T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ BAM 31. HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No: 2024/693 - 2025/229
T.C.
ANKARA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
31. HUKUK DAİRESİ
(İnceleme Aşamasında / Duruşmasız)
(HMK. 353/1-a.6 Maddesi Uyarınca Kararın
Kaldırılarak Mahkemesine Gönderilmesi)
ESAS NO : 2024/693
KARAR NO : 2025/229
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ANKARA 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 05/02/2024
NUMARASI : 2023/473 Esas - 2024/73 Karar
DAVANIN KONUSU : Eser Sözleşmesine Dayalı Rücuen Alacak
KARAR TARİHİ : 06/03/2025
KARAR YAZIM TARİHİ : 25/03/2025
Davacı vekili tarafından davalı aleyhine açılan eser sözleşmesine dayalı alacak istemine ilişkin davada mahkemece davanın kabulüne dair verilen karara karşı süresi içinde davalılar vekilince istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme neticesinde;
İDDİA :
Davacı vekili; 2021/422533 ihale kayıt numaralı ihaleyi üstlenen ... İş ortaklığı ile müvekkili arasında imzalanan sözleşme ile "... HES Şalt Sahası Rehabilitasyon ve Deplase İşleri”nin davalı firmalara verildiğini, sözleşme maddeleri gereğince 92.957,53 TL tutarındaki ihale karar pulunun davalı taraflarca hesaplarına yatırıldığını, yatırılan bu tutarına süresi içinde vergi dairesine beyan edilerek ödendiğini, ancak davalı firmaların daha sonra Gelir İdaresi Başkanlığı aleyhine vergi mahkemesinde açtıkları dava neticesinde damga vergisini vergi dairesinden tahsil ettiğini, bunun üzerine Maltepe Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından gönderilen 03.02.2023 tarih ve 65217 sayılı yazı ile 92.957,53 TL damga vergisi aslı ile 25.207,67 TL gecikme faizi olmak üzere toplam 118,165,20 TL'nin 06.02.2023 tarihinde vergi dairesine ödendiğini, Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan ihalelerde Kamu İhale Kurumunca hazırlanan ve davacı ihalelerinde kullanılan tip sözleşme ve ekleri gereğince ihale karar pulunun sözleşme bedeline dahil olduğunu, sözleşme gereğince davalıların sorumlu olduğunu, söz konusu tutarın ödeme tarihi itibariyle işlemiş avans faiziyle tahsilini talep etme zorunluluğu doğduğunu, arabuluculuk görüşmelerini sonuçsuz kaldığını ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 118.165,20 TL'nin ödeme tarihiden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
SAVUNMA :
Davalılar vekili; davanın konusunu oluşturan ihale karar pulunun mükellefinin kesin hüküm niteliğinde mahkeme kararı ile belirlendiğini, Ankara 4. Vergi Mahkemesinin 2022/829 Esas sayılı kararına göre, ihale karar pulunun mükellefinin davacı olduğunun açıkça belirtildiğini, söz konusu hükmün Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. VDD tarafından da istinaf talepleri reddedilerek hükmün kesinleştiğini, bu kapsamda mükellefin davacı olduğu verginin müvekkillerden alınmasının hukuka aykırı olduğunu, davacı kurumun 5018 sayılı kamu mali yönetimi ve bütçe kontrol kanununa göre resmi daire statüsünde olmadığını, resmi daire sayılmayan ve özel hukuk hükümlerine tabii olan kurumlar ise ihale karar damga vergisinin mükellefi olduğunu, sözleşme ekleri olan şartnamelerde, sözleşme giderlerinin sayıldığı şartname maddesinde ihale karar damga vergisi yüklenicinin ödeyeceğine dair herhangi bir hüküm bulunmadığını, davacı kurum, ihale karar damga vergisinin mükellefinin kendisi olduğunu bildiği için 2021 yılından sonraki ihale şartnamelerinde söz konusu verginin taraflarınca ödeneceğini düzenlediğini, söz konusu verginin mükellefinin kendisi olduğunu bilmesine rağmen müvekkilinden rücuden talep ettiğini, mükellefinin ... olduğu kesin hüküm ve damga vergisi kanunun ile belirlenen bir vergiden müvekkillerinin sorumlu tutulamayacağını savunarak, davanın reddine karar verilmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ :
Mahkemece iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre; "Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan ve davacı tarafından ödenen damga vergisinin davalılardan rücuen tahsili istemine ilişkindir.
Davacı ... Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünün, "... HES Şalt Sahası Rehabilitasyon ve Deplase İşlerine" dair yapılan ihalesinin davalılar ... İş ortaklığı uhdesinde kaldığı, davacı ihale makamının 2021/422533 kayıt nolu ihaleye ait damga vergisini davalı yüklenicilerden tahsil ederek vergi idaresine ödediği, davalı yüklenicilerce yatırılan damga vergisinin iadesi istemiyle Ankara 4. Vergi Mahkemesinin 2022/829 Esas sayılı dosyasında dava açtığı, yargılama neticesinde tesis edilen 22.12.2022 tarih ve 2022/2442 sayılı karar ile; dava konusu işlemin iptaline, tahsil edilen 92.957,53 TL ihale karar pulu damga vergisinin tahsilinden itibaren 6183 sayılı Kanun'a göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanacak faizi ile birlikte yükleniciye iadesine karar verildiği, görülmüştür.
Kesinleşen hüküm sonrasında Maltepe Vergi Dairesi tarafından davaya konu damga vergisine ilişkin vergi/ceza ihbarnamesi ve tahakkuk fişleri düzenlenerek davacı şirkete tebliğ edildiği, davacı ihale makamı tarafından 06.02.2023 tarihinde 92.957,53 TL damga vergisi, 25.207,67 TL gecikme faizi olmak üzere toplam 118.165,20 TL'nin vergi dairesine ödendiği belirlenmiştir.
Davacı, dava konusu damga vergisinden taraflar arasındaki sözleşme uyarınca davalının sorumlu olduğunu ileri sürerek tahsilini talep etmektedir.
Davacı ihale makamı, rücu istemine dayanak olarak taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 7.1 maddesi, Tip Şartnamenin 25.1 ve 44. maddesinin 6. bendi ile Kamu İhale Tebliği'nin 78.30 maddesine dayanmaktadır.
Taraflar arasında akdedilen sözleşmenin; "sözleşme bedeline dahil olan giderler" başlığını taşıyan 7.1. maddesinde; "taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin her türlü vergi, resmi, harç, yapı kullanım izin belgesi giderleri vb giderler ile ulaşım, sözleşme kapsamındaki her türlü sigorta giderleri sözleşme bedeline dahildir. İlgili mevzuat uyarınca hesaplanacak Katma Değer Vergisi sözleşme bedeline dahil olmayıp, idare tarafından yükleniciye ödenir. " düzenlemesine yer verilmiştir.
... Genel Müdürlüğü Açık İhale Usulü İle İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak İdari Şartnamenin; "Teklif Fiyata Dâhil Olan Giderler” başlıklı 25.1 maddesi: "İsteklilerin sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince ödeyeceği her türlü vergi, resim, harç ve benzeri giderler ile ulaşım, nakliye ve her türlü sigorta giderleri teklif fiyata dâhildir.", "İhalenin sözleşmeye bağlanması" başlıklı 44. maddenin 6. bendi: "Sözleşmenin imzalanmasına ilişkin her türlü vergi, resim ve harçlar ile diğer sözleşme giderleri yükleniciye aittir.” şeklindedir.
Sözleşme ve şartname hükümlerinden, ihale kararından doğan damga vergisinden davalı yüklenicilerin sorumlu olacağına dair açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte, sözleşmenin 7.1 ve şartnamenin 25.1. maddesinde; taahhüdün yerine getirilemesine her türlü verginin dahil olacağının kararlaştırıldığı görülmüştür. Diğer yandan Kamu İhale Tebliği 78.30 maddesinin "sözleşme giderleri ve genel giderler" başlığını taşıyan (ç) bendinde; "ihale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, ...... sözleşme giderleri ve genel giderler teklif bileşeni olarak kabul edilir." hükmü düzenlenmiştir.
Sözleşme ve idari şartname hükmü ile kamu ihale tebliği birlikte değerlendirildiğinde; ihale damga vergisinin ihale bedeline dahil olduğu ve davalı yüklenicilerin ihale damga vergisinin ihale bedeline dahil olduğunu bilerek teklif verdiği ve bu durumu kabul ederek sözleşmeye imza attığı anlaşılmaktadır. Nitekim, davalı tarafların ihale komisyonuna verilen teklif mektubunda da, ihale dokümanını oluşturan tüm belgelerin okunduğu, anlaşıldığı ve kabul edildiği, yanı sıra teklif fiyata dahil olduğu belirtilen tüm masrafların ve ihale dokümanında yer alan tüm düzenlemelerin dikkate alınarak teklif verildiği bildirildiğini" davacı ihale makamının ödemiş olduğu ihale damga vergisini, kamu ihale tebliği ve davalıların davacı ihale makamına verdikleri teklif mektubu da nazara alınarak, taraflar arasında akdedilen sözleşme hükümleri uyarınca davalı yanlara rücu etmekte haklı olduğu" gerekçesi ile, davanın kabulüne karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ :
Davalılar vekili istinaf başvuru dilekçesinde; ihale karar damga vergisinin mükellefinin davacı kurum olduğunu, bu durumun Ankara 4. Vergi Mahkemesinin 2022/829 Esas sayılı kararı ile kesin hüküm haline geldiğini, bu nedenle rücuen davaya konu etmesinin hatalı olduğunu, yine taraflar arasındaki sözleşmeye göre müvekkili mevzuatın yükleniciye yüklediği vergileri ödemekle mükellef hale getirdiğini, ihale karar pulunun mükellefinin "..." olduğunun mahkeme kararı ile kesinleştiğini, taraflar arasında aktedilen sözleşmeye göre davacının talep hakkı bulunmadığını, sözleşme ve eki olarak kabul edilen şartnamelerde, sözleşme giderlerinin sayıldığı şartname maddesinde ihale karar damga vergisini yüklenicinin ödeyeceğine dair açık bir hüküm bulunmadığını, bu nedenle, mahkemece sözleşmenin yorumlanması yoluyla davanın kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu, şartnamede "isteklinin sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince ödeyeceği her türlü vergi" ifadesinin bulunduğunu, ihale karar damga vergisinin sözleşme imzalanmadan önce ödenen peşin vergilerden olduğunu, bu nedenle sözleşme hükmüne dahil olmasının mümkün olmadığını, müvekkiline haksız ödediği vergilerin, idari makamlara yaptığı başvuru üzerine iade edildiğini, davacının ise bu iadenin haksız olduğuna dair açtığı davayı kaybettiğini, müvekkilinden haksız olarak alınan bir verginin kamu zoruyla yeniden alınması hukuki güvenlik ilkesi ve mülkiyet hakkının ihlali niteliğinde olacağını, yerel mahkemece eksik inceleme ve araştırma neticesinde verilen kararın isabetli olmadığını ileri sürerek, yerel mahkemenin kararının istinaf incelemesi yapılarak kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE :
Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan rücuen alacak istemine ilişkindir. Davacı iş sahibi, davalılar yüklenicidir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş olup, hüküm davalılar vekilince istinaf edilmiştir.
İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Taraflar arasında ... ... HES Şalt Sahası Rehabilitasyon Ve Deplase işlerinin davalılar tarafından yapılmasına dair sözleşme imzalanmıştır. Sözleşme doğrultusunda ihale karar damga vergisini davalıların önce ödediğini ancak, sonradan vergi mahkemesine açtıkları dava neticesinde söz konusu bedeli vergi dairesinden iade aldıklarını, vergi dairesinin bu sefer kendilerinden söz konusu bedeli talep etmesi üzerine, 92.957,53 TL ihale karar damga vergisi ve 25.207,67 TL gecikme zammı olmak üzere 118.165,20 TL ödemede bulunduklarını, taraflar arasındaki sözleşme hükümleri uyarınca ihale karar damga vergisinden davalıların sorumlu olduğunu iddia ederek, rücuen alacak talebinde bulunmuştur. Davalılar vergi mahkemesi kararı ile söz konusu verginin sorumlusunun davacı olduğunun saptandığını savunarak, davanın reddini istemiştir.
Taraflar arasında imzalanan sözleşme eser sözleşmesi mahiyetindedir. Eser sözleşmesi, karşılıklı edimleri içeren bir iş görme akdîdir. Yüklenicinin edimi, eseri meydana getirmek ve iş sahibine teslim etmek, iş sahibinin karşı edimi ise teslim edilen eserin bedelini ödemektir. Eser sözleşmesinin varlığı halinde, yüklenici işi sözleşme, fen ve sanat kurallarıyla iş sahibinin beklediği yararı gözeterek imal edip teslim ettiğini, iş sahibi ise iş bedelini ödediğini ispat etmek zorundadır.
1- Davalı taraf sözleşmenin bir hakediş yapılmaksızın tasfiye edildiğini beyan etmektedir. Dosya kapsamında sözleşmenin akıbeti konusunda bir bilgi ve belge yoktur. Bu nedenle öncelikle taraflar arasındaki sözleşmenin fesih veya tasfiye edilip edilmediği, edilmiş ise buna ilişkin düzenlenen belgelerin suretlerinin dosya kapsamına alınması gereklidir.
2- Davaya konu vergi ihale karar damga vergisi veya ihale karar pulu olarak ifade edilmektedir. Mahkemece taraflar arasındaki sözleşmenin 7.1 ve 8.1, İdari Şartnamenin 25 ve Kamu İhale Tebliği'nin 78.30 maddelerinin yorumlanması neticesinde ihale karar damga vergisinin ihale bedeline dahil olduğu, davalıların bunu bilerek teklif verdikleri, sözleşme ve sözleşme ekleri ile davacı iş sahibinin söz konusu vergiden kaynaklan sorumluluğu davalılara yüklediği gerekçesiyle, bilirkişi raporu da alınmaksızın davanın kabulüne karar verilmiştir.
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi Başkanlığı 23/05/2023 tarih ve 2022/1750 Esas- 1976 Karar sayılı bir kararında "Somut olayda, Ankara 5. İdare Mahkemesi’nin iptal kararı neticesinde taraflar arasındaki sözleşmenin davalı idare tarafından feshedildiği, idareye kusur yüklenmesinin mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır. O halde sözleşmenin hukuki imkânsızlık sonucu ifa edilemeyeceği kabul edilmeli, sözleşme sonrası objektif imkânsızlık haline göre uyuşmazlık sonuçlandırılmalıdır. Buna göre de davacı ancak verdiklerini sebepsiz zenginleşme hükümlerince geri isteyebilir, kâr kaybı (olumlu zarar) isteyemez. (15. HD 12.06.2017 gün ve 2017/121 Esas 2017/2508 Karar sayılı kararı) Davacı yüklenici, menfi zarar kapsamında yapıp da ödenmeyen iş bedeli, noter masrafı, damga vergisi, teminat mektubu için yapılan masraf, faiz ve komisyonları, sözleşmenin imzası için gerekli sigorta poliçesi masrafı, karar pulu bedeli ve Kamu İhale Kurumu payını isteyebilir. (15. HD 16.09.2020 gün ve 2020/1557 Esas 2020/2455 Karar sayılı kararı) Bu durumda mahkemece davacının menfi zarar kapsamında olan damga vergisi ve karar pulu bedelinin isteyebileceği gözetilerek istenilen kalemlere ilişkin sözleşmenin feshedildiği tarihten sonra sözleşmenin hükmünden yararlanılmayan kısmına tekabül eden miktar belirlenip sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken davanın reddine karar verilmesi doğru olmamış, kararın bozulması gerekmiştir." İçtihatında bulunmuştur.
Mahkeme kararına dayanak yapılan sözleşme maddesinde "taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin her türlü vergi"; şartname maddesinde ise "isteklinin sözleşmenin uygulanması sırasında ödeyeceği her türlü vergi" ibareleri kullanılmıştır. Davalı taraf savunmalarında ihale karar damga vergisinin taahhüdün yerine getirilmesi ile ilgili bir vergi olmayıp, sözleşmenin imzalanması öncesinde ödenen bir vergi olduğunu belirtmektedir. Bahse konu kamu ihaleleri ve vergi hukuku alanında özel bir uzmanlık gerektirmektedir. Bu nedenle mahkemece söz konusu ihale karar damga vergisinin mahiyeti ve hükümlerini bilen, kamu ihaleleri, eser sözleşmeleri ve vergi hukuku konusunda uzmanlığı bulunan, üniversite öğretim üyelerinden bir heyet oluşturulmalı, mahkeme gerekçesine dayanak yapılan sözleşme, şartname ve kamu ihale tebliği hükümleri, ihale karar damga vergisi ile ilgili düzenlemeler ve konu ile ilgili yukarıda bir örneği de verilen Yargıtay içtihatlarının bir bütün halinde irdelenmesi bilirkişi heyetinden istenilmeli ve hasıl olacak sonuç doğrultusunda hüküm kurulmalıdır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle eksik inceleme ve değerlendirmeyle yazılı şekilde hüküm kurulması isabetli olmadığından, davalılar vekilinin istinaf başvurusunun esası incelenmeksizin kabulüne, mahkeme kararının HMK'nın 353/1-a.6 maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın Dairemiz kararına uygun şekilde incelenip karara bağlanması için kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davalılar vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜNE,
2-Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/473 Esas, 2024/73 nolu kararının HMK'nın 353/1-a.6 maddesi gereğince KALDIRILMASINA,
3-Dosyanın Dairemiz kararına uygun şekilde incelenip, karara bağlanmak üzere mahal mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4-İstinaf başvurusunda bulunan tarafça yatırılan, istinaf karar harcının talep halinde kendisine iadesine,
5-İstinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin ve istinaf başvuru harcının ilk derece mahkemesince verilecek yeni kararda dikkate alınmasına,
6-İstinaf yargılaması sırasında duruşma açılmadığından davalılar yararına vekalet ücreti taktirine yer olmadığına,
7-İcranın geri bırakılması kararı alınabilmesi için bir teminat yatırılmış ise İİK. 36/5 maddesi uyarınca ilgili icra müdürlüğünce teminatın yatıran tarafa iadesine,
8-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,
Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a maddesi gereğince KESİN olmak üzere 06/03/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Başkan
E-imzalıdır
Üye
E-imzalıdır
Üye
E-imzalıdır
Katip
E-imzalıdır