Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-89 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 04-23/251-55
Karar Tarihi : 01.04.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı Ünal,
Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER : Harun ULU, Şenol KOCAER
C. ŞİKAYET EDEN : - Bayındırlık Yapı Turizm Eğitim İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Talatpaşa Bulvarı No:113/1 Cebeci - ANKARA
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Yapı Laboratuvarları Derneği
İstanbul Yolu 13. km Gersan Sanayi Sitesi 658. Sk.
No:39 Batıkent-Ankara
- Normbeton Mühendislik Ltd. Şti. (Norm Beton ve
Yapı Malzemeleri Test Laboratuvarı)
İstanbul Yolu 13. Km Gersan Sanayi Sitesi 658. Sk.
No:39 Batıkent-Ankara
- Pelin Yapı Malzemeleri Paz. İnş. Taah. Den. Eks.
Laboratuvar İç ve Dış Tic. Ltd. Şti.
Öz Ankara Sanayi Sitesi 644. Sk No:7/B İvedik
Organize Sanayi-Ankara
- EBM Yapı Denetim Laboratuvar Hizmetleri ve
Ticaret Ltd. Şti.
Erciyes İşyerleri Koop. İst. Yolu 8. Km 6. Sk. No:43
Macunköy - Ankara
- Lider Yapı Test Laboratuvarı İnş. Taah. Müş. Müh.
Ltd. Şti.
İvedik Organize Sanayi Bölgesi 682. Sk. No:11
Ostim- Ankara
- Elit Beton ve Yapı Malzemeleri Hiz. İnş. San. ve
Tic. Ltd. Şti.
Arı 3. Etap 708 Sk. No:29 Ostim- Ankara
04-23/251-55
2
- EFG Beton ve Yapı Malz. Laboratuvarı İnş. Taah.
Müh. Müş. Ve San. Ltd. Şti.
Yıldız Sanayi Sitesi 5. Blok No:68 Ostim - Ankara
- Ehil Yapı Laboratuvar San. Tic. Ltd. Şti.
Huzur Mah. 3. Cd. No:43/11 Dikmen -Ankara
- Yapıkonlab Yapı Denetim Laboratuvarları Ltd. Şti.
İvedik Organize Sanayi Başkent Sitesi 665. Sk.
No:32 Ostim – Ankara
- Tek-Den Beton ve Yapı Malz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Erciyes Sitesi 9. Cad. No:55 Macunköy- Ankara
- Yapı Kontrol Müşavirlik Hizmetleri A.Ş.
Gülbaba Cd. 71/A Keçiören - Ankara
E. DOSYA KONUSU: Ankara’daki yapı denetim laboratuvarlarının fiyat
anlaşması yapmak yoluyla 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesini ihlal
ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Ankara’da faaliyet gösteren 10 yapı laboratuvarının
Yapı Laboratuvarları Derneği bünyesinde bir araya gelerek hizmet fiyatlarını
belirledikleri ve bu fiyatlara uymayan teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırdıkları
iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.6.2003 tarih, 2862 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 31.10.2003 tarih ve 2003-1-89/BN-03-ÖB sayılı
Bilgi Notu, 3.11.2003 tarih ve REK.0.05.00.00/146 sayılı Başkanlık önergesi
ile 30.12.2003 tarih, 03-71 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin ihlaline ilişkin
bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, aynı
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca 03-71/869-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 25.3.2004 tarih 2003-1-89/ÖA-04-HU sayılı
Önaraştırma Raporu, 29.3.2004 tarih, REK.0.05.00.00/49 sayılı Başkanlık
önergesi ile 1.4.2004 tarihli Kurul gündeminde görüşülerek; konuyla ilgili
soruşturma açılmasına gerek olmadığı, ancak 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin 3. fıkrası uyarınca ilgili teşebbüslere ihlale ne şekilde son
vereceklerine yönelik olarak görüş bildirilmesi konusunda Kanun’un 51.
maddesinde öngörülen karar yeter sayısı oluşmadığından anılan maddenin 2.
fıkrasında belirtilen yöntemin izlenmesine karar verilmiştir.
Anılan konu, 8.4.2004 tarih ve 04-25 sayılı Kurul toplantısında yapılan oylama
sonucu karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
04-23/251-55
3
Ankara’da faaliyet gösteren Norm Beton ve Yapı Malzemeleri Test
Laboratuvarı, Pelin Beton ve Yapı Malzemeleri Laboratuvarı, EBM Yapı
Denetim Laboratuvar Hizmetleri ve Ticaret Ltd. Şti., Lider Yapı Test
Laboratuvarı İnş. Taah. Müş. Müh. Ltd. Şti., Elit Beton ve Yapı Malzemeleri
Laboratuvarı Ltd. Şti., EFG Beton ve Yapı Malzm. Laboratuvarı Ltd. Şti.,
Yapıkon Yapı Denetim Laboratuvarı Ltd. Şti., Tekden Beton ve Yapı Malz.
Laboratuvarı, Yapı kontrol Müşavirlik Hizm A.Ş., Bayındırlık Yapı Turz. Eğt.
İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Yapı Laboratuvarları Derneği’nin hazırladığı fiyat
listesi ile ilgili yaptıkları toplantı neticesinde hizmet bedellerini
standartlaştırmaya çalıştıkları ve bunun Kanun’un 4. maddesi bağlamında bir
anlaşma olduğu,
ancak, bu toplantıda üzerinde mutabakata varılan fiyatların uygulanmaması
nedeniyle haklarında inceleme yapılan teşebbüslere yönelik soruşturma
açılmasına gerek olmadığı; ancak, 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin 3,
fıkrası uyarınca, söz konusu davranışlara ne şekilde son vereceklerine yönelik
olarak Yapı Laboratuvarları Derneği’ne ve anlaşmaya taraf olan teşebbüslere
yönelik görüş yazılmasının yerinde ve yeterli olacağı ifade edilmektedir.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1.İlgili Ürün Pazarı
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun, 1999 yılında yaşanan deprem
felaketinden sonra, binaların asgari güvenlik standartlarını sağlamaya yönelik
olarak çıkarılmıştır.
4708 sayılı Kanun’da öngörülen “Yapı Denetim Firmaları”na, müteahhitlerin
yaptığı işlerin ve kullandıkları malzemelerin belirlenen standartlara uygun olup
olmadığını denetleme yetki ve görevi verilmiştir. Bu çerçevede Kanun’un
kapsadığı 19 ilde yapılacak tüm binaların müteahhitlerinin bir yapı denetim
firması ile anlaşma yapması ve bunun gözetimi ile onayı altında çalışması
gerekmektedir.
4708 sayılı Kanun uyarınca, binalarda kullanılacak beton ve demirlerin belirli
standartları sağlaması gerekmektedir. Bunların kontrolü ise yapı denetim
firmalarınca yapı laboratuvarlarına yaptırılmaktadır. Ankara’da 112 yapı
denetim firması, 11 yapı laboratuvarı bulunmaktadır.
İncelemeye konu olan teşebbüsler yapı laboratuvarlarıdır. 4708 sayılı
Kanun’un 1. maddesinde laboratuvar; inşaat ve yapı malzemeleri ile ilgili
hammadde ve mamul madde üzerinde ilgili standartlarına veya teknik
şartnamelerine göre ölçüm, muayene, kalibrasyon yapabilen ve diğer
özelliklerini tayin eden, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’ndan izin almış tesis
olarak tanımlanmıştır.
Laboratuvarların çalışma usul ve esasları ise Yapı Denetimi Uygulama Usul
ve Esasları Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 6. maddesinde
04-23/251-55
4
yapının taşıyıcı sistemindeki beton, beton çelik çubuk, duvar elemanları vb.
malzeme ve imalatın, standart ve şartnamelere göre Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı’nca izin belgesi verilen özel veya kamu kuruluşlarının
laboratuvarlarında muayene ve deneylerini yaptırarak, raporlarını ilgili idareye
verme görevi yapı denetim kuruluşlarına verilmiştir. Yönetmeliğin 8.
maddesinde ise laboratuvarların çalışma usul ve esasları belirlenmiştir.
İlgili laboratuvarlarda yapının taşıyıcı sistemindeki beton, beton çelik çubuk,
duvar elemanlarının yanı sıra yapıda kullanılan malzeme ve imalatın ilgili
şartname ve standartlarına uygunluğuna ilişkin testler yapılmakta ve bunlara
ilişkin raporlar hazırlanmaktadır. Laboratuvarın sahip olduğu alet, teçhizat ve
personele göre hangi yapı malzemesi deneylerini yapabileceği Bayındırlık ve
İskan Bakanlığı’nca verilen laboratuvar izin belgesi ekinde belirtilmektedir.
Beton deneyleri, taze beton deneyleri ve sertleşmiş beton deneyleri olmak
üzere iki şekilde yapılmaktadır. Taze beton deneyleri, betonda nitelik kontrolü
amacı ile taze betondan numune alma yoluyla gerçekleştirilmektedir. 100 m3
beton için 3 adet 7 günde 3 adet 28 günde test edilmek üzere 6 adet numune
alınmaktadır. 100 m3’den sonra her 50 m3 beton için 3 adet numune
alınmaktadır. Yapılan deneyler sonucunda yapıya ilişkin bilgileri ve beton
sınıfı, beton sıcaklığı, betonun yerinde ölçülen kıvam değeri ve deney
sonucuna ilişkin bilgileri içeren rapor düzenlenmektedir. Bu deney beton
basınç dayanımı deneyi olarak adlandırılmaktadır. Bu deneyde 6 adet
numune 1 set olarak ifade edilmektedir. Sertleşmiş betondan ise numune
alma yoluyla deney yapılmaktadır. Bu deney karot numune basınç dayanımı
deneyi olarak adlandırılmaktadır. Ayrıca beton yüzey sertliği dayanımı için test
çekici deneyi yapılmaktadır.
Beton çelik çubuk deneyleri, çelik çubuk numunelerinin kütle, akma, çekme ve
uzama gibi özelliklerinin tespiti amacıyla yapılan deneylerdir. Bu deneyde 2
adet numune 1 set olarak adlandırılmaktadır.
Bu deneylerin yanında laboratuvarlar kapsamlarına göre beton, çelik, hasır,
tuğla, gazbeton, kiremit, karo, seramik gibi yapı malzemelerinin deneylerini ve
yapıda kullanılan donatıların adet, çap, derinlik ve döşenme şekillerinin
belirlenmesinde kullanılan röntgen muayenesi olarak adlandırılan donatı
tespitini yapabilmektedir.
Yukarıda verilen bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarı, yapı malzemeleri
deney hizmeti pazarı olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’un uygulanmasına pilot iller
olarak; Adana, Ankara, Antalya, Aydın, Balıkesir, Bolu, Bursa, Çanakkale,
Denizli, Düzce, Eskişehir, Gaziantep, Hatay, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Sakarya,
Tekirdağ ve Yalova illerinde başlanmıştır. Pilot illerin genişletilmesi ve
daraltılmasına, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın teklifi üzerine Bakanlar
Kurulu yetkili kılınmıştır.
04-23/251-55
5
Hakkında önaraştırma yapılan laboratuvarlar, Ankara’da kurulu
laboratuvarlardır. Bu laboratuvarların fiyat listeleri Ankara ili sınırları içinde
geçerli olacak şekilde yayımlanmakta ve faaliyetleri yine bu sınırlar içinde
yürütülmektedir. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar, Ankara ili sınırları olarak
belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
1.2.1 Yapı Laboratuvarları Derneği
2001 yılında kurulan ve merkezi Ankara olan Yapı Laboratuvarları Derneği’nin
üyelerine ve temsil ettikleri şirketlere aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 1 – Yapı Laboratuvarları Derneği’nin Üyeleri ve Temsil
Ettikleri Şirketler
İsim Çalıştığı Şirket Şirket Merkezi
Yücel Er Tekden Yapı Lab. Ankara
Murat Doğan
(Dernek Başkanı
Norm Yapı Lab. Ankara
Macide Lokman EBM Yapı Lab. Ankara
Eyüp Koyuncu Pelin Yapı Lab. Ankara
Ahmet Özsoy Elit Yapı lab. Ankara
Fikret Birdal Ehil Yapı Lab. Ankara
Ümit Türk Yapı kontrol Lab Ankara
Yaşar Uluşan EFG Lab Ankara
Saadettin Gündoğdu Lider Lab. Ankara
Fahrettin Karaköse İntek Lab. Antalya
Abdullah Mutlu Armada Lab. Antalya
Mehmet Kaynak Teknotest İstanbul
Halil Uzluk Ege Lab. İzmir
Murat Gündoğan Gündoğan Lab. Eskişehir
Hayrettin Kepçeoğlu Çağ Lab. İstanbul
Hüseyin kırbaş Sismik Lab. İstanbul
Mehmet Yıldırım Zemar Lab. Adana
Tuncay Andıç Jeotay Lab. Aydın
Müzeyyen Müftüoğlu Norm Lab. Ankara
Ankara’da toplam 11 yapı laboratuvarı bulunmakta olup, Bayındırlık Yapı
Turizm Eğitim İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile Yapıkonlab Yapı Denetim
Laboratuvarları Ltd. Şti. dışında kalan 9’u derneğe üyedir.
Ağırlıklı olarak Ankara’da bulunan yapı laboratuvarlarının oluşturduğu
Dernekte yapılan incelemede, Derneğin Mart 2003 ayı içerisinde hizmet
bedelleri ile ilgili bir fiyat listesi hazırladığı ve üyelerine gönderdiği
anlaşılmıştır.
Dernekte bulunan, “Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Laboratuvar İzin Belgesine
Sahip Yapı Laboratuvarlarında 2003 Yılı 1. Dönem Uygulanacak Hizmet
Bedelleri” başlıklı belgeye aşağıda aynen yer verilmiştir.
04-23/251-55
6
“
Deneyler Standart
No
Fiyatı (TL)
Beton Deneyleri
1) Beton Deney Numunelerinin Basınç Dayanımı
Tayini
*taze beton deney numunelerinin; şantiyede
laboratuvar teknisyenlerince alınması, laboratuvara
nakledilmesi ve basınç dayanımı deneylerinin
yapılması (6 adet numune)
2) Karot Numune Basınç Dayanımı Tayini
*sertleşmiş betondan karot numunelerinin
laboratuvar teknisyenlerince alınması, kesme,
başlıklama işlemlerinin yapılarak basınç
mukavemetinin tayini (3 adet numune)
*2-4 seri için (6-12 adet karot) her bir karot numune
*5-10 seri için (15-30) karot her bir karot numune
*10 seriden sonra (30 adet karot) her bir karot
numune
3) Beton Yüzey Sertliği Dayanımı Tayini (test çekici
ile)
*10 seriye kadar okuma
*10 seriden sonra her bir okuma için
TS 3114
TS 10465
TS 3260
55.000.000
165.000.000
40.000.000
30.000.000
20.000.000
55.000.000
5.000.000
BETON ÇELİK ÇUBUK DENEYLERİ
*çelik çubuk numunelerinin kütle muayenesi, akma,
çekme mukavemeti ve uzama yüzdesinin tayini 1 set
(2 ad. Numune)
TS 708
25.000.000
* Yukarıdaki fiyatlar Ankara Mücavir Alan sınırlarının tamamı için geçerli olup
numunenin alınmasından deney raporunun tanzimine kadar yapılacak bütün
işlemleri kapsamaktadır. Ayrıca; nakliye, mesai, harcırah, kür yapılması,
başlıklama, rapor yazımı vb. gibi herhangi bir ücret talep edilmez.
* Mücavir alan sınırları dışında kalan şantiyelerden alınacak numunelerde
yukarıdaki fiyata 1.000.000 TL/km yol ücreti eklenir.
* laboratuvar hizmet bedellerinin tespitinde Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
2003 eskalasyon katsayısı esas alınmış olup fiyat listesi 01.01.2003
tarihinden itibaren geçerlidir.
* yukarıdaki fiyatlara KDV dahil değildir.”
Dernek’te yapılan yerinde incelemede elde edilen 15.3.2003 tarihli bir notta
ise;
Tüm YDK lara fiyat faxı çekildi
04-23/251-55
7
Numarası ve faxı olmayanlara posta ile gönderildi
Diğer tüm Lab bilgi faxı çekildi…”
ifadeleri yer almaktadır.
Derneğin fiyat listesini dağıtmasını takiben 9.4.2003 tarihinde laboratuvarların
bir toplantı yaptığı ve bu toplantıya Ankara’da bulunan dernek üyeleri ile
derneğe üye olmayan Bayındırlık Laboratuvarı ile Yapıkon Laboratuvarının da
iştirak ettiği tespit edilmiştir. Bu toplantıda derneğin hazırladığı fiyat listesi
üzerinde görüşmeler yapılmış olup, katılımcılar beton dayanım deneyi ve
demir çubuk deneyi hizmetlerinde uygulayacakları fiyatlara ilişkin taahhütlerde
bulunmuşlardır.
Toplantıya katılan laboratuvarların fiyat listesini hangi koşullarla imzaladığı ve
belirlenen fiyatlara uyup uymadığına ilişkin bilgilere yer verilmiştir.
I.2.2 Elit Beton ve Yapı Malzemeleri Hiz. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Elit
Beton Laboratuvarı)
Elit Beton Laboratuvarı yetkilisinin, Dernek tarafından dağıtılan fiyat listesini;
Beton alma ücreti 50.00.000 + KDV
Demir ama ücreti (çap başına) 20.000.000 + KDV
Uyacağımı kabul ediyorum
şeklinde bir kayıt düşerek imzaladığı tespit edilmiştir.
Elit Beton Laboratuvarı’nın deneylerle ilgili olarak uyguladığı fiyatlara (KDV
dahil, TL), bazı denetim şirketleri bazında aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 2 - İşka Yapı Denetime Uygulanan Fiyat
Tarih Beton Deneyi Demir Deneyi
2.1.2003-31.12.2003 53.000.000 20.000.000
Tablo 3 - Anadolu Yapı Denetime Uygulanan Fiyat
Tarih Beton Deneyi Demir Deneyi
2.1.2003- 1.2.2003 45.000.000 15.000.000
2.2.2003-31.12.2003 53.000.000 20.000.000
Tablo 4 - Sma – Nova Yapı Denetime Uygulanan Fiyat
Tarih Beton Deneyi Demir Deneyi
2.1.2003- 14.3.2003 45.000.000 15.000.000
14.3.2003-31.12.2003 59.000.000 23.600.000
Elit Beton Laboratuvarı’nın dernek tarafından hazırlanan fiyat listesinden farklı
bir fiyat uygulayacağını taahhüt ettiği görülmektedir. Şöyle ki; derneğin
belirlediği fiyatlar beton deneyi için 55.000.000 TL + KDV, demir deneyi için
25.000.000 TL + KDV iken söz konusu teşebbüs aynı deneyleri sırasıyla
50.000.000 TL + KDV ve 20.000.000 TL+ KDV fiyattan yapacağını belirtmiştir.
04-23/251-55
8
Teşebbüsün uyguladığı fiyatlar incelendiğinde, dernek bünyesinde hazırlanan
fiyatlara hiçbir zaman uymadığı görülmüştür (derneğin fiyatları KDV dahil,
beton için 64.900.000 TL, demir için 29.500.000 TL). Bunun yanında ilgili
teşebbüs uygulayacağını belirttiği fiyatları da yalnızca Sma-Nova Yapı
Denetim Firmasına uygulamış, diğer müşterilerine bu fiyatların altında bir
bedelle hizmet vermiştir.
I.2.3. Lider Yapı Test Laboratuvarı İnş. Taah. Müş. Müh. Ltd. Şti. (Lider
Yapı Laboratuvarı)
Lider Yapı Laboratuvarı yetkilisi Dernek tarafından dağıtılan fiyat listesini;
“Bu fiyatlarda belirtilen 55.000.000 TL yerine 50.000.000 TL + KDV Betonda
6. Ad. İçin
Demir mukavemet deneyleri için 20.000.000 TL olarak ( her çap için)
deneyleri yapmayı taahhüt ediyorum
Not: fiyatlar aşağı çekildiğinde fiyatlar yeniden gözden geçirilecek yönetim
toplantıya çağırılacaktır”
şeklinde bir kayıt düşerek imzalamıştır.
Lider Yapı Laboratuvarı’nın deneylerle ilgili olarak uyguladığı fiyatlara (KDV
dahil TL) aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 5 – Lider Yapı Laboratuvarı’nın Fiyatları
Tarih Beton Deneyi Demir Deneyi
2.1.2003-31.12.2003 40.000.000/50.000.000 15.000.000/20.000.000
Tablodan da görüleceği gibi, Lider Yapı Laboratuvarı Derneğin belirlediği
fiyattan farklı fiyat uygulayacağını belirtmiş, ancak belirttiği bu fiyatları da
uygulamamıştır.
I.2.4- EFG Beton ve Yapı Malz. Laboratuvarı İnş. Taah. Müh. Müş. Ve San.
Ltd. Şti. (EFG Beton Laboratuvarı)
EFG Beton Laboratuvarı yetkilisi, Dernek tarafından dağıtılan fiyat listesini;
“Bu fiyatlardan (5) beş milyon altında + KDV olarak fiyatlara uyacağım”
şeklinde bir kayıt düşerek imzalamıştır.
EFG Beton Laboratuvarının deneylerle ilgili olarak uyguladığı fiyatlara (KDV
dahil TL) aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 6 – EFG Beton Laboratuvarı’nın Fiyat Listesi
04-23/251-55
9
Tarih Beton Deneyi Demir Deneyi
2.1.2003-31.12.2003 59.000.000 23.600.000
EFG Beton Laboratuvarı’nın uygulayacağını belirttiği fiyat, 2003 Ocak ayından
itibaren uyguladığı fiyattır. Bu bakımdan EFG Beton Laboratuvarı’nın
toplantının yapıldığı 2003 Nisan ayında fiyat değişikliğine gitmediği
anlaşılmıştır.
I.2.5. Yapıkonlab Yapı Denetim Laboratuvarları Ltd. Şti. (Yapıkon
Laboratuvarı)
Yapıkon Laboratuvarı, Derneğin hazırladığı fiyat listesini beton deneyini
50.000.000 TL., demir deneyini 20.000.000 TL bedelle yapacağını belirterek
imzalamıştır.
Yapıkon Laboratuvarı’nın deneylerle ilgili olarak uyguladığı fiyatlara (KDV
dahil) aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 7 - Yapıkon Laboratuvarı’nın Uyguladığı Fiyat
Tarih Beton Deneyi Demir Deneyi
30.12.2002-21.5.2003 47.200.000 16.520.000
22.5.2003-11.9.20031 59.000.000 23.600.000
Derneğin belirlediği fiyatın altında kalacağını bildiren Yapıkon Laboratuvarı’nın
taahhüt ettiği fiyatları Mayıs ayında uygulamaya başlamıştır.
I.2.6. Yapı Kontrol Müşavirlik Hizmetleri A.Ş. (Yapı Kontrol A.Ş.)
Yapı Kontrol A.Ş. Derneğin dağıttığı fiyat listesini, beton deneyini 50.000.000
TL + KDV, demir deneyini 20.000.000 TL+KDV’den yapacağını taahhüt
ederek imzalamıştır.
Yapı Kontrol A.Ş.’nin uyguladığı fiyatlara (KDV dahil TL) aşağıda yer
verilmiştir.
Tablo 8- Yapı Kontrol A.Ş.’nin Uyguladığı Fiyatlar
Tarih Beton Deneyi
10.10.2002 47.200.000
22.10.2002 59.000.000
25.10.2002 40.000.000
24.11.2002 47.200.000
17.12.2002 59.000.000
27.12.2003 40.000.000
25.1.2003 59.000.000
30.1.2003
41.300.000
47.200.000
59.000.000
26.2.2003- 59.000.000
1 Bu tarihten sonra şirket iş almamıştır.
04-23/251-55
10
27.12.2003
Yapı Kontrol A.Ş.’nin uygulamayı taahhüt ettiği fiyatlar 2003 Ocak ayından
itibaren uyguladığı fiyatlardır. Bu nedenle şirket fiyat toplantısının yapıldığı
2003 Nisan ayından sonra fiyat değişikliliğine gitmemiştir.
I.2.7. EBM Yapı Denetim Laboratuvar Hizmetleri ve Ticaret Ltd. Şti. (EBM
Laboratuvarı)
EBM Laboratuvarı, Derneğin dağıttığı fiyat listesini, beton deneyini 50.000.000
TL + KDV, demir deneyini 20.000.000 TL+KDV’den yapacağını taahhüt
ederek imzalamıştır.
EBM Laboratuvarı’nın deneylerle ilgili olarak uyguladığı fiyatlara (KDV dahil
TL) aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 9 – EBM Laboratuvarının Fiyatları
Tarih Beton Deneyi Demir Deneyi
1.1.2003-28.2.2003 35.000.000 / 47.200.000 15.340.000
1.3.2003-31.12.2003 45.000.000 / 59.000.000 23.600.000
Tablodan da görüldüğü gibi Derneğin belirlediği fiyatın altında bir fiyattan
hizmet veren EBM Laboratuvarı, taahhüt ettiği fiyatları toplantının yapıldığı
2003 Nisan ayından önce de bazı müşterilerine uygulamıştır.
I.2.8. Pelin Yapı Malzemeleri Paz. İnş. Taah. Den. Eks. Laboratuvar İç ve
Dış Tic. Ltd. Şti. (Pelin Yapı Laboratuvarı)
Pelin Yapı Laboratuvarı, Derneğin dağıttığı fiyat listesini, beton deneyini
50.000.000 TL + KDV, demir deneyini 20.000.000 TL +KDV’den yapacağını
taahhüt ederek 9.4.2003 tarihinde imzalamıştır.
Pelin Yapı Laboratuvarının deneylerle ilgili olarak uyguladığı fiyatlara (KDV
dahil TL) aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 10 - Pelin Yapı Laboratuvarı’nın Fiyatları
Tarih Beton Deneyi Demir Deneyi
01.10.2002 59.000.000
08.10.2002 17.700.000
22.10.2002 50.000.000
59.000.000
31.10.2002 50.000.000
08.11.2002 59.000.000
03.03.2003 59.000.000 41.300.000 14.750.000
28.03.2003 59.000.000 23.600.000
05.04.2003-
23.12.2003
59.000.000 23.600.000
23.12.2003 50.000.000 17.700.000
04-23/251-55
11
29.12.2003 59.000.000 23.600.000
Bu tablodan, Derneğin belirlediği fiyatın altında bir fiyattan hizmet veren Pelin
Laboratuvarının, uygulamayı taahhüt ettiği fiyatlara 2003 Nisan ayı öncesinde
geçtiği görülmektedir.
I.2.9. Tek-Den Beton ve Yapı Malz. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Tekden Yapı
Laboratuvarı)
Tekden Yapı Laboratuvarı, Derneğin dağıttığı fiyat listesini, beton deneyini
50.000.000 TL + KDV, demir deneyini 20.000.000 TL + KDV’den yapacağını
taahhüt ederek imzalamıştır.
Tekden Yapı Labarotuvarı’nın deneylerle ilgili olarak uyguladığı fiyatlara (KDV
dahil TL) aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 11- Tekden Yapı Laboratuvarı’nın Fiyatları
Tarih Beton Deneyi Demir Deneyi
1.1.2003-31.12.2003 41.300.000 15.340.000
Bu tablodan, Tekden Yapı Laboratuvarı’nın gerek Derneğin belirlediği gerekse
uymayı taahhüt ettiği fiyatları uygulamadığı görülmektedir.
I.2.10 Normbeton Mühendislik Ltd. Şti. (Norm Yapı Laboratuvarı)
Hakkından önaraştırma açılan Norm Beton ve Yapı Malzemeleri Test
Laboratuvarı’nın Norm Beton Mühendislik Ltd. Şti. bünyesinde faaliyet
gösterdiği tespit edilmiştir. Bu nedenle burada yalnızca Norm Yapı
Laboratuvarı’na ilişkin bilgilere yer verilecektir.
Norm Yapı Laboratuvarı Derneğin dağıttığı fiyat listesini, beton deneyini
50.000.000 TL + KDV, demir deneyini 20.000.000 TL + KDV’den yapacağını
taahhüt ederek imzalamıştır.
Norm Yapı Laboratuvarı’nın deneylerle ilgili olarak uyguladığı fiyatlara (KDV
dahil TL) aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 12 - Norm Yapı Laboratuvarı’nın Fiyatları
Tarih Beton Deneyi Demir Deneyi
1.11.2002 59.000.000 17.700.000
8.11.2002 70.000.000
9.11.2002 23.600.000
14.11.2002 75.000.000
59.000.000
20.11.2002 45.000.000
30.11.2002 70.000.000
22.12.2002 46.000.000
8.1.2003 35.000.000 11.800.000
12.1.2003 42.500.000 21.000.000
04-23/251-55
12
3.2.2003 59.000.000 17.700.000
10.3.2003 23.600.000
20.3.2003 46.000.000
01.4.2003 59.000.000
46.000.000
24.4.2003 59.000.000 23.600.000
13.5.2003 40.000.000
59.000.000
20.5.2003
31.12.2003
59.000.000 23.600.000
Bu tablodan, Norm Yapı Laboratuvarı’nın taahhüt ettiği fiyatları toplantı
öncesinde zaman zaman uyguladığı görülmektedir.
I.2.11 Ehil Yapı Laboratuvar San. Tic. Ltd. Şti. (Ehil Yapı Laboratuvarı)
Ehil Yapı Laboratuvarı Dernek üyesi olmakla birlikte, Dernek bünyesinde
yapılan toplantıya katıldığı ve oluşturulan fiyat listesini imzaladığına ilişkin bir
belgeye rastlanmadığı anlaşılmıştır. Ehil Yapı Laboratuvarı’nın uyguladığı
fiyatlara aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 13 - Ehil Yapı Laboratuvarı’nın Fiyatları (KDV dahil, TL)
Tarih Beton Deneyi Demir Deneyi
2.1.2003-31.12.2003 59.000.000 23.600.000
I.2.12 Bayındırlık Yapı Turizm Eğitim İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.(Bayındırlık
Laboratuvarı)
Dernek üyesi olmayan ve şikayeti üzerine önaraştırma açılan Bayındırlık
Laboratuvarı 9.4.2003 tarihinde yapılan toplantıya katılmış ve Derneğin
dağıttığı fiyat listesini, beton deneyini 50.000.000 TL + KDV, demir deneyini
20.000.000 TL + KDV’den yapacağını taahhüt ederek imzalamıştır.
2003 Mayıs ayında faaliyete geçen Bayındırlık Laboratuvarının uyguladığı
fiyatlara aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 14- Bayındırlık Laboratuvarı’nın Fiyatları (KDV dahil, TL)
1 set için İlave Her Set İçin
Beton Deneyi 35.000.000 25.000.000
Demir Deneyi 15.000.000 15.000.000
Dernek tarafından 15.3.2003 tarihinde Ankara’da bulunan tüm yapı
laboratuvarlarına gönderilen fiyat listesinde; beton dayanım deneyi için fiyat
55.000.000 TL + KDV (= 64.900.000 TL), demir çubuk deneyi için ise
25.000.000 + KDV (=29.500.000 TL) olarak belirlenmiştir.
Dernek tarafından hazırlanan bu fiyat listesini yapı laboratuvarları 9.4.2003
tarihinde yaptıkları bir toplantıda görüşmüşlerdir. Ancak, laboratuvarlar ilgili
fiyat listesinde yer alan fiyatlardan değişik fiyatlar uygulayacaklarını taahhüt
04-23/251-55
13
etmişlerdir. Derneğin fiyat listesi ve laboratuvarların uygulamayı taahhüt
ettikleri fiyatlara bakıldığında aşağıdaki tablo ile karşılaşılmaktadır.
Tablo 15- Karşılaştırmalı Fiyat Listesi (KDV dahil, TL)
Laboratuvar
İsmi
Dernek Fiyat
Listesi
Lab.ın Taahhüt
Ettiği Fiyat
Lab’ın Uyguladığı Fiyat
Beton Demir Beton Demir
Elit
64.900 29.500 59.000 23.600 Büyük ölçüde, beton için
45.000/53.000 TL, demir
için 15.000/20.000 TL. fiyat
uygulamış, kendi taahhüt
ettiği fiyatları 14.03.2003
tarihinden itibaren bazı
teşebbüslere uygulamıştır.
Lider
64.900 29.500 59.000 23.600 Beton için 40.000-50.000
TL, demir için
15.000/20.000 TL fiyat
uygulamıştır. Toplantı
tarihinden sonra fiyat
değişikliği yapmamıştır.
EFG
64.900 29.500 59.000 23.600 Yıl boyunca beton için
59.000 TL, demir için
23.600 TL sabit fiyat
uygulamış olup, bu
fiyatlara toplantı tarihinden
önce geçmiştir.
Yapı Kontrol
64.900 29.500 59.000 23.600 Ocak ayından itibaren
beton için 59.000 TL, Mart
ayından itibaren demir için
23.600 TL fiyat
uygulamıştır.
Yapıkon
64.900 29.500 59.000 23.600 Beton için 47.200/59.000
TL, demir için 16.520/
23.600 TL fiyat uygulamış
olup, yüksek fiyatlara
Mayıs ayında geçmiştir.
EBM
64.900 29.500 59.000 23.600 Mart ayına kadar beton için
35.000/47.200 TL, demir
için 15.340 TL, 1 Mart’tan
itibaren beton için 45.000
/59.000 demir için 23.600
TL uygulamıştır.
Pelin
64.900 29.500 59.000 23.600 Beton için taahhüt ettiği
59.000 TL’yi 2002 yılında
uygulamaya başlamakla
birlikte, Mart ayından
itibaren tamamen taahhüt
ettiği fiyatları uygulamıştır.
Tekden
64.900 29.500 59.000 23.600 Yıl boyunca beton için
41.300, demir için 15.340
04-23/251-55
14
TL fiyat uygulamıştır.
Norm
64.900 29.500 59.000 23.600 Nisan ayından itibaren
taahhüt ettiği fiyatlara
geçmekle birlikte, beton
deneyleri için zaman
zaman bu fiyattan daha
düşük fiyatlar uygulamıştır.
Ehil
İmzalamamıştır Taahhüdü yok 2003 yılı boyunca beton
için 59.000 TL, demir için
23.600 TL fiyat
uygulamıştır.
Bayındırlık
64.900 29.500 59.000 23.600 Mayıs ayında faaliyete
başlamış olup, beton için
35.000 TL, demir için
15.000 TL fiyat
uygulamıştır.
Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere, Ankara’da bulunan 11 yapı
laboratuvarından Ehil Yapı Laboratuvarı yapılan toplantıya katılmazken, diğer
10 yapı laboratuvarının tamamı beton deneylerini 59.000.000 TL’den, demir
deneyi ise 23.600.000 TL‘den yapmayı kabul etmişlerdir. Buradan da
anlaşılacağı üzere 10 yapı laboratuvarının Derneğin fiyat listesinden farklı ve
daha düşük de olsa, standart bir fiyat oluşturmaya çalıştıkları görülmektedir.
Şikayetçi konumundaki Bayındırlık Laboratuvarının da fiyat taahhüdünde
bulunduğu dikkate alındığında Ehil Laboratuvarı dışındaki tüm
laboratuvarların söz konusu fiyat anlaşmasına taraf oldukları görülmektedir.
Yukarıdaki tablolarda da yer verildiği gibi, 2003 Nisan ayında yapılan
toplantıyı takiben teşebbüslerin uyguladığı fiyatlarda standartlaşma olmadığı
görülmektedir. Bu çerçevede, 2003 yılında uyguladıkları fiyatlara göre
laboratuvarları üç ayrı katogoride değerlendirmek mümkündür.
- Taahhüt ettikleri fiyatları hiçbir zaman uygulamayanlar: Lider, Tekden ve
Bayındırlık laboratuvarları 2003 yılı boyunca taahhüt ettikleri fiyatları hiç bir
zaman uygulamamışlardır.
- Taahhüt ettikleri fiyatlara 2003 Nisan ayından önce geçmiş olan, başka bir
ifade ile anlaşmanın yapıldığı tarihte hali hazırda uyguladıkları fiyatları
bildirenler: EFG ve Yapı Kontrol Laboratuvarları beton için 59.000.000 TL,
demir için 23.600.000 TL hizmet bedeli uygulamaya 2003 yılı öncesinde
geçmişlerdir. Elit, EBM ve Norm Laboratuvarları ise aynı fiyatları Mart 2003
ayından itibaren bazı müşterileri için uygulamıştır. Pelin Laboratuvarı da beton
deneylerinde 59.000.000 TL’lik fiyata 2003 yılı öncesinde geçmekle birlikte,
demir deneylerinde 2003 Mart ayı içerisinde 23.600.000 TL bedel uygulamaya
başlamıştır.
- Nisan 2003 ayı ve sonrasında fiyatlarını yükseltenler: Yapıkon Laboratuvarı
taahhüt ettiği fiyatlara Mayıs ayının sonunda geçmiştir.
04-23/251-55
15
Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, yapılan toplantıya bağlı olarak
oluşturulmaya çalışılan fiyatlar yalnızca 1 yapı laboratuvarı tarafından 1.5 ay
sonra müşterilere yansıtılmış, başka bir deyişle gerçekleştirilmeye çalışılan
eylemin pazarda etkisi olmamıştır. Öte yandan piyasada uygulamayı taahhüt
ettiğinden farklı fiyatlar uygulayan teşebbüslerin tespit edilmesi ve bunların
cezalandırılmasına yönelik herhangi bir girişim de tespit edilmemiştir.
Ankara’da bulunan 10 yapı laboratuvarı bir araya gelerek, her ne kadar
derneğin tespit ettiği bedellerden farklı olsa da, çeşitli hizmetler için standart
bedeller belirlemeye çalışmışlardır. Bu doğrultuda ortaya çıkan ortak iradenin
rekabet hukuku bağlamında bir anlaşmadır.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi; “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylem ve teşebbüs birliklerinin bu tür
karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır” şeklinde düzenleme getirmiştir.
Bu maddenin lafzi yorumuna göre; rekabetin kısıtlanması amacı taşıyan,
ancak piyasada hiçbir etkisi olmayan yahut hiç uygulanmayan anlaşmaların,
Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu
açıdan bakıldığında, rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmanın uygulanmamış olması,
bunun 4054 sayılı Kanun’a aykırı bir anlaşma olmasını engellememektedir.
Ancak, anlaşmaya taraf olan teşebbüslerin ekonomik bakımdan küçük
oldukları ve anlaşmanın piyasada uygulanmamış olduğu dikkate alınarak,
soruşturma açılmasına gerek olmadığı, ancak 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin 3. fıkrası uyarınca, söz konusu davranışlara ne şekilde son
vereceklerine yönelik olarak Yapı Laboratuvarları Derneği ve anlaşmaya taraf
olan teşebbüslere görüş yazılmasının yeterli olacağı kannatine varılmıştır.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;
1. Ankara’da faaliyet gösteren Normbeton Mühendislik Ltd. Şti., Pelin Yapı
Malzemeleri Paz. İnş. Taah. Den. Eks. Laboratuvar İç ve Dış Tic. Ltd. Şti.,
EBM Yapı Denetim Laboratuvar Hizmetleri ve Ticaret Ltd. Şti., Lider Yapı
Test Laboratuvarı İnş. Taah. Müş. Müh. Ltd. Şti., Elit Beton ve Yapı
Malzemeleri Hiz. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., EFG Beton ve Yapı Mazlm.
Ltd. Şti., Yapıkonlab Yapı Denetim Laboratuvarları Ltd. Şti., Tek-den Beton
Yapı Malz. San. ve Tic. Ltd. Şti., Yapı Kontrol Müşavirlik Hizm. A.Ş.,
Bayındırlık Yapı Turz. Eğt. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Yapı
Laboratuvarları Derneği tarafından hazırlanan fiyat listesi ile ilgili toplantı
neticesinde hizmet bedellerini standartlaştırmaya çalıştıklarına ve bunun
Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma olduğuna,
2. Bu toplantıda üzerinde mutabakata varılan fiyatların uygulanmamış olduğu
anlaşıldığından, önaraştırma kapsamındaki teşebbüslere yönelik
soruşturma açılmasına gerek olmadığına; ancak 4054 sayılı Kanun’un 9.
04-23/251-55
16
maddesinin 3. fıkrası uyarınca, söz konusu davranışlara ne şekilde son
vereceklerine yönelik olarak Yapı Laboratuvarları Derneği ile anlaşmaya
taraf olan teşebbüslere görüş bildirilmesine
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
04-23/251-55
17
KARŞI OY GEREKÇESİ
(01.04.2004 tarihli ve 04-23/251-55 sayılı Kurul Kararı,
08.04.2004 tarihli ve 04-25/278-M sayılı Kurul Kararı)
Kararın 2 nci maddesinde yer alan ve “mutabakata varılan fiyatların
uygulanmamış olması gerekçesiyle soruşturma açılmasına gerek olmadığı” ve
3 üncü maddesinde öngörülen görüş gönderilmesi yönündeki çoğunluk
görüşüne aşağıdaki gerekçelerle katılmıyorum:
İlgili teşebbüsler (10 adet Yapı Denetim Laboratuvarı) gerek kurdukları
dernek bünyesinde, gerekse kendi aralarında toplantılar yapmak suretiyle
hizmet bedellerini fiyat listeleri hazırlayarak standart hale getirmişlerdir. Bu
şekilde ortaya çıkan fiyat belirlemesinin 4 üncü madde anlamında bir anlaşma
niteliğinde olduğu 25.03.2004 tarihli ön araştırma raporunda ve Kurul
Kararı’nın 1 inci maddesinde kabul edilmiş bulunmaktadır.
4 üncü madde kapsamına giren bir anlaşma nedeniyle teşebbüslerin
fiyat belirleyebilmelerine imkan tanıyan özel bir kanun hükmü yoksa (ki, 4708
sayılı Yapı Denetimi Hakkındaki Kanun’da bu türden bir hüküm bulunmadığı
anlaşılmıştır), fiyat listesi belirlemenin 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesi
hükmündeki unsurlarla ele alınıp değerlendirilmesi gerekir.
Bir anlaşmanın 4 üncü madde kapsamında yer almasının ifade ettiği
anlam, en azından rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacını
taşıdığının kabul edilmesidir. Kanun koyucu, anlaşmada amacın tespitini
yeterli görmüş olup, anlaşmanın piyasada etki doğurmasını veya
doğurabilecek olmasını şart koşmamıştır. Maddenin düzenleniş biçimi,
rekabetin kısıtlanması amacını taşıyan, ancak piyasada hiçbir etkisi olmayan
anlaşmaların 4 üncü madde kapsamında veya Kanun’a aykırı bir anlaşma
olarak değerlendirilmesini gerekli kılar. Aksine bir yorumla, etki olmadığı
gerekçesiyle, rekabeti kısıtlama amacı güden bir anlaşmayı kapsam dışına
çıkarmak 4054 sayılı Kanun’un düzenlemesiyle çelişki yaratır. Kurul’un,
yapacağı yorumla Kanun’u değiştiremeyeceği veya farklı yorumlayamayacağı
açıktır.
Olayda 10 teşebbüs fiyat tespitinde tereddütsüz ve reddedilmeyen bir
biçimde birlikte hareket etmiştir. Kaldı ki, anlaşmanın uygulamaya
geçirilmediği ve piyasada hiçbir etkisinin olmadığı tespiti de yerinde değildir.
Sadece 3 teşebbüs ilgili fiyat listesini uygulamamıştır (Bkz. Rapor s.14,15).
Anlaşmanın uygulanıp uygulanmadığı hususunun tespitinde, yüzde yüzlük bir
uyum veya ayniyet aranamaz. Bu itibarla, Kurul Kararı’nda yer alan
“mutabakata varılan fiyatların uygulanmamış olduğundan” tespitine de
katılmamız mümkün değildir.
04-23/251-55
18
Kararda katılamadığım bir diğer husus, Kanun’un 9 uncu maddesinin
3 üncü fıkrası hükmünün uygulanarak görüş bildirilmesidir. İlgili hüküm, “ihlale
ne şekilde son verileceğine” ilişkin olup, temel olarak ihlalin devam ettiği
varsayımıyla uygulanabilir. Buna bağlı olarak, ön araştırma raporunda ve
Kurul’un değerlendirmesinde bu tespitin yapılması gerekir. Raporda, ihlalin
devam edip etmediği tespiti yapılmamıştır. Kurul, sadece soruşturma açmama
gerekçesiyle ve düzenlemenin amacına aykırı olarak 9/3 hükmünü
uygulayamaz. Dolayısıyla, çoğunlukla alınan karar Kanun’un bu hükmüyle de
çelişkilidir. 9 uncu maddenin 3 üncü fıkrası şartlarını taşımayan bir bildirimin
ise 4054 sayılı Kanun kapsamında yer almayan ve Kurul tarafından ihdas
edilmiş yeni bir yöntem olarak nitelendirilmesi gerekir. (09.04.2004)
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Kurul Üyesi
04-23/251-55
19
KARŞI OY GEREKÇESİ
Ankara’da faaliyet gösteren yapı denetim laboratuvarlarının, Yapı
Laboratuvarları Derneği tarafından hazırlanan fiyat listesi ile ilgili olarak
yaptıkları toplantı neticesinde hizmet bedellerini standartlaştırmaya
çalıştıklarına ve bunun 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir
anlaşma olduğuna karar verildiğine göre toplantıda mutabakata varılan fiyatlar
uygulanmamış olsa dahi rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacını
taşıyan anlaşmaların Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmaları, diğer bir
anlatımla piyasada etki göstermese bile ihlal amacı taşıyan anlaşmaların da
yasaklanmış bulunmaları nedeniyle ilgililer hakkında soruşturma açılması
gerektiği düşüncesiyle Rekabet Kurulu’nun 1.4.2004 tarih ve 04-23/251-55
sayılı kararının sonuç bölümünün (2) numaralı bendinde çoğunluğun
görüşüne katılmıyoruz.
R. Müfit SONBAY Murat GENCER
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
04-23/251-55
20
(Rekabet Kurulu’nun 01.04.2004 tarih ve 04-23/251-55
08.04.2004 tarih ve 04-25/278-M sayılı Kararları)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Ankara’daki yapı denetim laboratuvarlarının fiyat anlaşması yapmak
yoluyla 4054 sayılı Kanun’un 4.maddesini ihlal ettikleri iddiasına dair Karar’ın
2 ve 3.maddelerine aşağıda belirttiğim gerekçe ile katılmıyorum.
Dosya muhtevasından görüleceği üzere, ağırlıklı olarak Ankara’da
bulunan yapı laboratuvarlarının oluşturduğu “Yapı Laboratuvarları Derneği”
tarafından Mart 2003 tarihinde hizmet bedelleri ile ilgili “fiyat listesi”
hazırlandığı ve üylerine sirküle edildiği anlaşılmaktadır.
Derneğin fiyat listesini dağıtmasını takiben 09.04.2003 tarihinde
laboratuvarların bir toplantı yaptığı, bu toplantıya Ankara’da bulunan dernek
üyeleri ile derneğe üye olmayan diğer yapı laboratuvarı yetkililerinin de iştirak
ettiği, bu sektör toplantısında katılımcılar tarafından Derneğin hazırladığı fiyat
listesi üzerinde görüşmeler yapıldığı ve “beton dayanım deneyi”, “demir çubuk
deneyi” hizmetleri için uygulanacak fiyatlara ilişkin taahhütlerde bulunduğu
önaraştırma raporundan görülmektedir.
Söz konusu laboratuvarların verdiği hizmetlerin en önemli parçasını
oluşturan deneylerin fiyat tarifesi üzerinde sağlanan bu mutabakat Rekabet
Kurumu’nca hazırlanan önaraştırma raporunda da belirlenmiştir.
Önaraştırma raporunun 15.sayfasında da belirtildiği üzere; (…”Bu
doğrultuda ortaya çıkan ortak iradenin rekabet hukuku bağlamında bir
anlaşma olarak değrlendirilmesinin gerektiği düşünülmektedir”.) rekabetin
kısıtlanması amacını taşıyan, piyasada etkisi olmayan anlaşmalarında
Kanun’un 4.maddesi; “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylem ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri
hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmü gereğince rekabetin kısıtlanması amacını
taşıyan anlaşmaların Kanun’un 4.maddesi kapsamında değerlendirilmesi ve
uygulanıp uygulanmamış olmasının 4054 sayılı Kanun’a aykırılığını ortadan
kaldırmadığı tartışılmayacak açıklıktadır ve raporun 15.sahifesinde de ifade
edilmektedir . Bu gerçeklik ortada iken, Kurul Kararı’nın 2. maddesinde
04-23/251-55
21
“mutabakata varılan fiyatların uygulanmamış olduğu anlaşıldığından
önaraştırma kapsamındaki teşebbüslere yönelik olarak soruşturma açılmasına
gerek olmadığına” yönelik sonucu doğru bulmak mümkün değildir. Ayrıca,
anlaşmanın piyasadaki etkilerinin, rapordaki emareler bakımından olmadığını
söylemek de haksızlıktır ve bu hususlarında değerlendirilmesi bakımından
konu ihlalin geçmişte var olduğu fakat, halen devam etmemekte olduğu
tespiti önaraştırma raporunda yapılmış olması sebebiyle, Kanun’un
9.maddesinin 3.fıkrası uyarınca söz konusu davranışlara yönelik teşebbüslere
görüş bildirilmesi yoluyla değil ancak, açılacak bir soruşturma kapsamında
ortaya konulabilecektir.
Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi
04-23/251-55
22
(Rekabet Kurlunun 01.04.2004 tarih ve 04-23/251-55,
08.04.2004 tarih ve 04-25/278-M sayılı kararlarına)
KARŞI OY
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun 1999 yılında yaşanan
deprem felaketinden sonra; can ve mal güvenliğini teminen imar planına, fen,
sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje
ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları
düzenlemek amacıyla 12.08.2001 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
4708 sayılı Yasanın birinci maddesinde, inşaat ve yapı malzemeleri
ilgili hammadde ve mamul madde üzerinde ilgili standartlarına veya teknik
şartnamelerine göre ölçüm, muayene, kalibrasyon yapabilen ve diğer
özelliklerini tayin eden, Bayındırlık ve İskan Bakanlığından izin almış tesis
olarak tanımlanan yapı laboratuarlarında; yapının taşıyıcı sistemindeki beton,
beton çelik çubuk, duvar elemanlarının yanı sıra yapıda kullanılan malzeme
ve imalatın ilgili şartname ve standartlarına uygunluğuna ilişkin testler
yapılmakta ve bunlara ilişkin raporlar hazırlanmaktadır.
Laboratuarlar bu faaliyetleri nedeniyle 4708 sayılı Yasanın 3 üncü
maddesi uyarınca yapı denetimi kuruluşları, denetçi mimar ve mühendisler,
proje müellifleri ve yapı müteahhidi ile birlikte yapının ruhsat ve eklerine fen,
sanat ve sağlık kurallarına aykırı, eksik, hatalı ve kusurlu yapılmış olması
nedeniyle ortaya çıkan yapı hasarından dolayı yapı sahibi ve ilgili idareye
karşı kusuru oranında sorumludurlar.
Olayda Yapı Laboratuarları Derneğinin Mart 2003’de hizmet bedelleri
ile ilgili bir fiyat listesini üyelerine 15.03.2003 tarihinde gönderdiği, yapı
laboratuarlarının bu fiyat listesini 9.4.2003 tarihli toplantıda görüştükleri, ancak
ilgili fiyat listesinde yer alan fiyatlardan farklı fiyatlar uygulayacaklarını
belirttikleri anlaşılmıştır.
10 laboratuar birlikte fiyat tespiti yapmadıkları gibi, verecekleri raporla
ilgili olarak paylaştıkları sorumluluk karşısında Derneğin kendilerine tavsiye
ettiği fiyata da uymayacaklarını belirtmişlerdir.
Bu durumda yapı malzemeleri deney hizmeti pazarında faaliyette
bulunan 10 teşebbüsün doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme,
bozma yada kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran bir anlaşma
yaptıklarından söz edilmesi mümkün değildir.
Laboratuarların 4054 sayılı Kanunun 4 üncü maddesini ihlal eden bir
anlaşma içinde bulunmadıkları görüşünde olduğumdan “ihlale ne şekilde son
verileceğine” ilişkin 9 uncu maddenin 3 üncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesi
yolundaki kararın 1 ve 3 sayılı hükümlerine katılmıyorum.
Süreyya ÇAKIN
Full & Egal Universal Law Academy