T.C. ANKARA 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2024/68 Esas - 2024/231
TÜRK MİLLETİ
Adına Yargılama Yapmaya ve Hüküm Vermeye Yetkili
T.C.
ANKARA GEREKÇELİ KARAR
7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/68
KARAR NO : 2024/231
BAŞKAN : ...
ÜYE : ...
ÜYE :...
KATİP :...
DAVACI :....
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ...
VEKİLLERİ : Av. ...
Av. ...
DAVA : Alacak / Ticari Nitelikte Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan
DAVA TARİHİ : 22/02/2018
KARAR TARİHİ : 28/03/2024
KARAR Y.TARİHİ : 20/04/2024
I-İDDİALAR
1-Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkiline ait ... zırh delici mühimmat atış testlerinde kullanmak üzere 8 adet çelik zırh levhanın temini için davalı ile 11.01.2016 tarihli sözleşme imzalandığını, sözleşme konusu malzemenin davalı tarafından 31.05.2016 tarihinde teslim edildiğini, 20.10.2016 tarihinde gerçekleştirilen test atışlarında çelik levhalarda derin çatlaklar oluştuğu ve parçalara ayrıldığını, tedarik edilen malzemenin şartnamede istenen özelliklere uygun olmadığını, söz konusu problemin davalı firmaya 23.11.2016 tarihli yazı ile bildirildiğini, çelik levhaların garanti kapsamında yenisi ile değiştirilmesinin istendiğini, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 17.3 maddesinde; istenen vasıf ve teklif edilen niteliğe uymayan malların sevk edilmemiş sayılacağı bedelsiz olarak yenisi ile üç ay içinde değiştirileceğinin kararlaştırıldığı, sözleşmenin 39.1 maddesinde de benzer düzenleme yapıldığı, sözleşmenin 41.maddesinde ise 2 yıllık garanti süresi öngörüldüğü, müvekkili tarafından davalıya yapılan yazılı bildirimden itibaren 3 aylık süre dolmasına rağmen davalının ürünleri değiştirmediği, en son 25.04.2017 tarihli yazı ile sözleşme bedeli 258.800 USD 1 KDV'lik tutarın 05.05.2017 mesai saati bitimine kadar geri ödenmesinin ihtar edildiği, ihtara olumlu yanıt alınamadığı, bu nedenle sözleşmenin 28.09.2017 tarihli makam oluru ile feshedilerek kesin teminatın irat kaydedildiğini belirterek sözleşme bedel olan 258.800 USD + KDV karşılığı 972.855,08 TL +KDV ve damga bedeli olan 5.535,53 TL olmak üzere toplam 978.390,61 TL nin temerrüt tarihi olan 06.05.2017 tarihinden itibaren avans faizi ile davalıdan tahsilini istemiştir.
II-SAVUNMALAR
2-Davalı vekili cevap dilekçesinde; test atışlarının müvekkilinin yokluğunda yapıldığını, test atışları sonucu düzenlenen raporda malzemenin .... gerekliliklerini karşılamadığının belirtildiğini, sözleşmede muayene ve kabul işlemlerinin teknik şartnamede belirtilen yöntemlere uygun olarak yapılacağının belirtildiğini, teknik şartnamede ise malzemenin .... standardının sınıf-3 gerekliliklerini karşılayacağının belirtildiğini, test atış raporunda belirtilen (....) standardı ile şartnamede belirtilen (....) standardının aynı şeyler olmadığını, dilekçe ekinde teknik şartnamede öngörülen spesifaksyon örneği sunulduğunu, davacının yaptığı testin dayanağı bu belge ise testin belgedeki tüm uyarılar ve bilgiler doğrultusunda yapılması gerektiğini, oysa davacının yaptığı spesifikasyonun dahi doğru metin olmadığını, öncelikle davacının testin teknik şartnameye uygun yapıldığını kanıtlaması gerektiğini, öte yandan davacının talep ettiği tutarın hatalı olduğunu, sözleşmeye göre sözleşme bedelinin malın teslim tarihindeki kur üzerinden TL olarak ödeneceğini, bu kapsamda müvekkiline ödenen tutarın KDV dahil 904.333,64 TL olduğunu son olarak malzemenin halen davacı elinde olup iadesi veya var ise hurda değerinin sözleşme bedelinden düşülmesi gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.
