T.C.
ANTALYA
3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020/324 Esas
KARAR NO : 2025/185
BİRLEŞEN ANTAYA ... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNİN
.../... ESAS- .../... KARAR SAYILI DOSYASI
DAVA : Alacak (Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 22/07/2020
KARAR TARİHİ : 12/03/2025
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekilinin sunmuş olduğu dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı şirket arasında akaryakıt bayiliği üzerine ... tarihinde imzalanan ... tarihinde akdedilen 5 yıl süresi Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi imzalandığını, ... tarihinde son bulan sözleşmenin yenilenmeyeceğini hususunun da davalı tarafa ihtarname gönderildiğini, bu sözleşmenin garantisi için ... nolu ...-TL bedelli, ... tarihli teminat mektubunun ...-TL ' si davalı taafından ... tarihinde tanzim edildiğini ... nolu ...-TL bedelli ... tarihli teminat mektubunun ...-TLsi davalı tarafından ... tarihinde tanzim edildiğini, müvekkil iş bu sözleşmeyi yenilememesi üzerine müvekkiline kayıtlı elektronik posta yoluı ike ... tarihinde gönderdiği ihtarnamede sözleşmeyi yenilememelerinden dolayı tehditvari bir şekilde ...-TL bedelli banka teminat mektubunun nakde çevirileceği belirtildiği, haksız bir şekilde teminat mektubunun nakde çevrildiği ve müvekkilinin mağduriyet yaşadığını, bu nedenlerle fazlaya ilişkin haklarının saklı kalınması kaydıyla haksız olarak paraya çevrilen ...' ... nolu ...-TL bedelli ... tarihli teminat mektubu ile ... nolu ...-TL bedelli ... tarihli teminat mektubunun bedellerinin paraya çevrildiği tarihten itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte iadesini, davalı şirketin taşınır taşınmaz malları ile bankalardaki ve üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları üzerine ihtiyati tedbir konulmasını, vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin davalı şirket üzerine bırakılmasını talep ve dava etmiştir.
Davalı vekilinin sunmuş olduğu cevap dilekçesinde özetle; davacının dava dilekçesinde taraflar arasında akdedilmiş olan akaryakıt bayilik sözleşmesi kapsamında verilen teminat mektuplarının haksız olarak nakde çevrilmiş olduğu iddiasıyla teminat mektubu bedellerinin iadesinin talep edildiğini, taraflar arasında akdedilen bayilik sözleşmesi ek protokolünün 1-6 maddesinde "Bayi iş bu protokolle ...'ın kendisine sağladığı şartlara teminat olarak ...-TL tutarında banka teminat mektubu teslim edecektir" hükmü kapsamında davaya konu olan teminat mektuplarının müvekkiline verildiğini, bayilik sözleşmesi kapsamında müvekkili şirketin yine bayilik protokolünün 5.5 hükmü kapsamında ...-TL satış destek primi ödediğini, müvekkilinin peşin olarak bayilik sözleşmesi başlangıcında ...-TL ödeme yapmasının nedeninin davacının gerek bayinin bayilik protokolünün her yıl 800 ton olmak üzere beş yılda toplam 40000 ton LPG satışı satmayı taahhüt etmesi gerekse bayilik sözleşmesi ve protokolünde yer alan yükümlülüklerinin ve taahhütlerinin yerine getirileceğine olan inancı olduğunu, müvekkili şirketin taraflar arasındaki gerek bayilik sözleşmesi gerek bayilik protokolü kapsamındaki tüm yükümlülüklerini bayilik sözleşmesi süresi içerisinde yerine getirmesine rağmen davacının yan satış taahhüdü yükümlülüğünü yerine getirmeden bayilik sözleşmesi sonunda yeni dönem bayilik sözleşmesini yenilemeyeceğini yazılı bildirmek suretiyle bayilik sözleşmesini tek taraflı olarak feshettiğini, protokolün 5.5 maddesinde yer alan "bayinin bayilik sözleşmesi ve eklerini kısmen veya tamamen aykırı hareket etmesi halinde destek primi tutarı bayi tarafından ilk LPG ikmal faturası tarihinden itibaren aylık %4 faiz ve her bir ton LPG için ... USD ceza şart ödemeyi kabul ve taahhüt etmiştir" hükmü kapsamında satış taahhüdünün süresi içerisinde yerine getirilmemesi nedeniyle talep etme hakkına sahip olduğunu, müvekkili şirket tarafından Üsküdar ... Noterliğinden ... yevmiye, ... yevmiye ve ... yevmiye numaralı ihtarnameleri ile ... USD cezai şartın ödenmesi, ... USD ve ... USD cezai şartın ödenmesi yönünde ihtarname çekildiğini aksi halde mevcut teminatların nakde çevrileceğini yönünde ihtar gönderildiğini bildirerek haksız ve hukuka aykırı olan davanın reddi ile yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı yana yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Birleşen davada davacı vekilinin sunmuş olduğu dava dilekçesinde özetle; ... tarihli Lpg otogaz bayilik sözleşmesi ve ... tarihli bayilik sözleşmesine ek protokol hükümleri uyarınca davalıların asgari mal alım taahhütlerini yerine getirmemiş olmaları sebebiyle tahakkuk eden cezai şart alacaklarının ... TL tutarındaki kısmının davalılardan müşterek ve müteselsilen tahsiline ; cezai şart alacaklarına bayilik sözleşmesinin 22/a maddesinde yazılı olan Türkiye'de özel bankalar tarafından bir aylık ticari krediler için uygulanmakta olan en yüksek faiz oranına aylık dört puan ilave edilmek suretiyle bulunacak oranda temerrüt faizi işletilmesine; Davanın Antalya ... Asliye Ticaret Mahkemesinin .../... Esas sayılı dosyası ile birleştirilmesine, davanın kabulüne, yargılama giderleri ve ücreti vekaletin davalılara yüklenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Birleşen davada davalılar ... ve ... vekili cevap dilekçesinde özetle; iş bu davanın basit yargılama usulüne tabi olduğunu, davacı tarafından dava açıldığı esnada dava dilekçesiyle beraber delillerin dosyaya eklenmeden dava açıldığını, delillerin sonradan dosyaya sunulmasına muvafakatinin olmadığını, davanın husumet yönünden reddinin gerektiğini, sözleşmenin ... tarihinde son bulduğunu ve huzurdaki davanın ... tarihinde açıldığı dikkate alındığında zamanaşımı süresi dolduğunu, zamanaşımı itirazında bulunduklarını, davalı tarafın, müvekkilim şirkete ait teminat mektubunu haksız paraya çevirmesinden dolayı Antalya ...Asliye Ticaret Mahkemesi .../... esas sayılı dosyasında dava görüldüğünü, Antalya ...Asliye Ticaret Mahkemesi .../... esas sayılı dosyasında da davalı taraf, iş bu davada da haksız olarak ileri sürdüğü cezai şart alacağı iddiasında bulunduğunu, davalı tarafın kötüniyetli olarak hareket ettiği ortada olup huzurdaki davanın derdestlik nedeniyle reddi gerektiğini, yetkili mahkemenin Antalya Mahkemeleri olduğunu, yetki itirazının kabulüne karar verilmesini, müvekkil şirketin akaryakıt istasyonunun bulunduğu alanın ön kısmından karayolları tarafından taşıtlar için ... yapılmış olup ... nedeniyle de istasyonun karayolu araç trafiğinin direkt olarak kesildiğini, inşaat sebebiyle 3 ay boyunca iş yapamaz hale geldiğini, müvekkilinin rekabet şansını olumsuz etkilediğini, ekonomik şartlarda dikkate alındığında müvekkillerimin kusurundan kaynaklanmayan nedenlerden dolayı taahhütün yerine getirilemediğini, müvekkilinin davacı firmadan almış olduğu karı, piyasada var olabilmek adına müşteriye iskonto olarak vermek zorunda kaldığını, davacı tarafından müvekkillerine hiçbir destekte bulunulmadığını, ayrıca davacı tarafından 2015-2020 yılları arası ikinci sözleşme döneminde tahhhüt edilmiş bulunan (televizyon kanallarında reklam kampanyası, taşıt tanıma, müşteri yönlendirme vb) desteklerin yerine getirilmediğini, davacı taraf, müvekkillerime hiçbir destek vermediği halde yine de müvekkillerim iyi niyetli olarak sözleşme boyunca davacı firma haricinde hiçbir firmadan yakıt alımı ve satımı yapmadığını, müvekkilinin istem dışı zor durumda kaldığını, yetki itirazının kabulüne, zamanaşımı itirazının kabulü ile reddedilmesine, derdestlik itirazının kabulü ile reddedilmesine, davanın husumet yokluğu nedeniyle reddedilmesine, haksız davanın tüm sonuçlarıyla reddine, yargılama gideri, harç ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Birleşen dosya davalısı ...'a usulüne uygun olarak dava dilekçesi ve tensip zaptının tebliğ edildiği ancak davalı tarafından herhangi bir dilekçe sunulmadığı görüldü.
Antalya ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... tarih, .../... Esas ve .../... Karar sayılı dosyasının incelenmesinde; "Mahkememize esasına kayıtlı bu dosyanın, yargılaması devam eden Antalya ... Asliye Ticaret Mahkemesinin .../... esas sayılı dosyası ile dava konusunun aynı alacağa ilişkin olduğu, şahsi ve hukuki bağlantı bulunduğu, biri hakkında verilecek hükmün diğerini de etkileyeceği dikkate alınarak dosyaların 6100 sayılı HMK'nın 166. madde gereğince BİRLEŞTİRİLMESİNE karar verildiği, dosyanın mahkememiz dosyası arasına alındığı ve yargılamaya devam olunduğu görülmüştür.
Ana dava taraflar arasındaki akaryakıt bayilik sözleşmesi gereği davacı tarafça davalıya verilen ve haksız olarak nakde çevrildiği iddia edilen teminat mektuplarının bedelinin tahsiline ilişkindir. Birleşen dava ise, taraflar arasındaki akaryakıt bayilik sözleşmesi gereğince taahhütlerini yerine getirmediği iddia edilen davalılardan cezai şart alacağı talebine ilişkindir.
Mahkememizce, tarafların göstermiş olduğu deliller usulüne uygun olarak toplanmış, ...'den nakte çevrilen teminat mektuplarına ilişkin kayıtlar dosya arasına alınmış, tarafların ticari defter ve belgeleri ayrı ayrı talimat yolu ile incelenerek mali müşavir bilirkişilerden rapor aldırılmış, Antalya ... İdare Mahkemesinin .../... E. Sayılı dosya ve .../... E. Sayılı dosyası celp edilmiş, akaryakıt konusunda uzman makine mühendisi bilirkişiden davacının taahhüt ettiği LPG alım miktarı, yapmış olduğu alım miktarı, eksik alınan miktarın sözleşmeye göre bedeli, davalının takip edebileceği cezai şart bedeli hususlarında rapor aldırılmış, akabinde talimat yolu ile mali müşavir bilirkişi, akaryakıt konusunda uzman sektör bilirkişi ile nitelikli hesaplamalar konusunda uzman bilirkişiden oluşan heyetten kök ve ve raporlar alınmıştır.
... Asliye Hukuk Mahkemesinin .../... talimat sayılı dosyası ile aldırılan mali müşavir bilirkişi raporunda özetle; "... şirketinin yasal defterlerin açılış ve kapanış tastiği yapılmıştır. ... şirketi ticari mal alışından ve ciro pirim satışından kaynaklı, defter ve belge inceleme neticesinde ...-TL ... Şirketinden alacaklı olduğu, tespit edildiği" sonuç ve kanaatine varılmıştır.
... Asliye Hukuk Mahkemesinin .../... talimat sayılı dosyası ile aldırılan mali bilirkişisi ek raporunda özetle; "... şirketinin açılış ve kapanış tastiği yapılmıştır. ... şirketi ticari mal alışından ve ciro pirim satışından kaynaklı, defter ve belge inceleme 2015-2020 yılına kadar bakiye devirli olduğundan ... TL ... Şirketinden alacaklı olduğu" sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Mersin ... Asliye Ticaret Mahkemesinin .../... talimat sayılı dosyası ile aldırılan bilirkişi raporunda özetle: ".../... Esas sayılı dava dosyasına ibraz edilmiş olan deliller ve tüm dosya kapsamı dikkate alınmak suretiyle yapılan bilirkişi inceleme neticesinde; ... tarihli Bilirkişi raporunda (...) Alıcılar hesabının alt hesap kayıtları içerisinde yer alan girdi ve çıktıların, (...) satıcılar hesabının alt hesap kayıtlarında da yer almasına rağmen sehven tekrar düşürülerek ...'TL lik maddi bir hata yapıldığı, davacı ve davalı tarafın 2015-2020 yılları arası hesap hareketleri açılış kayıtlarında mutabık oldukları, 2019 yılı kapanış cari farkın davacı tarafin ... tarihli ... TL ciro primini alıcılar hesabında kayıtlarına alması ... kayıtlarına alması gereken ciro prim faturasından kaynaklı fark olduğu, dava dosyasında bulunan Davacı ... ... tarihli ... nolu ... TL satış destek primi faturası kestiği ve ... ahcılar hesabında kayıtları altına aldığı, dava dosyasında fotokopisi olan faturanın üzerinde iptal yazısı olmasından dolayı tarafımızca değerlemeye alınmadığı yüksek mahkemenizin takdirini de sunularak tespiti yapılmıştır. Davacı tarafın ... nin, ... tarihi itibari ile davalı ... den ...-TL alacaklı olduğu" sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Akaryakıt uzmanı makine mühendisi bilirkişisi tarafından hazırlanan ... tarihli bilirkişi raporunda özetle;"davacının, ... tarihli sözleşmesinin “Bayi Taahhütleri” kısmı madde 1-4'e göre her yıl için 800TON olmak üzere 5 yılda toplam 4.000TON LPG satışı yapmayı taahhüt ettiği, davacının, ... ile ... tarihleri arası 1. taahhüt dönemi için davalı ...'dan 507.980Kg(508TON) LPG otogaz satın aldığı, ... ile ... tarihleri arası 2. taahhüt dönemi için davalı ...'dan 453.932Kg(454TON) LPG otogaz satın aldığı, ... ile ... tarihleri arası 3. taahhüt dönemi için davalı ...'dan 373.640Kg(374TON) LPG otogaz satın aldığı ve ... ile ... tarihleri arası 4. taahhüt dönemi için davalı ...'dan 449.440Kg(449TON) LPG otogaz satın aldığı, toplamda sözleşmeye göre davacı tarafından 4 taahhüt dönemi için alından LPG miktarı 1.785TON ve eksik kalan LPG miktarının ise toplam(292T0N4346TON4426TON4351TON) 1.415TON olduğu, davacı tarafından eksik alınan LPG miktarının sözleşmeye göre toplam bedelinin (.... USD) ... USD olduğu, davalının davacıdan sözleşemeye göre talep edebileceği cezai şart bedelinin sözleşmeye göre ... USD olduğu" sonuç ve kanaatine varılmıştır.
İstanbul Anadolu ... Asliye Ticaret Mahkemesinin .../... talimat sayılı dosyası ile aldırılan bilirkişi raporunda özetle: "1.Sektörel nihai değerlendirme ile; Bileşen davada, Yargıtay kararları doğrultusunda ilk dönem taahhüde aykırılıktan doğan ...- USD cezai şartın dönem bittikten 5 (beş) ay sonra olmak üzere gecikerek ... tarihinde ihtar edilmesinden dolayı hariç olmak üzere, diğer tüm dönemlerde taahhüdün yerine getirilmemesinden kaynaklı cezai şartın davacı dağıtım şirketi tarafından talep edebileceği, Davalıda kalan ... TL tutarındaki satış destek priminin davacı tarafından talep edilmesinin sektörel teamül ve uygulamaya aykırı olduğu sektörel kanaatimi, Cezai Şartın davalının mahvına sebep olacak düzeyde olması halinde, tenkisin takdiri Sayın Mahkemeye ait olduğu, Mali inceleme ve değerlendirme ile: Mahkemenizin belirttiği gibi, talep edilen cezai şart miktarının karşı tarafın ekonomik olarak mahfına sebebiyet verip vermeyeceği tenkisi gerekip gerekmediği gerekiyorsa miktarı hususlarının tespiti ile ilgili ayrıntılı rapor tanzim edilmesi talebini dikkate aldığımızda, Teminat Mektubundan Bayii ... Şti'nin alacağının, ...-TL. destek priminden alacağının, ... TL. olduğu, Cari hesapdan borcunun ise ... TL. olduğu, Cezai şart, ... satışları azaltmadığı veya Cezai Şartın davalının mahvına sebep olacak düzeyde olmamasının kabulü halinde, Cezai şart tutarı olan, ... USD. Amerikan dolarının Cezai şarta ilişkin Dava tarihi olan, ... tarihindeki Türkiye Merkez Bankası Döviz satış kuru olan 1$=... TL.nın esas alınarak Türk Lirası değerini (... x ...=) ... TL. olduğu, Cari borç tutarının ; ... TL. olduğu, Cari borçla birlikte dağıtım şirketi,...(...) ...nin nin isteyebileceği tutarın, (... + ...) -...=) ...-TL. olduğu, davalı ...'nin öz varlığının (Öz sermayesinin) ... TL. olduğu, Sözleşmeden doğan cezai şart tutarının mahsuplardan sonra, ... TL.yı, davalı şirketin ... TL. öz varlığnın bu ceza tutarını karşılayamadığı, bu cezai şart davalı şirketin mahfına sebebiyet verip vermeyeceği konusunda takdirin Mahkemeye ait olduğu, ... satışları azalttığının kabulü veya Cezai Şartın davalının mahvına sebep olacak düzeyde olmasının kabulü halinde, yapılacak tenkis tutarının takdirinin Mahkemenize ait olduğu, destek priminin geri ödeneceği ile ilgili olarak sözleşmede bir belirleme olmadığına göre, bayi parayı fazladan iade etmekte olduğu ve ayrıca teminat mektubunun nakde çevrilmesinin de hukuken uygun olmadığı" sonuç ve kanaatine varılmıştır.
İstanbul Anadolu ... Asliye Ticaret Mahkemesinin .../... talimat sayılı dosyası ile aldırılan bilirkişi ek raporunda özetle: "1.Sektörel nihai değerlendirme ile; Taraf vekillerinin kök rapora yapmış olduğu itirazların değerlendirilmesi sonucu, kök raporda "Sektörel İnceleme ve Değerlendirme" kısmında belirtilen görüşlerimi değiştirecek bir husus bulunmaması nedeniyle görüşlerimi aynen muhafaza ederek tekrar ettiğimi, takdiri Sayın mahkemeye ait olduğu, 2.Mali inceleme ve değerlendirme ile: Mali bilirkişiliğimizce yapılan tespitler, dosya münderacatındaki belge ve bilgilre, defter kayıtlarına, resmi bilgilere dayanmakta olup, Sayın Mahkemenizin belirttiği gibi, talep edilen cezai şart miktarının karşı tarafın ekonomik olarak mahfına sebebiyet verip vermeyeceği tenkisi gerekip gerekmediği gerekiyorsa miktarı hususlarının tespiti ile ilgili ayrıntılı rapor tanzim edilmesi talebini dikkate aldığımızda, Teminat Mektubundan Bayii ...'nin alacağının, ... TL. destek priminden alacağının, ... TL. olduğu, Cari hesapdan borcunun ise ... TL. olduğu, a-Cezai şart, ... satışları azaltmadığı veya Cezai Şartın davalının mahvına sebep olacak düzeyde olmamasının kabulü halinde, Cezai şart tutarı olan, ... USD. Amerikan dolarının Cezai şarta ilişkin Dava tarihi olan, ... tarihindeki Türkiye Merkez Bankası Döviz satış kuru olan 1$=... TL.nın esas alınarak Türk Lirası değerini (... x ...=) ... TL. olduğu, b-Cari borç tutarının;...-TL. olduğu, Cari borçla birlikte dağıtım şirketi,...(...) ...nin nin isteyebileceği tutarın, (... + ...) -...=) ...-TL. Olduğu, davalı ...'nin öz varlığının (Öz sermayesinin) ...-TL olduğu tespit edilmiş olduğunda, Sözleşmeden doğan cezai şart tutarının mahsuplardan sonra, ...-TL.yi, davalı şirketin ...-TL. öz varlığnın bu ceza tutarını karşılayamadığı, bu cezai şart davalı şirketin mahfına sebebiyet verip vermeyeceği konusunda karar yüce Mahkemeye ait olduğu, ... satışları azalttığının kabulü veya Cezai Şartın davalının mahvına sebep olacak düzeyde olmasının kabulü halinde, yapılacak tenkis tutarının takdirinin Mahkemenize ait olduğu, bilirkişi heyet üyemiz ...'ın yaptığı değerlendirmeye göre, Huzurda görülen somut davada konu olan sözleşmede ve protokolde, yukarıda arz edildiği üzere, Heyetimizce tespit edilen hususlar muvacehesinde, destek priminin geri ödeneceği ile ilgili olarak sözleşmede bir belirleme olmadığı, bayi parayı fazladan iade etmekte olduğu ve ayrıca teminat mektubunun nakde çevrilmesinin de, hukuken uygun olmadığı, asıl borç zamanaşımına uğrar ise cezai şartın da zaman aşımına uğrayacağı, Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi halinde cezai şart alacağının muaccel olacağı, Sözleşme hiç veya gereği gibi ifa edilmezse, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabi olacağı, (TBK m. 146)." sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Tüm dosya kapsamının bir bütün olarak değerlendirilmesi sonucunda; Asıl davanın taraflar arasındaki akaryakıt bayilik sözleşmesi gereği davacının davalı tarafa verdiği 2 adet ...-TL bedelli teminat mektubunun ... tarihinde davalı tarafça haksız olarak nakde çevrildiği iddiasına dayalı olarak açılan teminat mektuplarının bedelinin tahsili istemli alacak davası olduğu, davalının ise davacının bayilik sözleşmesinde kararlaştırılan satış taahhüdü yükümlülüğünü yerine getirmediği, protokolün 5.5 maddesi gereği davacının satış taahhüdünün süresi içerisinde yerine getirilmemesi nedeniyle cezai şart talep etme hakkına sahip olduğunu, bu hususta davacı tarafa ihtar düzenlediğini savunarak davanın reddini talep ettiği, birleşen davanın ise taraflar arasındaki akaryakıt bayilik sözleşmesi gereğince davalıların taahhütlerini yerine getirmediği iddiasına dayalı cezai şart talebine ilişkin olduğu, birleşen dosya davalılarından ... Ve ...'in davanın husumet yönünden reddinin gerektiğini, sözleşmenin ... tarihinde son bulduğunu ve zamanaşımı itirazında bulunduklarını, davanın derdestlik nedeniyle reddi gerektiğini, yetkili mahkemenin Antalya Mahkemeleri olduğunu, davalı şirketin akaryakıt istasyonunun bulunduğu alanın ön kısmından karayolları tarafından taşıtlar için ... yapılmış olup ... nedeniyle de istasyonun karayolu araç trafiğinin direkt olarak kesildiğini, inşaat sebebiyle 3 ay boyunca iş yapamaz hale geldiğini, davalıların kusurundan kaynaklanmayan nedenlerden dolayı taahhütün yerine getirilemediğini, davacı tarafından davalılara hiçbir destekte bulunulmadığını savunarak birleşen davanın reddine karar verilmesini talep ettikleri anlaşılmıştır.
Taraflar arasındaki ... tarihli Bayilik Sözleşmesi Genel Hükümler başlığı altında 4. Maddenin 'c' bendi incelendiğinde; "Bayi, anlaşmada yazılı borç ve mükellefiyetler ile tazminat ve cezai şartı karşılamak üzere ... tarafından talep olunacak nitelikte teminat vermeyi, verilmiş ve verilecek teminatları iş hacmine bağlı olarak ... tarafından talep olunması halinde risk artışına göre yükseltmeyi, süreli teminat mektuplarını yenilemeyi, bu aşamadan ötürü ... lehine bir tazminat, cezai şart ve sair bir hak doğduğu takdirde, hiçbir ihtara hacet kalmaksızın işbu teminatlardan mahsup etmeye ...'ın yetkili olduğunu, vermiş olduğu teminatların borçlarından mahsup edilmesini talep etmeyeceğini kabul ve taahhüt etmiştir." şeklinde düzenlemenin yer aldığı, yine taraflar arasındaki ... tarihli Bayilik Sözleşmesi Ek Protokolü Bayinin Taahhütleri başlığı altında;
-(1-4) bendinde, "Bayi, sözleşme süresi içerisinde anılan istasyonda her yıl için 800 ton (sekizyüz) olmak üzere beş yılda toplam minimum 4.000 ton (Dörtbin ) LPG satışı yapmayı taahhüt eder."
-(1-5) bendinde, "Bayi, taahhüt ettiği satış miktarını gerçekleştiremez ise gerçekleştiremediği her bir ton LPG için ...'a ... USD/TON (... Amerikan Doları) cezai şartı her yılın sonunda başkaca ihtar ve ihbara gerek kalmaksızın ödemeyi kabul ve taahhüt etmektedir."
-(1-6) bendinde ise "Bayi, İş bu protokolle ...'ın kendisine sağladığı şartlara teminat olarak ... TL (... TL) tutarında Banka Teminat Mektubu ... lehine tesis ve teslim edecektir." şeklinde düzenlemelerin bulunduğu anlaşılmaktadır ve asıl ve birleşen dava yönündan taraflar arasında dosyada bulunan bayilik sözleşmesi ve eki protokolün imzalandığı hususunda uyuşmazlık bulunmamaktadır.
Dosyada alınan ve mahkememizce de kısmen benimsenen mali müşavir bilirkişi, akaryakıt konusunda uzman sektör bilirkişisi ile nitelikli hesaplamalar uzmanı bilirkişiler tarafından hazırlanan heyet kök ve ek raporunda birleşen davada davalı bayinin ilk yıldan itibaren 800 Ton/yıl Otogaz LPG satış taahhüdünü hiçbir dönem yerine getiremediği, ... yol düzenlemesi sonrası, davalı ... tarafından davacıya yazılı olarak istasyonun değişen fiziki durumu doğrultusunda yaşanacak muhtemel satış kaybına yönelik yeni şartların oluştuğundan bahisle, oluşan bu durum karşısında 2. Dönem başlangıcında verilen satış taahhüdünün düşürülmesi ve/veya cezai şartın kaldırılınmasına yönelik ihtarnamede iddia edilen karşılıklı sözlü beyan hariç başka bir yazılı belgenin davalı bayi tarafından düzenlenerek davacı dağıtım şirketine ihtaren gönderilmediği, Yargıtay kararları doğrultusunda ilk dönem taahhüde aykırılıktan doğan ...- USD cezai şartın dönem bittikten 5 (beş) ay sonra olmak üzere gecikerek ... tarihinde ihtar edilmesinden dolayı hariç olmak üzere, diğer tüm dönemlerde taahhüdün yerine getirilmemesinden kaynaklı cezai şartın birleşen dosya davacısı dağıtım şirketi tarafından talep edebileceği, bayi ...nin 5 yıllık süre içinde satın aldığı LPG. miktarının ... Kg olduğu, 5 yıllık süre içinde taahhüt ettiği alım miktarı ... kg olduğu, taahhüt edilen miktardan eksik alım yapıldığı, ton başına cezai şart olan ... $ la çarpıldığında ceza tutarının (...x...=) ... USD. Amerikan doları olduğu, yıllar itibariyle satış miktarının artması gerekirken azaldığı, ... ... tarihinde hizmete girdiği, bayi ...nin, dağıtım şirketi ...den satın aldığı LPG. tutarların ve ödemelerini gösteren ... satıcılar hesabının dökümün çok az bir tutarda fark olduğu, ...'ın, ... TL.alacaklı olduğu, aradaki farkın (...-...=) ... TL olduğu, bu fark bayiinin ciro primi alacağını ... olan borcundan mahsup etmemesinden doğduğundan kabul edilen bakiyenin ... bayiden olan, ... TL. alacak bakiyesi olduğu, teminat mektubunun nakde çevrilmesinin hukuken uygun olmadığı, ... satışları azaltmadığı veya cezai Şartın davalının mahvına sebep olacak düzeyde olmamasının kabulü halinde, cezai şart tutarı olan, ... USD.'nin cezai şarta ilişkin dava tarihi olan, ... tarihindeki Türkiye Merkez Bankası Döviz satış kuru olan 1$=... TL.nın esas alınarak ...-TL olduğu, cari borç tutarının ... TL. olduğu, cari borçla birlikte dağıtım şirketi ...(...) ...nin nin isteyebileceği tutarın, (... + ...) -...=) ... TL. olduğu, davalı ...'nin öz varlığının ... TL. olduğu, sözleşmeden doğan cezai şart tutarının mahsuplardan sonra, ... TL.'yi, davacı birleşen dosya davalısı şirketin ... TL. öz varlığının bu ceza tutarını karşılayamadığı, bu cezai şart davalı şirketin mahfına sebebiyet verip vermeyeceği konusunda takdirin Mahkemeye ait olduğunun belirtildiği anlaşılmıştır.
