T.C. ...8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2021/91 Esas - 2024/323
TÜRK MİLLETİ ADINA GEREKÇELİ KARAR
T.C.
ANKARA
8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
KARAR
ESAS NO : 2021/91 Esas
KARAR NO : 2024/323
DAVA : Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 11/12/2018
KARAR TARİHİ : 07/05/2024
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 28/05/2024
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin 24.07.2006 tarihli ve EÜ/840-2/666 lisans numaralı üretim lisansı uyarınca Uzundere II projesi kapsamında ... ili, ... İlçesi, Çataldere Köyünde bulunan Çataldere I, II ve III hidroelektrik santrallerini işlettiğini, santraller kapsamında ... Genel Müdürlüğü ile su kullanım anlaşması akdedildiğini, söz konusu santrallerin 2013 yılı Aralık ayından itibaren geçici kabullerinin yapılarak devreye alındığını, santrallerin kaynaklarını ..., Ilıca köyünde kayıtlı 176 ada ve 1 nolu yaylak parseli içerisinde olan ve 2660,0 kotundan çıkan Kurt Deresinden aldıklarını, Kurt Deresinin doğal yatağının ise ... İncesu Deresine aktığını, müvekkili şirkete ait santrallerin İncesu Deresinin suyundan faydalandığını, müvekkili şirketin son saha ziyaretinde İncesu Deresi'nin kaynağına müdahale edildiğini, bu dereyi besleyen Kurt Deresi'nin suyunun yaklaşık 600 metrelik bir derivasyon kanalı ile Kenariç Deresine derive edildiğini, bu durumun 4-4,5 yıldır bu şekilde olduğunun Çataldere Köyünün muhtarı tarafından müvekkili şirkete bildirildiğini, söz konusu müdahalenin müvekkili şirkete etkisinin ise santrallerin kaynağını oluşturan İncesu Deresinde yapay müdahale sonucu debinin azalması nedeniyle müvekkili şirket santrallerinde enerji üretim kaybının yaşanması olduğunu, müvekkili şirket tarafından mahalline gidilerek inceleme yapıldığını, beyanın doğru olup, İncesu Dere yatağına kanal ile müdahale edilip İncesu'dan İkizdere'ye yapay yollarla su aktarıldığının görüldüğünü, bunun üzerine ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2018/44 D. İş dosyası kapsamında delil tespiti yaptırıldığını ve bilirkişi raporunun hazırlandığını, makina ile kazıldığı anlaşılan kanala suyu derive etmek amacıyla doğal dere yatağı içerisinde aynı bölgeden çıkartılan, molozlu bloklu hafriyat yığılarak set oluşturulduğu, müdahale sonrası Kurt Deresinin yaklaşık olarak %70'lik kısmının yapay olarak oluşturulan su kanalı ile İkizdere Deresi'ne aktarıldığının bilirkişi raporunda belirtildiğini, ... Genel Müdürlüğü'ne yazı yazılarak müdahalenin tespiti ve ne şekilde önleneceğinin tespit edilmesinin istenildiğini, gelen yazı cevapları ile müdahale ile ilgili idare tarafından herhangi bir şirkete verilmiş bir iznin olmadığının bildirildiğini, derenin doğal yatağında akması için gerekli çalışmaların ... Genel Müdürlüğü teknik ekibinde gerçekleştirildiğini, davalılara ait HES santrallerinin müvekkili şirketin kullanması gereken suyu kullanarak menfaat sağlayarak zenginleştiklerini ve müvekkili şirketi zarara uğrattıklarını, davalıların haksız müdahale sonrası müvekkili şirketin kullanması gereken suyu kullanmak suretiyle menfaat sağlamış olmaları nedeniyle müştereken ve müteselsilen sorumlu olduklarını, belirtilen HES Santrallerinin haksız müdahale sonrası kendi kaynaklarında artan debi artışı nedeniyle daha fazla enerji üreterek bu nedenle de söz konusu santrallerin işletmecisi davalı şirketlerin menfaat sağlayarak zenginleştiklerini, ...Doğal Elektrik Üretimi A.Ş. Tarafından işletilmekte olan "İkizdere HES Projesi"nin cimilregülatörü bulunduğu, Sanko Enerji San. Ve Tic. A.Ş. Tarafından işletilmekte olan "Cevizlik HES Projesi ve Yokuşlu Kalkandere HES Projesi", Laskar Enerji Üretim Pazarlama A.Ş. tarafından işletilmekte olan "İncirli Regülatörü ve HES Projesi", Mertler Enerji Üretim Pazarlama A.Ş. tarafından işletilmekte olan "Saray HES Projesi" bulunduğunu ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere davalılardan şimdilik 10.000,00 TL'nin haksız müdahale tarihinden itibaren işleyecek en yüksek ticari faizi ile birlikte müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı ...Doğal Elektrik Üretimi A.Ş. Vekili vermiş olduğu cevap dilekçesinde özetle; Davanın yetkili mahkemede açılmadığını, İstanbul (Çağlayan) Adliyesi Mahkemeleri yetkili olduğu nedenle yetkisizlik kararı verilmesi gerektiğini, davacının iddia konusu durumu çok önceden öğrenmiş olduğu, fakat TBK madde 72 ve madde 82 uyarınca süresinde dava ikame etmediğini, bu nedenle davanın zamanaşımı yönünden reddi gerektiğini, davacının iddiaları muhatabının ... Genel Müdürlüğü olduğunu, davacı ile ... arasında akdedilen 21/06/2006 tarihli su kullanım anlaşması hükümleri gereğince müvekkiline doğrudan dava yöneltilemeyeceği nedenle pasif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddi gerektiğini, müvekkili şirket tarafından işletilen İkizdere HES'e 01/09/2008 tarihinde EPDK tarafından 30 yıllık üretim lisansı verildiğini, santral binası ve tüm teçhizatın tamamen 2016 yılında revizyona alındığını, 02/03/2018'de yapılan kabulün ardından tekrar ticari üretime başladıklarını, 11/07/2016 - 03/03/2018 tarihleri arasında rehabilitasyon çalışmaları nedeniyle üretim yapılmadığını, İncesu deresinden müdahale ile geldiği varsayılan suyun İkizdere HES elektrik üretimini artırıcı bir etkisinin söz konusu olmadığını, davacının mevcut mal varlığında ortaya çıkan bir kayıp tartışmasının söz konusu olmadığını, davanın TBK 82.maddeye göre sebepsiz zenginleşme hükümleri kapsamına olmadığını, Kenariç Deresine aktarıldığı belirtilen 08 lt/s'lik debiye sahip olan su ile İkizdere HES'in dereyatağına bıraktığı can suyu ile karşılaştığında üretimi artıracak bir etkisinin olmadığını savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı Sanko Enerji San. Ve Tic. A.Ş. Vekili vermiş olduğu cevap dilekçesinde özetle; Davacının talebinin haksız fiil sorumluluğu mu yoksa sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayandırdığının anlaşılamadığını, bu nedenle öncelikle zamanaşımı ve yetki itirazları bulunduğunu, davacının söz konusu santralleri faaliyete geçirdikten sonra 4 ve 4.5 yıl gibi uzun bir süredir %70 debi eksikliği var idi ise basiretli bir tacir olarak bunun sebebini araştırarak ...'ye durumu bildirerek söz konusu dereyatağını kendi yönüne derhal dönüştürmesi gerektiğini, kimsenin kendi kusurundan yararlanamayacağının genel bir hukuk ilkesi olduğunu, 600 metrelik yeni açılan bir kanaldan dolayı durumun yetkililere haber verilmemesinin normal hayat kuralları ile bağdaşmadığını, söz konusu suyun ne kadarının davalıların santrallerine ulaştığının ispat edilmesi gerektiğini, müvekkili şirketin üretim lisansına sahip olduğu Cevizlik HES gibi ortalama debisi 50.000lt/s olan ve dereye sadece can suyu olarak regülatöründen mansaba 2.800 lt/sn su bırakan bir projenin kendi proje debisinin 3.500'de 1'ini projesine dahil etmek için başka bir dere yataklarına müdahale ettiği iddiasının doğru olmadığını savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalılar Laskar Enerji Üretim Pazarlama A.Ş. Ve Mertler Enerji Üretim Pazarlama A.Ş. Vekili vermiş olduğu cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketler yönünden ayrı ayrı husumet yokluğuyla davanın reddine karar verilmesini talep ettiklerini, her iki müvekkili şirket tarafından işletilen santrallerin havzanın en altında, yani 102 mt - 8 mt kotları arasında faaliyet gösterdiğini, davacı şirketin ise 2.660,0 kotundan faydalandığını, dava dilekçesinde belirtilen debi 0,8lt/sn olup, bu miktar bir santral için hiç bir önemi söz konusu olmadığını, dere yatağına kurulan regülatörlerin sadece tabanından sızan su bu miktarın 100 katı olduğunu, hak düşürücü ve zamanaşımı sürelerinin bittiğini, tüm bunlarla beraber iddia edilen derivasyon kanalının kim tarafından ne zaman açıldığının belli olmadığını, orda yaşayan köylüler tarafından sulama amaçlı olarak da açılabileceğini savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE: Dava, davacı şirkete ait santrallerin faydalandığı suya davalıların haksız olarak müdahalesi sonrası davacının kullanması gereken suyu kullanmak suretiyle menfaat sağladıkları iddiasıyla sebepsiz olarak zenginleşen davalıların, bu nedenle davacının uğradığı zarar ile kendilerinin elde ettiği menfaatleri davacı şirkete ödemeleri istemine ilişkindir.
İncelenen tüm dosya ve evrak kapsamı itibari ile; Davacı şirket işletmekte olduğu ... ili, ... İlçesi, Çataldere Köyünde bulunan Çataldere I, II ve III hidroelektrik santrallerinin faydalandığı İncesu Deresi yatağına yapılan müdahaleler sonucu debinin azalması sonucu şirkete ait adı geçen santrallerde enerji üretim kaybı yaşandığını, yapay yatağın aktığı derede bulunan davalılara ait HES Santrallerinin ise davacı şirketin kullanması gereken suyu kullanarak menfaat sağladıklarını ve bu şekilde zenginleşerek davacı şirketi zarara uğrattıklarını ileri sürmüş olup, açılan işbu davada mahkememizce yetkisizlik kararı verilerek dosyanın yetkili mahkeme olan ... Asliye Hukuk Mahkemesine (Ticaret Mahkemesi sıfatıyla) gönderilmesine karar verildiği, dosyanın gönderildiği anılan mahkemece de yetkisizlik kararı verilmesi üzerine yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın gönderildiği Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin yaptığı inceleme sonucu verilen 30.11.2020 tarihli, 2020/9418 Esas-10488 Karar sayılı İlamda özetle, "Somut olayda; zarar görenin yerleşim yerinin ...olduğu, davacının birden çok mahkemenin yetkili olduğu ve kesin yetki kuralının bulunmadığı bu davada, davacının davayı zarar görenin yerleşim yerinin bulunduğu ...ilinde açarak yetkili mahkemeyi seçmiş olduğu anlaşıldığına göre, davanın ...8. Asliye Ticaret Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmekte olup, 6100 sayılı HMK'nın 21 ve 22. maddeleri gereğince ...8. Asliye Ticaret Mahkemesinin yargı yeri olarak belirlenmesine" karar verildiği görülmekle, mahkememize gönderilen dosyanın mahkememizce yapılan yargılaması sırasında tarafların dayandıkları delillerin toplanmasına karar verilerek, ilgili kurumlara yazılar yazıldığı, Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü ile EPİAŞ'a gerekli yazıların yazılarak davacı ve davalı şirketlere ait uyuşmazlık yıllarına ilişkin aylık ve yıllık enerji üretim miktarlarının bildirilmesi ile ... 22. Bölge Müdürlüğü'ne müzekkere yazılarak, İncesu Deresi'nin yan kolu olan Kurt Deresi'nin 600 metrelik derivasyon kanalının kesitleri ve eğimini içeren bilgiler ile davacı şirketi Çataldere 1-2-3 HES ile ve davalı şirketlerin İkizdere Vadisi'ndeki HES projelerinin su kullanım hakkı anlaşmalarının ve taahhütlerinin gönderilmesinin istendiği, ilgili kurumlara yazılan yazılara cevapların gelmesi üzerine mahkememizin 24.10.2023 tarihli celsesinde verilen 3 numaralı ara karar ile dosyanın bilirkişilere tevdine karar verilerek, taraf iddia ve savunmaları, uyuşmazlık konusu, dosya kapsamı dikkate alınmak suretiyle davacının iddia ve taleplerinin yerinde olup olmadığının tespiti amacıyla dosya kapsamındaki tüm deliller, tespit dosyası, gelen yazı cevapları ve sunulan CD'ler de incelenmek suretiyle davacı yanın talep edebileceği bir miktar olup olmadığı, var ise ferileri ile birlikte tespiti hususunda rapor alınmasına karar verildiği, verilen ara karar uyarınca dosyanın tevdi edildiği 5 kişilik bilirkişi heyetince 18.01.2024 tarihli raporun düzenlendiği, düzenlenen raporun taraflara tebliğ edildiği, taraf vekillerince rapora karşı beyan ve itirazlarda bulunulduğu görülmekle, düzenlenen raporun gerekli incelemeleri içerdiği, gerekçeli ve denetime elverişli olduğu takdir olunmakla, araştırılacak başkaca bir husus kalmadığından tahkikata son verilmiştir
Bu durumda; yapılan yargılamaya, toplanan delillere, alınan bilirkişi kurulu raporuna ve tüm dosya kapsamına göre, davacının derivasyon kanalı nedeniyle yaşamış olduğu üretim kaybının gerçeğe yakın hesaplanabilmesi için kanalın kullanıldığı sürenin ve bu süre içinde kanaldan akmış olan suyun ortalama debi değerinin bilinmesine ihtiyaç olduğu, derivasyon kanalının hangi tarihte, kimler tarafından ve ne amaçla açılmış olduğunun belli olmadığı, ... Asliye Hukuk Mahkemesine sunulan bilirkişi raporlarındaki debi ölçüm değerlerinin tek seferlik ve ölçümün yapıldığı ay, gün ve saatlerdeki anlık değerler olup kanalın uzun süreli ortalama debi değerini göstermekten çok uzak olduğu, bir akarsuyun yıllık ortalama debi değerinin uzun yıllar boyu tutulan su gözlem kayıtlarıyla belirlenebileceği, bu nedenlerle gerçeğe yakın bir üretim kaybının hesabının yapılmasına yarayacak sağlıklı verilerin dosyada mevcut olmadığı gibi bundan sonra da bu verileri geriye dönük elde etmenin mümkün olmadığı, Kurt Deresinin derivasyon kanalına yönlendirilmiş olan suyunun yüzdesi moloz ile oluşturulmuş setin geçirgenliği ve dayanıklılığına bağlı olup zaman içinde değişeceği, bu nedenle Kurt Deresi suyunun kesin olarak yüzde kaçının kullanıldığı süre boyunca derivasyon kanalına yönlendirildiğinin belli olmadığı, kullanıldığı süre ve bu süre içinde derivasyon kanalından akmış olan suyun ortalama debi değeri bilinse dahi davalı şirketlerin üretimlerine olan katkısını hesaplamanın güç olduğu, davalıların HES’lerinin kurulu olduğu İkizdere'nin ...’nin büyük akarsuları arasında 78,4 km uzunluğu ile en uzun ve havza genişliği yönünden Fırtına deresinden sonra ikinci en geniş beslenme sahası olan akarsu olup, derivasyon kanalının aktığı Kiraçin deresinin İkizdere’nin kaynağına yakın olup onlarca kolundan biri olduğu, bu nedenle davalı şirketlerin santrallerinin üretimlerindeki değişimlerinin nedeninin sadece dava konusu derivasyon kanalının İkizdere’nin debi rejimine olan katkısının etkisiyle açıklamanın ve analiz edip hesaplamanın zor olup, geniş bir havzaya sahip olan ve pek çok akarsu tarafından beslenen İkizdere’nin debi rejimini etkileyebilecek birçok hidrolojik şartların olduğu, kullanım süresi ve ortalama debi değeri belirsiz bir derivasyon kanalının etkisini ve katkısını, büyük bir beslenme alanı olan İkizdere üzerine kurulu davalı şirket santrallerinin üretim verilerine bakarak analiz etmenin gerçeği yansıtmayacağı, bu nedenle, derivasyon kanalının varlığı nedeniyle davacının üretim kaybı yaşayıp yaşamadığının ve yaşadıysa miktarının tespitinin davalı şirketlerin enerji üretim verilerini analiz ederek saptayıp hesaplamanın anlamsız ve doğru sonucu vermekten uzak olacağı gibi aynı gerekçelerle, derivasyon kanalının etkisi nedeniyle davacının üretim kaybı yaşayıp yaşamadığının ve yaşadıysa miktarının tespiti için doğrudan doğruya davacı şirketin Uzundere II tesisinin enerji üretim verilerini analiz ederek hesaplama yapmanın doğru yol olacağı, bu bağlamda, davacının Uzundere II santralinin yıllık enerji üretim verilerinin yapılan analizleri sonucu derivasyon kanalının öncesi ve sonrası değerlerin stabil olup derivasyon kanalı nedeniyle su debisi kaynaklı bir etkinin görülmediği, sonuç olarak; derivasyon kanalının kullanım süresinin, bu süre içinde kanaldan akan suyun ortalama debisinin belirsizliği nedeniyle davacının gelir kaybının hesabına dayanak olabilecek verilerin mevcut ve hesaplanabilir olmadığı ve zaten yapılan analizler sonrası davacı şirketin enerji üretim verilerine derivasyon kanalı sebebiyle su debisi kaynaklı bir etkinin de görülmemiş olduğu hususlarının bilirkişilerce tespit edilmiş olması ve tespit edilen teknik hususlar değerlendirildiğinde davacının, davalılara karşı açtığı işbu davada ileri sürdüğü davacı şirket tarafından işletilen Çataldere I, II ve III hidroelektrik santrallerinin faydalandığı İncesu Deresi yatağına yapılan müdahaleler sonucu debinin azalması sonucu şirkete ait adı geçen santrallerde enerji üretim kaybı yaşandığı ve yapay yatağın aktığı derede bulunan davalılara ait HES Santrallerinin davacı şirketin kullanması gereken suyu kullanarak menfaat sağladıkları ve bu şekilde zenginleşerek davacı şirketi zarara uğrattıkları iddiasıyla açtığı sebepsiz zenginleşmeye dayalı alacak davasının ispatlanamadığı, derivasyon kanalının kullanım süresinin, bu süre içinde kanaldan akan suyun ortalama debisinin belirsizliği nedeniyle davacının gelir kaybının hesabına dayanak olabilecek verilerin mevcut ve hesaplanabilir olmadığı gibi davacı şirketin enerji üretim verilerine derivasyon kanalı sebebiyle su debisi kaynaklı bir etkinin de görülmemiş olduğunun tespiti karşısında, davacı tarafça davalı şirketlere karşı açılan işbu davanın yerinde olmaması nedeniyle reddine karar vermek gerekmekle, aşağıdaki şekilde hüküm fıkrası oluşturulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacının yerinde görülmeyen davasının REDDİNE,
2-Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 427,60-TL karar ve ilam harcının davacı tarafça peşin harç olarak yatırılan 170,78-TL harçtan mahsup edilmesi sonucu kalan 256,82-TL eksik harcın davacıdan tahsili ile Hazineye gelir kaydına,
3-Davacı tarafından işbu davada yapılan yargılama giderleri ile ... Asliye Hukuk Mahkemesinin 2018/44 D.İş sayılı tespit dosyasında yapılan giderlerin davacı üzerinde bırakılmasına,
4-Davalı taraflar davada kendilerini vekille temsil ettirmiş olduklarından Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 10.000,00-TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalı taraflara ödenmesine,
5-Davalı ...Doğal Elektrik Üretimi Anonim Şirketi tarafından yapılan toplam 78,70-TL, Laskar Enerji Üretim Pazarlama Anonim Şirketi tarafından yapılan toplam 6,40-TL, Sanko Enerji San.ve Tic. A.Ş tarafından yapılan toplam 6,40-TL vekalet harç giderlerinin davacıdan tahsili ile anılan davalılara ödenmesine,
6-Davanın açılış tarihi itibariyle ticari uyuşmazlıklarda dava şartı niteliğindeki zorunlu arabuluculuk yolunun henüz yürürlükte olmaması nedeniyle, bu konuda yapılan bir yargılama gideri bulunmadığından bu konuda bir karar verilmesine yer olmadığına,
7-Taraflarca yatırılan gider avanslarından kullanılmayan kısmın karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,
Dair; davacı vekili ile davalı ...Doğal Elektrik A.Ş Vekilinin yüzüne karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık süre içerisinde ...BAM'da İstinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 07/05/2024