III-TARAFLARIN ANLAŞTIKLARI ve ANLAŞAMADIKLARI HUSUSLAR
A. Taraflar Arasında Uyuşmazlık Bulunmayan Hususlar
3. Taraflar arasında, davacıya ait ... zırh delici mühimmat atış testlerinde kullanmak üzere 8 adet çelik zırh levhanın temini için davalı ile 11.01.2016 tarihli sözleşme imzalandığı hususlarında bir uyuşmazlık bulunmamaktadır.
B. Taraflar Arasındaki Uyuşmazlık Konuları
4. Davadaki uyuşmazlık; davacıya teslimi yapılan sözleşmeye konu 8 adet çelik levhanın sözleşme ve eki şartnamede belirtilen standartlara uyğun olup olmadığı, atış testlerinde bir usulsüzlük olup olmadığı, sözleşmenin davacı tarafından feshinin haklı nedene dayanıp dayanmadığı, davacının elinde kalan malzemenin ekonomik bir değer taşıyıp taşımadığı, alacağın tutarı ve faizin başlangıcı konularına ilişkin olduğu anlaşıldı.
IV-ÇEKİŞMELİ VAKILAR HAKKINDA TOPLANAN DELİLLER
5. Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin incelenmesinde; sözleşmenin 5.1 maddesinde; idarenin ihtiyacı olan ... referans nolu 8 adet çelik zırhın, ihale dokümanı, şartname ve bu sözleşmede belirlenen şartlar dahilinde yüklenici tarafından sağlanması işi olduğu; 6. Maddesinde, sözleşmenin idarece belirlenmiş her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan 258.800 USD +KDV bedel üzerinden akdedildiği; 17.3 maddesinde, noksan, yanlış sevk edilen, istenen ve teklif edilen niteliğe uymayan veva kusurlu ambalajlama dolayısıyla hasara uğrayan malların sevk edilmemiş sayılacağı, bedelsiz ve ... teslim esasına göre her türlü masraf dahil kusursuz ve yeni olanı ile idarenin yazılı bildiriminden sonra en geç 3 ay içinde değiştirileceği; 29.1. Maddesinde; yüklenicinin taahhüdü çerçevesinde kusurlu veya standartlara uygun olmayan mal temini, teslimi veya kullanılması, taahhüdün sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirilmemesi ve benzeri nedenlerle ortaya çıkan zarar ile üçüncü kişilere, çevreye veya idare personeline verilen zarar ve ziyandan sorumlu oldukları, 35.1.10 maddesinde; Teknik Şartnamede belirtilen yöntemlere uygun olarak yapılacağı, aynı maddenin (d) bendinde idarenin denetim muayene ve kabul işlemlerinde "Mali Alımları, Denetim, Muayene ve Kabul İşlemlerine Dair Yönetmelik" hükümlerinin uygulanma hakkının saklı olduğunun belirtildiği, 39.1. maddesinde; yüklenicinin teslim, montaj ve ambalajlama şekliyle durumu, sözleşme ve şartnamelere uymayan, eksik ve kusurlu oldukları tespit edilen malları, idarenin talimatı ile belirlenen süre içinde bedelsiz olarak değiştirmek veya düzeltmek zorunda olduğu; 40. Maddesinde herhangi bir işin üretim aşamasında ya da teslim öncesi imalat aşamasında denetlenmiş olması veva işe onay verilmiş olması, yüklenicinin üstlenmiş olduğu işi bütünüyle projelerine, sözleşme ve şartnamelerine, teknik ve sanat kurallarına uygun olarak yapmak hususundaki yükümlülüklerini ve bu konudaki sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağı; 41.1. ve 41.3. Maddelerinde; yüklenici tarafından teslim edilecek malların kabulünden sonra asgarı 2(iki) yıl garanti süresi olacağı garanti kapsamındaki malzemede sözleşme süresi içinde tespit edilecek hata, ayıp ve eksikliklerin garanti sağlayan kişi veva kuruluş tarafından giderilmesini yüklenicinin üstleneceği, bu yükümlülüğün Yüklenici tarafından yerine getirilmemesi halinde İdarenin garantinin sağlanması için yapacağı tüm giderleri yüklenicinin alacaklarından kesmek veya teminatını paraya çevirmek suretiyle tahsil etmek hakkına sahip olacağı, yüklenicinin sözleşmede hüküm altına alınmış olmasına rağmen: bakım ve onarım yükümlülüğünü yerine getirmekten imtina etmesi veya gecikmeli olarak yerine getirmesi nedeniyle mallarda oluşucak zarar ve hasarların giderilmesinden yüklenici sorumlu olacağı, yüklenicinin bakım ve onarım yükümlülüğünü tam veva zamanında yerine getirmemesi sebebiyle malın onarımı imkânsız hale gelmişse ve hu durum garanti kapsamı dışında ise yüklenici malın aynısını ücretsiz temin etmekle yükümlü olacağı hususları düzenlenmiştir.
6. ... Mühimmat Fabrikası tarafından düzenlenen 18/11/2016 tarihli test raporunda; ihale konusu olan ve kesin kabulü 20 06 2016 tarihinde yapılan 8 adet Çelik Zırhla ilgili olarak 20-21 Ekim 2016'da atışlı test yapıldığı ve bu atışlar sonucu atışlı test esnasında, zırhtan büyük parçaların koparak ayrıldığı ve büyük çatlakların oluştuğunun belirtildiği ve kopan parçaların 100 metre uzağa kadar sıçraması üzerine, güvenlik nedeni ile atış testinin durdurulduğunun bildirildiği anlaşılmıştır.
V- DELİLLERİN TARTIŞILMASI, YARGILAMA ve GEREKÇE
7. Dava, taraflar arasında akdedilen satım sözleşmesi kapsamında ödenen satım bedelinin iadesi ve damga vergisinin (karar pulu) davalıdan tahsili istemine ilişkindir.
8. Mahkememizce 11/11/2020 tarihinde, davanın kısmen kabulüne, 924.174,80 TL + KDV sözleşme bedeli, 5.258,55 TL damga vergisi bedelinin davalıdan tahsiline, alacağın 924.174,80 TL'sine 06/09/2017, kalanına dava tarihinden itibaren avans faizi uygulanmasına, davacının elinde bulundurduğu sözleşme konusu malzemelerin mevcut haliyle davalıya iadesine dair karar verildiği, işbu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulduğu, .... Dairesi'nin 18/12/2023 tarihli, ... , sayılı kararı ile mahkememiz kararının kaldırıldığı görülmüştür.
9. .... Dairesi'nin 18/12/2023 tarihli, ... , sayılı kararının incelenmesinde; kısa kararda ve hüküm fıkrasında " Davanın Kısmen Kabulüne, 924.174,80 TL + KDV sözleşme bedeli, 5.258,55 TL damga vergisi bedelinin davalıdan tahsiline, alacağın 924.174,80TL'sine 06/09/2017, kalanına dava tarihinden itibaren avans faizi uygulanmasına, davacının elinde bulundurduğu sözleşme konusu malzemelerin mevcut haliyle davalıya iadesine, fazlaya ilişkin istemin reddine," şeklinde karar verildiği, hükümde KDV tutarının ne olduğunun açıkça yazılmadığı belirtilerek, mahkememiz kararı kaldırılmıştır.
10. Taraflar arasında davacıya ait mühimmat fabrikası atış testlerinde kullanmak üzere 8 adet çelik zırh levha temini için 11.01.2016 tarihli sözleşme imzalanmıştır. Sözleşmede temin edilecek malzemenin 22,5 cm kalınlığında ve 250x150 cm ölçülerinde olması ve ...-H (w/int. Amendment 4) standardını karşılaması gerektiği belirtilmiştir.
11. Malzemenin teslimi 31.05.2016 tarihinde, kabulü ise 20.06.2016 tarihinde yapılmıştır. Kabulü gerçekleşen levhalar davacı tarafından 20.10.2016 tarihinde atışa götürülmüştür. .... 'da 90 metre mesafeden tank topu kullanılarak gerçekleştirilen atışlarda çelik zırh levhadan büyük parçalar koparak ayrıldığı ve derin çatlaklar oluştuğu belirtilmiştir. Bunun üzerine malzeme ... tarafından detaylı incelemeye tabi tutulmuş, düzenlenen 18.11.2016 tarihli test ve değerlendirme raporunda; yapılan mekanik ve kimyasal değerlendirmeler sonunda; Barış Elektik firması tarafından temin edilen çelik levhaların ... şartnamesine göre uygun sertlik ve darbe dayanım değerlerine sahip olmadığı belirtilmiştir.
12. Davacı idarenin iç yazışmalarından anlaşıldığına göre; 8 adet çelik levhanın 20.06.2016 tarihinde gerçekleşen kabul işlemi ... kurumu tarafından hazırlanan 15.06.2016 tarihli kabul raporuna istinaden yapılmıştır. Bu rapor içeriğinden anlaşıldığına göre geçici kabul işlemi üretici ve ithalatçı firma raporları (malzeme raporu, MİL-A-12560'a uygunluk belgesi, kimyasal analiz vs) göz önünde bulundurularak yapılmıştır.
13. Taraflar arasında imzalanan sözleşme ve eklerinde; sözleşmenin konusu 8 adet çelik zırhın ...-H (...) standardını karşılayacağı belirtilmiştir. Ayrıca teknik şartnamede sözleşmeye konu çelik levhaların 120 mm tank mühimmatının atış testlerinde kullanılacağı belirtilmiştir. Mahkememizce alınan bilirkişi raporunda; ...-A (...) standardının sınıf:3 ve 22,5 cm kalınlığına sahip bir zırh için olması gereken sertlik aralığının 19.2Hrc - 26.7Hrc ve olması gereken tokluk değerinin 44 ft/lb - 59 ft/lb iken ...'de yapılan testlerden elde edilen sonuca göre sertlik ve tokluk oranlarının sözleşmedeki standartları karşılamadığı başka bir anlatımla sözleşmeye konu çelik levhaların şartnamede belirtilen niteliklere uygun olmadığı, özellikle "darbe tokluk" değerinin istenenden çok düşük olduğu belirtilmiştir. Bilirkişi raporunda ayrıca; ...'deki imalatçı firmanın yaptığı testler sonucunda ortaya çıkan değerler ile atış sonrası ... mühimmat fabrikası tarafından yapılan test sonuçlarının birbirinden çok farklı olduğu, ... mühimmat fabrikasınca yapılan malzeme testlerinde sertlik ve tokluk değerleri açısından malzemenin ...-H (...) standardını karşılamadığı belirtilmiştir. Davacı vekili her ne kadar atış testlerinin müvekkilinin gıyabında yapıldığını ve test sonuç raporlarını kabul etmediklerini belirtmişse de; dava öncesi süreçte taraflar arasında teati edilen yazışmaların incelenmesinde; atış testleri sonucu malzemenin uygunsuzluğunun ... tarafından davalıya bildirildiği, davalının ise dava aşamasına kadar test atışlarına ilişkin rapora karşı her hangi bir itiraz açıklamadığı, aksine 21.08.2017 tarihli yazısında "sözleşmeye uygun malzemenin yeniden temin edilerek tarafınıza teslimi için verilen sürenin 2 ay daha uzatılması" şeklinde talepte bulunduğu böylece sözleşmeye aykırılığı üstü örtülü şekilde kabul ettiği anlaşılmıştır. Her ne kadar sözleşmeye konu malzemeye ilişkin davacı tarafından 20.06.2016 tarihinde kabul işlemi yapılmışsa da sözleşmede davalıya 2 yıl garanti yükümlülüğü yüklenmiş olup garanti süresi içinde tespit edilen sözleşmeye aykırılıktan davalının sorumlu olacağı tartışmasızdır. Sözleşme ve eki teknik şartnamede belirtilen niteliklere sahip olmayan sözleşme konusu ürünün iadesi ve sözleşmeye uygun yenisi ile değiştirilmesi talepleri yerine getirilmeyen davacının sözleşmeyi 28.09.2017 tarihi itibariyle tek yanlı olarak feshinin sözleşme hükümlerine uygun olduğu anlaşılmıştır.
14. Sözleşmenin 42.1 maddesinde fesih halinde tasfiyenin genel hükümlere göre yapılacağı belirtilmiştir. Davacı sözleşmeyi geriye dönük olarak feshettiğinden TBK 125/3 maddesine göre taraflar daha önce ifa ettikleri edimleri geri isteyebilirler. Davacı bu kapsamda davalıya ödenen sözleşme bedelinin ve sözleşmenin yapılmasına ait olan gider kapsamında sözleşme bedelinin % 05,69 oranındaki damga vergisinin davalıdan KDV'li olarak tahsilini istemiştir.
15. Sözleşme bedeli 258.800 USD+KDV ise de dava dilekçesinde alacak TL olarak talep edilmiştir. Dava dilekçesinde 972.855 TL olarak belirtilen tutarın hangi tarihteki kur dikkate alınarak hesaplandığı bilinmemekle birlikte, alacağa 06.05.2017 temerrüt tarihinden itibaren avans faizi uygulanması talep edilmiştir. Avans faizi Türk Lirasına uygulanacak bir faiz türü olup dava dilekçesindeki faiz başlangıç tarihi dikkate alındığında sözleşme bedelinin 06.05.2017 tarihindeki kur üzerinden TL'ye çevrilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. 06.05.2017 tarih itibariyle tespit edilen kur (3.571 TL) üzerinden davacıya iadesi gereken sözleşme bedelinin (258.800 USD x 3,571 TL)= 924.174,80 TL+ 166.351,46.-TL KDV olduğu anlaşılmıştır. Hesaplamada KDV oranının % 18 olduğu anlaşılmaktadır.
16. Sözleşmenin 7.1.3 maddesinde "ihale kararına ait %05,69 oranındaki damga vergisi (karar pulu bedeli) idarece karşılanacaktır" denilmektedir. İdare tarafından karşılanmış olan (258.800 USD x %05,69)=1.472,57 USD tutarındaki damga vergisi bedelinin sözleşmenin feshinin doğal sonucu olarak davalıdan tahsili gerekecektir. Bir üst paragrafta yapılan açıklama doğrultusunda davacıya ödenmesi gereken tutar (1.472,57 USD x 3,571 TL)=5.258,55 TL olarak hesaplanmıştır. Davacı vekili her ne kadar tutara KDV ilavesini talep etmiş ise de devletçe tahsil edilen vergilerin KDV'den muaf olduğu anlaşılmakla davacı vekilinin bu talebi yerinde görülmemiştir.
17. Dava dilekçesinde tahsil edilecek tutarlara 06.05.2017 tarihinden itibaren avans faizi uygulanmasını istemiştir. Öncelikle damga vergisi bedeline yönelik davacı tarafından keşide edilmiş her hangi bir temerrüt ihtarı bulunmadığından bu tutara yönelik dava öncesi faiz talebi yerinde değildir. Sözleşme bedeline yönelik faiz talebine gelince; davacı tarafından keşide edilen 25.04.2017 tarihli yazıda 258.800 USD sözleşme bedelinin en geç 05.05.2017 tarihine kadar ödenmesi ihtar edilmiş ise de davalının süre uzatım talepleri kabil edilerek en son 25.08.2017 tarihli yazı ile davalıya 05.09.2017 günü mesai saati bitimine kadar süre verilmiş olup bu bildirim uyarınca temerrüdün 06.09.2017 tarihi itibariyle gerçekleştiği anlaşılmakla alacağa bu tarihten itibaren avans faizi uygulanmasına karar verilmiştir.
18. Öte yandan her ne kadar bilirkişi raporunda; davacının elindeki sözleşme konusu malzemenin yenisi ile değiştirilmesine yönelik taleplerin davalı tarafından karşılanmadığı, sözleşme konusu malzemenin davacının elinde kalmasının davalının ihmalkar davranışından kaynaklandığı belirtilerek hurda değerinin sözleşme bedelinden mahsubunun gerekmediği belirtilmiş ise de; TBK 125. maddesi hükmü uyarınca feshin doğal koşulu olarak davacının da elindeki malzemeyi davalıya iade etmesi gerektiği anlaşılmakla malzemenin davalıya iadesine dair aşağıdaki şekilde karar verilmesi gerekmiştir.
VI-HÜKÜM
1-Davanın KISMEN KABULÜNE,
2-924.174,80.-TL + 166.351,46.-TL KDV olmak üzere toplam 1.090.526,26.-TL sözleşme bedeli, 5.258,55.-TL Damga Vergisi bedelinin, 1.090.526,26.-TL’lik kısmına 06.09.2017, bakiye kısmına ise dava tarihi olan 22.02.2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine,
3-Davacının elinde bulundurduğu sözleşme konusu malzemelerin mevcut hali ile davalıya İADESİNE,
Fazlaya dair taleplerin reddine,
Karar ve İlam Harcı
4-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 74.853,06.-TL harçtan peşin alınan 16.708,47.-TL harcın mahsubu ile bakiye 58.144,59.-TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
Yargılama Giderleri ve Gider Avansı
5-Davacı tarafından kaldırma kararından önce ve sonra yapılan; 261,85.-TL tebligat, müzekkere ve posta gideri ile 6.000,00 TL bilirkişi ücreti, 162,10 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı toplamı 6.423,95.- TL yargılama giderinden red ve kabul oranına göre hesaplanan 6.097,24 TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, bakiye kısmın davacı üzerinde bırakılmasına,
6-Davacı tarafça yargılama boyunca yapılan başvurma harcı, peşin harç, vekalet harcı toplamı 16.749,57.-TL yargılama harcının davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine,
7-Taraflarca depo edilen varsa gider avansı ile delil avansından bakiye tutarların karar kesinleştiğinde HMK m. 333 ve Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik m. 207 hükümleri uyarınca ilgilisine İADESİNE,
Vekalet Ücreti
8-Davacı taraf kendini vekille temsil ettirdiğinden A.A.Ü.T. 3, 13 maddeleri gereğince hesaplanan takdiren 150.536,33.-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacı tarafa ödenmesine,
9-Reddedilen kısım üzerinden hesaplanan 17.900,00.-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine,
Dair davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı taraf yokluğunda yapılan inceleme sonucunda HMK 345. maddesi gereğince kararın tebliği tarihinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde kararı veren .... Mahkemesine ya da buraya gönderilmek üzere istinaf edenin bulunduğu yer İlk Derece Mahkemesine verilecek dilekçe ile ... Bölge Adliye Mahkemesi istinaf yasa yolu açık olmak üzere 28/03/2024 tarihinde oy birliği ile verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 28/03/2024
Başkan ....
E-İmza
Üye ...
E-İmza
Üye ...
E-İmza
Katip ...
E-İmza
NOT: BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR.
"5070 sayılı kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15 uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur"