Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-1-46 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-33/443-194
Karar Tarihi : 04.06.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Çağlar Deniz ATA, Emre GÜLER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Resen
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Ankara Kuyumcular ve Saatçiler Odası ve Üyeleri
(1) E. DOSYA KONUSU: Ankara Kuyumcular ve Saatçiler Odası ve üyelerinin bazı
işlem ve eylemleriyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip etmediklerinin tespiti.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Ulusal çapta faaliyet gösteren üç farklı gazetenin Ankara
eklerinde Ankara Kuyumcular ve Saatçiler Odası (AKSO)’nın PTT tarafından piyasaya
sürülen altınları alıp satmamak üzere karar aldığı iddia edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: 19.03.2013 tarihinde ulusal çapta faaliyet gösteren üç farklı
gazetenin Ankara eklerinde Ankara Kuyumcular ve Saatçiler Odası (AKSO)’nın PTT
tarafından piyasaya sürülen altınları alıp satmamak üzere karar aldığı yönünde haberler
bulunduğu tespit edilmiş; bahse konu bu haberlere dayanılarak hazırlanan 29.03.2013
tarih ve 2013-1-46/BN sayılı bilgi notu Rekabet Kurulu’nun 11.04.2013 tarihli
toplantısında görüşülerek 13-21/293-M sayı ile AKSO ile üyeleri hakkında 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)’un 40. maddesinin birinci
fıkrası uyarınca re’sen önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca
yapılan inceleme üzerine hazırlanan 29.05.2013 tarih ve 2013-1-46/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Ankara Kuyumcu ve Saatçiler Odası’nın
üyelerine Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş tarafından satışa sunulan altınları boykot etme
çağrısı yaparak 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiği, ancak ihlal konusu olayın
etkisinin kısıtlı olması nedeniyle ilgili teşebbüs birliği hakkında 4054 sayılı Kanun'un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı, bununla birlikte rekabet
kurallarına uygun davranılması konusunda gerekli tedbirlerin alınması hususlarında ilgili
tarafa söz konusu Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, görüş
gönderilmesinin uygun olacağı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Ankara Kuyumcular ve Saatçiler Odası (AKSO)
(5) AKSO, Ankara Kuyumcular, Saatçiler ve İşçileri Derneği adı ile 1949 yılında kurulmuştur.
Daha sonra Ankara Kuyumcular Saatçiler ve Kuyumcular Odası adını alan teşebbüs
birliği, 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu uyarınca faaliyet
13-33/443-194
2/3
göstermektedir. Kuruma intikal eden belgelerden, AKSO’ya kayıtlı 460 tane aktif
kuyumcu bulunduğu ve Ankara ilinde faaliyet gösteren kuyumcu sayısının 500 ile 1000
aralığında olduğu anlaşılmıştır.
I.2. İlgili Pazar
(6) Söz konusu Oda’nın ve üyelerinin kuyumculuk sektöründe faaliyet gösterdikleri dikkate
alınarak ilgili ürün pazarı, “kuyumculuk pazarı” olarak belirlenirken, hem Oda’nın hem de
inceleme konusu eylemi gerçekleştiren teşebbüslerin Ankara ilinde bulunması
sebepleriyle ilgili coğrafi pazar “Ankara ili” olarak belirlenmiştir.
I.3. Değerlendirme
(7) Önaraştırma konusu eylem, Ankara Kuyumcu ve Saatçiler Odası’nın PTT’nin altın satışı
yapmasına karşı, menşei PTT olan altınları alıp satmama başka bir deyişle PTT
altınlarını boykot etme kararıdır.
(8) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması,
kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer
davranışlarla piyasa dışına çıkartılması amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüs birliği karar ve eylemleri yasaklanmaktadır.
(9) Rekabet hukukunda rakiplerin faaliyetlerinin boykot ya da benzer davranışlarla
zorlaştırılması ya da bu teşebbüslerin piyasa dışına çıkarılmaya çalışılması dışlayıcı
eylemler olarak ifade edilmektedir. Rakiplerin birbirlerinin faaliyetlerini zorlaştırmaları
veya kısıtlamaları esasen rekabetin doğal bir sonucu olarak görülebilmekteyse de, bir
grup teşebbüsün anlaşma yoluyla ya da bir birlik çatısı altında alınan kararlarla dışlayıcı
etkileri açık ve ağır eylemler içinde bulunmaları rekabet hukuku düzenlemeleri ile hukuka
aykırı kabul edilmektedir.
(10) Dışlayıcı eylemlerin bir türü olan boykot veya grup boykotu eyleminin ise rekabet hukuku
literatüründe kesin bir tanımı bulunmamakta olup bahse konu eylem aynı zamanda
anlaşma yapmanın reddi başlığı altında da incelenebilmektedir. En klasik anlamıyla grup
boykotu piyasada faaliyet gösteren bir grup teşebbüsün, aralarında anlaşarak diğer bir
veya birkaç teşebbüs ile iş yapmaktan imtina etmesi olarak tanımlanabilir. Bu tür bir
eylemin amacı rekabetçi bir avantaj elde etmek, belirli şartları hedef alınan teşebbüse
kabul ettirmek (disipline etmek) ya da bu teşebbüsü piyasa dışına itmek olabilir. Rekabet
hukuku uygulamalarında genellikle grup boykotu ile rakiplerin arz ve temin kaynakları
veya tüketicilere erişiminin kısıtlandığı olaylar öne çıkmakta, Türkiye uygulamasında ise
salt boykot eyleminin ihlal oluşturduğu olaylardan ziyade, boykotun diğer ve genellikle de
daha ağır bir ihlalin pekiştirilmesi amacıyla kullanıldığı vakalara rastlanılmaktadır.
(11) Dosya konusu eylem ise salt olarak grup boykotu çağrısı içermekte, boykot eyleminin
dışında diğer bir rekabeti kısıtlayıcı davranış ile bir arada uygulanmamaktadır. Eylemin
hedefinin pazara yeni girmekte olan firmanın bu davranışını engellemek veya en azından
zorlaştırmak olduğu “…Bunları yaparsak emin olun PTT ve Bankalar altın satışlarına son
verecektir.” ifadesinden anlaşılmış olup, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi bağlamında
amaç açısından rekabeti kısıtlayıcı bir eylem olduğu kanısına varılmıştır. Bu teşebbüs
birliği kararı ile AKSO yönetimi, PTT’nin altın alım satım piyasasına girmesinin üye
teşebbüsler üzerinde yaratacağı olumsuz etkiyi öngörerek üyeleri bu rekabetçi baskıdan
korumak üzere harekete geçmiş, üyelerine PTT altınlarını boykot etme çağrısı yapmış ve
bu çağrıyı basın yolu ile de kamuoyuna duyurmuştur.
(12) Amacı açısından rekabeti kısıtlayıcı olduğu tespit edilen bu eylemin ilgili pazardaki etkisi
ise sınırlı olacaktır. Şöyle ki, dosya kapsamında yapılan incelemelerden anlaşıldığı
kadarıyla bahse konu boykot eylemine ilişkin bir kontrol veya denetim mekanizması
13-33/443-194
3/3
kurulmamış olup, boykot çağrısına icabet etmeyen esnafın tespitine ve
cezalandırılmasına yönelik herhangi bir süreç belirlenmemiştir. Bu durum eylemin hayata
geçirilmesini zorlaştıracaktır. Diğer yandan PTT tarafından satışa sunulan altınların
AKSO üyesi esnaf tarafından alınıp satılmamasının da PTT’yi pazar dışına itebilecek
kuvvette bir etki yaratma ihtimalinin oldukça az olduğu anlaşılmıştır. İlk olarak
önaraştırma sürecinde AKSO ve ATO’dan elde edilen verilere göre Ankara’da bu iki
teşebbüs birliğine kayıtlı toplam 1365 adet kuyumcu ve sarraf bulunmakta olup
bunlardan AKSO’ya kayıtlı olanların sayısı sadece 460’dır. Buradan hareketle tüm AKSO
üyelerinin ilgili eyleme katıldığının varsayılması durumunda bile pazar tümüyle kapanmış
olmayacaktır. İkincisi, PTT satışını yaptığı altınların aynı zamanda geri alım işlemini de
gerçekleştirmekte, tüketici bozdurma işlemini kuyumcularda gerçekleştiremezse dahi
yetkili PTT merkezlerinde elindeki PTT altınını paraya çevirebilmektedir. Dolayısıyla söz
konusu eylem, amaç açısından, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal niteliği
taşıyabilecek bir eylem olduğu halde uygulamanın rekabet üzerindeki zararlı etkileri
sınırlı düzeyde kalmaktadır.
J. SONUÇ
(13) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca bu
aşamada soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2. Bununla birlikte, elde edilen bulgu ve emareler dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesi kapsamında rekabeti bozucu uygulamalardan kaçınılması gerektiği, aksi
takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem başlatılacağı yönünde
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Ankara Kuyumcular Odasına görüş
bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy