T.C. ANKARA 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Dosya No: 2025/90 Esas - 2025/101 Karar
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
Yargılama Yapmaya ve Hüküm Vermeye Yetkili
T.C.
ANKARA
7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2025/90
KARAR NO : 2025/101
...
DAVA : İstirdat (Teşvik Nedeniyle Uyg. İdari Yaptırım Kar. Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 07/02/2025
KARAR TARİHİ : 07/02/2025
G.K. YAZIM TARİHİ : 05/04/2025
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Teşvik Nedeniyle Uygulanan İdari Yaptırım Kararından Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması neticesinde, aşağıda belirtildiği şekilde hüküm tesis edilmiştir.
I) İDDİA :
Davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesinde özetle; müvekkili bulunan davacı şirketin boru ile profil imalatı ve ticareti yaptığı; "...talimatı kapsamında döviz almama taahhüdünün ihlal edildiği" gerekçesiyle müvekkili bulunan davacı şirkete (... işlem no ile yaptırım uygulanarak 391.562,50 TL tahsil edildiği; yapılan işlem üzerine müvekkili tarafından davalı idareye, işlemin iptaline ilişkin başvuruda bulunulduğu; davalı idare tarafından verilen cevap kapsamında, idarelerince yapılan işlemin hukuka uygun olduğundan bahisle iade taleplerinin reddedildiği beyan edilmiş olup; müvekkili şirket adına uygulanan idari yaptırım işleminin iptaline ve taahhüt ihlali olmadığı halde müvekkili şirketten tahsil edilen 391.562,50 TL'nin, bankalarca uygulanan en yüksek faiziyle birlikte müvekkili şirkete iadesine ve yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır.
II) SAVUNMA :
Mahkememizce davanın usulden reddine dair verilen kararın, tensiben verilmiş olması nedeniyle; davalı ... bu aşamada Mahkememizce tebligat gönderilmemiştir.
III) DELİLLER :
.... Arabuluculuk Sayılı Arabuluculuk Dosyası.
IV) DELİLLERİN DEĞERLENDİRMESİ VE GEREKÇE :
a) Dava Konusu Uyuşmazlığın Tespiti :
Mahkememizde açılan davanın; davacı ...("davalı İdare" olarak anılacaktır) yönelik olarak açılan "İdari Yaptırım Kararının İptali" ve anılan idari yaptırım kararı doğrultusunda "davacı şirketten tahsil olunan bedelin iadesi" taleplerinden ibaret olduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlığın konusunun; davacı şirket ile davalı İdare arasında (davalı ....'nin bankacılık faaliyetleri kapsamında) akdedilmiş herhangi bir sözleşme bulunup bulunmadığı; "davalı İdare tarafından tesis edilen '.... tarafından davacı şirkete kullandırıldığı belirtilen kredi ile ilgili olarak davacı şirket tarafından verilen (davacı şirket tarafından ....'ye verilen) taahhüdün ihlal edilmiş olup olmadığı ve bunun yanı sıra davalı İdare tarafından (ilgili tebliğ uyarınca verilen taahhüdün ihlal edildiğinden bahisle davacı şirkete yönelik olarak) tesis edilen "idari yaptırım kararı" doğrultusunda davacı şirketten tahsil olunan bedelin iadesi şartlarının oluşup oluşmadığı ile faiz uygulanıp uygulanmayacağı ve faizin türü hususlarından ibaret olduğu anlaşılmıştır.
b) Genel Hukuki Tasnif :
6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Görevin Belirlenmesi ve Niteliği" başlıklı 1. maddesi, aşağıda belirtildiği şekildedir:
"(1) Mahkemelerin görevi, ancak kanunla düzenlenir. Göreve ilişkin kurallar, kamu düzenindendir."
6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 4/1. maddesi, aşağıda belirtildiği şekildedir:
"(1) Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın;
a) Bu Kanunda,
b) Türk Medenî Kanununun, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar hakkındaki 962 ilâ 969 uncu maddelerinde,
c) 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203, rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447, yayın sözleşmesine dair 487 ilâ 501, kredi mektubu ve kredi emrini düzenleyen 515 ilâ 519, komisyon sözleşmesine ilişkin 532 ilâ 545, ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları için öngörülmüş bulunan 547 ilâ 554, havale hakkındaki 555 ilâ 560, saklama sözleşmelerini düzenleyen 561 ilâ 580 inci maddelerinde,
d) Fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuatta,
e) Borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde,
f) Bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde,
öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır. Ancak, herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bundan istisnadır."
6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "Ticari Davalar ve Çekişmesiz Yargı İşlerinin Görüleceği Mahkemeler" başlıklı 5. maddesi, aşağıda belirtildiği şekildedir:
"(1) Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir.
(2) ...
(3) Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisi olup, bu durumda göreve ilişkin usul hükümleri uygulanır.
(4) ..."
2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı" başlıklı 2. maddesi, aşağıda belirtildiği şekildedir:
"(1) İdarî dava türleri şunlardır:
a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdarî eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar,
(2) İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremezler."
Yukarıda belirtilen madde hükümleri kapsamında açıkça belirtilmekte olduğu üzere Mahkemelerin görevi, ancak kanunla düzenlenir ve göreve ilişkin kurallar kamu düzenindendir. Bu doğrultuda "kamu düzenine ilişkin" olan görev kurallarının uygulanması, Mahkeme tarafından yargılamanın her aşamasında tetkik edilmesi zorunlu bir unsur olup; gerek tarafların talebi doğrultusunda ve gerekse Mahkeme tarafından re'sen, yargılamanın her aşamasında görevsizlik kararı verilebilmektedir. Bu kuralın tek istisnası, 6335 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile değişik 6102 sayılı TTK'nın 5/4. maddesinde düzenlenmiş olup; söz konusu düzenleme uyarınca, yargı çevresinde ayrı bir Asliye Ticaret Mahkemesi bulunmayan yerlerde, Asliye Hukuk Mahkemelerine açılan davalarda görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmemektedir.
Gerek 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, gerek 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu ve gerekse 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında; İdari Yargı ile Adli Yargı (Asliye Ticaret Mahkemeleri) arasındaki görev sınırları detaylı bir şekilde belirtilmiş olup; TTK.'nın 4. ve 5. maddelerinde hüküm altına alındığı üzere; öğretide "Mutlak Ticari Davalar" olarak adlandırılan ve taraflarının "tacir" sıfatları dikkate alınmaksızın 6102 Sayılı Kanun'un 4/1. maddesinde belirtilen bentler kapsamında sayılan işlere ilişkin bulunan davalar ile öğretide "Nispi Ticari Davalar" olarak adlandırılan ve tarafların her birinin "ticari işletmesi ile ilgili olan" davalar Asliye Ticaret Mahkemesi görevine girmektedir.
6102 Sayılı Kanun'un 4/1. maddesi uyarınca mutlak ticari davalar; 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda, 4721 Sayılı Türk Medenî Kanunu'nun, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar hakkındaki 962 ilâ 969. maddelerinde; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203. maddelerinde; rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447. maddelerinde, yayın sözleşmesine dair 487 ilâ 501. maddelerinde; kredi mektubu ve kredi emrini düzenleyen 515 ilâ 519. maddelerinde; komisyon sözleşmesine ilişkin 532 ilâ 545. maddelerinde; ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları için öngörülmüş bulunan 547 ilâ 554. maddelerinde; havale hakkındaki 555 ilâ 560. maddelerinde ve saklama sözleşmelerini düzenleyen 561 ilâ 580. maddelerinde; fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuatta; borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde ve bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları olarak belirlenmiştir. Belirtilen işbu genel kuralın istisnası mahiyetindeki düzenleme, yine 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 4 maddesi kapsamında belirlenmiştir. Buna göre; herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen "havale", "vedia" ve "fikir ve sanat eserlerine ilişkin" haklardan doğan davalar da, "ticari dava" niteliğindedir.
Tüm bu açıklamaların yanı sıra, 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2 (b) maddesi kapsamında da; idarî eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarara uğrayanlar tarafından ikame edilecek tam yargı davalarının, İdari Yargı Makamlarının görevinde bulunduğu da açıkça belirtilmiştir.
c) Dava Konusu Uyuşmazlık İle İlgili Değerlendirme :
Mahkememizce dosya üzerinde yapılan incelemede; davacı şirket tarafından ikame olunan davanın, "davalı İdare tarafından tesis olunan İdari Yaptırım Kararının iptali ve anılan idari yaptırım kararı doğrultusunda, davacı şirketten tahsil olunan bedelin iadesi talebi" olduğu anlaşılmıştır.
Mahkememiz nezdinde ikame olunan dava konusu uyuşmazlık kapsamında; davacı şirket ile davalı ... arasında, davalı İdarenin bankacılık faaliyetleri kapsamında akdedilmiş herhangi bir sözleşme bulunmadığı; davalı .... tarafından (davacı şirkete münhasır nitelik taşımaksızın; Ülke genelinde döviz alımının engellenmesi ve/veya sınırlandırılması amacı doğrultusunda kamusal menfaat saikiyle) yayımlanan "Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ" uyarınca davacı şirket tarafından (dava dışı .... ile akdedilen kredi sözleşmesi doğrultusunda) gerçekleştirilen kredi kullanımı esnasında “ithalat ödemeleri için yapacağı döviz alımları haricinde finansman vadesi boyunca döviz satın almayacağı” hususunda verilen taahhüdün ihlal edilmiş olduğundan bahisle, davacı şirketten tahsil olunan bedelin iadesinin talep edildiği anlaşılmıştır.
Dava konusu uyuşmazlığın tetkikinde de açıkça tespit olunduğu üzere; davalı ...'nin "dava konusu işlemi", davalı İdare'nin "bankacılık faaliyetleri" kapsamında gerçekleştirilmiş bir işlem niteliği taşımamakta olup; aksine "dava konusu işlem" davalı İdare'nin "kamusal kimliği" doğrultusunda ve "davacı şirkete münhasır nitelik taşımaksızın; Ülke genelinde döviz alımının engellenmesi ve/veya sınırlandırılması amacı doğrultusunda kamusal menfaat saikiyle" tesis edilen bir "idari işleme" aykırılık (Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğine aykırılık) nedeniyle davacı şirkete yönelik tesis edilen bir "idari yaptırım kararı" niteliği taşımaktadır. Keza taraflar arasında (bankacılık faaliyeti ile ilgili olarak) akdedilmiş herhangi bir sözleşme bulunmaması da bu hususu açıkça göstermektedir.
Neticeten; Kamu Hizmeti yürüten davalı İdarenin (...), bu hizmetin yürütülmesi saikiyle tesis etmiş olduğu tebliğe aykırı faaliyete yönelik olarak tesis ettiği "idari yaptırım kararı" doğrultusunda davacı şirketten tahsil edilen bedelin iadesi talebinin incelenmesi kapsamında; kamu hizmetinin yöntemine ve hukuka uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin ve bu hizmetin yürütülmesinde hizmet kusuru veya başka nedenle idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının tespiti gerekmekte olup; söz konusu tespitin ancak İdare Hukuku ilkelerine göre gerçekleştirilmesi mümkün bulunduğundan, Mahkememizin yargı yolu bakımından görevsizliğine ve bu doğrultuda davanın HMK'nın 114/1 (b) ve 115/2 maddeleri uyarınca usulden reddine dair aşağıda belirtildiği şekilde hüküm tesis edilmiştir.
V) HÜKÜM : (Yukarıda Açıklanan Gerekçelerle)
1) Mahkememizin görevli olmadığı ve bu doğrultuda dava şartı noksanlığı bulunduğu anlaşıldığından, davanın USULDEN REDDİNE;
2) Görevli Mahkemenin, İdare Mahkemesi olduğunun TESPİTİNE;
3) Davacının, İdari Yargı Makamı nezdinde dava ikamesi hususunda MUHTARİYETİNE,
4) Karar ve İlâm Harcı :
Harçlar Kanunu uyarınca alınması gerekli 615,40 TL harç ile ilgili olarak; peşin alınan 6.686,91 TL harcın dikkate alınması suretiyle fazla tahsil olunduğu anlaşılan 6.071,51 TL harcın; kararın kesinleşmesini müteakiben talep edilmesi halinde, yatırana İADESİNE;
5) Yargılama Gideri ve Gider Avansı :
a) Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin, davacı üzerinde BIRAKILMASINA;
b) Arabuluculuk faaliyeti neticesinde, taraflar arasında anlaşma sağlanamadığı anlaşıldığından; Arabuluculuk Yönetmeliği'nin 26/2. maddesi uyarınca ...bütçesinden karşılanan 4.600,00 TL arabuluculuk ücretinin, davacı taraftan tahsili ile HAZİNEYE GELİR KAYDINA,
c) Taraflarca yatırılan gider avansından bakiye kalan kısmın; kararın kesinleşmesini müteakiben talep edilmesi halinde, HMK.'nın 333. maddesi uyarınca taraflara İADESİNE,
Dair; tarafların yokluğunda, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren (2) hafta içerisinde; (Mahkememiz'e veya istinaf edenin bulunduğu yer İlk Derece Mahkemesine dilekçe sunmak ya da tutanağa geçirilmek koşuluyla Zabıt Katibine sözlü beyanda bulunmak suretiyle) HMK'nın 345. maddesi uyarınca ... kanun yolu açık olmak üzere, yapılan açık yargılamada karar verildi. 07/02/2025
....
¸ ¸
Gerekçeli Karar