmanın cari hesabının 438.535,94 TL. alacak bakiye verdiğinden davacı firma .... nin alacaklı göründüğü, davalının ticari defter kayıtlarında rastlanılan herhangi bir şekilde belge ve dayanağı olmayan 440.451,44 TL'lik 2 adet kaydın dikkate alınmadan ulaşılan sonuç itibari ile davalı firmanın 1.915,50 TL alacaklı olduğu bildirilmiştir.
15. Davacının ticari defterlerinin incelenmesi amacıyla ... Mahkemesi'nden alınan bilirkişi rapor ve ek raporlarında özetle; davacı tarafın incelenen 2017, 2018 yıllarına ait yevmiye ve kebir defterlerinin açılış ve kapanış onaylarının yasal süresi içerisinde yaptırılmış olduğu, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulduğu, bu iki defter kayıtlarının birbirini doğruladığı, envanter defterleri davacı tarafından ibraz edilmediği için diğer defter kayıtları ile birbirini doğrulayıp doğrulamadığının tespit edilemediği, davacının ticari defterlerinin incelenmesinde; davacı tarafından davalı adına 31.12.2017 tarihinde “Şartı Ceza Bedeli” açıklaması ile 100.000,00 USD karşılığı 377.190,00 TL tutarında fatura düzenlendiği ve davalının hesabına borç kaydının yapıldığı, davalı tarafından davacıya verilmiş olan 2 adet teminat mektubunun davacı tarafından tahsil edilerek davalının hesabına 01.03.2018 tarihinde 200.000,00 TL tutarında alacak kaydı yapıldığı, 17/01/2018 dava tarihi itibarıyla davacının davalıdan her iki istasyon için toplam 113.319,10 USD cezai şart alacağı bulunduğu: toplam 200.000,00 TL tutarlı teminat mektuplarının davacı tarafından tahsil edildiği bildirilmiştir,
16. Mahkememizce Nitelikli Hesap Uzmanı, Petrol ve Doğalgaz Mühendisi ve Mali Müşavir bilirkişiden oluşan heyetten alınan rapor ve dava tarihi itibariyle asıl ve birleşen dosyalar yönünden kesin hesabın ortaya konulması, davalı tarafından gönderilen fesih ihbarında dayanılan fesih nedenlerinin ayrı başlıklar altında irdelenmesi, davalı vekilince keşide edilen 13.12.2017 tarihli noter ihtarında belirtilen 19 adet toplam 11.984,00 TL tutarlı taşıt tanıma faturalarının davacı ...’nin defterlerinde kayıtlı olup olmadığı, bu faturalara ilişkin mahsup bir ödeme yapılıp yapılmadığı, bu faturalar nedeniyle davacı ...’nin davalıya 13.12.2017 ve 26.12.2017 tarihleri itibariyle borcu bulunup bulunmadığı bakımından alınan birinci ve ikinci ek raporlarda özetle; taraflar arasında akdedilen 27.03.2017 tarihli “Bayilik Sözleşmesi” ve “Otomasyon, Otoyakıt ... Sözleşmesi” ile bayilik sözleşmesinin eki niteliğinde “Protokol” ün “Asgari Ürün Alım Taahhüdü” başlıklı 4.4 maddesinde belirtilen asgari ürün alım taahhütlerini yerine getirmediği, bu itibarla "Asgari Ürün Alım Taahhüdünden Kaynaklanan Cezai Şart” başlıklı 4.5 maddesi uyarınca toplamda cezai şart miktarının 148.284,30 USD olarak hesaplandığı, taraflar arasında 29.03.2017 – 15.02.2018 tarihleri arasında mevcut ticari ilişkide davacı tarafça toplam (3.748.645,09 + 4.514,68) = 3.753.159,77 TL bedelli (129+4) = 133 adet satış faturası düzenlendiği, davalı tarafça banka kanalıyla toplam (3.733.999,55 + 3.214,69) = 3.737.214,24 TL’lik ödeme yapıldığı, cari hesap bakiyesi olarak davacının (3.753.159,77 – 3.737.214,24) = 15.945,53 TL alacak kaydı olduğu, 31.12.2017 tarihinde davacı tarafça “Şartı Ceza Bedeli” açıklamasıyla 100.000,00 USD karşılığı 377.190,00 TL bedelli bir adet cezai şart faturası düzenlendiği, 01.03.2018 tarihinde davalı tarafından verilmiş olan beher 100.000,00 TL bedelli iki adet teminat mektubunun davacı tarafından tahsil edilerek davalı hesabına 200.000,00 TL alacak kaydedildiği, 01.03.2018 tarihi itibariyle davacının bakiye (15.945,53 + 377.190,00 – 200.000,00) = 193.135,53 TL alacak kaydının varlığı, (15.945,53 TL’si davacının cari hesap bakiye alacağı, 377.190,00 TL’si davacının cezai şart fatura alacağı, mahsup edilen 200.000,00 TL ise tazmin edilen davalının teminat mektupları bedelidir) davalı tarafça davacı adına düzenlenen toplam 11.984,44 TL’lik 19 adet fatura ile bedellerinin ödeme kaydı davacı defterinde mevcut olup, hesap kapatılmış olmakla işbu faturalardan dolayı taraflar arasında alacak/borç bakiyesi bulunmadığı bildirilmiştir.
17. Davacı vekilinin 11.10.2018 tarihli talep açıklama dilekçesi, bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinde cezai şart alacağına yönelik yaptığı açıklamalar ve diğer itirazları ile davalı-b.davacı vekinini yaptığı itirazların değerlendirilmesi için dosyanın önceki bilirkişi heyetine verilerek ek rapor alınmıştır. Alınan üçüncü ek raporda özetle; asıl davada; yanlar arasında akdedilen Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi ve eki protokol kapsamında davalı/karşı davacı bayii tarafından sözleşmenin haksız feshi sebebi ile cezai şart cezai şart miktarının 148.284,30 USD olarak hesaplandığı, sözleşmenin 4.6.maddesi kapsamında satış taahhüdü dışında kalan yükümlülüklerin ihlalinden kaynaklı cezai şart bedelinin talep edilebileceğinin düşünülmesi halinde her bir istasyon için 53.600,00 USD olmak üzere toplam 107.200,00 USD cezai şart bedelinin hesaplandığı, bu durumda toplam cezai şart bedelinin 148.284,30 +107.200,00=255.484,30 USD olabileceği, birleşen davada; davalı/karşı davacı bayii tarafından akdedilen sözleşmenin feshi ile davacı/karşı davalı ... tarafından nakde çevrilen 100.000,00 TL tutarındaki 2 adet teminat mektubuna ilişkin borçsuzluğun tespiti talep edilmekle, 01.03.2018 tarihinde davalı tarafından verilmiş olan beher 100.000,00 TL bedelli iki adet teminat mektubunun davacı tarafından tahsil edilerek davalı hesabına 200.000,00 TL alacak kaydedildiği, 01.03.2018 tarihi itibariyle davacının bakiye (15.945,53 + 377.190,00-200.000,00)=193.135,53 TL alacak kaydının varlığı, (15.945,53 TL'si davacının cari hesap bakiye alacağı, 377.190,00 TL'si davacının cezai şart fatura alacağı, mahsup edilen 200.000,00 TL ise tazmin edilen davalının teminat mektupları bedelidir), davalı tarafça davacı adına düzenlenen toplam 11.984,44 TL'lik 19 adet fatura ile bedellerinin ödeme kaydı davacı defterinde mevcut olup, hesap kapatılmış olmakla işbu faturalardan dolayı taraflar arasında alacak/borç bakiyesi bulunmadığı bildirilmiştir.
18. Talep edilen cezai şart bedelinin davalı şirketin mahvına neden olup olmayacağı hususunda değerlendirme yapılmak üzere dosyanın bilirkişi heyetine tevdii ile ek rapor tanzim edilmiştir. Alınan dördüncü ve beşinci ek raporda özetle; şirketin 20.000,00 TL olan sermayesinin tamamını kaybettiği ve borca batık bulunduğu, dönem sonlarında zarar ettiği tespiti ile cezai şart bedelinin davalı şirketin mahvına neden olacak tutarda olduğu bildirilmiştir.
19. Davalı şirketin güncel bilançoları değerlendirilmek suretiyle inceleme yapılmak üzere önceki bilirkişi heyetinden ek rapor alınmıştır. Alınan altınca ek raporda özetle; davalı şirketin; tamamı ödenmiş 500.000,00 TL şirket sermayesinin tamamının korunduğu ve öz varlığın pozitif olduğu, dönem sonlarında kâr elde ettiği tespiti ile cezai şart bedelinin davalı şirketin mahvına neden olacak tutarda olup olmadığı hususunun mahkemenin takdirinde olduğu bildirilmiştir.
V- DELİLLERİN TARTIŞILMASI, YARGILAMA ve GEREKÇE
20. Asıl ve birleşen davalarda dava, taraflar arasında akdedilmiş olan akaryakıt satış sözleşmesine dayalı olarak asıl davada cezai şart alacağı, birleşen davada ise iki adet teminat mektubundan ötürü borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.
21. Davacı .... (.../Satıcı) ile davalı İlke .... (Bayi/Alıcı) arasında tarihleri aynı olan (27.03.2017 tarihli) "Bayilik Sözleşmesi" adı altına iki farklı parsel üzerinde kurulu akaryakıt istasyonu için iki adet sözleşme akdedilmiş olup bu sözleşmelerin konusunun Bayi tarafından yalnızca... tarafından tedarik edilecek ürünlerin tüketicinin kullanımına sunulması olduğu, yine taraflar arasında "Otomasyon, Otoyakıt ... Sözleşmesi" adında her ikisi de 27.03.2017 tarihli olan sözleşme akdedilmiş olduğu, bu sözleşmenin konusunun ise akaryakıt istasyonunda otomasyon, otoyakıt ve ... uygulamaları kullanmak suretiyle müşterilere hizmet vermek olduğu ve sözleşmenin taraflar arasında akdedilmiş olan bayilik sözleşmesinin tamamlayıcısı ve ayrılmaz parçası olarak kabul edilmiştir.
22. Bu anlamda taraflar arasında akdedilmiş olan sözleşmenin "satış sözleşmesi" niteliğindi olduğu ve taraflar arasında akdedilen bayilik sözleşmesi ile akaryakıt satımını konu aldığı değerlendirilmiştir.
23. Taraflar arasındaki sözleşme süresinden önce davalı/bayi tarafından feshedilmiş olup sözleşme hükmü uyarınca bayi tarafından gerçekleştirilen bu feshin geçerli bir nedene dayanıp dayanmadığı ile buradan varılacak sonuca göre asıl davada cezai şart alacak isteminin, birleşen davada ise sözleşmenin teminatı olarak verilen teminat mektuplarından ötürü borçlu olmadığının tespiti talebinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
24. Öncelikle taraflar arasındaki akaryakıt bayilik sözleşmelerinin fesih nedenleri ile bayi tarafından gerçekleştirilen feshin geçerli bir nedene dayanıp dayanmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
25. Davalı bayi fesih ihbarını 26.12.2017 tarihli noter ihtarnamesi ile yapmıştır. Sözkonusu ihtarname içeriğinde NİSAN/2017 itibariyle taşıt tanıma faturaları düzenlendiğini ve...'ye gönderildiğini, ancak...'nin ödeme yapmadığını, ödeme hususunda daha önce Noter kanalı ile 13.12.2017 tarihli bir ihtarname keşide edilip...'ye tebliğ edildiğini, buna karşın... tarafından sözkonusu faturaların ödenmediğinden ötürü her iki sözleşmeyi de feshettiklerini ihtarname ile bildirmişlerdir.
26. Görüldüğü üzere davalı/bayinin fesih nedeni olarak ileri sürdüğü hususun taşıt tanıma sistemi ile yapılmış olan satışlara ilişkin olarak düzenlenen faturaların... tarafından ödenmediği iddiasına dayanmaktadır.
27. Taraflar arasında akdedilmiş "Bayilik Sözleşmesi" ve "Otomasyon, Otoyakıt ... Sözleşmesi" hükümlerinde bu hususta bir hüküm bulunup bulunmadığının belirlenmesi gerekmektedir.
28. Az yukarıda da yer verildiği üzere, davalı bayinin fesih nedeni olarak taşıt tanıma sistemi nedeni ile satışını yapmış olduğu akaryakıtlara ilişkin düzenlenmiş olan faturalarının ödenmemesine dayandığı, bu hususta ise "Otomasyon, Otoyakıt ... Sözleşmesi" hükümlerinde düzenleme yapıldığı sözleşme içeriğinden anlaşılmaktadır. "Otomasyon, Otoyakıt ... Sözleşmesi" hükümlerinde bu hususa yer verilmemesi halinde ise "Bayilik Sözleşmesi" hükümlerinin de taraflar arasında uygulanacağı yine sözkonusu sözleşmelerde kararlaştırılmıştır.
29. "Otomasyon, Otoyakıt ... Sözleşmesi" Ödemeler başlıklı 5. maddesin içeriği “Otoyakıt: Bayii, KDV'siz satış tutarı üzerinden...'nin belirleyeceği oranda... satış komisyonunu tenzil ettikten sonra bakiye satış tutarını...'ye fatura eder, bu itibarla bayii müşterinin bayiye ödemekle yükümlü olduğu akaryakıt ürünleri satış bedellerini, sözleşme koşulları dahilinde...'nin hizmet bedeli alacağını mahsup ettikten sonra...'nin cari hesabına alacak olarak kaydetmesine peşinen muvafakat eder, taraflar müşterilerin istasyondan satın alacağı akaryakıt ürünleri için bir aylık dönem içinde iki hesap devresi kabul edilmiştir, buna göre ilgili olduğu ayın 1. ila 15. günü birinci hesap devresi ve ilgili olduğu ayın 16. İla son günü ikinci hesap devresi olarak kabul edilmiştir, ödeme günleri ilgili hesap döneminin bitiminden itibaren başlar ve en geç beş iş günü içerisinde bayiinin... nezdindeki cari hesabına alacak kaydedilir.
Otomasyon: Bayii...'ye otomasyon otoyakıt ve ...sistemlerinin idamesi için bakım-onarım servis bedelini öder, bayii fatura bedelini teknik yardım, bakım, servis ve uydu kullanım hizmet ücreti' adı altında peşinen ve gayrikabili rücu olarak ödemeyi beyan, kabul ve taahhüt eder.
.. kartıyla istasyondan temin ettiği akaryakıtın bedelinde uygulanan indirim, bayii ve... arasında...'nin belirlediği oranlarla paylaşılır, ... kendi indirim payına gelen bedeli satışın gerçekleştiği ayın sonunda bayiinin cari hesabına alacak olarak kaydeder, ancak bayii ... satışını...'den aldığı indirimli ürün üzerinden gerçekleştirdiği durumda... kendi payına düşen kısmını zaten peşinen ödemiş olacağı için bayiinin bu ... satışına katılım payı ödemez.” şeklendedir.
30. Aynı sözleşmenin "Fesih" başlıklı 6. maddesi ise “Sözleşmenin her ne sebeple olursa olsun... tarafından feshi durumunda bayii...'den her ne nam altında olursa olsun herhangi bir hak, alacak ve tazminat talep edemez, ... tarafından kendisine ariyet sözleşmesi kapsamında verilen otomasyon, otoyakıt veya ... sistemini...'ye iade etmekle yükümlüdür." hükmünü içermektedir.
31. Fesih ihbarında ileri sürülen vakıanın ispatı bakımından taraf defter ve belgelerinin incelenmesine yönelik bilirkişi incelmesi yaptırılmış olup bu hususta sunulan bilirkişi raporunda (özellikle bu hususta ayrıntılı değerlendirme yapılan 14.01.2022 tarihli 2. EK Rapor) davalı/bayi tarafından 13.12.2017 tarihinde keşide edilen ihtarname içeriğinde ödenmediği iddia edilen taşıt tanıma faturalarının ödenmiş olduğunun tespit edildiği, bu durumda ise davalı/bayi tarafından her iki sözleşmenin feshinin haklı nedene dayanmadığının kabulü gerekmekmiştir. Zira taraflar arasında akdedilen "Otomasyon, Otoyakıt ... Sözleşmesi" 5. maddesin içeriğinden "Otoyakıt" yani taşıt tanıma faturalarında uygulanacak hükme yönelik olduğu, sözkonusu sözleşme hükmüne göre de yapılan ödemelerin süresinde olduğunun kabulü gerektiği anlaşılmaktadır.
32. Davalı bayi tarafından sözleşmenin feshinin haklı nedene dayanmadığının değerlendirilmesi sonucu davacı ... tarafından sözleşmeye dayalı olarak cezai şart alacağı isteminde bulunup bulunamayacağı ile bu yönde varsa alacağının tutarının belirlenmesi gerekmektedir. Yine bu husustaki sözleşme hükümlerine yer verilmesi gerekmektedir.
33. Taraflar arasında imzalanan 27.03.2017 tarihli iki Protokol hükümlerinde davacının talep etmiş olduğu cezai şartlara yönelik hüküm bulunduğu anlaşılmaktadır. Asgari alım taahhüdü, asgari ürün alım taahhüdünden kaynakalanan cezai şart ve cezai şart hükümleri şu şekildedir;
"4.4. Asgari Ürün Alım Taahhüdü
Bayi, ...'nin satışlarını "Perakende Standart Satış", "Perakende Özel Satış" ve "Toptan Satış" olmak üzere üçe ayırdığını ve ürün talep formlarında hangi satış tipinden sipariş verdiğini yazılı olarak belirteceğini kabul ve beyan eder. Bayi, ...'nin web ortamında çalışan online sipariş sisteminin ürün alım koşulları ile ilgili kurallarına uymayı kabul ve taahhüt eder.
Bayi, Protokol süresince;
-Perakende standart satış fiyatından olmak ve Perakende Satış yapmak üzere 306 (üç yüz altı) m3 Beyaz Ürünü...'den,
-Perakende özel satış fiyatından olmak ve Perakende Satış yapmak üzere 2544 (iki bin beş yüz kırk dört) m3 Beyaz Ürünü...'den,
-2 (iki) ton madeni yağı...'den (veya... ile anlaşmalı olan madeni yağ üreticisinden/üreticilerinden) satın almayı kabul ve taahhüt eder.
4.5. Asgari Ürün Alım Taahhüdünden Kaynaklanan Cezai Şart
Bayii her ne sebeple olursa olsun bayilik sözleşme süresinin sonunda veya fesih tarihinde "Asgari Ürün Alım Taahhüdü" maddesinde bahsi geçen ve taahhüt ettiği halde;
-Perakende standart satış fiyatından...'den satın almadığı beher m3 beyaz ürün için 116 USD,
-Perakende özel satış fiyatından...'den satın almadığı beher m3 beyaz ürün için 30 USD,
-...'den (veya... ile anlaşmalı olan madeni yağ üreticisinden/üreticilerinden) satın almadığı beher ton madeni yağ için 2.000 (iki bin) USD, tutarında cezai şart bedelini...'ye ödemeyi kabul ve taahhüt eder.
4.6. Cezai Şart
Protokol, sözleşme ve bunlara uygun olarak akdedilecek olan sair sözleşmelerin satış taahhüdü dışındaki hükümlerinin bayii tarafından ihlal edilmesi halinde bayii, ...'ye 53.600,00 (elli üç bin altı yüz) USD cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt eder. İşbu maddede belirtilen cezai şart...'nin yazılı talebi üzerine bayii tarafından derhal...'ye ödenir. Bu madde kapsamındaki cezai şart ifaya ekli ceza anlamında olup... cezai şartı protokolü ve/veya buna bağlı olarak akdedilecek sair sözleşmeleri feshetmeden önce veya feshettikten sonra talep ve tahsile yetkilidir.
6.3. Feshin Sonuçları
Protokol ve/veya sözleşmenin... tarafından haklı veya bayii tarafından haksız suretle feshi halinde bayii;
...'nin uğrayacağı kar mahrumiyeti dâhil sair zarar ve ziyanı tazmin eder.
53.600 (elli üç bin altı yüz) USD cezai şartı...'ye öder.
Satın aldığı ürünlerden dolayı...'ye olan her türlü borçları muaccel hale gelir.
Asgari ürün alım taahhüdünün sözleşmenin feshine kadar geçen süreye karşılık gelen kısmından doğan cezai şart borcunu öder.”
34. Taraflar arasında iki adet akaryakıt istasyonu için ayrı ayrı bayilik sözleşmesi ve bu sözleşmenin eki niteliğinde protokol akdedildiğinden yukarıda sözedilmişti. Bu sözleşme ve protokoller kapsamında davalı/bayi tarafından sözleşmenin feshinin haklı nedene dayanmadığı değerlendirilmesi karşısında davacının protokolün 4.5 hükmünde yer verilen asgari ürün alım taahhüdünden kaynaklanan cezai şart ve yine sözleşmenin 4.6 hükmünde düzenlenmiş olan cezai şart alacağı talebinde bulunabileceği Mahkememizce değerlendirilmiştir.
35. Bu kapsamda Mahkememizce yaptırılan bilirkişi incelemesi neticesinde sunulan kök ve ek raporlarda davacı ...'nin ...nolu bayiiden verdiği ürün alımına ilişkin taahhütlerini eksik ifa etmesinden kaynaklı cezai şart miktarı 74.639,00.-USD, 10000595 nolu Bayiinden verdiği ürün alımına ilişkin taahhütlerini eksik ifa etmesinden kaynaklı cezai şart miktarı 73.645,30.-USD ve toplamda 148.284,30.-USD olarak hesaplanmıştır.
36. Yine protokolün 4.6. hükmü uyarınca her bir bayi yönünden ayrı ayrı 53.600,00.-USD cezai şart isteminin de yukarıda yapılan açıklamalar kapsamında kabulü gerektiği değerlendirilmiştir. Bu durumda davacı ...'nin toplam kabul edilebilecek cezai şart alacak talebi tutarının 255.484,30.-USD olduğu anlaşılmaktadır.
37. Bununla birlikte davacı ..., davalı/bayii tarafından her bir bayi için sözleşmenin teminatı olarak sunulmuş olan 100.000,00.-TL'lik toplam 200.000,00.-TL teminat mektubunu nakde çevirdiği hususunda taraflar arasında ihtilaf bulunmamakta olup bu tutarın ise davacı ... alacağından mahsubu gerektiği söylenmelidir. Zira davacı ...'nin teminat olarak almış olduğu bu teminat mektuplarının cezai şart olarak tahsil edileceği yönünde her hangi bir hüküm bulunmamakta olduğu taraflar arasındaki sözleşme ve protokol hükümlerinden anlaşılmaktadır.
38. Sözkonusu her iki teminat mektubunun 01.03.2018 tarihinde nakde dönüştürülmüş olduğundan bu tarih itibariyle kur 3.8208 üzerinden yapılan hesaplama neticesi 52.345,05.-USD, davacının cezai şart alacağı toplamı 255.484,30.-USD'den mahsubu neticesinde 203.139,25.-USD davacı ...'nin cezai şart alacağının varlığının kabulü gerekmektedir.
39. Ancak davalı/bayii davacının talep etmiş olduğu cezai şart alacak tutarının iktisadi olarak mahvına neden olacağını defi olarak ileri sürmüş olduğu anlaşıldığından Mahkememizce bu yönden davalı bayinin güncel ekonomik verilerinin belirlenmesi için kurumlar vergisi beyannameleri, detay mizanları ve bilançolarının dosyaya sunulması sağlanmış, bilirkişi incelemesi sonucu davacının kabul edilebilecek cezai şart tutarının 203.139,25.-USD olduğu, bu tutarın karar tarihindeki kur, bilirkişi raporunda belirlenen davalı bayiinin karlılığı ve öz varlığı dikkate alındığında davalı şirketin mahvına neden olacak miktarda olduğu değerlendirilmiş ve 1/2 oranında cezai şart alacağından indirim uygulanması yoluna gidilmiştir. Son durumda ise davacı ...'nin cezai şart alacak tutarının 101.569,63.-USD olduğundan bu tutar cezai şart alacağının davalı/bayiden tahsiline karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
40. Birleşen dava bakımından ise yukarıda yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, birleşen dava davacısı bayinin sözleşmeleri fesih nedeninin haklı nedene dayanmadığı, bu anlamda davalı ...'nin teminat mektuplarını nakde dönüştürmekte haklı olduğu, bu anlamda davacı/bayinin teminat mektuplarına yönelik her hangi bir alacağının bulunmadığının kabulü gerekmiş, birleşen davanın reddi yönünde değerlendirme yapılmıştır.
41. Sonuç olarak, tüm dosya kapsamı ve toplanan deliller birlikte değerlendirildiğinde; mahkememizce alınan bilirkişi raporu ile sabit olduğu üzere, davalı tarafından davacıya keşide edilen fatura bedellerinin davacı ... tarafından ödendiği, taraflar arasında alacak borç ilişkisi bulunmadığı, sözleşmenin davalı tarafça feshinin haklı olmadığı anlaşılmakla, asıl davada davanın kısmen kabulüne, birleşen davada davanın reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.
VI-HÜKÜM
A-ASIL DAVADA
1-Davacının davasının KISMEN KABULÜNE,
2-101.569,63.-USD dava tarihi olan 17.01.2018 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun’un 4/a hükmü uyarınca Devlet bankalarınca USD (Amerikan Doları) üzerinden açılmış bir yıllık vadeli mevduata uygulanan en yüksek faizi üzerinden davalı İlke Türker İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’den tahsili ile davacıya ödenmesine,
3-Fazlaya dair istemin REDDİNE,
Karar ve İlam Harcı
4-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 26.551,88.-TL harçtan peşin alınan 20.087,84.-TL harcın mahsubu ile bakiye 6.464,04.-TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
Yargılama Giderleri ve Gider Avansı
5-Davacı tarafından yapılan tebligat, müzekkere ve posta gideri olarak 566,00.-TL, bilirkişi ücreti olarak 14.500,00.-TL ve istinaf kanun yoluna başvurma harcı 98,10.-TL yapılan toplam 4.743,50.-TL yargılama giderinin red/kabul oranına göre 4.696,06.-TL’nin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, bakiye giderin davacı üzerinde bırakılmasına,
6- Davalı tarafından yapılan tebligat, müzekkere ve posta gideri olarak 64,00-TL yargılama giderinin red/kabul oranına göre 43,00.-TL’nin davacıdan tahsili ile davalıya ödenmesine, bakiye giderin davacı üzerinde bırakılmasına,
7-Davacı tarafça yargılama boyunca yapılan başvurma harcı, peşin harç ve vekalet harcı toplam 20.128,94.-TL yargılama harcının davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, bakiye giderin davacı üzerinde bırakılmasına,
8-HMK'nun 333. maddesi gereğince varsa artan gider avansından kalanının karar kesinleştiğinde YATIRANA İADESİNE
Vekalet Ücreti
9-Davacı taraf kendini vekille temsil ettirdiğinden A.A.Ü.T. 3, 13 maddeleri gereğince hesaplanan takdiren 60.304,52.-TL vekalet ücretinin davalı ... tahsili ile davacı ....'ye ödenmesine,
10-Reddedilen kısım üzerinden hesaplanan 119.398,38.-TL vekalet ücretinin davacı ... ...ye ödenmesine,
B-BİRLEŞEN DAVADA
1-Davanın REDDİNE,
Karar ve İlam Harcı
2-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 427,60.-TL harcın, peşin alınan t 3.415,00.-TL harçtan düşümü ile fazla alınan 2.987,40.-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatırana iadesine,
Yargılama Giderleri ve Gider Avansı
3-Yargılama sırasında yapılan masrafların davacı üzerinde bırakılmasına,
4-HMK'nun 333. maddesi gereğince varsa artan gider avansından kalanının karar kesinleştiğinde YATIRANA İADESİNE,
Vekalet Ücreti
5-Davalı taraf kendini vekille temsil ettirdiğinden A.A.Ü.T. 3,13 maddeleri gereğince hesaplanan takdiren 32.000,00.-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak kendini vekille temsil ettiren davalılara ödenmesine,
Dair davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzüne karşı yapılan inceleme sonucunda HMK 345. maddesi gereğince kararın tebliği tarihinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde kararı veren ...ya da buraya gönderilmek üzere istinaf edenin bulunduğu yer İlk Derece Mahkemesine verilecek dilekçe ile ...istinaf yasa yolu açık olmak üzere 09/05/2024 tarihinde oy birliği ile verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 09/05/2024
...
NOT: BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR.
"5070 sayılı kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15 uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur"