T.C. ANKARA 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
Yargılama Yapmaya ve Hüküm Vermeye Yetkili
ANKARA 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2024/494 Esas
KARAR NO : 2025/162
BAŞKAN : ... ...
ÜYE : ... ...
ÜYE : ... ...
KATİP : ... ...
ASIL DAVA:
DAVACI : ... - ....
VEKİLİ : Av. ... - ...
DAVALI : ... - ...
VEKİLLERİ : Av. ... -....
Av. ... -
Av. ... - ....
Av. ... -....
DAVA : Alacak
DAVA TARİHİ : 25/06/2010
BİRLEŞEN (.... ESASINDA KAYITLI İKEN) DAVA:
DAVACI : ... - ...
VEKİLLERİ : Av. ... - ....
Av. ... -
Av. ... - ....
Av. ... - ....
DAVALILAR : 1-... - ....
VEKİLİ : Av. ... - ...
: 2-... (TCKN:...) - ....
3- ... - ...
VEKİLİ : Av. ... -....
DAVA : İtirazın İptali
DAVA TARİHİ : 17/12/2010
KARAR TARİHİ : 11/03/2025
YAZIM TARİHİ : 03/04/2025
DAVA:
Asıl dava dosyasında:
Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında 04/01/2008 tarihli 5 yıl süreli “Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi” ile “Protokol” imzalandığını; Sözleşme ve Protokol’e göre, müvekkili davacı şirketin, davalı ... Şirketinin dağıtıcı lisansında yer alan akaryakıtı, davalıdan satın almayı ve 3. kişilere satmayı; davalının ise, davacı şirketin ... marka ve logosu altında işletmesi ve istasyon üzerinde davalı lehine intifa hakkı tesis etmesi karşılığında 400.000,00 USD+KDV bedeli, davacıya ödemeyi ve kurumsal kimlik sağlamayı taahhüt ettiğini; Protokol m.4.2.4 gereğince, 400.000,00 USD'lik hibenin, Protokolün 4.2.3 maddesi uyarınca iki taksit halinde ödeneceğinin; ilk taksitin (350.000,00 USD) davalı lehine intifa hakkı tesis edilmesini takiben, ikinci taksitin (50.000,00 USD) ise, istasyona ait bayilik lisansının ... tarafından çıkarıldığı ve bayinin fiilen istasyon pompa satışına başladığı tarihi takiben ödeneceğinin kararlaştırıldığını; davalının, davacının ekonomik darboğazını bilerek bayilik vermeyi kabul ettiğini; müvekkili şirketin, davalı lehine 15 yıl süreli intifa hakkını tesis ettiğini; Protokol 4.2.4 uyarınca, ...'nin istasyona uygulanacak kurumsal kimlik uygulamasını yaptıracağını ve yapım bedelini karşılayacağını kabul ve taahhüt ettiğini; fiilen akaryakıt satışına ancak kurumsal kimlik uygulaması yapıldıktan sonra başlanabileceğini; davalı tarafından edimlerin yerine gelmediğini; bu sebeple, müvekkili aleyhine tesis edilen 15 yıllık intifa hakkının 5 yıl ile sınırlandırılmasına; taraflar arasında akdedilen 04/01/2008 tarihli sözleşme ve protokol hükümleri uyarınca davalı ...'ün edimlerini yerine getirmekte geciktiğinin tespitine; davalının kusuru ile müvekkilinin satış yapamaması nedeniyle uğranılan kâr kaybının telafisi amacıyla fazlaya ilişkin hak ve talepleri saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL'nin davalıdan tahsil edilerek dava tarihinden itibaren işleyecek reeskont faizi ile birlikte müvekkiline verilmesine; ....Noterliği'nin 10/05/2010 tarihinde ... yevmiye numarası ile çekilen ihtarnamede müvekkilinden istenilen 409.887,00 TL tutarındaki ticarî faizin 325.000,00 USD tutarındaki kâr kaybının ve 200.000,00 USD cezaî şartın haksızlığının tespitine; karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Birleşen davada:
Davacı vekili, dava dilekçesinde kısaca; davalının, sözleşme ve protokol hükümlerini ihlâl ettiğini; ihtarnameye karşın edimlerini yerine getirmeyerek mal alımını yapmadığını ve istasyonu faaliyete geçirmediğini, bu nedenle sözleşme, protokol ve eklerinin feshedildiğini; davalı şirket ve kefiller hakkında .... E. sayılı takip dosyasından takibe geçildiğini ve itiraz nedeniyle takibin durduğunu; bu sebeple, haksız yapılan itirazın iptali ile %40'dan az olmamak üzere icra inkâr tazminatına karar verilmesini, talep ve dava etmiştir.
YANIT:
Asıl davada:
Davalı yanıt dilekçesinde kısaca; müvekkili şirket tarafından davalıya toplam 409.887,00 USD bayilik hizmet bedeli ödendiğini; belirtilen bayilik hizmet bedelinin borçlu bayinin yıllık satmayı taahhüt etmiş olduğu akaryakıt m³'nün intifa süresi boyunca gerçekleştirilmesi halinde şirketin elde edeceği kâr oranı dikkate alınarak yatırım maliyeti olarak belirlendiğini ve bayiye ödendiğini; davacının, 04/02/2008 tarihinde satışa başlamayı kabul ve taahhüt etmesine rağmen taahhüdünü yerine getirmediğinin tespit edildiğini; bayiye 15/01/2010 ve 16/04/2010 tarihlerinde gönderilen ihtarnameler ile sözleşme ve protokol ihlâllerinin giderilmesinin ihtar edildiğini, bayi tarafından girişim yapılmadığını; ....D.İş sayılı dosyası ile 27/05/2010 tarihinde yapılan keşif ile davaya konu yerde akaryakıt satışının yapılmadığının tespit edildiğini, bu nedenle sözleşme ve protokolün feshedildiğini; davacının üzerine düşen yükümlülüklerini yerine getirmeyerek kurumsal kimlik giydirmesinin gecikmesine kendisinin sebep olduğunu, istasyonun kurumsal kimliklerinin tamamlanarak teslim edilmesinden sonra da mal alımının yapılmadığını; kurumsal kimliğin dağıtım şirketinin renk ve logolarını temsil ettiğini ve bu kimliğin yapılmış olup olmamasının akaryakıt satışına engel teşkil etmediğini; 25/06/2009 tarihinde kurumsal kimlik giydirme teslim tutanağı ile davacı ve müvekkili kurum yetkililerince imzalanarak davacı kuruma teslim edildiğini, davacının bu hususun tamamlanmasından sonra da mal alımını yapmadığını; davacının, intifa konusu yerin maliki konumunda olmaması nedeniyle intifa sözleşmesinin de tarafı olmadığını; bu nedenle, davanın reddini istemiştir.
Birleşen davada:
Davalı şirket vekili yanıt dilekçesinde öz olarak; asıl davadaki iddialarını dile getirerek, müvekkili tarafından protokol ve sözleşme uyarınca toplamda KDV dâhil 409.887 USD bayilik hizmet bedelinin ödendiğini, davacının mal alımı yapmadığını, ihtarnameler keşide edildiğini ve .... D.İş dosyasından akaryakıt satışının yapılmadığının tespit edildiğini, kurumsal kimliğin dağıtım şirketinin renk ve logolarını temsil ettiğini, bu kimliğin yapılmış olup olmamasının akaryakıt satışına engel olmadığını, 25/06/2009 tarihinde kurumsal kimlik giydirme teslim tutanağının taraflarca imzalandığını ve davacıya teslim edildiğini, ancak davacının bahane olarak ileri sürdüğü bu hususun tamamlanmasına rağmen mal alımı yapmadığını ve bu nedenlerle davanın reddini, istemiştir.
Birleşen davada ... ve ... yanıt dilekçelerinde, davacının haksız ve kusurlu olarak sözleşmeyi feshettiğini ve davanın reddi gerektiğini, savunmuştur.
DELİLLER :
1-04/01/2008 tarihli "Akaryakıt Bayilik Sözleşme"si ve ekleri,
2-04/01/2008 tarihli "Protokol" ve ekleri,
3-04/01/2008 tarihli "Kefaletname",
4-....D.İş dosyası,
5-İhtarnameler,
6-Bilirkişi görüşü,
7-Tüm dosya münderecatı,
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE HUKUKÎ NİTELENDİRME :
Asıl dava dosyası, davacı ile davalı arasındaki 04/01/2008 tarihli sözleşme, protokol ve ekleri kapsamında, sözleşmenin haksız feshedildiğinin tespiti ile 15 yıl süreli kurulan intifa hakkının 5 yıl ile sınırlandırılması, kâr kaybı, menfi tespit taleplerine yöneliktir. Birleşen dava dosyası ise davacı ... tarafından davalı şirket ve kefillerine karşı açılan sözleşme kapsamındaki bayilik bedeli, cezaî şart ve mahrum kalınan kâr ile işlemiş faiz istemlerine ilişkin girişilen icra takibine yapılan itirazın iptali istemlerine, ilişkindir.
Davacı "..." ile Davalı "... Limited Şirketi" arasında 04/01/2008 tarihli (5) yıl süreli "Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi" ile "Protokol" düzenlendiği ve aynı tarihte ... ve ...'in imzası bulunan "Kefaletname" alındığı, konusunda ihtilâf bulunmamaktadır.
Birleşen dava; sözleşme, protokol ve kefaletname ile ihtarnamelerden doğduğu iddia olunan alacağın tahsili amacıyla başlatılan takibe itiraz edilen alacaklının alacağının varlığını genel hükümlere dayanarak ispat suretiyle itirazın iptaline ilişkindir (İİK m.67)... E. sayılı takip dosyasından; davalı borçlular hakkında:
110.039,36 TL 93.230 USD bayilik bedeli
59.813,18 TL işlemiş faiz
75.543,30 TL 63.000 USD bayilik bedeli
37.854,44 TL işlemiş faiz
306.010,00 TL 200.000 USD cezaî şart
10.313,13 TL işlemiş faiz
497.315,00 TL 325.000 USD mahrum kalınan kâr
16.758,83 TL işlemiş faiz
1.113.677,24 TL alacağın tahsili istemiyle takip yapıldığı; borçluların, borca ve feri'lerine itiraz ettiği ve takibin durduğu; 17/12/2010 tarihi itibariyle açılan mezkûr itirazın iptali davasının süresinde olduğu, görülmektedir.
Uyuşmazlık, yanlar arasındaki sözleşme, protokol ve kefaletname kapsamında edimlerin yerine gelip gelmediği; feshin haklı olup olmadığı ve buna bağlı olarak yanların talep edebilecekleri alacak kalemleri ile miktarları, birleşen davada itirazın haklı olup olmadığı ile tazminat istemleri noktasında toplanmaktadır.
Taraf vekillerinin/tarafların iradeleri tutanaklara yansıtılmış, tüm belge ve deliller toplanmış, bilirkişi görüşü alınmıştır.
Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 1.maddesiyle, Bayi (...), ...'nin dağıtıcı lisansında yer alan akaryakıtı kendi bayilik lisansına istinaden ...'den satın almayı ve 3. kişilere satmayı kabul ve taahhüt etmiştir.
Yanlar arasında aynı tarihli bir protokol düzenlenmiştir. Protokol m.4.1.2.1'de; 15 yıl süre ile intifa hakkı tesisi taahhüt edilmiştir. .... parsel iken mükerrer kayıt nedeniyle 102/208 parsel olan ve bilahare ifraz görerek .... parsel olan taşınmazda, "..." ile "... Limited Şirketi" arasında 15 yıl süre ile 248.074,00 YTL tutarlı "İntifa Hakkı Sözleşmesi" düzenlendiği, gelen tapu kaydından görülmüştür. Protokol m.4.1.3.1'de, 500.000,00 YTL bedelli üst sınır ipoteği verilmesi belirlenmiştir. Protokol'ün m.4.2 maddesi "... Limited Şirketi"nin hak, yükümlülük ve taahhütlerini düzenlemektedir. Buna göre:
Protokol m.4.2.1'de; "..., marka ve işaretlerini istasyona uygulayarak gerekli olan akaryakıtın yürürlükte olan vade ve iskonto üzerinden bayiye temin etmeyi taahhüt eder."
Protokol m.4.2.2'de; "..., bayinin sözleşme konusu istasyonu, ... marka ve logosu altında işletmesi ve istasyon üzerinde ... lehine intifa hakkı tesis etmesi karşılığında toplam 400.000,00 USD+KDV bedeli bayiye ödemeyi kabul ve taahhüt eder".
Protokol m.4.2.3'de; "..., işbu protokol konusu bedeli 2 taksit halinde bayiye öder. Birinci taksit (350.000 USD), ... lehine intifa hakkı tesis edilmesi ve bayilik teminatı olarak 500.000 YTL tutarında ipoteğin ...'ye verilmesini müteakiben ödenir. İkinci taksit (50.000 USD) istasyona ait bayilik lisansının ... tarafından çıktığı ve bayinin fiilen istasyon pompa satışına başladığı tarihi müteakip ödenir".
Protokol m.4.2.4'de ise; "..., işbu Protokol konusu bedel için bayiye ödeyeceği meblağa ilaveten, istasyona uygulanacak kurumsal kimlik uygulamasını yaptıracağını ve yapım bedelini de karşılayacağını kabul ve taahhüt eder. Bayi ilave uygulamaları, masrafını kendisi karşılamak ve ...'nin kurumsal kimlik projesine uygun olmak şartıyla yaptırmakta serbesttir".
Protokol m.4.1.6.3.1'de; "taraflarca imzalanmış bulunan Bayilik Sözleşmesi ve Bayilik Sözleşmesine ilave olarak imza edilen işbu Protokol dâhil diğer tüm sözleşme hükümlerinin Bayi tarafından ihlâl edilmesi halinde Bayi, ...'ye 200.000 ABD tutarında ceza-i şart ödemeyi kabul, beyan ve taahhüt eder" denilmiş, ayrıca protokolün 9.1 maddesinde, "İşbu Protokol ve/veya buna uygun olarak akdedilmiş yıllık Bayilik Sözleşmesinin ... tarafından tek taraflı ve haklı sebeplerle feshi halinde Bayi, m.9.1.1'e göre, "Ödeme tarihindeki ... döviz satış kuru üzerinden 200.000 ABD Doları karşılığı Yeni Türk Lirasını cezai şart olarak ...'ye ödemeyi, beyan, kabul ve taahhüt eder." hükmü konulmuştur. Protokol'ün 6.maddesinde, "İşbu Protokol ile Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi hükümleri arasında açık bir çelişki bulunması halinde Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi hükümleri uygulanır" denilmiştir. Protokol 4.1.4 maddesinde de, Protokol'ün imza tarihinden itibaren azami bir ay içerisinde akaryakıt satışına başlanması taahhüt edilmiştir.
Asıl davada, talepler şöyledir:
A) 15 yıllık intifa hakkının 5 yıl ile sınırlandırılması,
B) Taraflar arasında akdedilen 04/01/2008 tarihli sözleşme ve protokol hükümleri uyarınca davalı ...'ün edimlerini yerine getirmekte geciktiğinin tespiti,
C) Davalının kusuru ile müvekkilinin satış yapamaması nedeniyle uğranılan kâr kaybının telafisi amacıyla fazlaya ilişkin hak ve talepleri saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL'nin davalıdan tahsili,
D) ....Noterliği'nin 10/05/2010 tarihinde ... yevmiye numarası ile çekilen ihtarnamede müvekkilinden istenilen 409.887,00 TL tutarındaki ticarî faizin 325.000,00 USD tutarındaki kâr kaybının ve 200.000,00 USD cezaî şartın haksızlığının tespiti,
İstenilmektedir. Bu taleplerden, (D) bendinde yazılı olana ilişkin eksik nispî harcı yatırılmadığı için 31/03/2011 tarihli duruşmada tanınan kesin süreye karşın harcın ikmal edilmemesi sebebiyle 18/10/2016 tarihinde; (A) bendindeki istem yönünden ise çıkarılan davetiye ile tanınan iki haftalık kesin süre içinde eksik harcın ikmal olunmaması nedeniyle 14/03/2017 tarihlerinde dosyanın taleplere ilişkin kısımları için işlemden kaldırılmasına karar verildiği ve yasal üç aylık sürede yenilenmediği görüldüğünden, her iki talep yönünden açılan davanın HMK m.150/(5) gereğince açılmamış sayılmasına karar verilmelidir. Dolayısıyla asıl davada edimlerin yerine gelip gelmediği ve davacı yönünden kâr kaybı isteminin yerinde olup olmadığı irdelenecektir.
Taraflar arasındaki sözleşme ve protokol hükümleri onlar açısından bağlayıcıdır. Sözleşme hükümleri imzalayanlar için normatif bir alan meydana getirirler ve onlar yönünden yasa gücündedir. Protokol 4.1.4 maddesinde de, protokolün imza tarihinden itibaren azami bir ay içerisinde akaryakıt satışına başlanması taahhüt edilmiştir. Asıl davada davacı/bayi, ...'nin kurumsal kimlik uygulamasını yaptırmaması nedeniyle akaryakıt satışına başlanmadığını iddia etmiştir. Protokol'ün 4.2.4 maddesinde: "..., işbu protokol konusu bedel için bayiye ödeyeceği meblağa ilaveten, istasyona uygulanacak kurumsal kimlik uygulamasını yaptıracağını ve yapım bedelini de karşılayacağını kabul ve taahhüt eder. Bayi ilave uygulamaları, masrafını kendisi karşılamak ve ...'nin kurumsal kimlik projesine uygun olmak şartıyla yaptırmakta serbesttir" denilmiştir. Bu maddede, kurumsal kimlik yapılması, akaryakıt satışı için ön şart değildir. Bu sebeple, davacı bayinin iddiası yerinde değildir. ... Noterliğinin 16/01/2009 tarih ve .... yevmiye sayılı ihtarnamede fiili akaryakıt satışına başlanmasını istemiş, 09/04/2009 tarih ve 1332 sayılı yazıda 31/03/2009 tarihi itibariyle akaryakıt alımına 386 gün geciktiğini bildirdiği, .... Noterliğinin 16/04/2010 tarih ve... yevmiye sayılı ihtarnamede istasyonun faal hâle getirilmediğini ihtar ettiği ve .... Noterliğinin 10/05/2010 tarih ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesiyle de akaryakıt bayilik sözleşmesini ve protokolü feshettiğini bildirmiştir. Yapılan açıklamalardan, dosyadaki bilgi ve belgelerden, sözleşme ve protokol hükümlerinden asıl davada davacı bayinin sözleşme hükümlerine uymadığı ve protokolün imzalandığı 04/01/2008 tarihini takiben 1 aylık sürede akaryakıt alımına başlayamadığı (protokol m.4.1.4) anlaşılmış ve sözleşme ile protokolün ... tarafından feshinin haklı olduğu kanaatine varılmıştır. Aksine yazılan bilirkişi görüşleri dosyaya uyumlu bulunmamaktadır. Feshin haklı olduğunun kabulü doğrultusunda, asıl davadaki kâr kaybı isteminin reddi gerekmiştir.
Birleşen dava dosyası yönünden:
Birleşen dava itirazın iptaline ilişkindir. İcra takibinde; bayilik bedeli, cezaî şart ve mahrum kalınan kâr ve işlemiş faizleri takip konusu edilmiştir. Protokolün 9'uncu maddesi feshin sonuçlarına ilişkindir. 9.1.1 maddesinde: "Ödeme tarihindeki ... döviz satış kuru üzerinden 200.000 ABD Doları karşılığı Yeni Türk Lirasını cezaî şart olarak ...'ye ödemeyi, beyan, kabul ve taahhüt eder." hükmü konulmuştur. Protokolün 9.1.3 maddesinde: "...bayilik hizmet bedeli tutarını ...'den aldığı günden ödeme tarihine kadar olan sürede belirlenen faiz oranı üzerinden ...'ye derhal, nakden ve def'aten ödeyeceğini, beyan, kabul ve taahhüt eder" denilmiştir. Protokolün 9.1.6 maddesinde de: "...'nin uğrayacağı kâr mahrumiyeti dâhil sair zarar ve ziyanın tazminini talep etme hakkının saklı olduğunu, beyan kabul ve taahhüt eder" şeklindedir. Dolayısıyla, cezaî şartın yanı sıra bayilik hizmet bedeli ile kâr mahrumiyeti de talep edilebilecektir.
Bu doğrultuda yapılan tetkikte: ...'nin, 26/12/2007 tarihli çekle 93.230 USD ve banka hesabından 25/02/2008 tarihinde 63.000 USD ödediği anlaşılmıştır. Bu tutar ile 200.000,00 USD cezaî şart tutarı yönünden talepte haklılık vardır.
...'nin, taraflar arasındaki sözleşme ve protokolü .... Noterliğinin 10/05/2010 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarname ile feshedip bayilik hizmet bedelinin iadesini de talep ettiğinden ve ihtarnamenin tebliğ tarihi olan 14/05/2010 tarihinden itibaren tanınan 15 günlük sürenin bitim tarihi olan 31/05/2010 tarihinde temerrütün oluştuğu belirlenmiştir. 200.000,00 USD cezaî şart tutarı yönünden bu temerrüt tarihine göre hesaplama yapılmalıdır. 200.000x1.5589= 311.780,00 TL bulunur. Protokolün 9.1.1 maddesine göre döviz yönünden yapılacak hesaplama ödeme tarihindeki ... döviz satış kuru üzerinden yapılacaktır. Buna göre: 93.230x1.1803= 110.039,37 TL ile 63.000x1.2052= 75.927,60 TL tutarlı icra takibinden kısmen fazla olduğundan taleple bağlı kalınarak icra takibindeki tutarlar hesaba esas alınmalıdır. Bu tutarların işlemiş faizleri ise şöyledir.
26/12/2007 ile en son temerrüt tarihi olan 31/05/2010 arasında avans faiz oranları şu şekildedir.
26/12/2007-27/12/2007 tarihinde 2 gün için %29,
28/12/2007-08/04/2009 arasında 467gün için %27
09/04/2009-11/06/2009 arasında 63 gün için %20
12/06/2009-21/12/2009 arasında 192 gün için %19
22/12/2009-04/08/2010 arasında 225 gün için %16
Oranları vardır.
Bayilik hizmet bedeli yönünden:
110.039,36 TL bayilik hizmet bedeli ödemesinin 26/12/2007 tarihinden 04/08/2010 icra takip tarihine kadar işlemiş faizinin; (110.039,36X2/365X29/100=) 174,85 TL + (110.039,36X467/365X27/100=) 38.013,32 TL + (110.039,36X63/365X20/100=) 3.798,62 TL + (110.039,36X192/365X19/100=) 10.997,91 TL + (110.039,36X225/365X16/100=) 10.853,20 TL = 63.837,90 TL bulunur. İcra takibinde ise 59.813,18 TL istenmekle taleple bağlı karar verilmelidir.
75.927,60 TL bayilik hizmet bedeli ödemesinin 25/02/2008 tarihinden 04/08/2010 icra takip tarihine kadar işlemiş faizinin; (75.927,60X408/365X27/100=) 22.915,57 TL + (75.927,60X63/365X20/100=) 2.621.06 TL + (75.927,60X192/365X19/100=) 7.588,60 TL + (75.927,60X225/365X16/100=) 7.488,75 TL = 40.613,98 TL bulunur. İcra takibinde ise 37.854, 44 TL istenmekle taleple bağlı karar verilmelidir.
311.780,00 TL cezaî şart talebinin 31/05/2010 temerrüt tarihinden 04/08/2010 icra takip tarihine kadar işlemiş faizinin; (311.780,00x65/365x16/100=) 8.720,04 TL olduğu belirlenmiştir. Bu tutarlar dikkate alınarak karar verilmelidir.
Kâr mahrumiyeti ise hesaplanmalıdır. Bu nedenle bilirkişilerden rapor alınmıştır. Bilirkişiler ....'ın 26/10/2018 tarihli ek raporunda; kâr mahrumiyetini (1200/365x823 gün:2700 metreküpx120 USD=) 324.000,00 USD bulmuştur. Dosyadaki bilgi ve belgelere göre, protokolün 4.1.4 maddesine göre, protokolün imza tarihinden itibaren azami bir ay içerisinde akaryakıt satışına başlanması taahhüt edilmiştir. İmza tarihi 04/01/2008 tarihidir. Bu durumda 04/02/2008 tarihinde satış başlamalıdır. Fesih tarihi ise 10/05/2010'dur. Bu iki tarih arasında (826) gün vardır. Dosyadaki taahhüde göre yılda 1.200 m³ürün taahhüt edilmiştir. Her m³'te 120 USD tutarı, bilirkişilerce uygun bulmuştur. Buna göre (826/365x1200 m³x120 USD=) 325.873,97 USD bulunur. Bu tutar icra takibinde istenen tutardan fazla olup, taleple bağlı kalınarak 325.000,00 USD alınmalıdır. Bu hesaplama da yukarıdakiler gibi yeniden bilirkişi incelemesi gerektirmediğinden Mahkememiz heyetince yapılmıştır. 325.000,00 USD kâr yoksunluğunun temerrüt tarihi olan 31/05/2010 tarihi itibariyle (325.000x1.5589=) 506.642,50 TL bulunur ve taleple bağlı kalınarak icra takibindeki 497.315,00 TL'nin esas alınarak işlemiş faiz hesabının yapılması gerekir. Buna göre, 497.315,00 TL kâr yoksunluğu talebinin 31/05/2010 temerrüt tarihinden 04/08/2010 icra takip tarihine kadar işlemiş faizinin; (497.315,00x65/365x16/100=) 14.170,07 TL olduğu belirlenmiştir. Bu tutar dikkate alınarak karar verilmelidir.
Dosyada yer alan "Kefaletname"den, ... ile ...'in 400.000,00 USD'ye kadar sorumlu oldukları anlaşılmaktadır. O halde kefillerin sorumlulukları 400.000,00 USD ile sınırlı olmak üzere karar verilmelidir. Kefiller temerrüte düşürülmemişlerdir. 400.000,00 USD'nin icra takip tarihi olan 04/08/2010 itibariyle (400.000 USDx 1,4934=) 597.360,00 TL ile sorumlu tutulmalıdırlar.
Sonuç itibariyle, birleşen dava yönünden davanın kısmen kabulüne ve fazlaya ilişkin kısım yönünden davanın reddine karar verilmelidir.
Somut olayda, uyuşmazlık sözleşmenin ihlâlinden kaynaklanmakta olup, alacak 'likit' olduğundan, davacının icra inkâr tazminatı talebi yerinde görülmüştür.
Red edilen kısım yönünden ise kötüniyet sübut bulmamıştır. Bu nedenle, davalının kötü niyet tazminatı isteminin reddine karar verilmelidir.
Yukarıda açıklanan yasal ve hukuksal olgu göz önüne alınarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlere, kararın dayandığı yasal ve hukuksal gerekçeye, dosyadaki kanıtlara ve Kurul'un takdirine göre;
1.-Asıl dava dosyası yönünden;
A) 15 yıllık intifa hakkının 5 yıl ile sınırlandırılmasına ilişkin istem yönünden 28/12/2016 tarihli duruşma dışı ara kararı ile nispi harcın tanınan iki haftalık kesin süre içinde ikmal edilmemiş olması sebebiyle 14/03/2017 tarihli oturumda bu talep yönünden dosyanın "işlemden kaldırılmasına" karar verildiği ve yasal üç aylık süre içinde yenilenmediği gözlendiğinden, HMK m.150/5 uyarınca "AÇILMAMIŞ SAYILMASINA",
B) ....Noterliği'nin 10/05/2010 tarihinde ... yevmiye numarası ile çekilen ihtarnamede istenilen 409.887,00 TL tutarındaki ticarî faizin 325.000,00 USD tutarındaki kâr kaybının ve 200.000,00 USD cezai şartın haksızlığının tespitine ilişkin menfi tespit istemi yönünden 31/03/2011 tarihli duruşmada verilen kesin süreye rağmen nispi harcın ikmal edilmemiş olması sebebiyle 18/10/2016 tarihli oturumda bu talepler yönünden dosyanın "işlemden kaldırılmasına" karar verildiği ve yasal üç aylık süre içinde yenilenmediği gözlendiğinden, HMK m.150/5 uyarınca "AÇILMAMIŞ SAYILMASINA",
C) Davalı hakkında açılan; edimlerini yerine getirmekte geciktiğinin tespiti ile kâr kaybı istemi yönündeki davanın reddine,
2.-Birleşen .... sayılı dosyası yönünden:
A.-Davanın, kısmen kabulü ile,
Davalıların .... E. sayılı takip dosyasından, vaki itirazının (Davalı kefiller ... ve ...'in 597.360,00 TL ile sorumlu olmaları kaydıyla);
110.039,36 TL 93.230 USD bayilik bedeli
59.813,18 TL işlemiş faiz
75.543,30 TL 63.000 USD bayilik bedeli
37.854,44 TL işlemiş faiz
306.010,00 TL 200.000 USD cezaî şart
8.720,04 TL işlemiş faiz
497.315,00 TL 325.000 USD mahrum kalınan kar
14.170,07 TL işlemiş faiz
1.109.465,39 TL alacak yönünden iptaline ve takibin devamına; asıl alacağa, takip tarihinden itibaren yıllık %15 ve değişen oranlarda avans faizi uygulanmasına,
Fazlaya ilişkin istemlerin reddine,
B.-Kabul edilen miktar üzerinden % 40 oranında hesaplanan 443.786,16 TL ’icra inkar tazminatı tutarının davalılardan tahsili ile (Davalı kefiller ... ve ...'in 238.944,00 TL ile sorumlu olmaları kaydıyla) davacıya verilmesine,
C.-Davalının, yasal koşulları bulunmayan kötü niyet tazminatı isteminin reddine,
Şeklinde, yapılan yargılama sonucu 22/12/2020 tarihinde verilen karar, birleşen davada davalılar müşterek vekilince istinaf yoluna götürülmesi üzerine,
..., sayılı 24/05/2024 tarihli ilamı ile;
UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR:
Uyuşmazlık, birleşen davada davacının sözleşmeyi haklı nedenle feshedip etmediği, takip talebinde talep edilen bayilik bedeli, cezai şart, mahrum kalınan kar taleplerinin yerinde olup olmadığı, icra inkar talebi yönünden alacağın likid olup olmadığı ve işlemiş faiz talebi ile birlikte toplam alacak üzerinden icra inkar tazminatına karar verilip verilemeyeceğine ilişkindir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Asıl dava, bayilik sözleşmesinin haksız feshedildiği iddiasına dayalı intifa hakkının sınırlandırılması, kar kaybı alacağı ile menfi tespit, birleşen dava bayilik sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiği iddiasına dayalı bayilik bedeli, cezai şart ve kar mahrumiyeti alacağının tahsili için başlatılan icra takibine karşı itirazın iptali istemine ilişkindir.
İnceleme, 6100 sayılı HMK’nin 355. maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle sınırlı, ancak kamu düzenine ilişkin nedenler resen göz önünde tutularak yapılmıştır.
Asıl davada davacı/birleşen davada davalı ... ile asıl davada davalı/birleşen davada davacı ... Limited Şirketi arasında 04/01/2008 tarihli 5 yıl süreli akaryakıt bayilik sözleşmesi ile protokol düzenlendiği ve aynı tarihte birleşen davada davalılar ... ve ...'in kefaletname imzaladığı görülmüştür.
Dayanak .... E. sayılı takip dosyasının yapılan incelemesine göre; 04/08/2010 tarihinde asıl davada davalı/birleşen davada davacı ...Ş. Tarafından asıl davada davacı/birleşen davada davalı ... Nak. Ve Tic. Ltd. Şti. ile birleşen davada davalılar ..., ... aleyhine 110.039,36 TL( 93.230 USD) bayilik bedeli, 59.813,18 TL işlemiş faiz, 75.543,30 TL (63.000 USD) bayilik bedeli, 37.854,44 TL işlemiş faiz, 306.010,00 TL (200.000 USD) cezai şart, 10.313,13 TL işlemiş faiz, 497.315,00 TL (325.000 USD) mahrum kalınan kar, 16.758,83 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 1.113.677,24 TL alacağın tahsili istemiyle ilamsız takip başlatıldığı, borçluların takibe ve borca itiraz ettikleri görülmüştür.
Somut olayda; ... A.Ş. tarafından aynı sözleşme ilişkisine dayalı olarak sözleşmenin haklı nedenle feshedildiği iddiası ile dava dışı başka alacaklar için ... Nak. Ve Tic. Ltd. Şti. ve ... aleyhine .... Esas sayılı dosyası üzerinden itirazın iptali davasının açıldığı, ilgili davada alınan bilirkişi raporunda ... A.Ş.'nin sözleşmeyi feshetmesinin haklı olduğu yönünde görüş belirtildiği, mahkemece bilirkişi raporu hükme esas alınarak davanın kabulüne karar verildiği, kararın temyiz aşamasında olduğu anlaşılmıştır.
Bu durumda, 6100 sayılı HMK'nın 165/1. maddesi hükmü gereğince birbirlerine çelişkili kararlar verilmesine sebep olunarak hukuk güvenliği ilkesine de aykırılık teşkil etmemesi açısından ....Esas sayılı dosyasının bekletici mesele yapılması ve sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, bu husus üzerinde durulmadan eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmamış, davalıların istinaf itirazlarının kabulü ile HMK 353/1-a-6 maddesi uyarınca aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
Şeklindeki gerekçe ile birleşen dava yönünden mahkememiz kararı kaldırılmıştır.
Kaldırma kararı sonrasında yeniden taraf teşkili yapılmış, ..., sayılı 04/02/2016 tarihli ilamın yazılan müzekkereye verilen cevaba göre 28/01/2025 tarihinde kesinleştiği anlaşılmıştır.
Söz konusu ilam içeriğinin incelenmesinden, somut olayda; ... A.Ş. tarafından aynı sözleşme ilişkisine dayalı olarak sözleşmenin haklı nedenle feshedildiği iddiası ile dava dışı başka alacaklar için ... Nak. Ve Tic. Ltd. Şti. ve ... aleyhine .... Esas sayılı dosyası üzerinden itirazın iptali davasının açıldığı, ilgili davada alınan bilirkişi raporunda ... A.Ş.'nin sözleşmeyi feshetmesinin haklı olduğu yönünde görüş belirtildiği, mahkemece bilirkişi raporu hükme esas alınarak davanın kabulüne karar verildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere, mahkememizce verilen ilk kararda, birleşen davada davacı ... AŞ'nin sözleşmeyi feshetmekte haklı olduğu kabul edilmiş, .... esas sayılı dosyasında görülen davada da ... AŞ'nin mevcut davaya paralellik arz edecek şekilde sözleşmeyi fesihte haklı olduğu şeklinde tespit yapılarak verilen karar kesinleşmiş olmakla, mahkememizin önceki kararı ile söz konusu mahkemede verilen karar arasında çelişki olma olasılığı kalmamıştır.
Bu nedenlerle; birleşen dava yönünden önceki karardaki gerekçeye dayalı olarak yine kaldırma kararı sonrasında değişen fiili bir durum olmamakla, aynı hüküm, yine esas dava yönünden değişen bir durum olmamakla, önceki karardaki aynı hüküm kurulmak suretiyle esas ve birleşen dava yönünden aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
HÜKÜM: Nedenleri yukarıda açıklandığı üzere;
1.-Asıl dava dosyası yönünden;
A) 15 yıllık intifa hakkının 5 yıl ile sınırlandırılmasına ilişkin istem yönünden 28/12/2016 tarihli duruşma dışı ara kararı ile nispi harcın tanınan iki haftalık kesin süre içinde ikmal edilmemiş olması sebebiyle 14/03/2017 tarihli oturumda bu talep yönünden dosyanın "işlemden kaldırılmasına" karar verildiği ve yasal üç aylık süre içinde yenilenmediği gözlendiğinden, HMK m.150/5 uyarınca "AÇILMAMIŞ SAYILMASINA",
B) .... Noterliği'nin 10/05/2010 tarihinde ... yevmiye numarası ile çekilen ihtarnamede istenilen 409.887,00 TL tutarındaki ticarî faizin 325.000,00 USD tutarındaki kâr kaybının ve 200.000,00 USD cezai şartın haksızlığının tespitine ilişkin menfi tespit istemi yönünden 31/03/2011 tarihli duruşmada verilen kesin süreye rağmen nispi harcın ikmal edilmemiş olması sebebiyle 18/10/2016 tarihli oturumda bu talepler yönünden dosyanın "işlemden kaldırılmasına" karar verildiği ve yasal üç aylık süre içinde yenilenmediği gözlendiğinden, HMK m.150/5 uyarınca "AÇILMAMIŞ SAYILMASINA",
C) Davalı hakkında açılan; edimlerini yerine getirmekte geciktiğinin tespiti ile kâr kaybı istemi yönündeki davanın reddine,
2.-Birleşen .... sayılı dosyası yönünden:
A.-Davanın, kısmen kabulü ile,
Davalıların .... E. sayılı takip dosyasından, vaki itirazının (Davalı kefiller ... ve ...'in 597.360,00 TL ile sorumlu olmaları kaydıyla);
110.039,36 TL 93.230 USD bayilik bedeli
59.813,18 TL işlemiş faiz
75.543,30 TL 63.000 USD bayilik bedeli
37.854,44 TL işlemiş faiz
306.010,00 TL 200.000 USD cezaî şart
8.720,04 TL işlemiş faiz
497.315,00 TL 325.000 USD mahrum kalınan kar
14.170,07 TL işlemiş faiz
1.109.465,39 TL alacak yönünden iptaline ve takibin devamına; asıl alacağa, takip tarihinden itibaren yıllık %15 ve değişen oranlarda avans faizi uygulanmasına,
Fazlaya ilişkin istemlerin reddine,
B.-Kabul edilen miktar üzerinden % 40 oranında hesaplanan 443.786,16 TL ’icra inkar tazminatı tutarının davalılardan tahsili ile (Davalı kefiller ... ve ...'in 238.944,00 TL ile sorumlu olmaları kaydıyla) davacıya verilmesine,
C.-Davalının, yasal koşulları bulunmayan kötü niyet tazminatı isteminin reddine,
3-Asıl dava yönünden,
492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince,
Alınması gereken 615,40 TL harçtan, peşin alınan 148,50 TL harcın mahsubu ile bakiye 466,90 TL harcın davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
4-Asıl dava yönünden davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
5-Asıl dava yönünden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca, "Açılmamış Sayılmasına" karar verilen talepler yönünden, davalı yararına hesaplanan 30.000,00 TL maktû vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
6-Asıl dava yönünden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca, "Kâr Kaybı" yönünden verilen karar yönünden, davalı yararına hesaplanan 10.000,00 TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
7-Birleşen dava yönünden,
492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince,
Alınması gereken 75.787,58 TL harcın, peşin alınan 10.969,85 TL'den mahsubu ile bakiye 64.817,73 TL harç, harç tahsil müzekkeresi ile tahsil olduğundan bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,
8-Birleşen davada davacı tarafından yapılan 17,15 TL başvurma harcı ile 10.969,85 TL peşin harç toplamı 10.987,00 TL'nin davalılardan alınarak davacıya ödenmesine,
9-Birleşen dava yönünden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca, davacı yararına hesaplanan 167.325,15 TL nispî vekâlet ücretinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,
10-Birleşen dava yönünden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca, davalılar yararına hesaplanan 4.211,85 TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,
11-Birleşen davada davacı tarafından yapılan tebligat ve posta gideri 324,50 TL ve bilirkişi ücreti 2.550,00 TL olmak üzere toplam 2.874,50 TL yargılama giderinden davanın kabul ve red oranına göre takdiren 2.863,63 TL'sinin davalılardan alınarak davacıya ödenmesine, artan kısmın davacı üzerinde bırakılmasına,
12-HMK m.333/1 uyarınca harcanmayan gider avansının hüküm kesinleştiğinde ilgili tarafa iadesine,
Dair, Asıl davada davacı birleşen davada davalılar vekili Av. ...., Asıl davada davalı birleşen davada davacı vekili Av. ...'in yüzlerine karşı kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde .... Bölge Adliye Mahkemesinde İstinaf yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.11/03/2025
Başkan ...
¸e-imzalıdır.
Üye ...
¸e-imzalıdır.
Üye ...
¸e-imzalıdır.
Katip ...
¸e-imzalıdır.