Ankara ve çevre illerde çimento satışı alanında faaliyet gösteren firmaların çimento fiyatlarını birlikte belirledikleri ve hazır beton firmalarını aralarında paylaştıkları iddiası - Karar Sayı 10-52/986-353

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-2-122 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-52/ 986-353
Karar Tarihi : 5.8.2010

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER : Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Ekrem SOLMAZ, Hatice YAVUZ

C. BAŞVURUDA : - Cumhur GÖZÜM
BULUNAN Çetin Emeç Bulvarı 1322. Cad. No:9/3 Öveçler/Ankara
20
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR:
- Baştaş Çimento Sanayi A.Ş.
Ankara-Samsun Karayolu 35.Km 06780 Elmadağ/Ankara
- Çimsa Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Karşıyaka Mah. Fırat Cad. No:3 06852 Lalahan/Ankara
- Set Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Güvercinlik Mevkii 06562 Ankara
- Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Hasanoğlan San. Böl. Bahçelievler Mah. Atatürk Cad. No:8
06540 Hasanoğlan/Ankara 30
- Bolu Çimento Sanayi A.Ş.
İstanbul Yolu 27.Km Sarayköy-Kazan/Ankara

E. DOSYA KONUSU: Ankara ve çevre illerde çimento satışı alanında faaliyet
gösteren firmaların çimento fiyatlarını birlikte belirledikleri ve hazır beton
firmalarını aralarında paylaştıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Bugün Gazetesi’nde yayınlanan
“Çimentoda Yeni Oyun” başlıklı yazıda yer alan iddiaların haklı bulunduğu ve ayrıca
demir fiyatlarının artış gösterdiği bu dönemde Ankara’daki birçok demir bayisinin
demir fiyatlarının devamlı artış göstereceği kanısıyla müteahhitlere demir satmadığı 40
belirtilmiştir. Anılan gazete yazısında ise özetle;
 Ankara ve çevresine çimento satışı yapan dört çimento şirketi tarafından son on
beş günde iki kez zam yapıldığı,
 Zamların ortak yapıldığını gizlemek ve Rekabet Kurumu’nu yanıltmak için her
hafta farklı oranlarda zam yapıldığı,
 Buna karşılık İstanbul ve çevresinde çimento fiyatlarında herhangi bir artış
olmadığı,
iddia edilmiştir.
10-52/986-353
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.03.2010 tarih ve 2531 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 11.5.2010 tarih ve 50
2010-2-122/İİ-10-374.EÖK sayılı İlk İnceleme Raporu, 24.05.2010 tarih ve 10-37
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 15.7.2010 tarih ve 2010-2-
122/ÖA-10-372.ÜNÖ sayılı Önaraştırma Raporu 21.7.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-
110/351 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik
olarak, İç Anadolu Bölgesi’nde faaliyet gösteren çimento firmalarının 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği yönünde herhangi 60
bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığından anılan teşebbüsler hakkında aynı Kanun 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi
gerektiği ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
Şikayet dilekçesinde Ankara ve çevresine çimento satışı yapan dört çimento
üreticisinin 2010 yılı Mart ayında çimento fiyatlarına birlikte zam yaptıkları ve hazır
beton tesisleri ile çimento bayilerini aralarında paylaştıkları iddia edilmektedir.
Ankara’da tüketilen çimentonun % 99’unun Baştaş Çimento Sanayi A.Ş. (Baştaş), 70
Çimsa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çimsa), Set Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Set
Çimento), Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Cimpor) ve Bolu Çimento
Sanayi A.Ş. (Bolu Çimento)’nin Ankara’daki üretim tesislerinden sağlanması
nedeniyle önaraştırma sürecinde yukarıda belirtilen beş teşebbüsün Ankara’da
bulunan çimento üretim tesislerinde yerinde inceleme yapılmıştır.

I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı “çimento pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 80
Dosya konusu iddiaların Ankara ve çevresine yönelik olması, 2009 yılında Ankara’da
tüketilen çimentonun % 99’unun Ankara’da bulunan çimento üretim tesislerinden
sağlanması ve çimento ürününün özellikleri dikkate alınarak dosya kapsamında ilgili
coğrafi pazarı “Ankara” olarak belirlenmiştir.
I.3. Değerlendirme
Dosya konusu şikayetler temel olarak ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin
fiyatları birlikte belirledikleri ve müşteri paylaştıkları iddialarını içermektedir.
Şikayetlerin değerlendirilmesi bakımından öncelikle ilgili pazarın yapısına ve
işleyişine ilişkin bazı bilgilere yer verilecek, daha sonra yerinde incelemede elde
edilen belgeler ve rakiplerden talep edilen bilgiler çerçevesinde dosya konusu iddialar 90
değerlendirilecektir.
I.3.1. Pazarın Yapısı
Çimento üreticileri ürünün torbalı ya da dökme olmasına bağlı olarak ürünlerini
müşterilerine farklı yöntemlerle ulaştırmaktadır. Set Çimento hariç olmak üzere,
10-52/986-353
3
Ankara ilinde faaliyet gösteren tüm çimento üreticileri torbalı çimentoyu kullanıcılarına
bayi ya da dağıtıcı kanalıyla ulaştırmaktadır. Temel olarak hazır beton üreticileri ile
endüstriyel müşterilere (karo, parke, büz, boru imalatçıları ve yapı kimyasalcıları gibi)
sunulan dökme çimento ise genellikle söz konusu müşterilere doğrudan satılmakta,
bu satışlarda herhangi bir aracı firma kullanılmamaktadır.
Çimento firmaları tarafından yapılan satışlar içerisinde ilk sırada genel olarak aynı 100
ekonomik bütünlük içerisinde yer alan hazır beton tesisleri yer almaktadır. Ankara’da
hazır beton tesisine sahip olmayan Çimsa’yı ve kendi hazır beton tesisine yaptığı
satışı toplam satışları içinde (…..) sırada yer alan Cimpor’u bu duruma istisna olarak
gösterebilmek mümkündür. Çimento üreticilerinin en büyük on müşterisi
incelendiğinde, bağımsız hazır beton tesislerine yapılan satışların toplam satışlar
içinde önemli bir paya sahip olduğu anlaşılmaktadır.
I.3.2. Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler
Dosya kapsamında Baştaş, Çimsa, Set Çimento, Cimpor ve Bolu Çimento’nun
Ankara’da bulunan çimento üretim tesislerinde raportörlerce yerinde inceleme
yapılmıştır. 110
Yerinde incelemede elde edilen belgelerde genel olarak Ankara’da faaliyet gösteren
teşebbüslerin, rakiplerinin çimento satış miktarları ve fiyatları konusunda bilgi sahibi
oldukları görülmektedir. Buna karşın, teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde
teşebbüslerin birlikte fiyat belirledikleri veya Ankara’da bulunan hazır beton tesisleri
ve çimento bayilerini veya teşebbüslerce satış yapılacak bölgeleri paylaştıklarını
gösteren herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılamamıştır. Ayrıca, teşebbüslerin
pazarda rekabet içerisinde olduğunu da gösteren çok sayıda belgeye ulaşılmıştır.
I.3.2.1. Baştaş
Baştaş’da yapılan yerinde incelemede, Ankara’da faaliyet gösteren rakip çimento
üreticilerine ait Ankara merkez ve ilçeler bazında, torbalı ve dökme çimento olarak 120
ayrılmış şekilde ayrıntılı pazar payı ve fiyat bilgilerine ulaşılmıştır. Belgelerde yer alan
fiyatlar ve pazar payı bilgileri (…..) TL/ton, (…..) TL/ton, %(…..) gibi kesin ve net
rakamlar içermektedir. Söz konusu bilgilerin genellikle aylık veya iki haftalık olarak
hazırlandığı görülmektedir.
I.3.2.2. Çimsa
Çimsa’da yapılan yerinde incelemede, Cimpor, Baştaş ve Set Çimento’ya ait Ankara
dökme ve torbalı çimento fiyat bilgilerinin olduğu “Tahmini Piyasa Bilgileri” başlıklı bir
belgeye ulaşılmıştır.
I.3.2.3. Set Çimento
Set Çimento’da yapılan yerinde incelemede, Baştaş, Cimpor, Çimsa ve Bolu 130
Çimento‘ya ait Ankara dökme ve torbalı çimento fiyat bilgilerinin olduğu “Pazar
Araştırma Raporu” başlıklı çok sayıda belgeye ulaşılmıştır. Söz konusu belgelerde
rakip teşebbüslerin fiyatları Ankara ile Polatlı, Beypazarı ve Nallıhan ilçeleri bazında
ayrı ayrı yer almaktadır ve raporlar genel olarak aylık veya iki haftalık aralıklarla
hazırlanmıştır. Söz konusu raporlarda rakiplerin bant ve dökme çimento fiyatları ayrı
ayrı yer almaktadır.



10-52/986-353
4
I.3.2.4. Cimpor 140
Cimpor’da yapılan yerinde incelemede, Baştaş, Set Çimento, Çimsa ve Bolu
Çimento‘ya ait Ankara merkez ve ilçelerin çimento fiyatlarının yer aldığı belgelere
ulaşılmıştır1.
Cimpor Ankara Bölge Müdürü’ne gönderilen 6.3.2010 tarihli ve “Ankara torbalı
çimento pazarındaki son durum” başlıklı bir elektronik postada:
“… Benim birkaç gündür yaptığım pazar araştırmaları ve Özer’in cumartesi günü
öğleden sonra yaptığı araştırmalara göre Ankara torbalı pazarındaki uygulamalar
aşağıdaki gibidir.

(………TİCARİ SIR………) 150

…”
ifadeleri yer almaktadır. Bu elektronik postadan bir zam beklentisi olduğu ve bu
beklentinin gerçekleşmediği anlaşılmaktadır.
Yine aynı kişi tarafından Cimpor Ankara Bölge Müdürü’ne gönderilen 4.4.2010 tarihli
ve yine “Ankara torbalı çimento pazarındaki son durum” başlıklı elektronik postada:
çeşitli illere ilişkin izlenimlere yer verilmekte ve

“…(………TİCARİ SIR………)”
160
Bu iki elektronik posta birlikte değerlendirildiğinde firmanın aylık olarak piyasayı takip
ettiği anlaşılmaktadır.

(………TİCARİ SIR………)

Yerinde incelemede elde edilen belgelerde Cimpor ile Çimsa arasında klinker takası
gerçekleştirildiği bilgisi yer almaktadır. Cimpor, Ankara’daki entegre tesisinden
Çimsa’nın Ankara’da bulunan öğütme tesisine klinker sağlamakta, bunun karşılığında
ise Nevşehir’de faaliyet gösteren öğütme tesisine Çimsa’nın Kayseri’de bulunan
entegre tesisinden klinker almaktadır. Cimpor ile Çimsa arasındaki klinker takası 170
uygulamasının teşebbüslerin çimento öğütme tesislerinin ihtiyacı olan klinkerin
taşıma maliyetlerini düşürmek amacıyla yapıldığı anlaşılmaktadır.

1 Ayrıca Cimpor Yibitaş’ın İç Anadolu, Karadeniz ve Doğu Anadolu Bölgeleri’nde faaliyet gösteren
rakiplerinin fiyat bilgilerinin olduğu belgelere de ulaşılmıştır.
10-52/986-353
5
I.3.2.5. Bolu Çimento
Bolu Çimento’nun Ankara öğütme tesisinde raportörlerce yapılan yerinde incelemede
herhangi bir belgeye ulaşılamamıştır.
I.3.2.6. Belgelere İlişkin Değerlendirme
Teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde, teşebbüslerin rakiplerinin çimento
satış miktarları ve fiyatları konularında ayrıntılı bilgilere sahip oldukları ve bu bilgiler
doğrultusunda teşebbüs yetkililerinin analizler yaptığı görülmektedir. İlk bakışta bu
durum teşebbüsler arası bir anlaşmanın şartlarına rakiplerce uyulup uyulmadığının 180
kontrol edildiği bir mekanizmanın varlığının bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.
Ancak çimento sektörünün özellikleri dikkate alındığında çimento üreticilerinin,
rakiplerinin satış bilgilerine belirli bir hata payı ile ulaşabilmeleri mümkün
görülmektedir. Zira pazarda az sayıda teşebbüs faaliyet göstermekte ve bu
teşebbüsler tarafından son derece homojen ürünler olan dökme ve torbalı olmak
üzere iki çeşit çimento üretilmektedir. Bu durum rakiplerin takibini kolaylaştırmaktadır.
Çimento üretim tesislerinin müşterileri olan hazır beton tesisleri ve çimento bayilerinin
yüksek miktarlarda alım yapmaları ve sayılarının nispeten az olması da piyasanın
şeffaflığını artırmaktadır.
Ayrıca yerinde inceleme aşamasında bir teşebbüs yetkilisi tarafından, fabrika 190
çalışanları tarafından rakip üretim tesislerinden çıkan silo baz ve kamyonların not
alındığı, bazı durumlarda bu araçların takip edilerek hangi çimento bayiine veya hazır
beton tesisine çimento taşındığının tespit edildiği, bir silo bazın kapasitesinin belirli
olduğu ve bir kamyonun taşıdığı torba çimentonun kolayca tahmin edilebildiği ifade
edilmiştir.
Sonuç olarak, yapılan yerinde incelemelerde müşterilerin teşebbüsler tarafından
paylaşıldığına dair herhangi bir belgeye ulaşılmamıştır.
I.3.3. Teşebbüslerden Talep Edilen Bilgiler Çerçevesinde Yapılan Tespitler
Pazarda faaliyet gösteren teşebbüsler tarafından fiyatların birlikte belirlendiği ve
müşterilerin paylaşıldığına ilişkin iddiaların değerlendirilmesi bakımından 200
teşebbüslerden talep edilen bilgiler önem taşımaktadır. Bu bölümde dosya
kapsamındaki iddialar teşebbüslerden gelen bilgiler çerçevesinde değerlendirilmiştir.
I.3.3.1. Fiyatların Birlikte Belirlendiği İddiası
Bugün Gazetesi’nin 24.03.2010 tarihli haberinde yer alan Ankara ve çevresine
çimento satışı yapan dört çimento şirketi tarafından son on beş günde iki kez zam
yapıldığı yönündeki haberin değerlendirilebilmesi bakımından haklarında önaraştırma
yapılan teşebbüslerce son on iki ay içerisinde uygulanan Ankara ili torbalı ve dökme
çimento ortalama satış fiyatları talep edilmiştir. Elde edilen veriler ile oluşturulan
torbalı çimentoya ve dökme çimentoya ilişkin grafikler sırasıyla aşağıda
sunulmaktadır. 210
Şekil 1: Ankara İli Torbalı Çimento Ortalama Satış Fiyatları

(………TİCARİ SIR………)



10-52/986-353
6
Şekil 2: Ankara İli Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları


(………TİCARİ SIR………) 220



Her ne kadar dökme çimento fiyatlarında belirli bir birlikte hareket görünmüyorsa da,
torbalı çimento fiyatlarının birlikte hareket ettiği gözlemlenmektedir. Tüm teşebbüsler
açısından fiyatlarının Haziran-Eylül 2009 arasında yükseldiği, bunun ardından Nisan
2010’a kadar azaldığı ve Mayıs 2010’da tekrar yükseldiği görülmektedir. Buna karşın,
ortalama çimento fiyatları Mart 2010’da çimento firmaları tarafından fiyat artışına
gidildiğini değil aksine fiyatlarda bir azalma meydana geldiğini göstermektedir.
Ancak fiyatların (en azından torbalı çimento fiyatlarının) birlikte hareket etmesi 230
rekabet hukuku bakımından sorgulanması gereken bir unsur olarak görülmektedir.
Fiyatların birlikte hareket etmesinin açıklanabilmesi amacıyla öncelikle ürüne olan
talebin yapısı, pazar paylarının nasıl şekillendiği, fiyat uygulamaları ve teşebbüsler
tarafından uygulanan fiyatların yeknesaklık gösterip göstermediği hususları dikkate
alınmalıdır.

I.3.3.1.1. Talebin Yapısı
İlgili pazardaki talep yapısının anlaşılabilmesi amacıyla raportörlerce teşebbüslerden
aylık toplam çimento satışlarına ilişkin bilgi talep edilmiştir. Aşağıdaki tabloda 2008
yılı başından itibaren Ankara çimento pazarında teşebbüslerce gerçekleştirilen 240
toplam satış miktarları yer almaktadır.
10-52/986-353
7
Tablo 1: Ocak 2008-Haziran 2010 Arasında Ankara İlinde Gerçekleştirilen Toplam Çimento Satışı (ton)

BAŞTAŞ BOLU CİMPOR SET ÇİMSA TOPLAM
Ocak 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şubat 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mart 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nisan 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mayıs 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haziran 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Temmuz 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağustos 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eylül 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekim 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kasım 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Aralık 08 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ocak 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şubat 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mart 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nisan 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mayıs 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haziran 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Temmuz 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağustos 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eylül 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekim 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kasım 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Aralık 09 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ocak 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şubat 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mart 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nisan 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mayıs 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Görüldüğü gibi çimento satışları aylar itibarıyla büyük farklılıklar göstermektedir.
Örneğin, pazarın en büyük oyuncularından biri olan Set Çimento’nun (…..) ton olan
(…..) ayı satışı Mayıs 2008’de (…..) fazla bir artış göstererek (…..) tonu aşmıştır. Ancak
bu aydan sonra satış miktarı sürekli bir biçimde azalmış ve yıl sonunda (…..) ton
civarında gerçekleşmiştir. Benzer bir satış trendi 2009 ve 2010 yılları için de
gözlemlenebilmektedir. Aşağıda yer alan ve aylar itibarıyla satış miktarlarını gösteren
grafik çimento satışında yaşanan mevsimselliği daha açık bir şekilde ortaya 250
koymaktadır. Buna göre, kış aylarında en düşük değerlerine gerileyen çimento satışı,
baharla birlikte artmakta, yaz aylarında en yüksek değerine ulaşmakta ve yaz
sonundan itibaren tekrar azalmaya başlamaktadır. Dolayısıyla, incelenen pazardaki
talebin mevsimsel bir özellik gösterdiği anlaşılmaktadır.





260


10-52/986-353
8
Şekil 3: Ankara İlinde 2008-2010 Yıllarında Yapılan Toplam Çimento Satışı


(…..…..TİCARİ SIR……….)


I.3.3.1.2. Pazar Payları
Fiyat hareketlerinin rekabet hukuku açısından sakınca yaratıp yaratmadığını 270
görebilmek için firmaların sahip olduğu pazar paylarının da incelenmesi yararlı
olacaktır. Zira pazarda faaliyet gösteren firmaların pazar paylarının sabit bir seyir
izlemesi ya da pazar payı bakımından pazardaki sıralarının değişmemesi gibi
unsurlar pazarda bir anlaşmanın veya uyumlu eylemin varlığından şüphe edilmesine
neden olabilecektir. Aşağıdaki grafikte Ankara ilinde faaliyet gösteren teşebbüslerin
elde ettikleri pazar payları yer almaktadır.
Şekil 4: Ocak 2008-Mayıs 2010 Arasındaki Pazar Payları


280
(…..…..TİCARİ SIR……….)



Grafiğe göre, Ocak 2008’de (…..…..TİCARİ SIR……….)’nun %(…..)-(…..)aralığında
pazar payı bulunmakta onları %(…..) civarındaki bir pazar payıyla (…..) ve %(…..)’lik
bir pazar payıyla (…..) izlemektedir. Grafikte yansıtılan otuz aylık süreç
incelendiğinde, pazarın lideri konumunda bulunan (…..)’un pazar payının Haziran
2010 itibarıyla %(…..) civarına gerilediği ve bunun sonucunda (…..)’un pazarda (…..)
sıraya düştüğü görülmektedir. Yine, pazarın lider oyuncularından olan (…..)’nun 290
pazar payı Mart 2009’da %(…..)’e kadar gerilemiş, daha sonra Kasım 2010’da
%(…..)’e kadar yükselerek o tarihteki en yakın rakibinden %(…..) kadar fazla bir
orana ulaşmış, Mayıs 2010‘da ise tekrar %(…..)’ye kadar gerilemiştir. Pazarın diğer
büyük oyuncusu olan (…..)’un pazar payı hareketleri ise daha büyük aralıklarda
gerçekleşmiştir. Ocak ayında yaklaşık %(…..) olan (…..)’un pazar payı sürekli bir
azalma göstererek Haziran 2009’da dip seviyesi olan %(…..)’e kadar düşmüştür.
Pazar payında daha sonra bir toparlanma olsa da Mayıs 2010’da, Ocak 2008’de
kendisiyle hemen hemen aynı pazar payına sahip olan (…..)’un yaklaşık %(…..)
gerisinde kalmıştır.
Pazarın daha küçük iki oyuncusundan biri olan (…..) ise Ocak 2008’de %(…..) 300
civarında olan pazar payını Şubat 2010’da %(…..)’e kadar yükseltebilmiştir. Ancak
pazar payını bu düzeyde tutmayı başaramamış ve pazar payı Mayıs 2010 itibarıyla
%(…..) civarında kalmıştır. Ocak 2008’de yaklaşık %(…..) pazar payına sahip olan
(…..)’nun pazar payı Temmuz 2008’e kadar sürekli azalarak %(…..)’e kadar
gerilemiş, daha sonra 2009 sonuna kadar %(…..)-(…..) bandında hareket etmiş, Mart
2010’da %(…..)’ye kadar yükseldikten sonra Mayıs 2010’da %(…..) olarak
gerçekleştirmiştir.
10-52/986-353
9
İlgili pazarda ortaya çıkan pazar paylarının incelenmesi sonucunda, firmaların pazar
paylarının ve pazar payı bakımından sıralarının büyük değişkenlik gösterdiği
anlaşılmaktadır. Bu durumun pazarda bir anlaşma olma ihtimalini azalttığı kanaatine 310
ulaşılmıştır.
I.3.3.1.3. Fiyat Uygulamaları
Bu bölümde, ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerce uygulanan fiyatlar
karşılaştırılarak fiyat hareketlerinin niteliği belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bakımdan
öncelikle belirgin bir birlikte fiyat hareketliliği olmayan dökme çimento fiyatları
incelenmiş, daha sonra gözlemlenebilir bir birlikte fiyat hareketliliği olan torbalı
çimento ürünü değerlendirilmiştir.
Tablo 2: Haziran 2009-Temmuz 2010 Arasındaki Dökme Çimento Fiyatları
Ay En Yüksek Fiyat (A)
En Düşük Fiyat
(B)
Ortalama Fiyat
(C)
Oran
(A/B) (%)
Haziran 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Temmuz 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağustos 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Eylül 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekim 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kasım 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Aralık 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Ocak 10 (…..) (…..) (…..) (…..)
Şubat 10 (…..) (…..) (…..) (…..)
Mart 10 (…..) (…..) (…..) (…..)
Nisan 10 (…..) (…..) (…..) (…..)
Mayıs 10 (…..) (…..) (…..) (…..)
Tablo’dan görüldüğü üzere, en yüksek ve en düşük fiyat arasındaki oransal farklılık
%(…..) ile %(…..) arasında değişmektedir. Ortalama fiyat farklılığı oranı ise incelenen 320
dönemde %(…..) olarak gerçekleşmiştir. Bir başka deyişle, ilgili pazardaki fiyatlar
ortalama olarak %(…..)’lük bir bant aralığında gerçekleşmiştir.
Öte yandan, ilgili pazarda uygulanan en yüksek fiyat piyasa ortalamasından (…..) TL
ile (…..) TL arasında yüksek iken ilgili pazarda uygulanan en düşük fiyat piyasa
ortalamasından (…..) TL ile (…..) TL arasında daha düşük olarak gerçekleşmiştir.
Tablo 3: Haziran 2009-Temmuz 2010 Arasındaki Torbalı Çimento Fiyatları
Ay En Yüksek Fiyat (A)
En Düşük Fiyat
(B)
Ortalama Fiyat
(C)
Oran
(A/B) (%)
Haziran 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Temmuz 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağustos 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Eylül 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekim 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kasım 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
Aralık 09 (…..) (…..) (…..) (…..)
10-52/986-353
10
Ocak 10 (…..) (…..) (…..) (…..)
Şubat 10 (…..) (…..) (…..) (…..)
Mart 10 (…..) (…..) (…..) (…..)
Nisan 10 (…..) (…..) (…..) (…..)
Mayıs 10 (…..) (…..) (…..) (…..)
Torbalı çimento için uygulanan en yüksek ve en düşük fiyat arasındaki oransal
farklılık %(…..)ile %(…..)arasında değişmektedir. Ortalama fiyat farklılığı oranı ise
incelenen dönemde %(…..) olarak gerçekleşmiştir. Dolayısıyla, tüketicilerin ortalama
olarak birbirinden %(…..) oranında farklı bir fiyatla ürün temin etmesi mümkün 330
olmuştur.
Öte yandan, ilgili pazarda uygulanan en yüksek fiyat piyasa ortalamasından (…..) TL
ile (…..) TL arasında yüksek iken ilgili pazarda uygulanan en düşük fiyat piyasa
ortalamasından (…..) TL ile (…..) TL arasında daha düşük olarak gerçekleşmiştir.
Fiyat uygulamaları açısından değerlendirilebilecek bir diğer husus da fiyatların tüm
müşterilere aynı şekilde uygulanıp uygulanmadığıdır. Teşebbüsler tarafından
gönderilen bilgilerle oluşturulan ve Haziran 2009 ile Mayıs 2010 arasında
teşebbüslerin en büyük müşterilerine yaptığı satışları özetleyen tablolar
incelendiğinde aynı gün yapılan satışlarda bile büyük fiyat farklılıkları bulunduğu
gözlemlenmektedir. Örneğin, 28.08.2009 tarihinde (…..) tarafından bir firmaya (…..) 340
TL/ton fiyatla çimento satışı yapılmışken, başka bir firmaya (…..) TL/ton fiyattan satış
gerçekleştirilmiştir. Bu örnekleri farklı günler ve farklı teşebbüsler açısından da
çoğaltmak mümkündür. Bu bağlamda, ilgili pazarda aynı gün içinde farklı müşterilere
farklı fiyatlardan çimento satılmasının son derece yaygın bir uygulama olduğu
anlaşılmaktadır.
Teşebbüslerce uygulanan fiyatların karşılaştırılması sonucunda, birbiriyle paralel bir
biçimde hareket ettiği gözlemlenen torbalı çimento fiyatlarının bile birbirinden oransal
olarak %(…..) ile %(…..) arasında farklılık gösterdiği anlaşılmaktadır. Bu durumun da
teşebbüslerin aralarında anlaşarak fiyatları belirlediği iddiasının gerçek olma
ihtimalini azalttığı sonucuna ulaşılmıştır. 350
I.3.3.1.4. Fiyatların Birlikte Belirlendiğine İlişkin Değerlendirme
Her ne kadar ortalama çimento fiyatları, iddia edildiği gibi çimento fiyatlarının Mart
2010’da arttığına değil aksine azaldığına işaret etse de torbalı çimento fiyatlarının
birlikte hareket etmesi teşebbüslerden gelen bilgiler çerçevesinde de incelenmiştir.
Yapılan incelemeler sonucunda talebin mevsimsellik gösterdiği, pazar payları ile
teşebbüslerin pazardaki sıralarının sıklıkla değiştiği ve uygulanan fiyatlarının
birbirinden önemli ölçüde farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Bu tespitler karşısında,
teşebbüslerin bir anlaşma kapsamında fiyatlarını birlikte belirledikleri yönünde bir
değerlendirme yapabilmek mümkün olmamıştır.
I.3.3.2. Müşterilerin Paylaşıldığı İddiası 360
Başvuru dilekçesinde çimento üreticilerinin Ankara ve civarındaki hazır beton
bayilerini aralarında paylaştıkları ve bayilere çimento satışını engelledikleri iddiası da
yer almaktadır.
Önaraştırma sürecinde beş çimento üreticisinden 2008-2009-2010 yıllarında çimento
sattıkları hazır beton tesisleri ve çimento bayileri ile Haziran 2009-Mayıs 2010
tarihleri arasında en yüksek satış yaptıkları on müşteriye ait bilgiler talep edilmiştir.
10-52/986-353
11
Kuruma intikal eden bilgiler çerçevesinde çimento üreticisi teşebbüslerin anılan
dönemde en yüksek satış yaptıkları on müşterisi ile tüm müşteriler karşılaştırılmıştır.
Yapılan incelemede anılan beş teşebbüsün, aralarında hazır beton üreticilerinin de
bulunduğu ilk on müşterisine diğer teşebbüsler tarafından da çimento satışı yapıldığı 370
görülmüştür.
Aşağıdaki tabloda bir çimento üreticisinin ilk on müşterisi arasında yer alan firmaya
satış yapan diğer çimento üreticileri gösterilmiştir:
Tablo 4: Birden Fazla Çimento Üreticisi tarafından Satış Yapılan Müşteriler
Teşebbüs Müşteri Satış Yapan Diğer Teşebbüs
Çimsa (…..) (…..)
Çimsa (…..) (…..)
Set Çimento (…..) (…..)
Cimpor (…..) (…..)
Bolu Çimento (…..) (…..)
Baştaş (…..) (…..)
Çimsa (…..) (…..)
Baştaş (…..) (…..)
Set Çimento (…..) (…..)

Yukarıdaki örnekler incelendiğinde, teşebbüslerin satışının büyük bir kısmını
gerçekleştirdikleri en büyük on müşterisine bile rakip teşebbüslerce satış yapıldığı
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, hazır beton üreticilerinin paylaşıldığı ve bayilere çimento
satışının engellediği iddialarını destekleyen herhangi bir bilgiye ulaşılamamıştır.
J. SONUÇ 380
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy