T.C.
ANTALYA
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/447 Esas
KARAR NO : 2025/640
DAVA : Menfi Tespit (Alım Satım)
DAVA TARİHİ : 12/06/2024
KARAR TARİHİ : 16/09/2025
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Alım Satım) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle:Davalı ile müvekkil arasında yapılan anlaşma uyarınca davalı tarafından yetiştirilen ... tarlasındaki karpuzların müvekkili tarafından satın alındığını ve yapılan bu sözleşme uyarınca .../... Şubesi ... seri numaralı ... tarih ve ... TL bedelli ve ... seri numaralı ... tarihli ... TL bedelli keşidecisi ... Şti. olan çeklerin verildiğini, ancak hasat zamanı satın alınan karpuzların davalı tarafından başka bir kişiye satılmış olduğunu, tarlanın hasat edildiğini ve ürünlerin kaldırılmış olduğunun görüldüğünü, bunun üzerine müvekkili yapılan satım sözleşmesi karşılığı verilen çeklerin iadesini talep ettiğini ancak davalı tarafın çekleri iade etmeye yanaşmadığını, söz konusu çekler taraflar arasındaki satım sözleşmesi uyarınca verilmiş olduğundan satıma konu ürünler müvekkiline teslim edilmediği için çeklerin karşılıksız kaldığını, müvekkilinin bu çekler nedeniyle herhangi bir borcu olmadığını, dava konusu çeklerin vade tarihinin ... ve ... olduğunu, ve karşılıksız çeklerin ödenmesinin müvekkili açısından mümkün olmadığını, çeklerin bankaya ibraz edildiği tarihte karşılıksız çıkması halinin ise şirketin ticari hayatının sona ermesine sebep olacağını, şirket yetkilisinin ceza tehtidi ile karşı karşıya kalmasına sebep olacağını, davanın kabulü ile müvekkil şirketin .../... Şubesi ... seri numaralı ... tarih ve ... bedelli ve ... seri numaralı ... tarihli ... bedelli keşidecisi ... Şti. olan çekler karşılığı borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini, tedbir talebinin kabulü ile dava konusu .../... Şubesi ... seri numaralı ... tarih ve ... bedelli ve ... seri numaralı ... tarihli ... bedelli keşidecisi ... Şti. Olan çeklerin sayın mahkemece takdir edilecek teminat karşılığı ödenmemesi için tedbir kararı verilmesini ve bu hususta ... ...'na müzekkere yazılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle: Dava dilekçesi içeriği ile talebin uyumlu olmadığını, HMK 119.maddesi uyarınca talebin açıklattırılması gerektiğini, dava dilekçesinde iki adet çekten dolayı borçlu olunmadığının tespiti talep ediliyorsa, dava dilekçesinde belirtilen dava değeri üzerinden yatırılan harç eksik olup, tamamlatılması gerektiğini, davacı tarafın bir ödeme aracı olan çekler nedeniyle açtığı Menfi Tespit davasında ileri sürdüğü iddiaların hiçbiri kabul etmediklerini, davacının kesin delil niteliğinde belge ibraz etmesi gerekirken, sözleşme iddiasını yerel örf ve adetlere göre yazılı sözleşme yapılmadığını ileri sürerek kanıtlamaya çalıştığını, davacı tarafın her hangi bir konuda tanık dinletmesine muvafakatleri bulunmadığını, ravacının sebepten mücerret kambiyo senetlerinden olan ve aynı zamanda bir ödeme aracı niteliğindeki çeklerden dolayı borçlu olmadığı iddasıyla açtığı menfi tespit davasında her hangi bir yazılı kesin delil sunulmadığını, davanın reddine karar verilmesini, İK 72/4 maddesi uyarınca davalının %20 den aşağı olmamak üzere tazminata mahkum edilmesini talep etmiştir.
Mahkememiz ... tarihli ara kararı ile; "Davacı vekili tarafından verilen 2. Cevap dilekçesinde davanın İİK 72/6.maddesi uyarınca istirdat davasına dönüştüğü yönünde beyanına göre; İİK 72/2.maddesi uyarınca açılan Menfi Tespit davasında yapılmış bir icra takibi bulunmadığından davanın İİK 72/6.maddesi uyarınca kendiliğinden İstirdat davasına dönüşmeyeceği dikkate alınarak davacıya İİK 72/2.maddesi uyarınca açılan iş bu davayı İstirdat davası olarak eda edip etmeyeceği ıslah edecek ise HMK 180.maddesi uyarınca yeni dava dilekçesini dosyaya sunması için 1 hafta kesin süre verilmesine" karar verilmiş,
Davacı vekili ıslah dilekçesi özetle; Taraflarına İİK 72/2.maddesi uyarınca açılan Menfi Tespit davasında yapılmış bir icra takibi bulunmadığından davanın İİK 72/6.maddesi uyarınca kendiliğinden İstirdat davasına dönüşmeyeceği gerekçesi ile dava dilekçesini ıslah etmek üzere süre verildiğini, İİK m.72/6 uyarınca açılan menfi tespit davasının istirdat davasına dönüşmesi için herhangi bir icra takibi bulunması koşulu bulunmadığından davamızın istirdat davası olarak sürdürülmesi gerektiği kanaatinde olduklarını, ancak müvekkilinin hak kaybına uğramaması adına verilen ara karar uyarınca dava dilekçelerini süresi içerisinde ıslah ettiklerini, eldeki dava konusu çeklerin taraflar arasındaki sözleşmeden dayandığı, bu sözleşme uyarınca davalı tarafın edimlerini yerine getirmediği gerekçesi ile çeklerin bedelsiz kaldığı iddiasına yönelik olduğunu, müvekkili davalıdan karpuz satın aldığını, karşılığında çek verdiğini, bu sözleşme yerel adet ve teamüller gereği sözlü olarak yapıldığından bu hususun tanık delili ile ispatı HMK m.203 uyarınca ve Yargıtay kararları uyarınca mümkün olduğunu, taraflar arasında yapılan karpuz satım sözleşmesi uyarınca müvekkili davalıya çek ile ödeme yaptığını ancak sözleşme konusu karpuzlar müvekkiline ödenmezken çekler tahsil edildiğini, müvekkili tarafından verilen bu çeklerin toplam bedeli ... TL olduğunu, bu kadar yüksek meblağlı çeklerin herhangi bir sözleşmeye dayanmadan sebepsiz yere verilmiş olması düşüncesi hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, her ne kadar kambiyo senetleri sebepten mücerret olsa da tamamen karşılıksız olarak verildiği anlamını çıkarmak ve buna dayanarak taraflar arasındaki sözleşme ilişkisini inkar etmek başta TMK m.2 olmak üzere temel hukuk ilkelerine ve mantığına aykırı olduğunu, davalı ile işbu dava konusu çeklerle ile ilgili müvekkili şirketin borçlu olamadığına yönelik Antalya Arabuluculuk Bürosu .../... Büro numarası – .../... arabuluculuk numarası nolu dosyada arabuluculuk görüşmesi yapılmış ancak anlaşma sağlanamadığını, bu sebeplerle işbu davayı açmak zarureti hasıl olduğunu, davalı taraf ile yapılan karpuz alım sözleşmesi uyarınca müvekkili tarafından .../... Şubesi ... seri numaralı ... tarih ve ... seri numaralı ... tarihli çeklerle ödenen ve davalı tarafından sözleşme konusu malların teslim edilmemiş olmasından dolayı karşılıksız kalan ... TL bedelin ödeme tarihinden işleyecek mevduata uygulanan en yüksek faizi ile birlikte davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine, yargılama giderleri ile ücreti vekâletin karşı tarafa yükletilmesine, karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekilinin ıslah dilekçesine karşı cevap dilekçesinde özetle; Davacı İİK 72. Maddesi uyarınca açtığı menfi tespit davasında ıslah talebinde bulunduğunu, davacı dava dilekçesinde çeklerin her birinin ... TL olarak düzenlendiğini bilmesine rağmen iyiniyetli olmayan bir tavırla dava değerini ... TL yerine ... TL olarak gösterdiğini, çeki düzenleyen şirketin yetkilisi olmasına ve çek üzerindeki tüm yazılar şirket yetkilisine ait olmasına rağmen bu yöndeki beyanları tamamen kötüniyetli olup ,mahkemeyi yanıltmaya yönelik olduğunu, davacının baştan itibaren dava konusu ettiği tutar için davası İİK 72/6 maddesinde; ".. Borçlu, menfi tesbit davası zımmında tedbir kararı almamış ve borç da ödenmiş olursa,davaya istirdat davası olarak devam edilir" hükmü gereğince istirdata dönüştüğünüi bunun üzerindeki ... TL için davasını ıslah ederek istirdat davasına dönüştürmesine bir diyecekleri bulunmadığını, dolayısıysa baştan itibaren olması gereken dava değeri olan ... TL üzerinden davanın yürütülmesine bir diyecekleri olmadığını, davacının ıslah dilekçesiyle istirdata dönüştürülen davanın esasıyla ilgili daha önce verdikleri cevap dilekçesindeki beyanlarımızı tekrar ettiklerini, davacının kesin delil niteliğinde belge ibraz etmesi gerekirken, sözleşme iddiasını yerel örf ve adetlere göre yazılı sözleşme yapılmadığını ileri sürerek kanıtlamaya çalışmasını kabul etmediklerini, davacı tarafın her hangi bir konuda tanık dinletmesine muvafakatleri bulunmadığını, davacı yazılı kesin bir delil sunmadan gerek sözleşme ilişkisini ve gerekse satış sözleşmesindeki edimlerin yerinde getirilmediğini tanıkla ispat etmeye çalıştığını, davacının bu iddialarının tanıkla ispatı mümkün olmadığını, kabul anlamına gelmemek üzere, böyle bir satış sözleşmesinin varlığı ortaya konulmuş olsa bile, bu durum çeklerden dolayı borçlu olmadığının bir kanıtı da olamayacağını, bu nedenlerle; davacının sebepten mücerret kambiyo senetlerinden olan ve aynı zamanda bir ödeme aracı niteliğindeki çeklerden dolayı istirdat talebiyle davasında her hangi bir yazılı kesin delil sunulmamış olması nedeniyle başkaca bir araştırmaya gerek olmaksızın davasının reddine, İİK 72/4 maddesi uyarınca %20 den aşağı olmamak üzere tazminata mahkum edilmesine, lehlerine yargılama giderleri ve vekalet ücretine karar verilmesini talep etmiştir.
İlgili bankaya müzekkere yazılarak davaya konu çeklerin ibrazı anındaki arkalı önlü fotokopisinin gönderilmesinin istenmesine ve yine çek bedellerinin ... TL (çekler üzerinde rakamla yazan miktar) olarak mı yoksa ... TL (çekler üzerinde yazı ile yazılan miktar) mi olarak ödendiği hususunda Mahkememize bilgi verilmesi istenmiş, gelen müzekkere cevaplarından her bir çekin ... TL bedelli olduğu, ... keşide tarihli çekin ... tarihinde,... keşide tarihli çekin ... tarihinde ibraz eden 3.kişilere ödendiği anlaşılmıştır.
... C.Başsavcılığının .../... soruşturma nolu evrakı UYAP sistemi üzerinden celp edilmiş, yapılan incelemesinde; müşteki ... vekili tarafından ... hakkında resmi evrakta sahtecilik, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma suçlarından suç duyurusunda bulunulduğu, ...'un şüpheli sıfatıyla ... tarihinde Jandarma Karakol Komutanlığında ifadesinin alındığı, soruşturmanın şüphelinin üzerine atılı suçların unsurlarının oluşmadığı, aralarındaki uyuşmazlığın hukuki bir ihtilaf olduğu ve taraflar arasında devam eden menfi tespit davası da bulunduğu gerekçesi ile KYOK verildiği anlaşılmıştır.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Davaya konu çeklerin davacı tarafından keşide edilerek davalıya verildiği, çeklerin lehtar konumundaki davalı tarafından ciro edilerek 3.kişiye devredildiği ve 3.kişinin bankaya ibrazı ile çek bedellerinin ödendiği ..., ... ve ... tarafından gönderilen müzekkere cevapları ile sabittir.
Davacı istirdat talebine konu bu iki çeki, davalıya ait tarlada ekili ve henüz hasat zamanı gelmemiş karpuzların satın alınması nedeniyle avans olarak verildiğini, davalının ürün bedelini tahsil ettiği halde tarladaki ürünleri dava dışı 3.kişiye sattığını, kendisine bedeli ödendiği halde mal teslimi yapılmadığını iddia etmiştir.
Davalı C.Savcılığı soruşturması nedeniyle şüpheli sıfatıyla verdiği ifadede, çeklerin tarlasındaki karpuzların alış-satışı nedeniyle verildiğini doğrulamış, fakat karpuzların davacıya teslim edildiğini savunmuştur.
Çek, bir ödeme aracıdır. TBK.’nın 207. maddesinin ikinci fıkrasında da asıl olanın peşin satış olduğu düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre; davacının dava konusu çekleri keşide edip davalıya mal karşılığında teslim ettiği karine olarak kabul edilir. Karinenin aksi, iddia eden davacıya aittir. Bu sebeple, dava konusu çeklerin avans olarak verildiğini, çeklerin bedeli kadar malların teslim alınmadığını iddia eden davacının, bu iddiaları yazılı delillerle ispat etmesi gerekmektedir. Davalının, dava konusu çekler karşılığı mal teslim edildiğini savunması, ispat yükünü değiştirmemektedir. Çek, TTK'nın 780/1-b maddesine göre kayıtsız şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi içerdiğinden sebepten mücerret bir borç ödeme aracı olduğuna ilişkin karine bulunmaktadır. Bu karinenin aksinin iddia eden tarafından ispatlanması gerekir. ( Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2018/2473 Esas – 2019/5340 Karar, Yargıtay 19 HD.nin 2014/17834 Esas- 2015/4830 Karar, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2020/4510 esas 2021/6679 karar)
15.H.D.2018/4115 E-2018/4805 K sayılı "....Öte yandan 6100 sayılı HMK'nın 199. maddesinde “Uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metin, senet, çizim, plan, kroki, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler ve bunlara benzer bilgi taşıyıcıları bu Kanuna göre belgedir.” hükmü bulunmakta olup,bu hükme göre vakıayı ispata yarayan yazılı belgelerin de bu kapsamda değerlendirmesi yapılmalıdır. Bu maddeye göre değerlendirme yapıldığında şikayet üzerine Cumhuriyet Başsavcılığınca başlatılan soruşturmada Cumhuriyet Savcısını temsilen polis tarafından usulüne uygun şekilde alınan beyan yazılı belge niteliğindedir..." şeklinde verilen emsal kararı doğrultusunda davalının karakol komutanlığında usulüne uygun olarak alınan beyanı yazılı belge olarak kabul edilmek suretiyle yapılan değerlendirmede; çeklerin verildiği, daha sonra anlaşmanın yapıldığı yerin alındığı, çeklerin günü yaklaşınca ödenemeyeceğinin bildirilerek bir süre beklemesinin istendiği, bu süre zarfında davacının hasadı topladığının ifade edildiği, bu halde çeklerin satın alınan karpuzlar henüz teslim alınmadan (hasadı yapılmadan) avans olarak verildiğinin sübuta erdiği, böylelikle davalının artık TBK 207. Maddesinde ifade edilen karineden yararlanamayacağı, malın teslim edildiğini ispat külfeti altında olduğu değerlendirilmiş,
Davalı yan cevap dilekçesinde açıkça yemin deliline dayanmış olmakla, davalıya davacı yana çek bedeli malın teslimine ilişkin yemin teklif etme hakları hatırlatılmış, ancak bu hakkı kullanmayacakları Mahkememize bildirilmiştir.
Sonuç olarak; davacının ifa ettiği sübut bulan edimi TBK 212 ve 125/3 maddesi uyarınca geri isteyebileceği anlaşılmakla, davanın kabulüne dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davanın KABULÜ İLE, ... TL'nin ... TL'sinin ... tarihinden itibaren, kalan ... TL'sinin ... tarihinden itibaren işleyen avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
2-Alınması gerekli ... TL harçtan ... peşin, ... TL tamamlama harcı olmak üzere toplam ... TL harcın mahsubu ile bakiye ... TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye irad kaydına,
3-Davacı tarafından yatırılan ... peşin, ... TL tamamlama harcı, ... TL başvuru harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesaplanan ... TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yapılan ... TL tebligat-posta-müzekkere masrafı olan yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği ve Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen ... TL arabuluculuk ücretinin (yargılama gideri) davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
7-Sarf edilmeyen gider avansının HMK 333.maddesi uyarınca iadesine,
Dair, davacı vekili ile davalı vekilinin yüzüne karşı kararın tebliği tarihinden itibaren 2 hafta içerisinde İstinaf yasa yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup, anlatıldı. 16/09/2025
Başkan ...
¸e-imzalıdır
Üye ...
¸e-imzalıdır
Üye ...
¸e-imzalıdır
Katip ...
¸e-imzalıdır