Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-5-54 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-54/1527-545
Karar Tarihi : 06.11.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: M. Nazlı AKSOY, Ayşe Özlem UZUN, Can SARIÇİÇEK,
Mustafa SOYDAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Baştaş Çimento Sanayi A.Ş.
Samsun Karayolu 35. km Elmadağ/Ankara
- Çimsa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Karşıyaka Mahallesi Fırat Cad. No:3 Lalahan/Ankara
- Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Hasanoğlan Sanayi Bölgesi, Bahçelievler Mahallesi Atatürk Cad.
No:8 Hasanoğlan Elmadağ/Ankara
- Bolu Çimento Sanayi A.Ş.
Yuva Köyü Çimento Fabrikası Yanı Sk. No:1, 14250 Bolu
- Limak Çimento San.Tic.A.Ş.
Güvercinlik Mevkii 06562 Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Ankara ili ve ilçelerine çimento satışı yapan firmaların çimento
fiyatlarını birlikte belirledikleri iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Ankara bölgesindeki çimento firmalarının ortak
hareket etme kararı alarak 15.05.2012 tarihinden itibaren bir veya iki gün ara ile zam
yaptıkları; söz konusu zamların, herhangi bir girdi kalemine zam gelmediği dönemde,
piyasada canlanan talebi kârlı şekilde karşılama amacına yönelik olduğu iddia edilmekte
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) kapsamında
gereğinin yapılması talep edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.05.2012 tarih ve 4168 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 08.06.2012 tarih ve 2012-5-54/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu’nun
görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 05.11.2012 tarih ve 2012-5-54/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; soruşturma açılmasına gerek
olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
12-54/1527-545
2/5
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Şikayetçi
(6) Dosya içeriğinden, şikayetçinin çimento bayisi olarak faaliyet gösterdiği ve sadece
çimentonun yeniden satışını gerçekleştirdiği anlaşılmıştır.
I.2. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
(7) Önaraştırma konusu iddia temel olarak, Baştaş Çimento Sanayi A.Ş. (Baştaş), Çimsa
Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çimsa), Set Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Set), Cimpor
Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Cimpor), Bolu Çimento Sanayi A.Ş. (Oyak Bolu)
ve Limak Çimento San. Tic. A.Ş. (Limak)’nin 15.05.2012 tarihinden itibaren Ankara ili ve
ilçelerine yönelik çimento satışları bakımından bir veya iki gün ara ile zam yapma kararı
aldıklarına ilişkindir. Set’in hisselerinin %100’ü, 23.03.2011 tarihinde Limak tarafından
satın alınmış ve ilgili işleme 17.03.2011 tarih ve 11-16/300-96 sayılı Kurul kararı ile izin
verilmiştir. Bu çerçevede başvuruda her iki şirketin unvanı ayrı ayrı telaffuz edilmiş olsa da
gerçekte Limak adı altında tek bir teşebbüs mevcuttur. Bu nedenle, Set’e ilişkin bilgi
verilmeyecektir. Aynı nedenlerden ötürü, dosya kapsamında Limak’ta yerinde inceleme
yapılmış ve dosya konusu iddialar bakımından muhatap olarak Limak kabul edilmiştir.
Keza dosya kapsamında ileri sürülen iddiaların olası gerçekleşme tarihinde ve inceleme
sürecinde Set’in hukuki kişiliği sona ermiştir.
I.2.1. Baştaş Çimento Sanayi A.Ş. (Baştaş)
(8) Baştaş’ın %87,90 oranındaki hisselerine, Fransız Participations Financeries et
Immobilieres (Parficim) sahiptir. Parficim Grubu ayrıca Konya Çimento A.Ş.’nin %79,51
oranındaki hisselerine de sahiptir. Parficim Grubunun Ankara ve Konya’da entegre
çimento fabrikası mevcuttur. Baştaş’ın ayrıca Ankara, Kırıkkale ve Kırşehir’de faaliyet
gösteren hazır beton tesisleri bulunmaktadır. Baştaş’ın yıllık toplam klinker üretim
kapasitesi 3.179.603 tondur.
I.2.2. Çimsa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çimsa)
(9) 1975 yılında üretime başlayan Çimsa Sabancı Grubu bünyesinde yer almaktadır. Şirket,
Mersin, Kayseri, Eskişehir ve Niğde’de yer alan entegre çimento fabrikaları, Malatya ve
Kocaeli’de yer alan çimento fabrikaları, Ankara’da yer alan çimento öğütme tesisi ile
Adana, Mersin, Kayseri, Antalya, Osmaniye, Kahramanmaraş, Nevşehir, Eskişehir,
Kütahya, Bursa, Konya, Karaman, Aksaray, Sakarya ve Bilecik’te bulunan hazır beton
tesisleri ile faaliyet göstermektedir. Klinker üretim kapasitesi 5.000.000 tona, hazır beton
üretim kapasitesi de 3.500.000 m³’e ulaşan Çimsa’nın Ankara çimento öğütme tesisinin
yıllık kapasitesi 150.000 tondur.
I.2.3. Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Cimpor)
(10) Cimentos de Portugal, merkezi Portekiz’de bulunan uluslar arası bir çimento grubudur ve
Türkiye’deki faaliyetlerini tamamı kendisine ait olan iştiraki Cimpor aracılıyla yürütmektedir.
Ankara-Hasanoğlan, Yozgat, Çorum ve Sivas’ta 4 entegre çimento fabrikası, Nevşehir ve
Samsun’da 2 çimento öğütme paketleme tesisi ile yıllık toplam 2.400.000 ton klinker ve
4.200.000 ton çimento üretim kapasitesi ile faaliyet göstermektedir. Cimpor’un ayrıca
Ankara, Kayseri, Kırıkkale, Kırşehir, Nevşehir, Sinop ve Samsun’da toplam 18 adet hazır
beton tesisi bulunmaktadır. Cimpor’un Ankara-Hasanoğlan tesisinin yıllık klinker üretim
kapasitesi 2.400.000 tondur.
I.2.4. Bolu Çimento Sanayi A.Ş. (Oyak Bolu)
(11) Oyak Grubu bünyesinde faaliyet gösteren Oyak Bolu’nun hisseleri İMKB’de işlem
görmektedir. Yıllık klinker üretim kapasitesi 1.500.000 ton, çimento üretme kapasitesi
3.000.000 ton olan Oyak Bolu’nun merkez üretim tesisleri Bolu’dadır. Firmanın merkez
12-54/1527-545
3/5
üretim tesisleri klinker üretiminin tamamını gerçekleştirmekte; bunun yanı sıra yıllık
2.000.000 ton çimento üretim kapasitesine sahiptir. Oyak Bolu’nun Sarayköy'de kurulu
bulunan öğütme ve paketleme tesisi yıllık 1.000.000 ton kapasiteye sahip olup şirket
tarafından Ankara bölgesine satışlar bu tesis vasıtasıyla gerçekleşmektedir.
I.2.5. Limak Çimento San. Tic. A.Ş. (Limak)
(12) Limak Çimento Grubu, 1976 yılında faaliyet göstermeye başlayan Limak Şirketler Grubu
bünyesinde yer almaktadır. Limak, 23.03.2011 tarihinde Set Çimento San. ve Tic. A.Ş.
(Set) hisselerini devralmıştır. Limak’ın Ankara, Balıkesir, Kırklareli, Siirt, Diyarbakır,
Gaziantep ve Şanlıurfa’da entegre çimento fabrikaları; İstanbul Ambarlı, Bitlis ve Mardin
Derik'te öğütme tesisleri bulunmakta ve sektörde on tesis ile faaliyet göstermektedir. Limak
Grubu’nun ayrıca, Marmara ve İç Anadolu bölgelerinde faaliyet gösteren 12 adet hazır
beton tesisi mevcuttur. Limak’ın Ankara fabrikasının yıllık klinker üretim kapasitesi
1.100.000 ton, yıllık çimento üretim kapasitesi ise 1.390.000 tondur.
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(13) Dosya konusu iddiaların niteliği dikkate alınarak dosya kapsamında ilgili ürün pazarı,
“Çimento Pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(14) Çimentonun yükte ağır pahada hafif bir ürün olması, ekonomik olarak satılabildiği bölgeyi
sınırlandırmakta ve bu bölgeyi büyük ölçüde nakliye masraflarının ürünün fiyatına ve/veya
toplam maliyetine oranı belirlemektedir. Bu bölgenin dışına çimento satılması, nakliye
masraflarını artırmakta, bu da kârlılığı ortadan kaldırabilmektedir. Bu nedenle, çimento
sektörünü konu alan rekabet hukuku incelemelerinde ilgili coğrafi pazar, fabrikanın
bulunduğu yerden 250-300 km ile çevrelenen bölge dikkate alınarak bölgesel seviyede
belirlenmektedir.
(15) Çimentonun özellikleri dikkate alınarak, dosya konusu iddiaların Ankara ili ve ilçelerine
yönelik olması, 2011 yılında Ankara’da tüketilen çimentonun %93,22’sinin Ankara’da
bulunan çimento üretim tesislerinden sağlanması sebepleriyle mevcut dosya kapsamında
ilgili coğrafi pazar “Ankara” olarak belirlenmiştir.
I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.4.1. Yapılan Tespitler
(16) Önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde dosya konusu iddiaları destekler
nitelikte ve 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiğini gösteren herhangi bir bilgi ya da belgeye
ulaşılamamıştır. Yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer alan ifade ve
tablolardan, teşebbüslerin gerek bant çıkış ve gerekse teslimat fiyatları arasında fark
olduğu ve teşebbüslerin rekabet içinde oldukları görülmektedir. Yerinde incelemelerde elde
edilen bazı yazışmalar, ihbara konu dönemde yapılan bir fiyat artışına işaret etmesi
bakımından dikkat çekmekte ise de, daha önceki ve sonraki aylarda yapılan zamlara ilişkin
e-postaların da varlığı, yapılan zammın sadece Mayıs ayı ve sonrasına ilişkin olmadığını
gösterir niteliktedir.
(17) Dosya kapsamında yer alan iddiaların değerlendirilmesinde yerinde incelemelerde elde
edilen belgelerin yanı sıra ilgili teşebbüslerden talep edilen bilgi ve belgeler de dikkate
alınmıştır.
I.4.1.1. Teşebbüslerden Talep Edilen Bilgiler Çerçevesinde Yapılan Tespitler
(18) Başvuruda belirtilen ve 15.05.2012 tarihinde teşebbüsler arasında yapıldığı iddia edilen
anlaşmanın varlığını destekleyecek herhangi bir bilgi ve belge bulunamamış olmakla
12-54/1527-545
4/5
birlikte böyle bir anlaşmanın yapılmış olduğu varsayımı altında Ankara çimento fiyatlarında
herhangi bir artış yaşanıp yaşanmadığı incelenmiştir.
(19) Şikâyet edilen teşebbüslerin çimento fiyatlarını anlaşarak arttırdığı yönündeki iddianın
değerlendirilebilmesi amacıyla öncelikle söz konusu teşebbüslerin Ocak 2012 – Eylül 2012
dönemindeki dökme çimentoya1 ait aylık ortalama satış fiyatları incelenmiştir. İnceleme
kapsamında baz alınan dokuz aylık dönemde teşebbüslerin ortalama fiyatlarının, Baştaş
ve Oyak Bolu’da Şubat ayında yaşanan düşüş dışında, Ocak ayından Eylül ayına kadar
sürekli artışta olduğu anlaşılmaktadır. Gerçekleşen artışların Mayıs ayında birden bire
ortaya çıkmadığı, genellikle birbirini takip eden bir seyir izlediği dosya içeriği bilgi ve
belgelerden anlaşılmaktadır. Ayrıca, teşebbüslerin fiyatlarında yaşanan artışların oransal
bir paralellik taşımadığı ve hiçbir fiyat artışının teşebbüslerin fiyatlarını eşitlemediği,
fiyatların birbirinden oldukça farklılaşmış olduğu dikkat çekmektedir.
(20) Ocak 2012 - Eylül 2012 döneminde teşebbüslerin ortalama fiyatlarında gerçekleşen aylık
artış oranları da incelenmiştir. Dosya mevcudundan, teşebbüslerin çimento fiyatlarını
arttırmak yönünde anlaştıklarının ifade edildiği Mayıs ayında, teşebbüslerin ortalama
dökme çimento fiyatlarının %2,00 ile %2,80 arasında artış gösterdiği anlaşılmıştır. Mayıs
ayını izleyen aylarda ise teşebbüslerin ortalama fiyatlarında gerçekleşen artışların belli bir
paralellik taşımadığı hatta Temmuz ve Ağustos aylarında bazı teşebbüslerin ortalama
dökme çimento fiyatlarında düşüşler olduğu görülmektedir. Ayrıca, incelemeye esas alınan
Ocak 2012 - Eylül 2012 arasındaki dokuz aylık dönemde ortalama fiyatlar %0,18 ile %8,70
arasında değişen oranlarda yükselmiş, %0,15 ile %2,52 arasında değişen oranlarla
düşmüştür. Teşebbüslerin tüm fiyat artışları ile düşüşleri zamansal olarak paralel olmadığı
gibi, gerek fiyat artış oranları gerekse fiyat düşüş oranları arasında da paralellik
görülmemektedir.
(21) İnceleme konusu dokuz aylık dönemde, şikâyete konu teşebbüslerin dökme çimentoya ait
ortalama fiyatlarında sürekli yaşanan fiyat artışlarının, piyasada satış miktarlarında
gerçekleşen değişikliklerden etkilenip etkilenmediğini değerlendirilebilmek amacıyla, ilgili
teşebbüslerden talep edilen satış bilgilerine dayanılarak Ocak 2012 – Eylül 2012 dönemine
ait dökme çimento satışları temel alınarak; fiyatlar, fiyat artış oranları ve piyasa talebinin
yapısı incelenmiştir.
(22) Dosya mevcudu bigi ve belgelerden, Mart ayından Temmuz ayına kadar geçen süreçte,
Ankara ilinde satılan dökme çimento miktarında artış yaşandığı ve inceleme konusu
dönemde yalnızca Ocak ayından Şubat ayına geçişte ve Temmuz ayından Ağustos ayına
geçişte ise düşüş yaşandığı anlaşılmaktadır. Yerinde incelemelerde elde edilen belgeler
içinde tarafların mevsimsellikten etkilendikleri, mevsimselliğe ayak uydurmak için fiyat
ayarlaması yaptıkları, piyasadaki rakiplerin fiyatlarından haberdar olmalarına rağmen
fiyatlar arasında yakınlaşma dahi olmadığı ve teşebbüsler arası rekabetçi davranışlar
olduğu görülmüştür. Anlaşma yapıldığı iddia edilen Mayıs ayı ve sonrasındaki fiyat
artışlarının da piyasada gerçekleşen satış miktarıyla aynı paralelde seyrettiği
anlaşılmaktadır.
I.4.2. Hukuki Değerlendirme
(23) Rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında yasaklanmaktadır.
(24) Önaraştırma sürecinde ilgili teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde söz konusu
iddiaları destekler nitelikte herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılamamış, buna karşılık iddia
aleyhine pazarda rekabetin varlığını destekler nitelikte çeşitli belgeler tespit edilmiştir.
1 Çimento türleri ile ilgili “torbalı” ve “dökme” olmak üzere pazarlama yöntemi açısından ayrım yapılmaktadır. Başvuruda
dökme çimento torbalı çimento ayrımına yer verilmeksizin bir anlaşmadan bahsedilmektedir. Bu çerçevede ilgili iddiaların
değerlendirilmesi kapsamında dökme çimentoya ilişkin veriler esas alınmıştır.
12-54/1527-545
5/5
(25) Söz konusu bilgilerin analizi sonucunda şikâyet konusu teşebbüslerin uyguladıkları dökme
çimento fiyatlarının Mayıs ayından da önce başlayacak şekilde Ocak 2012 – Eylül 2012
döneminde sürekli artış trendi içinde olduğu ve teşebbüslerin fiyatları arasında
paralelliklerin görüldüğü ancak bu paralelliklerin gerek artış oranı gerekse nihai fiyatlar
bakımından düzenli bir şema oluşturmadığı tespit edilmiştir. Dosya içeriği bilgilerden; Ocak
2012’de 93,74 TL ile 99,86 TL arasında değişen dökme çimento fiyatlarının Eylül 2012’de
111,99 TL ile 124,10 TL arasında seyretmeye başladığı görülmüştür. Bu durum, dökme
çimento fiyatlarında Ocak ayından bu yana artışlar yaşandığını, artışların Mayıs ayı
sonrasında ortaya çıkmadığını ve inceleme konusu sürecin tamamında, teşebbüslerin
fiyatları arasında çok büyük farklılıklar olduğunu ortaya koymaktadır.
(26) Ayrıca, ilgili pazardaki talebin yapısına bir gösterge olabilecek toplam satış miktarları
incelendiğinde; dökme çimento satışlarının Mart ayından Temmuz ayına kadar sürekli ve
yüksek oranda arttığı, fiyat artışlarının başladığı iddia edilen Mayıs ayının da bu döneme
dâhil olduğu, ancak artışların Mayıs ayından önce başladığı ve sonrasında da devam
ettiği, piyasadaki satış miktarlarının Ağustos ayından sonra gerilemeye başlamasına
paralel olarak fiyat artış oranlarının da azaldığı hatta bazı teşebbüslerin fiyatlarını
düşürdükleri tespit edilmiştir.
(27) Elde edilen tüm bilgi ve yapılan analizler sonucunda; söz konusu fiyat hareketlerinin,
teşebbüsler arasında gerçekleştirilen bir anlaşmadan ya da uyumlu eylemden
kaynaklanmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(28) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma
açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy