T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ BAM 22. HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No: 2024/1165 - 2026/572
T.C.
A N K A R A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ
22. H U K U K D A İ R E S İ
ESAS NO : 2024/1165 ( KABUL KALDIRMA)
KARAR NO : 2026/572
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ANKARA 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 06/10/2023
ESAS-KARAR NO : 2015/714 E 2023/626 K
DAVANIN KONUSU : Menfi Tespit
KARAR TARİHİ : 24/04/2026
YAZILDIĞI TARİH : 22/05/2026
Taraflar arasında yukarıda bilgileri belirtilen kararın Dairemizce incelenmesi davalılar vekillerince tarafından istenmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca, yapılan ön inceleme sonucu, istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği ve eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından inceleme aşamasına geçilmiştir. İncelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildi.
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ
İDDİANIN ÖZETİ
Asıl davada davacı vekili; müvekkilinin davalı ... İnş. ve Otomotiv Pazarlama San. Ve Ltd.Ş. ‘den inşaat demiri siparişi üzerine avans olarak keşide ettiği çeki verdiğini, çek karşılığı mal teslim edilmediğini, süresi içinde bankaya ibraz edilmeyen ve keşide tarihi tahrif edilen vadesi geçmiş çek vasfını yitiren çekin iadesi gerekip bedelsiz kaldığını belirterek davacı şirketin davalılara bir borcunun bulunmadığının tespitine davaya konu 1/11/2014 vade tarihli 165.800,00 TL bedelli çek yönünden borçlu bulunmadığını, çekin davacıya iadesine yada iptaline, tahsili halinde bedelin en yüksek avans faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen istirdadına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Birleşen davada davacı vekili; müvekkilinin davalı ... İnş. … Ltd.Ş.’ne avans olarak verdiği çekin bedelsiz olduğunu taşeronluk sözleşmesi gereği davalının edimini yerine getirmediğini belirterek bedelsiz kalan ve keşide tarihi tahrif edilen ... Şubesi'nin 0008146 nolu 28/11/2014 tarihli 160.000,00 TL bedelli çekten dolayı borçlu bulunmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
SAVUNMANIN ÖZETİ
Asıl davada davalı ... AŞ vekili; müvekkilinin iyiniyetli ciro yoluyla hamil olduğunu bildirerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Diğer davalı ... İnş. ... Ltd. Şti'ne usulüne uygun yapılan tebligata rağmen cevap dilekçesi sunmamıştır.
Birleşen davada Davalı ... Bankası vekili ; müvekkilinin iyiniyetli hamil olup imzanın aidiyetini bilemeyeceğini ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Diğer davalılara dava dilekçesi tebliğ edilmiş, cevap vermediği görülmüştür.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ
Mahkemece toplanan deliller ve benimsenen bilirkişi raporu doğrultusunda; asıl davaya konu değerlendirmede, asıl davaya konu ... Siteler Şubesi'nin 11/04/2019 keşide tarihli keşidecisi davacı, lehtarının ise ... İnş. Otomotiv Ltd Şti olduğu, ilgili çekin 13/04/2015 tarihinde ibraz edildiği, mahkememizce yaptırılan grafoloji incelemesinde çekteki imzanın şirket yetkilisine ait olduğu, ancak paraf imzalarının yetkili temsilciye ait olmadığı, dolayısıyla asıl dava yönünden çekin keşide tarihinde tahrifat yapılmış olmasının çekin tahrifattan önceki haliyle değerlendirilmesi gerektiği yasal ibraz süresinin geçtiği sonucunu doğurduğunun anlaşıldığı, asıl davada davalı banka ciro yolu ile çekin son hamili olup hamil, kambiyo yolu ile takip hakkını yitirirse de 6102 sayılı Kanun'un 732 nci maddesi uyarınca keşideciye müracaat hakkı bulunmakta olduğu, hâl böyle olunca davalı banka, çekin keşidecisi davacıya müracaat edebilecek olup, yine bilirkişi incelemesinde de asıl davaya konu çekin ödeme suretiyle bedelsiz kaldığı gerekçesiyle asıl dava yönünden davanın kabulüne karar verilmiş,
Birleşen dava dosyasında ise dava tarihi olan 29/04/2015 tarihi olduğu ve bilirkişi raporundan anlaşılacağı üzere dava açıldıktan sonra 01/05/2015 tarihinde çekin davacıya iade edildiğinin davacı kayıtlarından anlaşıldığı bu nedenle dava tarihi itibariyle davacının eldeki davayı açmakta haklı olduğu gerekçesiyle davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına kararı verilmiş, hükme karşı asıl ve birleşen davalı banka vekillerince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.
İSTİNAF SEBEPLERİ
I-)Davalı ... Bankası A.Ş. Vekili; dava konusu olayın davacı ile diğer davalı şirketin ticari ilişkisinden kaynaklandığını, müvekkilinin iyi niyetli 3. kişi konumunda olduğunu, davacının dava dilekçesinde iddia ettiği hususların müvekkili aleyhine sunulamayacağını, müvekkilinin kusur ve sorumluluğunun bulunmadığını bildirerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir
II-)Birleşen davalı banka vekili; çeke dayalı Ankara 22.İcra Müdürlüğü 2018/1271E. Sayılı dosyası ile takibe geçildiği raporda yapılan değerlendirmenin gerçeği yansıtmadığını 09/03/2016 tarihinde ... Ankara Şubesi'ne hitaben yazılan müzekkere ile dava konusu çek aslının mahkemeye gönderilmesinin istenildiğini, 04.04.2016 tarihli dilekçe ekinde ise çek aslının mahkemeye sunulduğunu, bu hususlar dikkate alınmadan, eksik inceleme ile dava konusu çekin 01/05/2015 tarihinde davacıya iade edildiği, davacı kayıtlarından anlaşıldığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmesinin, hatalı olduğunu bildirerek ilk derece mahkeme kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Davalı ... Gıda vekili istinaf talebinde bulunmuş, mahkemece eksik harç ve gider avansının mahkeme veznesine yatırılmadığı gerekçesiyle istinaf başvuru talebinin yapılmamış sayılmasına kararı verilmiştir.
UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR
Uyuşmazlık; asıl ve birleşen davaya konu davacının keşideci olduğu çeklerin bedelsiz olup olmadığı ciro yoluyla hamil sıfatına sahip olan davalı ve lehtara karşı bedelsizlik iddiasının ileri sürülüp sürülemeyeceği hususuna ilişkindir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE
Asıl ve birleşen davaya konu çeklerin keşide tarihinin tahrif edildiği süresinde bankaya ibraz edilmeyen çeklerin avans çekleri olup bedelsiz kaldıkları iddiasın adayalı menfi tespit ve çeklerin iadesi istemine ilişkindir.
İnceleme, 6100 sayılı HMK’nin 355. maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle sınırlı, ancak kamu düzenine ilişkin nedenler resen göz önünde tutularak yapılmıştır.
Asıl davada satım sözleşmesinden, birleşen davada ise eser sözleşmesinden kaynaklı olarak avans amaçlı verilen çekler nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti istenilmiştir. Asıl ve birleşen davada davacı çeklerin keşide tarihinde tahrifat yapıldığını ileri sürmüştür.
Yargılama sırasında grafolog bilirkişisinden alınan 19/01/2023 tarihli rapor ile asıl ve birleşen davaya konu çeklerin keşide tarihinin değiştirildiği ve keşideci şirketin yetkili temsilcisi tarafından paraflanmadığı anlaşılmıştır.
Asıl davada davacı yanca dosya kapsamına göre davaya konu keşide tarihi tahrif edilen çekin ödeme nedeniyle bedelsizliği iddiasına dayanmamış davadan sonra ciro yoluyla hamil davalı banka tarafından girişilen icra takibi nedeniyle ödenen bedelin takip alacaklısına ödenmemesi ve ödenen bedelin iadesi cevaba cevap dilekçesi ile talep edilmiştir.
Birleşen davaya konu çek ile son hamil banka tarafından keşide tarihindeki tahrifat nedeniyle mahkeme kasasına 21/08/2017 tarihli tutanak ile teslim edilmiştir.
Dosya kapsamı ile davaya konu çeklerin üzerindeki keşide tarihindeki düzeltme imzasının keşideciye ait olmadığının anlaşıldığı, bu durumda çekin keşide tarihi, tahrifattan önce yazılmış olan şekli ile kabul edileceğinden çeklerin keşide tarihinin Asıl davada 11.11.2014 tarihli ve 165.800 TL bedelli, birleşen davada 28.11.2014 tarihli ve 160.000 TL bedelli olarak kabul edildiği, asıl davaya konu çekin yasal süresinden sonra 13/04/2015 tarihinde muhatap bankaya ibraz edildiği, diğer çekin ise ibrazında davalı bankaca keşide tarihindeki düzeltmenin uyuşmadığından bahisle işleme alınmadığı belirtilmiştir. Asıl ve birleşen davaya konu çeklerin kambiyo senedi olma özelliğinin kalmadığı, bu halde kambiyo hukukundan kaynaklanan haklar yitirilmiş ise de süresinde ibraz edilmeyen çekler yönünden taraflar arasında temel ilişki bulunması halinde böyle bir çeke yazılı delil başlangıcı olarak dayanılabilir ve alacaklı alacağını her türlü delille kanıtlayabilir. Taraflar arasında temel ilişki bulunmaması halinde ise çeke ciro yolu ile hamil, dava tarihinde yürürlükte bulunan 6102 sayılı TTK'nun 818/1.-m maddesi yollaması ile çeklerde de uygulanan aynı kanunun 732. maddesine dayalı sebepsiz zenginleşme nedeniyle alacak talebinde bulunabilecektir. Somut olayın değerlendirilmesine gelince; davalı, çeke ciro yoluyla hamil olduğundan anılan yasa hükmü uyarınca sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde davacı keşideciden alacak talebinde bulunabilir. Böyle bir durumda sebepsiz zenginleşmediğinin keşideci tarafından kanıtlanması gerekir.
Somut olayda keşideci davacı dosya kapsamına göre ödeme belgesine dayanmamıştır. Asıl davaya konu çekin dava tarihinden sonra icra takibi üzerine ödemiş, birleşen davada ise tek taraflı olarak ticari defter kayıtlarına birleşen davaya konu çekin iade alındığına dair kayıt esas alınarak mahkemece bilirkişi incelemesi sonucu asıl davaya konu çekin ödeme suretiyle bedelsiz kaldığı, asıl dava yönünden davanın kabulüne, birleşen dava dosyasında ise; dava tarihinin 29/04/2015 tarihi olduğu dava açıldıktan sonra 01/05/2015 tarihinde çekin davacıya iade edildiği davacı kayıtlarından anlaşıldığından davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına, karar verilmiştir.
Mahkemece; davacının tek taraflı tuttuğu ticari defter ve kayıtlarına göre düzenlenen bilirkişi raporunun hükme esas alınarak karar verilmesi hatalı olmuştur.
Asıl ve birleşen davaya konu çeklerin davalı bankalarda olduğu ve davalı son hamil bankalarca çeklerin iade edilmediği savunulduğuna göre yukarıdaki anlatımlar ışığında mahkemece araştırma ve inceleme yapılarak asıl ve birleşen davada davacı keşidecinin sebepsiz zenginleşmediğini usulüne uygun delillerle kanıtlaması suretiyle varılacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve araştırma ile hüküm tesis edildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, dava dosyasının kapsamı ile mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri birlikte değerlendirildiğinde; mahkemenin hüküm kurmasını sağlayacak olan tüm esaslı delillerin toplanmamış, mahkemece değerlendirilmemiş olması nedeniyle, asıl ve birleşen davalı bankalar vekilinin istinaf başvurusunun açıklanan nedenlerden ötürü kabulüne, yerel mahkeme kararının 6100 sayılı HMK’nun 353/1-a-6.maddesi uyarınca kaldırılmasına ve dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiştir
HÜKÜM :Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Asıl ve birleşen davalı banka vekillerinin istinaf başvurusunun KABULÜ ile;
Ankara 13. Asliye Ticaret Mahkemesi, asıl ve birleşen davalar yönünden verilen 2015/714Esas, 2023/626Karar ve 06/10/2023 tarihli kararının KALDIRILMASINA,
2-HMK.'nin 353/1-a-6.maddesi uyarınca davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye GÖNDERİLMESİNE,
3-İstinaf başvurma harcı dışında alınan istinaf karar ilam harcının istek halinde yatıranlara İADESİNE,
4-İstinaf yargılaması sırasında duruşma açılmadığından istinaf kanun yoluna başvuran lehine vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,
5-Taraflarca yapılan istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince verilecek nihai kararda dikkate alınmasına,
6-Kararın tebliğinin ilk derece mahkemesince yapılmasına,
HMK'nin 362/1-g maddesi gereğince kesin olmak üzere dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu 24/04/2026 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Başkan
e-imzalıdır
Üye
e-imzalıdır
Üye
e-imzalıdır
Katip
e-imzalıdır
NOT: BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR.
"5070 sayılı Kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15. uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur."