Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-2-37
Karar Sayısı : 07-23/208-67 (İlk İnceleme)
Karar Tarihi : 15.3.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR, Hüseyin ORMAN
C. ŞİKÂYET EDEN :- Adomed Medikal İth. İhr. Ltd. Şti.
Kızılkanat Sağlık Sitesi B Blok, No:4 K:3 D:9 Alsancak/İzmir
D. HAKKINDA İLK
İNCELEMEYAPILAN :- Ankara Ticaret Odası
Söğütözü Mah. 2. Cad. No:5 06530 Söğütözü/Ankara 20
E. DOSYA KONUSU : Ankara Ticaret Odası’nın tıbbi malzemelerin piyasadaki
satış fiyatını tespit ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Adomed Medikal İth. İhr. Ltd. Şti. (Adomed) tarafından
gönderilen şikâyet dilekçelerinde özetle;
“Geri ödeme kurumları” olarak adlandırılan Sosyal Güvenlik Kurumlarının veya
diğer kamu kurumlarının, çalışanların yaptıkları sağlık malzemesi
harcamalarına ilişkin kendilerine ödeme yapılabilmesini teminen yapılan
harcamaya ilişkin olarak Ankara Ticaret Odası’na (ATO) rayiç bedel onayı
yaptırılmasını talep ettikleri,
Ticaret Odalarının da piyasa araştırması yaparak uygun tıbbi malzemeye 30
uygun fiyat tespiti yaptığı,
Ancak, ATO’nun bu uygulamanın dışına çıkıp, ithalatçı firmadan ithalat
faturasını istediği, ithalat faturası üzerine kâr ve maliyet için %40-50 oranında
marj ilave ederek söz konusu tıbbi malzemenin piyasadaki satış fiyatını tespit
ettiği ve bu durumda 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği,
Firmalarla aynı işi yapan, ancak ATO’da da yönetici durumunda olanların,
firmaların ithalat faturalarını görerek rakiplerin ticari sırlarına vakıf olma
avantajına sahip olabileceği
belirtilerek, konunun incelenmesi talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 10.1.2007 tarih ve 198 sayı ile yapılan 40
başvuru üzerine konu ile ilgisi bakımından ATO’ya 25.1.2007 tarih ve 254 sayı ile
bilgi isteme yazıları yazılmıştır. Konuya ilişkin ATO’nun cevap yazısı 15.2.2007 tarih
ve 1158 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. Yapılan inceleme neticesinde hazırlanan,
9.3.2007 tarih ve 2007-2-37/ İİ-07-H.B. sayılı İlk İnceleme Raporu 12.3.2007 tarih ve
REK.0.06.00.00-110/86 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-23 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
07-23/208-67
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Şikâyet konusu uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un ihlali anlamına
gelebilecek eylemler olduğuna ilişkin bir tespit yapılamadığı,
Ancak; 50
- rayiç bedel tespiti amacıyla ithalat belgeleri ya da üretim/maliyet bilgileri
gibi ticari sır kapsamında olabilecek ticari/mali belgelerin/bilgilerin
firmalardan talep edilmesi gibi uygulamaların,
- fiyatların piyasada belirlenmesi ilkesine halel getirebilecek nitelikte etkiler
doğurabilecek (ATO tarafından rayiç bedel tespit edilmesi yöntemlerinden
olan ithalat fiyatı + maliyet +kar şeklinde işlemin fiili etkileri) uygulamaların,
- firmaların fiyat davranışları ile ilgili konularda uyarı ya da Disiplin Kurulu
gibi mekanizmaların işletilmesi uygulamaların
değerlendirebilmesini teminen İlk İnceleme Raporu’nun şikayet başvurusu ve ekler ile
birlikte Sanayi ve Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürlüğü ile, 60
- protokol listesinde yer almayan ürünler için ödeme kurumlarınca
çalışanlardan/hastalardan ticaret odalarından rayiç bedel onayı talebi
istenilmesine yönelik uygulamaların
değerlendirilmesini teminen İlk İnceleme Raporu’nun şikayet başvurusu ve ekler ile
birlikte T.C.Başbakanlık, T.C. Maliye Bakanlığı, T.C. Sağlık Bakanlığı, T.C. Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na (Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü, Sosyal Güvenlik
Kurumu)
gönderilmesinin uygun olacağı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Dosyada yer alan bilgiler doğrultusunda, başvuruda yer alan iddialara ilişkin olarak 70
yapılan değerlendirme sırasıyla;
- Çalışanların tıbbi cihaz ve sarf malzemeleri için yaptıkları harcamaları ödeme
kurumlarından geri alabilmeleri için söz konusu malzemelere ödenen fiyatlar için
ATO’dan rayiç bedel onayı almak zorunda olup olmadıkları,
- Bir zorunluluk söz konusu değil ise ATO’nun talep edilmesi halinde sözü edilen
hizmeti verip veremeyeceği,
- ATO’nun uygulamalarının değerlendirilmesi/olası sonuçları
başlıkları altında yapılmıştır.
Konuya ilişkin olarak 29.4.2006 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan Maliye Bakanlığı
Tedavi Yardımına İlişkin Uygulama Tebliği’nde (Tebliğ) 80
“…hastane dışında temin edilen tıbbi malzeme bedelleri de, sağlık kurulu raporu ile
belgelendirilmek kaydı ile sosyal güvenlik kuruluşlarınca belirlenen protokol fiyatı
üzerinden, protokol fiyatı yok ise yapılacak piyasa araştırması sonucu bulunacak en
düşük bedel üzerinden ödenir…”, ve
Sağlık Bakanlığı’nın 2003/115 Sayılı Genelge’sinde (Genelge)
“… sağlık kurulu raporu ile dışarıdan aldırılan tıbbi malzemelerden protokolü
olmayanların bedellerinin yapılacak piyasa araştırması sonucu bulunacak en düşük
bedel üzerinden ödenmesi mümkün bulunmaktadır…”
07-23/208-67
3
ifadeleri yer almaktadır. Söz konusu Tebliğ ve Genelge incelendiğinde açıkça bu
konuda Ticaret Odalarının yetkili olduğuna ilişkin bir ifadenin yer almadığı, kurumların 90
yapacakları ödemelerde pazar araştırmaları sonrasında bulunacak en düşük bedeli
dikkate almaları gerektiği anlaşılmaktadır. Bu anlamda çalışanların tıbbi cihaz ve sarf
malzemeleri için yaptıkları harcamaları ödeme kurumlarından geri alabilmeleri için
söz konusu malzemelere ödenen fiyatlar için ATO’dan rayiç bedel onayı alınmasını
zorunlu kılan bir düzenlemenin bulunmadığı görülmektedir.
Ancak, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 12.
maddesinin (d) bendinde “26. maddedeki belgeleri düzenlemek ve onaylamak”
odaların görevleri arasında sayılmış, söz konusu 26. maddede sayılan odalarca
düzenlenecek veya onaylanacak belgeler ile verilecek hizmetler içinde “fatura
suretlerinin ve rayiç fiyatların onayı” da yer almıştır. Dolayısıyla talep edilmesi 100
durumunda ticaret odalarının (ve dolayısı ile ATO’nun) talebe bağlı olarak rayiç bedel
onayı yapabileceği görülmektedir.
Ticaret Odaları’nın yapacağı rayiç bedel onayı işleminin usul ve esasları 12.9.2005
tarih ve 25934 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Oda Muamelat Yönetmeliği’nin
(Yönetmelik) “Faturaların rayice uygunluğunun onayı” başlıklı 38. maddesinde
düzenlenmektedir. Söz konusu maddede,
“Faturaların rayice uygunluğunun onayı; faturaya konu mal ve hizmetle iştigal eden
en az üç işletmeden belgelendirilmek suretiyle alınacak fiyatların ortalaması veya
alınan fiyatlardan birbirine en yakın olanlar dikkate alınarak yapılır. Bu sayıda
işletmenin bulunmaması halinde, ilgili meslek komitesinin görüşü veya gerekli 110
durumlarda meclis tarafından onaylanan eksper listeleri arasından yönetim kurulu
kararı ile görevlendirilecek eksper heyetinin raporu üzerine işlem yapılır…”
ifadeleri yer almaktadır. Buna göre, Kurumların işlemi kendilerinin yapmaları halinde
protokol fiyatı bulunmayan tıbbi malzemeler ile ilgili piyasa araştırması sonrası tespit
edilecek en düşük bedelin ödenmesi ilkesi Tebliğ ve Genelge ile belirlenmişken,
kurumlarca ticaret odalarının rayiç bedel onayının talep edildiği durumlar için geçerli
olan Oda Muamelat Yönetmeliği’nde ise en az üç teşebbüsün fiyatlarının
ortalamasının alınması yöntemi ile rayiç bedelin tespit edileceği öngörülmektedir.
Başvuru konusu olaydaki şikayet konularından bir tanesini Yönetmelik’de belirlenen
en az üç teşebbüsün fiyatlarının ortalamasının alınması uygulaması yerine, doğrudan 120
ithalat faturalarının1 üzerine belirli bir marj eklenerek rayiç bedelin tespit edilmesi
oluştururken, bir diğer şikayet konusu ise söz konusu bedelin bulunması sırasında
ATO tarafından teşebbüslerden ticari sır kapsamında bir takım belgelerin talep
edilmesidir.
Yapılan incelemelerde elde edilen bilgilere göre, ithal edilen ürünlerin rayiç bedelinin
tespiti ile ilgili sistemin kâğıt üzerindeki işleyişi, Yönetmelikte yalnızca fiyat
araştırması yapılması hükmü olmasına rağmen, piyasa fiyatlarının bulunamadığının
ileri sürüldüğü durumlarda, şu şekilde gerçekleşmektedir: Geri ödeme kurumlarının
çalışanlarından ATO’nun ithal edilen tıbbi malzemeyle ilgili faturanın rayiç bedel
onayını talep etmesi üzerine, başvuru üzerine ATO gerekli işlemleri başlatmaktadır. 130
Eşdeğer ürün fiyatlarının bulunmaması durumunda söz konusu malzemenin ithalat
faturası ithalatçı firmadan talep edilmekte, söz konusu fatura tıbbi cihaz ise azami
%50’ye kadar, sarf malzemesi ise azami %75’e kadar ilave edilen marj ile fiyat
onaylanmaktadır. İthalatçı firmanın başkaca maliyetlerinin de mevcut olduğunu ispat
1 Metin boyunca ithalat faturası ifadeleri, FOB fiyatını gösterir ithalat belgeleri olarak kullanılmıştır. FOB fiyatı
navlun ve sigorta olmaksızın malın limandaki teslim fiyatını ifade etmektedir.
07-23/208-67
4
etmesi halinde (eğitim masrafı, kişiye özel bir takım ilaveler yapılması gibi) bu
oranlara bazı ekler yapılmaktadır. Bu tarz bir işleyişte firma kendi belirlediği fiyattan
ürününü satmakta, ATO da ithal fiyatı üzerine koyduğu marjlarla rayiç bedeli tespit
etmektedir.
Ancak malın nihai fiyatı ile rayiç bedel arasında fark olması durumunda söz konusu
fark malzemeyi satın alanlar (hastalar) tarafından karşılanmaktadır. Arada fark 140
kalması ihtimali kağıt üzerindeki söz konusu işleyişin fiiliyatta başkaca şekillerde
gerçekleşmesine yol açmaktadır. Hastalar genellikle, özellikle yüksek toplam tutarlı
faturalar için, firmalarla anlaşarak onlara vekâlet vermekte ve ticaret odası
nezdindeki işlemleri firmalar gerçekleştirmektedir. Bu durumda hastalar firmaya
malzemenin bedelini ancak ATO tarafından belirlenen rayiç bedel onay işlemi
sonrasında ödemektedirler. Bu durumda firma ATO nezdinde rayiç bedelin tespiti ve
yukarıda yer verilen rayiç bedellerin üzerine marjlar ilave edilebilmesini teminen
girişimlerini sürdürmektedir. ATO’nun belirlediği rayiç bedeller ile firma fiyatının
arasında fark bulunması durumunda, ATO’nun firma nezdinde bazı girişimlerde
bulunduğu, tarafların uzlaşması için aracılık ettiği ve çok nadirde olsa zaman zaman 150
firmalara disiplin cezası uygulamalarına gittiği tarafımıza gönderilen bilgi ve
belgelerde yer almaktadır.
Yönetmeliğe göre faturaların rayice uygunluğunun onayı faturaya konu mal ve
hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden belgelendirmek suretiyle alınacak fiyatların
ortalaması veya alınan fiyatlardan birbirine en yakın olanlar dikkate alınarak
yapılmalıdır. Uygulamada bu sistem ile ilgili olarak da bazı aksaklıkların yaşanması
söz konusu iken, nihai satış fiyatları üzerinden araştırma yapması gereken ATO’nun
bir kâr marjı belirleyerek faturayı onaylaması, (marjın seviyesinden bağımsız olarak)
kendisi de benzer faaliyetlerde bulunan teşebbüslerden meydana gelen meslek
birliğinin çıkar çatışması içine girmesine yol açabilecektir. 160
İlk inceleme sürecinde yukarıda yer verilen uygulamaların piyasadaki rekabeti
etkilediği ya da etkileyebileceğine ilişkin tespitlere ulaşılamamış, bu hizmetin
ATO’dan alınmasının zorunlu olmaması, bir başka deyişle geri ödeme ile ilgili olarak
sorumluluğun esasen geri ödeme kurumlarında olması, ATO’nun emsal piyasa
fiyatlarına ulaşamadığını belirterek firmalardan ithalat belgelerini talep etmesi ve
firmaların bu talebi reddetmesi durumunda ATO’nun rayiç bedel onay hizmetini
vermeme serbestisi (seçeneği) bulunması gibi durumların varlığı altında incelemenin
daha derinleştirilmesine gerek görülmemiştir.
Bununla birlikte ilgili Mesleki Daire Raporu’nda yer verilen ATO’nun uygulamış
olduğu yöntemin daha yüksek fiyatlı ürünlerin ithalatının teşvik edilmesine neden 170
olabileceği, ATO tarafından belirlenen kar marjlarının yüksekliği durumunda kamu
zararının oluşabileceği ve rayiç bedel tespiti ile birlikte rayiç bedel onayı için talep
edilen bazı belgelerin ticaret odaları nezdinde ilgili meslek komitelerince görülmesinin
meslek birliğinin çıkar çatışması içine girmesine yol açabileceği gibi
tespitlerin/aksaklıkların ilgili kurumlarca değerlendirilebilmesi ve varsa konuya ilişkin
gerekli tedbirlerin alınabilmesi bakımından konuyla ilgili Kurum ve Kuruluşlara,
şikâyet başvurusu ve ekleri ile birlikte görüş yazısı gönderilmesinin uygun olacağı
kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 180
1. Dosya konusu iddialara yönelik olarak bu aşamada önaraştırma yapılmasına ya
da soruşturma açılmasına yer olmadığına, şikayetin reddine,
07-23/208-67
5
2. Ancak;
aşağıda sıralanan uygulamalar rekabetin kısıtlamasına neden olabilecek sonuçlar
doğurabileceğinden,
a)
- Rayiç bedel tespiti amacıyla ithalat belgeleri ya da üretim/maliyet bilgileri gibi ticari
sır kapsamında olabilecek ticari/mali belgelerin/bilgilerin firmalardan talep edilmesi
gibi uygulamaların,
- Fiyatların piyasada belirlenmesi ilkesine halel getirebilecek nitelikte etkiler 190
doğurabilecek (Ankara Ticaret Odası tarafından rayiç bedel tespit edilmesi
yöntemlerinden olan ithalat fiyatı + maliyet +kar şeklinde işlemin fiili etkileri)
uygulamaların,
- Firmaların fiyat davranışları ile ilgili konularda uyarı ya da Disiplin Kurulu gibi
mekanizmaların işletilmesi uygulamaların
değerlendirebilmesini teminen TOBB, Ankara Ticaret Odası (ATO) ve Sanayi ve
Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürlüğü’ne şikayet başvurusu ve ekleri ile
birlikte görüş yazısı gönderilmesi konusunda Başkanlığa yetki verilmesine,
b) Protokol listesinde yer almayan ürünler için ödeme kurumlarınca
çalışanlardan/hastalardan ticaret odalarından rayiç bedel onayı talebi istenilmesine 200
yönelik uygulamaların değerlendirilmesini teminen T.C.Başbakanlık, T.C. Maliye
Bakanlığı, T.C. Sağlık Bakanlığı, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na
(Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü, Sosyal Güvenlik Kurumu) şikayet başvurusu ve
ekleri ile birlikte görüş yazısı gönderilmesi konusunda Başkanlığa yetki verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy