Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-4-28
Karar Sayısı : 07-19/191-62
Karar Tarihi : 8.3.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, 10
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖR : Serpil YANIK
C. ŞİKAYET EDEN : Yaşar AKŞİN
Yeşilırmak Cd. No:17/10 Demirtepe/Ankara
D. ŞİKAYET EDİLEN: Havaş Havaalanları ve Yer Hizmetleri A.Ş.
Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali
34149 Yeşilköy/İSTANBUL
E. DOSYA KONUSU: Ankara şehirmerkezi ile Esenboğa Havalimanı arasında
tekel hizmeti niteliğinde yolcu taşıyan Havaş Havaalanları ve Yer Hizmetleri
A.Ş. (Havaş)’ın yüksek ücret alması. 20
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, Havaş’ın 30 km.’lik bu mesafede tek
yön ücreti olarak 10 YTL ücret aldığı, şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan otobüs
firmalarının katettikleri mesafeler ve aldıkları ücretler hesaplandığında Havaş’ın çok
büyük bir kazanç elde ettiği ve bu nedenle yolcuların mağdur edildiği, örneğin
Ankara’ya 120 km olan Çankırı’ya 5 YTL ile gidilmesi mümkün iken dörtte biri
uzaklıkta olan Esenboğa havaalanına iki katı fiyatla gidilmesinin hakkaniyete uygun
olmadığı belirtilmekte ve bu konu hakkında inceleme yapılarak hakim durumda olan
söz konusu firmanın yarattığı bu haksızlığın düzeltilmesi talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.1.2007 tarih, 610 sayı ile giren başvuru
üzerine düzenlenen 23.2.2007 tarih, 2007-4-28/İİ-07-SY sayılı İlk İnceleme Raporu 30
2.3.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/68 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-19 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, şikayete konu olay hakkında şu aşamada
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında bir işlem
yapılmamasının ve belediyenin şehir merkezi-havaalanı arasında yolcu
taşımacılığına başlaması ile ilgili gelişmelerin izlenerek duruma göre konunun
yeniden ele alınmasının uygun olacağı görüşüne yer verilmiştir.
07-19/191-62
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 40
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya mevcudu bilgiler dikkate alınarak, İlgili ürün pazarı “uçak ile seyahat
eden/edecek yolcuların havaalanları ile şehir merkezleri arasında karşılıklı
ulaşımlarını sağlayan toplu taşıma hizmeti” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikayet konusu dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Ankara-Esenboğa hattı” olarak
tespit edilmiştir.
I.2. Tespitler ve Değerlendirme
Şikayete konu havaalanı-şehir merkezi yolcu taşımacılığını da kapsayan yer
hizmetleri Sivil Havacılık Yönetmeliği-SHY 22 uyarınca temsil, yolcu trafik, yük 50
kontrolü ve haberleşme, ramp (ramp, kargo ve posta, uçak temizlik, birim yükleme
gereçlerinin kontrolü, uçak hat bakım (uçak hat bakım, yakıt ve yağ), uçuş
operasyon, ulaşım (ekip, yolcu, bagaj, kargo ve/veya postanın havaalanı ve şehir
terminali, havaalanı ve diğer mutabakata varılmış noktalar, aynı hava alanındaki ayrı
terminaller arasında taşınmasını sağlamak için gerekli bütün düzenlemeleri yapmak),
ikram servis, gözetim ve yönetim ve uçak özel güvenlik hizmet ve denetimini
kapsamaktadır.
SHY 22’de, yer hizmetleri verebilmek için alınması gereken ruhsatlar, A, B, C
Çalışma Ruhsatı kategorilerine ayrılarak tanımlanmaktadır. Buna göre, A Grubu
Çalışma Ruhsatı, havaalanı yer hizmetlerini başkalarına sunacak şirketlere; B Grubu 60
Çalışma Ruhsatı, bu hizmetleri sadece kendisine sunacak olan havayolu şirketlerine;
C Grubu Çalışma Ruhsatı ise sadece yer hizmetlerinden zorunlu olmayan hizmetler
olan temsil, gözetim ve yönetim, uçak özel güvenlik hizmet ve denetimi ile ikram
sevis hizmeti sunma yetkisi vermektedir. Çalışma ruhsatı alacak yer hizmetleri
kuruluşları, yer hizmetleri yapacakları her havaalanı ve her bir hizmet türü için ayrı bir
çalışma ruhsatı almak zorundadırlar. DHMİ, yer hizmetleri yapmak isteyen ve ön izin
almış olanların çalışma ruhsat taleplerini inceleyerek inceleme sonucunu ve
görüşünü Ulaştırma Bakanlığı’na sunar. Bakanlık tarafından uygun görülenlere
çalışma ruhsatlarını vererek, sonucu Bakanlığa ayrıca bildirir. Çalışma ruhsatı
ücretleri ile temdit ücretleri DHMİ tarafından her bir hizmet türü için ayrı ayrı belirlenir. 70
Havaalanı yer hizmetlerinin bir kısmını hava taşıyıcılarına sunabilmek için
girişimcilerce yerine getirilmesi gereken koşullar SHY 22’de yer almaktadır. Bunlar
DHMİ’den “A grubu çalışma ruhsatı” alınması, hisselerinin en az %51’inin nama yazılı
olması, ödenmiş sermayelerinin 3.000.000 ABD Doları karşılığı TL’den yüksek
olması, en az üç uluslararası trafiğe açık havaalanında teşkilatlanmış olması, kuruluş
esas mukavelelerinde ve ticari tescilde yer hizmet türleri dışında bir çalışma alanına
yer verilmemesi halleridir.
07-19/191-62
3
Yönetmeliğin çalışma ruhsatları ile ilgili 12. maddesinin (d) bendinde “Yer hizmetleri 80
yapmak üzere (hava taşıyıcılarının kendileri için yapacakları hizmetler dahil )önizin
veya çalışma ruhsatı verilmesinde,
1) Havaalanlarının PAT alanları,
2) Araç trafiği bakımından kapasitesi,
3) Atölyeler ve araç park sahaları için yer tahsisi imkanları,
4) Havaalanlarının fiziki yapısı ile mevcut ve gelecekteki öngörülen pazar durumu,
5) İlave kapasite ihtiyacı,
gibi kriterler dikkate alınarak, DHMİ’nin uygun görüş vermesi halinde Bakanlıkça
değerlendirilir” denilmektedir.
6.7.2006 tarih ve 26220 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan değişiklik ile SHY 22’nin 90
11(c) maddesinde, “Şehir terminali ve/veya terminalleri ile havaalanı arasında
ve/veya hava alanından çevre illere ve ilçelere yapılacak olan düzenli yolcu taşıma
işletmeciliği, karayolu taşımacılığı ile ilgili tüm mevzuata uyulması koşulu ile taleplere
göre, Bakanlık tarafından düzenlenir” denilmektedir. Bu maddenin eski hali, “Şehir
terminali ve/veya terminalleri ile havaalanı arasında düzenli yolcu taşıma işletmeciliği,
taleplere göre DHMİ tarafından düzenlenir” şeklinde olup 2006 yılındaki değişiklikle
söz konusu özel yetki Bakanlığa verilmiştir.
Uçak ile seyahat eden veya edecek yolcuların havaalanları ile şehir merkezleri
arasında karşılıklı ulaşımlarının sağlandığı toplu tasıma hizmetleri pazarında tek
firma olarak faaliyet gösteren HAVAŞ halen 8 havaalanında ulaşım ruhsatına 100
sahiptir.
Bilindiği üzere, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir
bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut
başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması
hukuka aykırı ve yasaktır. Hakim durumdaki firmaların aşırı fiyat uygulaması da
anılan madde kapsamında değerlendirilmektedir.
4054 Sayılı Kanun’un 3. maddesinde hakim durum, “Belirli bir piyasadaki bir veya
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat,
arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmıştır. Hakim durum değerlendirmesinde, pazarda faaliyet gösteren 110
teşebbüslerin pazar payları, alıcıların gücü, pazara giriş engelleri gibi unsurlar dikkate
alınmaktadır. Havaş, kurulduğu 1987 yılından bu yana havaalanları-şehir merkezi
arasında yolcu taşımacılığını münferiden yapmaktadır. Bu çerçevede, pazardaki
durumu ve yasal giriş engelleri de dikkate alındığında Havaş ilgili ürün pazarında
hakim durumdadır.
07-19/191-62
4
İlgili pazarda Havaş tarafından tahsil edilen 10 YTL ücret şikayet dilekçesinde örnek
verildiği şekilde şehirler arası yolcu taşımacılığı yapan bir otobüs firmasının tahsil 120
ettiği yolcu başına ücretin bile çok üzerinde olmakla beraber, daha sağlıklı bir
değerlendirme yapılabilmesi için maliyetlerin de incelenmesi gereklidir.
Başvuru konusu olayla ilgili olarak daha önce de Kurumumuza şikayette bulunulmuş
ve 3.3.1999 tarih ve 99-12/89-31 sayılı Kurul Kararı ile, söz konusu başvuruya ilişkin
yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan Önaraştırma Raporu’nda yer alan
verilerden ve maliyet-kar hesaplamalarından aşırı fiyat uygulandığına dair somut
bulgulara ulaşılamadığı, şehir ile ilçeler arasındaki diğer toplu yolcu tasıma hizmeti ve
ücretlerinin bu hizmet için emsal teşkil etmeyeceği, bu itibarla aşırı fiyat uygulamak
suretiyle hakim durumun kötüye kullanıldığı sonucuna ulaşılamayacağı kanaatine
varılarak soruşturma açılmamasına karar verilmiştir. 130
Ancak söz konusu kararın üzerinden 8 yıl gibi uzun bir zaman geçmiş, ayrıca
Havaş’ın pazardaki konumunda değişiklik olmamakla beraber fiyatlarında önemli
değişiklikler olmuştur. [1999 yılında Havaş terminali-Esenboğa arası Havaş otobüs
ücreti yolcu başına 1.100.000 TL iken şu an 10 YTL (10.000.000 TL)’dir.]
Bununla beraber, başvuruya konu olayla ilgili olarak Ocak 2007 sonunda bir gelişme
olmuş; Esenboğa Havaalanı ile Ankara arasında Ulaştırma Bakanlığı'nın
genelgesiyle belediye otobüslerinin konulmasına yönelik bir çalışma başlatılmıştır. Bu
konuda Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından alınan karar
çerçevesinde, 1.3.2007 tarihinden itibaren Esenboğa Havaalanı'ndan şehir
merkezine yolcu taşımacılığının Büyükşehir Belediyesi EGO Genel Müdürlüğü 140
tarafından yapılacağına ve ücretin de EGO tarafından belirleneceğine dair Belediye
Başkanı tarafından bir açıklama yapılmıştır. Dosya mevcudu bilgilere göre, görevli
Raportör’ün EGO Genel Müdürlüğü Otobüs Dairesi Başakanlığı yetkilisi ile konu
hakkında yaptığı görüşmede, Ulaştırma Bakanlığı’nın görevlendirmesi üzerine gerekli
izinlerin alındığı ve 1.3.2007 itibarıyla 2007 model MAN otobüsler ile şehir merkezi ile
Esenboğa arasında EGO’nun 10-15’er dakikada bir ve yolcu başına 2 YTL ücret ile
yolcu taşımaya başlamasının planlandığı ifade edilmiştir. Belediyenin havaalanı-şehir
merkezi arasında yolcu taşımaya başlaması halinde şikayete konu Havaş’ın tekel
konumunun sona erebileceği ve bu durumda 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında aşırı fiyat iddiasına konu bir durumun söz konusu olamayacağı 150
kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1- Şikayet konusu iddialara yönelik olarak, bu aşamada 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine,
2- Ancak belediyenin şehir merkezi-havaalanı arasında yolcu taşımacılığına
başlaması ile ilgili gelişmelerin Daire Başkanlığınca izlenerek duruma göre konunun
07-19/191-62
5
yeniden Kurul gündemine getirilmesine, 160
usul yönünden OYÇOKLUĞU ile, esas yönünden OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
07-19/191-62
6
(Rekabet Kurulu’nun 8.3.2007 Tarih ve 07-19/191-62 sayılı Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
5538 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle (Geçici Madde 5) Başkan’a verilen sıra
ile toplantıya bir üyenin iştirak ettirilmemesi yetkisi, Kanun’da nesnel bir ölçüte atıf
yapılmadan, yöntem ve kriter belirlenmeden düzenlenmiştir. Öte yandan, Kurul
Başkanı ve İkinci Başkan dahil, hepsi Rekabet Kurulu Üyesi olarak atanmış üyelerin,
Başkanca belirlenen bir düzenleme ile Kurul toplantılarına iştirak ettirilmemesi
amacıyla sıranın kura çekilerek belirlenmesi yönteminde, Başkan’ın, kendisini kuraya
iştirak ettirmemesi; hem 4054 sayılı Kanun, hem de 5538 sayılı Kanun’un
öngörmediği Geçici Madde-5’te hükmedilmeyen, dayanağı bulunmayan; subjektif,
hukuka aykırı, istisnailik sonucunu yaratan ve geçici madde düzenlemesindeki
nesnel ölçüt eksikliğini açıkça ortaya koyan bir uygulamadır. Bu nedenlerle karara
usul yönünden karşıyım.
Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi
07-19/191-62
7
(Rekabet Kurulu’nun 8.3.2007 Tarih ve 07-19/191-62 sayılı Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
5538 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle (Geçici Madde 5) Başkan’a verilen sıra
ile toplantıya bir üyenin iştirak ettirilmemesi yetkisi, Kanun’da nesnel bir ölçüte atıf
yapılmadan, yöntem ve kriter belirlenmeden düzenlenmiştir. Öte yandan, Kurul
Başkanı ve İkinci Başkan dahil, hepsi Rekabet Kurulu Üyesi olarak atanmış üyelerin,
Başkanca belirlenen bir düzenleme ile Kurul toplantılarına iştirak ettirilmemesi
amacıyla sıranın kura çekilerek belirlenmesi yönteminde, Başkan’ın, kendisini kuraya
iştirak ettirmemesi; hem 4054 sayılı Kanun, hem de 5538 sayılı Kanun’un
öngörmediği Geçici Madde-5’te hükmedilmeyen, dayanağı bulunmayan; subjektif,
hukuka aykırı, istisnailik sonucunu yaratan ve geçici madde düzenlemesindeki
nesnel ölçüt eksikliğini açıkça ortaya koyan bir uygulamadır. Bu nedenlerle karara
usul yönünden karşıyım.
Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy