T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ BAM 20. HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No: 2022/427 - 2024/704
T.C.
ANKARA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
20.HUKUK DAİRESİ
ESAS NO : 2022/427
KARAR NO: 2024/704
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
K A R A R
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: ANKARA 8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 29/09/2021
NUMARASI: 2019/153 E. - 2021/585 K.
DAVACI
VEKİLİ:
DAVALI:
DAVANIN KONUSU: Rücuen Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
Taraflar arasında görülen davada Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 29/09/2021 tarih ve 2019/153 E. - 2021/585 K. sayılı kararın Dairemizce incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ: Davacı vekili, müvekkilinin davalıya ait ... Bor İşletme Müdürlüğündeki "Açık Ocaktan Tüvenan Cevher ve Aradekapaj Nakliyesi; Katı Kil Atık Malzemenin Taşınması ve Fabrikalara Cevher Yükleme, Nakliye, Besleme ile Kömür İstifleme Kül Atık Taşıma İşi"ni 25.04.2017 tarihli sözleşme ile 1 yıllığına üstlendiğini, söz konusu işi davalının gözetim ve denetiminde ve davalı işletmesinde çalışan mevcut işçilerle yürüttüğünü, işçilerle 1 yıllık belirli süreli iş sözleşmesi yapıldığını, davalının aynı işçilerin çalıştığı dava konusu işi her yıl ihaleyle farklı taşeronlara verdiğini; işçilerin müvekkili nezdinde 1 yıllık belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışmasına rağmen davalının iş akdi feshedilen işçilerin geçmişe dönük ihbar tazminatı, kıdem tazminatı ve yıllık ücretli izin alacaklarının ödenmesini müvekkilinden talep ettiğini, geçmiş taşeronlar nezdindeki tüm çalışmalara isabet eden alacakların da müvekkilinden talep edilmiş olduğunu, 1 yıllık belirli süreli iş sözleşmesi nedeniyle müvekkilinin işçilere ihbar tazminatı ödemekle yükümlü olmadığını, Beyoğlu 20. Noterliği'nin 13.07.2018 tarih ve 13050 sayılı ihtarnamesi ile davacının sadece ihale süresince çalıştırdığı döneme denk gelen hak edilmiş işçilik alacaklarından kendi dönemiyle sınırlı olarak sorumlu olduğunun ihtar edildiğini, buna rağmen davalının 08.11.2018 tarihli yazısı ile çalışanların ücret ve ücret nitelikli alacakların ödendiği gerekçesiyle müvekkilinin ... Bor İşletme Müdürlüğü uhdesinde oluşan 907.546,66-TL alacağının kesildiğinin belirtildiğini, 56 işçi tarafından Eskişehir İş Mahkemelerinde açılan davalarda alacakların müvekkilinin istihkakından kesilerek davalı tarafından ödendiğini, yine 14 aylık belirli süreli iş sözleşmesi ile ... Bor İşletme Müdürlüğünde çalıştırılan işçilerden emekli olan işçi ...'un müvekkili nezdindeki çalışma süresini gözetmeksizin işçinin emeklilik sebebiyle hak ettiği 22.371,60-TL'nin 16.229,78-TL'sinin davalı tarafından müvekkilinin istihkakından kesildiğini, müvekkilinin istihkakından sözleşmeye, teknik şartnameye ve yasal mevzuata aykırı olarak kesilen alacakların tahsili gerektiğini ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik istihkaklardan haksız kesilen 650.000,00 TL'nin, kesintilerin yapıldığı tarihlerden itibaren avans faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili, dava konusu ihalenin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılmadığını, ihalenin 3/g maddesinde yer alan istisna kapsamında yapılmış olup, şartname ve sözleşme hükümlerine tabi olduğunu, ayrıca işçilere ilişkin olarak yapılan her türlü ödemenin davacıdan tahsiline ilişkin açık hükümlerin sözleşme ve şartnamelerde açık ve ayrıntılı olarak yer aldığını, dava konusu sözleşmeye ilişkin tüm ihale evrakları ihaleden günlerce önce (45-30 gün) ilan edildiğini, ihaleye katılan isteklilerin şartnamede ve sözleşmede yer alan hükümlere göre tekliflerini oluşturduğunu, ayrıca kanunlara aykırı bir şart varsa şikayet yoluna gidilerek düzeltme ve zeyilname yaptırılabildiğini, davacının hiçbir şikayet ve düzeltme talebi olmaması karşısında, bu sözleşme kapsamında çalışmış olan 56 işçinin işçilik alacakları talebiyle zorunlu arabulucuya başvurması üzerine, bu işçilerin ücret ve ücret nitelikli alacaklarının kurulan komisyon marifetiyle toplam 745.604,33-TL olarak hesaplandığını, davacı şirkete gerekli ödemeleri yapması için bildirimde bulunulduğunu, müvekkili şirketin cevaben gönderdiği ihtarnamede; imzalanan sözleşme eki Teknik Şartnamenin 7.28. maddesinde, “Yüklenici, çalıştırdığı döneme ilişkin personel için her türlü ücret alacakları ile yıllık ücretli izin ve iş mevzuatından kaynaklanan diğer haklarından sorumludur” hükmü, yasal mevzuat ve Yargıtay kararları gereği sadece kendi çalıştırdığı döneme denk gelen hak edilmiş işçilik alacakların sınırlı sorumlu olduğunu iddia ederek, sözleşme gereği teminat mektuplarının, nakit teminatlarının ve istihkaklarının ödenmesini talep ettiğini, sözleşme kapsamında çalışmış 56 işçinin vekili tarafından Eskişehir İş Mahkemelerinde müvekkili aleyhine işçilik alacakları talepli davalar açıldığını, iş bu davalar ön inceleme aşamasına gelmeksizin 07.11.2018 tarihinde sözleşme kapsamında çalışmış olan 62 işçiye yüklenici hak edişinden kesinti yapılmak suretiyle ödeme yapıldığını, işçilerden sadece ... isimli işçinin istifası üzerine bu işçiye herhangi bir ödeme yapılmadığını, davacının işçileri için 4857 sayılı İş Kanunu ilgili diğer mevzuat çerçevesinde gerekli işlemlerin tesis edildiğini ve kıdem tazminatı ödemesi yapıldığını, yapılan bu ödemelerin 4857 sayılı İş Kanunu, sözleşmeler ve eki şartnameler doğrultusunda hakkedişten kesinti yapılarak işçilere ödenmiş olup usul ve yasaya uygun olduğunu savunarak, davanın reddi istemiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: Mahkemece iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamından, davacının ticari defterlerine göre, hakediş alacaklarından eksik ödenen tutarın 651.813,94-TL olduğu, davalı kayıtları üzerinde yapılan incelemeye göre, davalı tarafça davacı hakedişlerinden kesilen toplam 907.546,66 TL'nin 15.919,78 TL'sinin davacıya daha sonra iade edildiği, hakedişlerden kesilen 891.627,45-TL'nin 505.104,98 TL'sine işçilerin davacı nezdindeki kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık ücretli izin alacakları nedeniyle rücuen kesebileceği, hakedişlerden yapılan fazla kesinti tutarının 386.522,47-TL olarak hesaplandığı; kesinti sebeplerinin toplam 62 işçiye ödenen kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti, bunlar nedeniyle devlete ödenen gelir ve damga vergileri ve icraya ödenen ilam ve icra ferileri olduğu, davalı tarafça işçilere ödenen 745.604,88-TL'nin 62 işçi için tüm çalışma süreleri üzerinden kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti olarak hesaplandığı, önceki alt işverenlerce ödenen kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı tutarları ile kullandırılan yıllık izin sürelerinin mahsup edildiği, fark tutarın tamamının davacıya yansıtıldığı; davacı tarafın işçilerin iş akitlerinin sona ermediğini, kendilerinden sonra ihaleyi başka bir şirketin aldığını ve işçilerin ihale konusu işte çalışmaya devam ettiklerini iddia ettiği, dosyada mevcut iş mahkemesi karar örneklerinin incelenmesinde; işçilerin iş akitlerinin feshedildiği iddiası ile, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti alacaklarını talep ettikleri ve yargılama sırasında kendilerine ödenmiş olduğu için davaların konusuz kaldığı, bu durumda iş mahkemesi kararları ve dosya kapsamı itibariyle işçilerin iş akitlerinin feshedilmiş olduğu kanaatine varıldığı, işçilerin iş akitlerinin feshedildiği anlaşılmakla işçilerin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık ücretli izin alacaklarından davacının kendi dönemi ile sorumlu olup olmadığının belirlenmesinin gerektiği; taraflar arasında ... Bor İşletme Müdürlüğü için imzalanan 25/04/2017 tarihli sözleşmenin 8/5 maddesi ile teknik şartnamenin 5.24, 5.26 ve 7.28. maddelerinde yüklenicinin işçilik alacakları ile ilgili sorumluluklarının düzenlendiği, asıl ve alt işverenin işçilere karşı müteselsil sorumluluğunun İş Kanunu hükümleri gereği olup, asıl ve alt işverenin müteselsil sorumluluk nedeniyle iç ilişkilerindeki birbirlerine karşı sorumluluklarının aralarındaki sözleşme hükümlerine tabi olduğu, davacının iş akdi kendi döneminde feshedilen son alt işveren olup, işçilere karşı kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti alacaklarından asıl işveren davalı ile birlikte müteselsil sorumlu olup, taraflar arasındaki sözleşme ve şartname hükümlerinde davalıya karşı tüm hizmet süresine isabet eden işçilik alacaklarını iç ilişkide de üstlendiğine ilişkin açık bir hüküm bulunmadığı, davacının dönemine isabet eden kıdem tazminatı ve yıllık izin ücreti alacaklarından sorumlu olacağı, önceki işverenlerin sürelerine ait kıdem tazminatı ve yıllık izin ücreti alacaklarını davacıya rücu edemeyeceği, önceki işverenlere rücu etmesi gerektiği, ihbar tazminatının tamamının son alt işverene rücu edilebileceği; davacının hakedişinden kesilmesi gereken miktarın 505.104,98-TL olarak hesaplandığı, hakedişlerden 907.456,66 TL kesinti yapıldığı belirtilmiş ise de 15.919,78 TL'sinin blokaj iadesi açıklamasıyla 31.12.2018 tarihinde davacıya iade edildiği, hakedişten kesilen miktar 891.627,45-TL olup, 505.104,98-TL hakedişten kesilmesi gereken miktarın düşümü ile fazla kesinti tutarının 386.522,47-TL olduğu anlaşılmakla davanın bu miktar üzerinden kısmen kabulünün gerektiği, alacağın içeriği itibariyle haksız fiil niteliğinde bulunmadığı, bu haliyle temerrüdün dava öncesi bildirim ile oluşacağı, dava tarihi öncesi itibariyle temerrüde düşürücü ihtarname olmadığı, alacağa dava tarihinden itibaren avans faizi işletildiği gerekçesiyle, davanın kısmen kabulü ile, 386.522,47-TL'nin 22.03.2019 dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde, davalı tarafından tazminatları ödenen 62 işçinin 30.04.2018 tarihinden itibaren davalı tarafından aynı iş yerinde çalıştırıldığını, ihbar tazminatı ödenmesi koşullarının oluşmadığını, bu hususun SGK ve davalı kayıtlarından araştırılmasına dair taleplerinin yerine getirilmeyecek eksik delille dosyanın bilirkişiye teslim edildiğini, iş mahkemesi kararlarında iş akitlerinin feshedildiğine dair bir tespit bulunmadığını, davalının çalıştırdığı işçilerin geçmiş yıllardan beri süre gelen tazminatlarından kurtulmak için işçilerle muvazaalı şekilde anlaşarak kıslar açtırdığını ve müvekkiline dava dilekçesi dahi tebliğ edilmeden haricen ödeme yaptığını, tazminat ödediği işçileri çalıştırmaya devam ettiğini, müvekkilinin dışarıdan kendi işçisini getirmediğini, sözleşme ve şartnameye göre de getirmesinin mümkün olmadığını, davalının işletmesinde yıllardır aynı işçilerin çalıştığını, müvekkilinin iş akitlerini feshetmediğini, davalının müvekkilinin istihkakından kesip ödeyebilmek için iş akti feshi varmış gibi dava açtırdığını, geri planda hiç ara vermeden işçilerin SGK kaydını başka bir taşerona aktardığını, ihale süresiyle sınırlı olarak yapılan 1 yıllık belirli süreli iş sözleşmesi nedeniyle müvekkilinin ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğünün bulunmadığını, müvekkilinin kesilen tazminatlar nedeniyle zarar ettirildiğini, işten ayrılma ve yeni personel alımının davalının yetkisinde olduğunu, teşekkülün bilgisi dışında işten çıkarma halinde ilgili ceza maddelerinin uygulanacağını, davalının asıl işveren sıfatının devam ettiğini, müvekkili dahil diğer taşeronlara çalışma süreleriyle sınırlı olarak rücu etmesi gerektiğini, yargılama giderinin yarısından davalının sorumlu olduğunu, kesintinin yapıldığı tarihten itibaren avans faizi işletilmesi talebinin reddedildiğini, oysa davalının tebliğ edilen ihtarnameler ile temerrüte düşürüldüğünü ileri sürerek, yerel mahkeme kararının istinaf incelemesi yapılarak kaldırılmasını ve davanın tümden kabulüne karar verilmesini istemiştir.
Davalı vekili istinaf başvuru dilekçesinde, taraflarınca ödenen tazminat miktarının tamamından davacının sorumlu olduğunu, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı sonrası 7166 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanma imkanının kalmadığını, ihalenin 4734 sayılı Kanun'un 3/g maddesindeki istisna kapsamında yapıldığını, her türlü ödemenin davacıdan tahsil edileceğine ilişkin hükümlerin sözleşme ve şartnamede açık ve ayrıntılı olarak yer aldığını, ihale evraklarının ilan da edildiğini, davaların açılmasından davacının da kusurunun bulunduğunu, zira davacıya gerekli ödemelerin yapılması için bildirimde bulunulduğunu, teknik şartnameye göre işin bitiminde çalışanların yükleniciden hiçbir alacağı kalmayacağının düzenlendiğini, teşekkülün ödeme yapması halinde ise yüklenicinin bu ödemeleri derhal teşekküle ödeyeceğini, aksi halde bu tutarların bildirimde bulunmaksızın hakediş ve tazminatlardan kesilebileceğini, 7166 sayılı Kanun'a eklenen 9. maddede yer alan hüküm gereği davanın reddinin gerektiğini, davacının hakediş ödemelerini ihtirazi kayıt olmadan kabul ettiğini, davacı 650.000-TL talep ettiğine göre 505.104,98 TL'nin bu miktardan düşülmesi gerektiğini, ödenen damga ve gelir vergisi 51.540,46-TL iken 34.973,02-TL olarak hesaplandığını ileri sürerek, yerel mahkemenin kararının istinaf incelemesi yapılarak kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
GEREKÇE: Dava, rücuan alacak istemine ilişkindir.
İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre; hizmet alım sözleşmeleri; ihale şartları ile belirlenen işin sözleşmede kararlaştırılan bedel ile yapılmasının üstlenildiği sözleşmelerdir. Bu sözleşme türünde yüklenicinin edimi, hizmetin kendi işçisi ile yerine getirilmesi, işverenin edimi ise sözleşme bedelinin ödenmesidir. Sözleşme kapsamında yapılması gereken iş yüklenici işçisi tarafından yerine getirilecektir Hizmet alımı tip sözleşmelerinde işverenin, yüklenici tarafından çalıştırılan işçinin ücretinin ödenmesi, sosyal haklarının takibi gibi denetim dışında işçiye karşı bir sorumluluğu yoktur. İşveren ile yüklenicinin İş Kanunu’na göre işçiye karşı müteselsilen sorumlu olmasına rağmen rücu ilişkisinde taraflar arasında imzalanan sözleşmenin uygulanması sözleşme hukukunun en temel ilkelerindendir. İşçiye ödenen kıdem tazminatı iş sözleşmesinin feshedildiği tarihteki giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanmakta olup bu kıdem tazminatının tamamından işçiyi çalıştırdıkları dönemle orantılı olarak yükleniciler işverene karşı sorumludurlar. Yıllık izinler kullanılmadığı taktirde iş sözleşmesinin feshi ile ücrete dönüşmektedir. Sözleşmeyi feshedenin son yüklenici olduğu ve yıllık izinlerinde bu fesih ile ücrete dönüştüğü gözönüne alındığında yıllık izin ücretinden son yüklenici sorumlu olacaktır. ihbar tazminatından da son işveren sorumludur. Bunların dışında hafta tatil ücreti, ücret alacağı, fazla mesai ücreti gibi işçiye ödenen tazminatlardan yükleniciler işverene karşı işçiyi çalıştırdıkları dönemle sınırlı olarak sorumlu olacaklardır. İşveren tarafından bu ödemelerin feri mahiyetinde yapılan ödemeler de aynı esasla yüklenicilerden tahsil edilebilecektir.
Bu açıklamalardan sonra somut olaya dönüldüğünde, ilk derece mahkemesince aldırılan 23.02.2021 tarihli kök ve 07.06.2021 tarihli ek raporlarda, Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihatları ile ortaya koyduğu bu ilkelere aykırı olarak, davacının sorumlu olduğu ihbar tazminatının nezdindeki hizmet süresi ile sınırlı olarak hesaplandığı, yine, yıllık izin ücretinden son yüklenici olan davacı sorumlu olduğu halde, bilirkişi heyetince, önceki işverenlerin bu alacağın sürelerine isabet eden kısmından sorumlu olduklarının kabul edildiği, ilk derece mahkemesinin işbu kararın da hatalı değerlendirmelere dayalı bu raporlar hükme esas alınmak suretiyle verildiği anlaşılmıştır.
Bu itibarla Dairemizce, davalı vekilinin yukarıdaki hususlara ilişkin istinaf itirazlarının kabulü ile HMK’nın 353/1-a-6. maddesi gereğince yerel mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine, kararın niteliğine göre davacı vekilinin tüm ve davalı vekilinin sair istinaf itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda belirtildiği üzere;
1-Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince KABULÜ ile Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesi 29/09/2021 gün ve 2019/153 E. - 2021/585 K. sayılı kararının KALDIRILMASINA;
2-Dosyanın, davanın yeniden görülmesi için mahkemesine İADESİNE,
3-Davacı vekilinin tüm ve davalı vekilinin sair istinaf itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına,
4-Davacı tarafından istinaf başvurusunda peşin olarak yatırılan 6.601,00-TL nispi istinaf karar ve ilam harcının istek halinde davacıya iadesine,
5-Davalı tarafından istinaf başvurusunda peşin olarak yatırılan 6.600,84-TL nispi istinaf karar ve ilam harcının istek halinde davalıya iadesine,
6-İstinaf aşamasında duruşma açılmadığından taraflar lehine vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,
7-İstinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yapılacak yargılamada değerlendirilmesine,
8-Kararın tebliği ve harç işlemlerinin yerel mahkeme tarafından yaptırılmasına,
Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliği ile 04/04/2024 tarihinde HMK 353/1-a-6 maddesi uyarınca KESİN olmak üzere karar verildi.
GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH: 02/05/2024
Başkan
Üye
Üye
Katip
Bu belge 5070 sayılı Yasa hükümlerine göre elektronik olarak imzalanmıştır.