Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-164 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-52/1317-468
Karar Tarihi : 13.10.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR, 10
Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Bayram Ali GEÇGİL, Nimet KAVAK, Mustafa SOYDAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : - Tüm Özel Radyo ve Televizyon Yayıncıları Derneği ve Üyeleri
Atatürk Bulvarı No: 143/26 Bakanlıklar/Ankara 20
E. DOSYA KONUSU: Ankara’da yerel radyo yayıncılığı yapan teşebbüslerin,
radyo reklam yeri fiyatlarını birlikte belirledikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Ankara’da yerel radyo yayıncılığı yapan
teşebbüslerin, radyo reklam yeri fiyatlarını birlikte belirledikleri iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 31.3.2011 tarih ve 2446 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine düzenlenen 25.04.2011 tarih ve 2011-2-164/İİ-11-325.BAG
sayılı İlk İnceleme Raporu, 4.5.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-
28/541-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 06.10.2011 tarih ve 2011-
2-164/ÖA-11-325.BAG sayılı Önaraştırma Raporu, 11.10.2011 tarih ve 30
REK.0.16.00.00-110.02.02/583 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-52 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; fiyat tespitine ilişkin protokole taraf
olan radyo yayıncısı teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı; bununla birlikte ilgili teşebbüslere
Kanun’un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, fiyat tespiti anlamına gelebilecek her türlü
ortak faaliyete son vermelerini ve tekrarlamamalarını belirten görüş yazısı
gönderilmesinin yerinde olacağı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 40
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Reklamveren teşebbüsler ürünlerinin ya da hizmetlerinin satın alınmasını sağlamak
için tüketicileri bilgilendirmek ve ürün veya hizmetlerinin bilinirliğini artırmak amacıyla
çeşitli mecralar aracılığıyla tanıtıcı reklamlar yapmaktadırlar. Bu mecralar arasında
yer alan radyo yayıncılığı pazarını oluşturan ekonomik unsurlar, radyo yayıncılığını
11-52/1317-468
2
gerçekleştiren işletmeler, teknik tedarikçiler, radyo reklamı pazarlayan medya
ajansları ve reklamverenlerden oluşmaktadır.
Türkiye radyo yayıncılık pazarında kamu yayıncısı olarak Türkiye Radyo Televizyon
Kurumunun (TRT) kanalları bulunmakla birlikte, yayın kuruluşlarının büyük kısmı özel
teşebbüslerin kontrolündedir. Yayın kuruluşlarının gelirleri TRT uygulaması dışında, 50
doğrudan reklam yoluyla gerçekleşmektedir. Radyo yayıncılarının prodüksiyona ve
sponsorluğa dayalı gelirleri reklam gelirlerine nazaran kısıtlı kalmaktadır.
Türkiye’de yayın yapan radyo kanalları genel olarak RTÜK tarafından; yayın alanı
(ulusal, bölgesel, yerel), yayın içeriği (arabesk-fantezi, pop, klasik, sanat müziği, halk
müziği ve rock gibi) ve yayın şekli (karasal, kablolu, uydu yayını) açısından
sınıflandırılmaktadır.
Önaraştırmaya konu olan teşebbüsler Ankara ilinde faaliyet gösteren ve muhtelif
yayın içeriğine sahip yerel radyo yayıncılarıdır. Bu bilgiler ışığında dosya kapsamında
“Ankara ili yerel radyo yayıncılığı pazarı” ve “Ankara ili yerel radyolar reklam yeri
pazarı” ilgili ürün pazarları olarak tanımlanmıştır. 60
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırmaya konu olan radyo yayıncısı teşebbüsler, Ankara ili merkezinde ve
vericilerin gücüne göre merkeze yakın ilçelerde dinlenebilmektedir. Ayrıca söz konusu
radyolara reklam veren teşebbüslerin de büyük çoğunlukla yerel müşterileri hedef
alan bir yapıda olduğu dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Ankara ili sınırları” olarak
belirlenmiştir.
I.2. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bilgiler
Anılan başvuruda, herhangi bir yerel radyonun ismine yer verilmemiş; Ankara’da
faaliyet göstermekte olan yerel radyoların anlaşma içerisinde olduğu belirtilmiştir. Bu
doğrultuda hangi radyoların iddia edilen fiyat anlaşmasına dâhil olduğunun 70
anlaşılmasına yönelik olarak dinlenme oranlarının tespit edilmesinin önem arz
edeceği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu çerçevede, Radyo İzleme Araştırma Kurumundan (RİAK)1 talep edilen bilgi ve
belgeler neticesinde dinlenme oranları açısından göreli öneme sahip beş adet
teşebbüs belirlenmiş ve Raportörlerce 20.9.2011 tarihinde söz konusu beş teşebbüste
(……….TİCARİ SIR………..) eş zamanlı yerinde inceleme gerçekleştirilmiştir.
Raportörlerce (……….TİCARİ SIR………..) yetkilisi ile yapılan görüşmede;
- 2010 yılı sonunda Tüm Özel Radyo ve Televizyon Yayıncıları Derneği (TÜRYAD)
bünyesinde, Dernek Başkanı ve Radyo On, Aşk FM ve Ostim Radyo’nun sahibinin
önderliğinde fiyat belirleme amaçlı bir toplantı gerçekleştirildiği, bu toplantıya 80
kendilerinin de katıldığı, ancak böyle bir anlaşmaya taraf olmak istemedikleri için
daha sonra yapılan toplantılara katılmadıkları,
- diğer radyolar tarafından da, söz konusu toplantıda üzerinde mutabık kalınan fiyat
protokolünde belirlenen şartlara uyulmadığını öğrendikleri,
- daha önceden de fiyat belirleme yönünde girişimlerin var olduğunu, benzer
toplantıların tertip edildiğini bildikleri ancak bu tür bir anlaşmanın Ankara’da
sürdürülmesinin mümkün görünmediği, zira pazardaki mevcut reklam miktarına
karşılık çok fazla sayıda yayıncının bulunduğu
1 RİAK’tan istenen bilgi ve belgeler 16.9.2011 tarih ve 6525 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
11-52/1317-468
3
ifade edilmiştir.
(……….TİCARİ SIR………..) yetkilisi ise; 90
- kendileri tarafından müşteriye doğrudan reklam satışı yapılmadığını, satışların ajans
üzerinden gerçekleştirildiğini,
- TÜRYAD tarafından organize edilen ve 29.9.2010 tarihinde akdedilen protokolün,
radyoların bir araya gelip, maliyetleri de dikkate almak suretiyle fiyat belirleme
amacıyla düzenlendiğini,
- ancak söz konusu fiyatların tavsiye niteliğinde olduğunu ve kendileri tarafından
uygulanmadığını
belirtmiştir.
(……….TİCARİ SIR………..) ile yapılan görüşmede;
- sektörde yaşanan en büyük problemlerden birinin fiyat istikrarın bulunmamasının 100
olduğu,
- kurumsal olmayan teşebbüslerin varlığının sektörde reklam fiyatlarını zaman zaman
maliyetlerin altına düşürdüğü ve kendileri dahil hiçbir firmanın yeteri kadar kar elde
edemedikleri,
- bu sorunun çözümü amacıyla TÜRYAD çatısı altında bir toplantı düzenlendiği ve
minimum reklam yeri fiyatının belirlendiği,
- ancak söz konusu karara uyulmasının sağlanamadığı ve bu sebeple de kararın
geçerliliğine son verildiği
ifade edilmiştir.
Teşebbüs yetkilileri tarafından da varlığı kabul edilen fiyat tespitine ilişkin belge, hem 110
(……….TİCARİ SIR………..) Raportörlerce yapılan incelemeler sırasında elde
edilmiştir. Buna göre; TÜRYAD çatısı altında toplanan ve Ankara’da faaliyet gösteren
farklı içeriklerde yayın yapan (arabesk, Türkçe pop, yabancı pop, halk müziği ve
moral (dini)) 17 adet yerel radyo yayıncısı teşebbüsün yer aldığı protokol, ismi geçen
radyo yayıncılarının radyo reklam yerleri için uygulaması öngörülen KDV hariç asgari
saniye başı birim fiyatın tespit edildiği bir anlaşmayı ifade etmektedir.
Söz konusu protokol, 11.10.2010 tarihinde Dernek merkezinde gerçekleşen toplantıda
Yönetim Kurulu tarafından karara bağlanmış olup; protokolde her bir radyo yayıncısı
teşebbüs için belirlenen asgari fiyatları gösteren bir tabloya yer verilmiş, tablonun
altında yer alan ek maddelerde ise bu protokolün 1.1.2011 tarihinden itibaren 6 ay 120
süreyle geçerli olacağı, protokole uyulmasının cezai şarta bağlandığı ve iskonto
oranlarının önceden belirlenen sınırları aşamayacağına dair hükümler belirtilmiştir.
(……….TİCARİ SIR………..) yapılan incelemede elde edilen bir diğer belge ise,
TÜRYAD Yönetim Kurulu’nun 10.7.2011 tarihli toplantısına ait karar tutanağını
göstermekte olup; buna göre yukarıda bahsi geçen protokolün uygulanamadığı
anlaşıldığından fiyatlara ilişkin söz konusu protokolün iptaline karar verilmiştir.
I.3. Değerlendirme
Önaraştırmaya konu olan başvuru temel olarak; Ankara’da muhtelif içerikte yayın
yapan radyo yayıncısı teşebbüslerin reklam birim fiyatları konusunda anlaşma
yaptıkları ve belirlenen bu fiyatların altında reklam yeri satışı yapmadıkları şeklindedir. 130
İncelemelerde, başvuruda yer verilen söz konusu iddiayı destekler nitelikte bir
protokolün varlığı tespit edilmiş, ilgili teşebbüslerce de bu durum kabul edilmiştir.
Ancak teşebbüs yetkilileri ifadelerinde; bu yönde bir protokol olmasına rağmen anılan
11-52/1317-468
4
protokolün fiiliyatta uygulanmadığını, söz konusu dönem içerisinde protokole taraf
olan veya olmayan radyo yayıncıları arasında bir fiyat birlikteliğinin bulunmadığını,
zaten pratikte uygulanmayan söz konusu protokolün kendi inisiyatifleriyle iptal
edildiğini belirtmişledir.
Söz konusu ifadelerin doğruluğunun tespiti amacıyla protokolün yürürlükte olduğu
döneme ilişkin fiyat teklifleri, satılan reklam yer ve sürelerine ilişkin bazı ayrıntılı
tablolar ve reklam veren teşebbüslere veya ajanslara kesilen fatura örnekleri 140
incelenmiştir.2 Protokole taraf olan teşebbüslerden elde edilen belgelerin incelenmesi
neticesinde ortaya çıkan reklam birim fiyatları tablosuna aşağıda yer verilmiştir:
Tablo: Reklam Yeri Saniye Birim Fiyatları (TL/sn)
Tarih Uygulanan/Teklif Edilen Fiyat Protokol Fiyatı
10/01/2011 0,36 0,36
07/02/2011 0,36 0,36
01/03/2011 0,45 0,36
02/04/2011 0,45 0,36
01/05/2011 0,38 0,36
15/05/2011 0,46 0,36
17/05/2011 0,55 0,36
06/07/2011 0,45 0,36
(…..)
07/07/2011 0,65 0,36
01/01/2011 0,30 0,27 (…..)
22/06/2011 0,12 0,27
(…..) 11/05/2011 0,27 0,30
18/02/2011 0,08 0,12
01/04/2011 0,06 0,12 (…..)
03/05/2011 0,20 0,12
01/01/2011 0,16 0,12 (…..)
23/03/2011 0,16 0,12
(…..) 05/01/2011 0,07 0,12
02/03/2011 0,08 0,18
01/04/2011 0,10 0,18
01/05/2011 0,09 0,18
01/06/2011 0,09 0,18
(…..)
01/07/2011 0,10 0,18
Tablodan; fiyat tespitine ilişkin protokolün yürürlükte olduğu 1.1.2011 ve 30.6.2011
tarihleri arasındaki altı aylık dönemde, protokole taraf olan radyo yayıncısı
teşebbüslerin uyguladıkları/teklif ettikleri fiyatların tamamına yakınının söz konusu
protokol ile belirlenen fiyatlardan farklı olduğu, dolayısıyla protokolde öngörülen
fiyatların ve iskonto oranlarının dışında fiyatların uygulandığı görülmektedir.
Ayrıca, aynı yayıncı açısından dahi bir fiyat istikrarının bulunmadığı, hemen her
müşteriye değişken fiyatların sunulmuş olduğu da görülmüştür. Satılan reklam yeri 150
süresinin büyüklüğü, ödeme şekli, varsa anlaşmanın uzun veya kısa süreli olması ve
ödeme şeklinin bu durumun oluşmasında etkili olduğu anlaşılmıştır.
Önaraştırma kapsamında bilgi alınan bazı ajans ve reklamveren yetkilileri de, söz
konusu protokolün uygulanmadığı, uygulanmasının da mevcut piyasa koşullarında
2 Ancak incelenen fatura örneklerinin, uygulanan saniye birim fiyatlarını değil, toplam reklam bedelini
göstermesi ve teşebbüslerin de o faturaya ve reklam verene uygulanan reklam birim fiyatına ilişkin bir
kayıt tutmamaları nedeniyle değerlendirme açısından dikkate alınmamıştır.
11-52/1317-468
5
mümkün olmadığı şeklinde yukarıda yer verilen değerlendirmeleri doğrular nitelikteki
hususları ifade etmişlerdir. Nitekim bu nedenle, TÜRYAD bünyesinde hazırlanan söz
konusu protokol yine TÜRYAD Yönetim Kurulunda 10.7.2011 tarihinde alınan kararla
iptal edilmiştir. Bununla birlikte, fiyat tespitine ilişkin protokolde yer verilen ve
belirlenen fiyatlara uymayan yayıncı teşebbüslere cezai yaptırım öngören maddenin
uygulandığına dair herhangi bir bilgi veya belgeye de ulaşılamamıştır. 160
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında; Ankara’da faaliyet gösteren
17 yerel radyo yayıncısı teşebbüs arasında TÜRYAD çatısı altında reklam birim
fiyatlarını belirleyici nitelikte yapılan anlaşmanın aldıkları kararla iptal edildiği,
taraflarca uygulamaya konulmadığı, piyasaya herhangi bir etkisinin olmadığı ve
önemli başka bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığı dikkate alınarak, söz konusu
teşebbüsler hakkında bu aşamada 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı, bununla birlikte ilgili teşebbüslere fiyat tespiti
anlamına gelebilecek her türlü ortak faaliyete son vermelerini ve tekrarlamamalarını
belirten görüş bildirilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır
J. SONUÇ 170
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2- Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, fiyat
tespiti anlamına gelebilecek her türlü ortak faaliyetten kaçınmalarına ve
tekrarlamamalarına, aksi takdirde anılan Kanun çerçevesinde haklarında işlem
başlatılacağına yönelik olarak Tüm Özel Radyo ve Televizyon Yayıncıları
Derneğine ve adı geçen Dernek kanalıyla tüm üyelerine gönderilmek üzere görüş
bildirilmesini teminen Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 180
Full & Egal Universal Law Academy