T.C. Ankara Batı ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2025/132 Esas - 2025/461
T.C.
ANKARA BATI
ASLİYE TİCARET MAHKEMESİKARAR
TÜRK MİLLETİ ADINA
ESAS NO: 2025/132 Esas
KARAR NO: 2025/461
HAKİM:
KATİP:
DAVACI:
VEKİLİ:
DAVALI:
DAVA: Zayi Belgesi Verilmesi
DAVA TARİHİ: 28/02/2023
KARAR TARİHİ: 29/04/2025
K.YAZIM TARİHİ : 30/05/2025
Yukarıda tarafları yazılı davanın mahkememizce yapılan açık yargılaması sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA :
Davacı vekili; müvekkilinin laboratuvar uygulamaları alanında faaliyet gösterdiğini, ... adresinde bulunan işyerinde ... tarihinde yangın meydana geldiğini, işbu yangın sebebiyle şirkete ait ticari defterlerin de yandığı ve müvekkilinin büyük bir zarara uğradığını, müvekkilinin ticari işletmesinde bulunan resmi evraklar ve ticari defterlerin bu yangın sebebiyle zayi olması nedeniyle TTK m.82/d-7 uyarınca mahkemeden ilgili belge ve defterlerin zayi olduğuna dair taraflarına zayi belgesi verilmesini talep etme zaruretinin hasıl olduğunu beyan ederek; davanın kabulüne; TTK kapsamında tutulması zorunlu defter, evrak ve kayıtlarla birlikte pay defterleri, genel kurul toplantı ve müzakere defterleri, bu defterlerin oluşmasına yarayan evrak ile gelen/giden belgelerin ve bunlara ilişkin tüm dijital kayıtların zayi olduğunun tespitine, VUK kapsamında tutulması zorunlu defter, evrak ve kayıtlarla birlikte, 2006 yılı ile 2023 yılı (ilgili yıllarda dahil olmak üzere) arasında oluşturulan noter onaylı yevmiye defterleri, defter-i kebir, envanter/demirbaş defterleri, kasa defterleri, elektronik olarak tutulması zorunlu e-defter, e-fatura kayıtlarını, imalat ve stok takibinde kullanılan diğer defterler, alış/satış faturaları-irsaliyeler-çekler ve banka belgeleri, diğer kurum belgeleri, para makbuzları, tahsilat/tediye makbuzları ve bunlara ilişkin tüm dijital kayıtların zayi olduğunun tespitine, İş Kanunu ve Güvenliği Hukuku kapsamında tutulması zorunlu defter, evrak ve kayıtlarla birlikte, 2006 yılı ile 2023 yılı (ilgili yıllarda dahil olmak üzere) arasında oluşturulan SGK resmi evrakları, işten ayrılan ve halen iş yerinde çalışan personellerin iş yeri özlük dosyaları, yıllık izin defterleri, SGK hizmet bildirgeleri ve bunlara ilişkin tüm dijital kayıtların zayi olduğunun tespitine, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku kapsamında tutulması zorunlu defter, evrak ve kayıtlarla birlikte, 2014 yılı ile 2023 yılı (ilgili yıllarda dahil olmak üzere) arasında oluşturulan noter onaylı İSG Tespit ve Öneri defterleri, Risk Değerlendirme Raporları/Acil Durum Eylem Planı, İSG Katip Sözleşmeleri, İş Güvenliği Uzmanı /İş Yeri Hekimi Atama ve Sözleşmeleri, Yangın Tatbikat Raporları, Acil Durum Ekip Listesi/Acil Durum Krokisi, Çalışan Temsilci Atama Yazısı, İSG Çalışma Talimatları, Çalışanların Mesleki Yeterlilik Belgeleri, Kimyasalların MSDS Formları, Personel Kişisel Koruyucu Zimmet Tutanakları, Periyodik Kontrol Raporları (Elektrik İç Tesisat, Topraklama, Kompresör, Transpalet/İstif Makinası, Vinç vb.) Ortam Ölçüm Raporları (Gürültü, Aydınlatma vs.) Personel İSG Eğitim Kayıtları/Sağlık Rapor Bilgileri ve bunlara ilişkin tüm dijital kayıtların zayi olduğunun tespitine, Belgelendirme kuruluşlarının ... tarafından denetlenmesi ve denetlemede istediği belgeler, evrak ve defterlerle birlikte, 2008 yılı ile 2023 yılı (ilgili yıllarda dahil olmak üzere) arasında hazırlanan tüm müşteri kayıtları, numuneler hakkında hazırlanan evrak ve uygun/uygunsuzluk raporları, tüm akreditasyon kalite yönetim sistemi kayıtları, raporlamaya yarayan cihazların bakım ve kalibrasyon ile cihaz kart bilgileri ve bunlara ilişkin tüm dijital kayıtların zayi olduğunun tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Dava hasımsız olarak açılmıştır.
GEREKÇE:
Dava, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu ticari defter ve kayıtların zayi olduğunun tespitine ve zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir (TTK m. 82/5,7).
Mahkememizce yapılan yargılama sonunda; mahkememizin 30/04/2024 tarihli ... esas, ... karar sayılı kararı ile; "davanın kısmen kabulüne" karar verilmiştir.
Mahkememizce verilen kararın istinaf edilmesi üzerine, istinaf incelemesini yapan Ankara Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesinin 19/12/2024 tarihli ve ... esas, ... karar sayılı ilamında; "...Hal böyle olunca, mahkemece öncelikle davacıya zayi olduğunun tespitin talep ettiği defter ve belgeleri 6100 sayılı HMK'nun 31. maddesi uyarınca somutlaştırması, talebine ilişkin tüm delilleri dosyaya sunması için süre verilmesinden sonra araştırma yapılıp, 6100 sayılı HMK beşinci bölümünde "bilirkişi incelemesi" ismi altında ve 266-287.maddeleri arasında düzenlenen maddelere uygun olarak uzman bilirkişiden olayı aydınlatacak rapor alınması amacı ile dosyanın tekrar bilirkişiye tevdi edilerek, bu konuya dair tüm mevzuat hükümlerinin olaya uygulanması ile davacının talep ettiği defter ve belgelerden hangilerinin saklanmakla yükümlü olup olmadığının kalem kalem belirtilmesi suretiyle, TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi kararı verilebilecek defter ve belgelerin tespit edilmesinden sonra zayi edilen belgelerin olup olmadığı tam olarak tespiti ile talep edenin basiretli tacir yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekir.
Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35. maddesi ile değişik 353/1-a.6. maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. ..." denilmekle mahkememizden verilen karar kaldırılmıştır.
Kaldırma kararı uyarınca davacı vekili zayi olduğunun tespitini talep ettiği defter ve belgelerini açıklamış, akabinde bilirkişiden ek rapor alınmasına karar verilmiştir.
Bilirkişi ek raporunda, kök raporda belirtildiği üzere, dosya kapsamı ve davacı adresinde yapılan inceleme neticesinde; davacının bildirilen adresinde yapılan inceleme de zayi belgesi istenen defter ve belgelerin oluşan yangın sebebi ile yandığı ve seçilemez /kullanılamaz durumda olduğu için muhafaza edilmediği, bu nedenle sunulamadığı, dolayısıyla fiziki olarak incelenemediği, dosya kapsamındaki davacı beyan ve müzekkere cevapları çerçevesinde; davacı şirket hakkında herhangi bir vergi soruşturmasının bulunmadığı, davacının mali müşavirlerinin geçmiş tarihli ticari defter ve belgeleri davacıya teslim tutanakları ile teslim ettiği, davacının 2007-2023 yıllarına ilişkin ticari defterlerinin açılış ve kapanış tasdiklerinin, noterlerin müzekkere cevapları ile birlikte kök rapor içerisinde sunulan tablodaki şekilde tespit edildiği, davacının 2020 yılından itibaren e-fatura ve e-irsaliye sistemine geçtiği, 2021 yılından itibaren de e-defter sistemine geçtiği, dosya kapsamındaki 15.02.2023 kayıt tarihli 2023-2013 bildirim nolu yangın raporunda; "... Şti.ne ait işyeri içerisinde, testi sonuçlanmış ürünlerin istiflendiği odada bulunan elektrik panosunda meydana gelen şase sonucu çıkan kıvılcımların oda içerisindeki yanmaya müsait malzemeleri tutuşturarak yaktığı, çıkan alevlerin diğer ürünleri ve tavan kaplamasını yakıp üst katlardaki büro bölümlerine siruyet ederek genişlediği ve fabrikanın tamamına yayıldığı, yangının da bu şekilde çıktığı kanaati belirtilerek” hasar durumunun ayrıntılı olarak belirtildiği, Kahramankazan Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ... Diş sayılı dosyasına sunulan delil tespiti ile ilgili 02.05.2023 tarihli Bilirkişi Kurulu raporu ile yangında meydana gelen maddi hasarın tespit edildiği, bu tespitte “Ekl Yangından Dolayı Zarar Gören Cihaz Listesi"nde ... adet cihazın listelendiği ve kullanılamaz durumda olduğunun belirtildiği, bu cihazlara ait dosyalar için davacının zayi belgesi talep ettiği, bu bağlamda kök raporda yapılan tespitler ve işhu ek raporda davacı vekilince beyan edilenler nazara alındığında söz konusu yangında zayi olduğu anlaşılan fiziki ve dijital defter ve belgelerin listesinin aşağıdaki şekilde olduğu; TTK ve VUK'na göre tutulması zorunlu defter vi lgeler kapsamında 2006 yılından 15.02.2023 yangın tarihine kadar Pay Defteri (2006-2023 bir adet), Genel Kurul Toplantı ve Müzakere Defteri (2006-2023 bir adet), Yevmiye Defterleri (2006-2023), Defter-i Kebirler (2006-2023), Envanter Defterleri (2006-2023), Muhasebeye esas dayanak belgeler (alış/satış faturaları, irsaliyeler, çek ve banka evrakları, gider pusulaları, tahsil/tediye makbuzları, muhasebe fişleri vb.) (2006-2023), yukarıda listetenenlerin tüm dijital kayıtları (2006-2023), 2021 yılından 15.02.2023 yangın tarihine kadar olan ticari delterlerinin davacı tarafından saklanması zorunlu olan dijital kayıtları, 2020 yılından 15.02.2023 yangın tarihine kadar olan e-fatura ve e-irsaliyelerin davacı tarafından saklanması zorunlu olan dijital kayıtları, İş Kanunu ve Sosyal Güvenlik Kanunu kapsamında 2006 yılından 15.02.2023 yangın tarihine kadar iş yeri personel özlük dosyaları, yıllık izin defterleri, yukarıda listelenenlerin tüm dijital kayıtları, davacı vekilinin 24.02.2025 tarihli talep somutlaştırma dilekçesinde iş yerinde çalışan 22 kişiye ait özlük dosyaları, İş Sağlığı ve Güvenlik Hukuku kapsamında 2014 yılından 15.02.2023 yangın tarihine kadar İSG Tespit Ve Öneri Defterleri, Risk Değerlendirme Raporları /Acil Durum Eylem Planı, İSC Katip Sözleşmeleri, İş Güvenliği Uzmanı /İşyeri Hekimi Atama Sözleşmeleri, Yangın Tatbikat Raporları, Acil Durum Ekip Listeleri/Acil Durum Krokisi, Çalışan Temsilcisi Atama Yazısı/Destek Elemanı Atama Yazısı, İSG Çalışma Talimatları, Çalışanların Mesleki Yeterlilik Belgeleri, Kimyasalların MSDS Formları, Personel Kişisel Koruyucu Zimmet Tutanakları, Periyodik Kontrol Raporları (Elektrik İç Tesisat-Kompresör-Transpalet-İstif Makinası-Vinç Vb), Ortam Ölçüm Raporları (Gürültü-Aydınlatma vb), Personel İSG Eğitim Kayıtları /Sağlık Rapor Bilgileri, Yukarıda Listelenenlerin Tüm Dijital Kayıtları, Türk Akreditasyon Kurumu tarafından denetlenmesi ve denetlemede istediği evrakları kapsamında 2008 yılından ... yangın tarihine kadar Tüm Müşteri Kayıtları, Numuneler Hakkında Hazırlanan Evrak Ve Uygun/Uygunsuzluk Raporları, Tüm Akreditasyon Kalite Yönetim Sistemi Kayıtları, Raporlamaya yarayan cihazların bakım ve kalibrasyon ile cihaz kart bilgilerini içeren dosyalar (Kahramankazan Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ... D.iş sayılı dosyasına sunulan 02.05.2023 tarihli Bilirkişi Kurulu Raporu ile listelenen cihazlara ilişkin), yukarıda Listelenenlerin Tüm Dijital Kayıtlarının tespitine varıldığı belirtilmiştir.
TTK madde 64 ve devamı maddeleri uyarınca bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler; yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri, pay defteri, yönetim kurulu karar defteri, genel kurul toplantı ve müzakere defteridir. Bu defterlerin 10 yıl süreyle saklanması zorunludur.
VUK'nun 253 - 257. maddeleri uyarınca saklanması zorunlu defterler; yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteridir. Bu defterlerin 5 yıl süreyle saklanması zorunludur.
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 86/2 uyarınca; işveren, işyeri sahipleri; işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgili olduğu yılı takip eden yıl başından başlamak üzere on yıl süreyle, ... saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilen memurlarınca istenilmesi halinde onbeş gün içinde ibraz etmek zorundadır.
TTK'nun 82/7 maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir." hükmüne yer verilmiştir.
19/10/2019 tarihli ve ... sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7. maddesinin 1 nolu bendi "e-Defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen “Mücbir Sebep” halleri nedeniyle e-Defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-Defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir. Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-Defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-Defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-Defter ve berat dosyalarının e-Defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir." şeklindedir.
Aynı Tebliğin "e-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4. Maddesinin 1-e bendinde ise" e-Defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-Defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur. e-Defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-Defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan “e-Defter Saklama Kılavuzu”nda açıklanır. e-Defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi yer almaktadır.
Davacı taraf iddiaları, toplanan deliller, alınan bilirkişi raporu, bilirkişi ek raporu, yasal düzenlemeler ve tüm dosya kapsamına göre; davacının, TTK kapsamında muhafazası zorunlu defterlerden dava tarihinden geriye doğru 10 yılı kapsayacak şekilde 2013 (dahil) - 2023 (Dahil) yılları arasında tutulan 1 adet pay defteri ile 1 adet genel kurul toplantı ve müzakere defterinin, VUK kapsamında muhafazası zorunlu defterlerden dava tarihinden geriye doğru 5 yılı kapsayacak şekilde 2018 (dahil) - 2020 (Dahil) yılları arasında tutulan yevmiye defteri, defter-i kebir ve envanter defterinin, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında muhafazası zorunlu belgelerden dava tarihinden geriye doğru 10 yılı kapsayacak şekilde 2013 (dahil) - 2023 (Dahil) yılları arasında tutulan ayrıntıları ek raporda belirtilen 22 kişiye ait özlük dosyasının çıkan yangında yanarak/ıslanarak kullanılamaz ve seçilemez hale geldiği bir başka ifadeyle zıyaa uğradığı, bu zıya halinin TTK'nın 82/7 maddesinde sayılan hallerden olduğu ve davacının davasında bu talep yönünden haklı olduğu kanaatine varıldığından anılan defter ve kayıtlar yönünden davacı vekilinin talebinin kabulüne karar verilmiştir. Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgeler kapsamında elektronik olarak tutulan defterlerin, bu defterlerin elektronik kayıtlarının, e-fatura, alış - satış faturaları, irsaliyelerin, para makbuzlarının, tahsilat ve tediye makbuzlarının, bunlara ilişkin dijital kayıtların, İSG kapsamında tutulan kayıtların, ... tarafından denetlemeye tabi kılınan evrakların saklanması konusunda basiretli bir tacirden beklenen özenin gösterilmediği, kayıtların özenle korunması ve saklanması gerektiği, 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 4.4.1-e maddesinde öngörülen yükümlülüğü yerine getirmediği, e-Defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının muhafazası hususunda özel entegratör bir firmadan destek almadığı, yasal düzenleme kapsamında zayi belgesi verilmesi şartlarının oluşmadığı anlaşıldığından bu yöndeki taleplerin reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın Kısmen Kabul Kısmen Reddi ile; Ankara Ticaret Sicili Müdürlüğünün ... numarasında kayıtlı ... Şirketi'nin 2013 (dahil) - 2023 (Dahil) yılları arasında tutulan 1 adet pay defteri ile 1 adet genel kurul toplantı ve müzakere defterinin, 2018 (dahil) - 2020 (Dahil) yılları arasında tutulan yevmiye defteri, defter-i kebir ve envanter defterinin, 2013 (dahil) - 2023 (Dahil) yılları arasında tutulan ayrıntıları ek raporda belirtilen ... kişiye ait özlük dosyasının ZAYİ OLDUĞUNUN TESPİTİNE, elektronik olarak tutulan defterlerin, bu defterlerin elektronik kayıtlarının, e-fatura, alış - satış faturaları, irsaliyelerin, para makbuzlarının, tahsilat ve tediye makbuzlarının, bunlara ilişkin dijital kayıtların, ... kapsamında tutulan kayıtların, ... tarafından denetlemeye tabi kılınan evrakların ZAYİ OLDUĞUNUN TESPİTİ TALEBİNİN REDDİNE,
2-Alınması gereken 615,40TL karar ve ilam harcından peşin alınan 179,90TL harcın mahsubu ile bakiye 435,50TL karar ve ilam harcının davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,
3-Davacı tarafından sarf edilen yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, bakiye gider avansının karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize sunulacak, yahut mahkememize gönderilmek üzere bir başka mahkemeye ibraz edilecek bir dilekçeyle başvuru yapılmak suretiyle, Ankara Bölge Adliye Mahkemeleri ilgili Hukuk Dairesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere karar verildi. 29/04/2025
Katip Hakim
e-imzalıe-imzalı