Asıl dava konusu uyuşmazlık hakkında her ne kadar bilirkişiler tarafından banka teminat mektubunun nakde çevrilmesinin taraflar arasındaki sözleşmede hangi şartlarda nakde çevrilebileceğinin belirtilmediği gerekçesiyle hukuken uygun olmadığı görüşü belirtilmiş ise de yukarıda bahsi geçtiği üzere taraflar arasındaki ... tarihli Bayilik Sözleşmesi Genel Hükümler başlığı altında 4. Maddenin 'c' bendinde "Bayi, anlaşmada yazılı borç ve mükellefiyetler ile tazminat ve cezai şartı karşılamak üzere ... tarafından talep olunacak nitelikte teminat vermeyi,.... teminat mektuplarını yenilemeyi, bu aşamadan ötürü ... lehine bir tazminat, cezai şart ve sair bir hak doğduğu takdirde, hiçbir ihtara hacet kalmaksızın işbu teminatlardan mahsup etmeye ...'ın yetkili olduğunu,... kabul ve taahhüt etmiştir." şeklinde düzenlemenin mevcut olduğu anlaşıldığından HMK 282 maddesindeki "Hakim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir." yasal düzenlemeleri de gözetilerek bilirkişi heyetinin banka teminat mektubunun nakde çevrilmesinin hukuken uygun olmadığı görüşü mahkememizce uygun görülmemiş olup davalının cezai şart, cari hesap, peşin satış destek primi iade alacağı bulunup bulunmadığı ve bu alacaklarına ilişkin davacı tarafça verilen ... tarafından düzenlenen ... ve ... numaralı 2 adet teminat mektubunun nakde çevirmesinde haklı olup olmadığı hususunda yapılan incelemede, tarafların ticari defterlerine göre asıl dosya davalısı ...'ın davacı bayiden ... TL alacaklı olduğu, satış destek priminin iadesinin davalı tarafından talep edilebilmesi için bu hususun davacı bayiye açıkça izah edilerek davacının anladığına ve kabul ettiğine ilişkin ibarenin el yazısı ile yazılı olması gerektiği, dosya kapsamında ve ilgili sözleşmede böyle bir ibarenin bulunmadığı, davacı ...'nin ...-... tarihleri arasında toplam ... kg eksik alım yaptığı ve beş dönem boyunca alım taahhüdünü yerine getiremediği, davacı bayinin tahhüdünü yerine getiremediği miktarın sözleşmede kararlaştırılan cezai şart alacağı miktarına göre (... $...=) ... USD olduğu, dava tarihindeki TL karşlığının (... x ...=) ... TL cezai şart olduğunun tespit edildiği, davacı bayinin eksik alımlarına yönelik davalı tarafça keşide edilen ihtarnamelerden ilk dönem taahhüde aykırılıktan doğan ...-USD cezai şartın dönem bittikten 5 (beş) ay sonra gecikerek ihtar edildiği, diğer eksik alımlara ilişkin ihtarnamelerin süresinde olduğu ve ilk dönem hariç diğer tüm dönemlerde taahhüdün yerine getirilmemesinden kaynaklı cezai şartın davalı dağıtım şirketi tarafından talep edebileceği ve bu doğrultuda asıl dava davalısının dava konusu teminat mektuplarını cezai şart alacağının tahsili amacıyla nakde çevirmesinde haklı olduğu anlaşıldığından asıl davanın reddine karar vermek gerekmiştir.
Birleşen dosya yönünden yapılan incelemede, dosyada alınan ve yukarıda detaylıca bahsedilen bilirkişi raporuna göre, davalı bayi ...'nin ...-... tarihleri arasında toplam ... kg eksik alım yaptığı, davacı tarafça ilk dönem eksik alımı olan ... kg'ye ilişkin ihtarın süresinde olmadığı fakat diğer eksik alımlara ilişkin ihtarnamelerin süresinde olduğu bu doğrultuda toplam davalının toplam ...-kg eksik LPG alımından kaynaklı cezai şart alacağının bulunduğu, taraflar arasındaki sözleşme uyarınca (... $...-kg) ... dolara tekabül ettiği ve bu tutarın ...-TL cezai şart olduğunun anlaşıldığı, her ne kadar birleşen dosya davalıları ... ile ..., davalı şirketin akaryakıt istasyonunun bulunduğu alanın ön kısmından karayolları tarafından taşıtlar için ... yapıldığı, inşaat sebebiyle 3 ay boyunca iş yapamaz hale geldiğini, davalıların kusurundan kaynaklanmayan nedenlerden dolayı taahhütün yerine getirilemediğini iddia etmişse de davalı şirketin 5 dönem boyunca taahhütlerini yerine getiremediği, ... ise ... tarihinde hizmete girdiği ve bu hususun birleşen dosya davacısı ...'ye bildirildiğine ilişkin dosya kapsamında yazılı bir belge bulunmadığı, bununla birlikte eksik alıma ilişkin ihtarnameler keşide edilerek davalı şirkete gönderildiği ve davalı şirket tarafından ceza koşulu istenmeyeceğine dair haklı bir güven oluşturulduğunun ispatlanamadığı, yine birleşen dosya davalıları ... ile ... tarafından zamanaşımı itirazında bulunulmuşsa da taraflar arasındaki uyuşmazlığın anılan bayilik sözleşmesi çerçevesinde çözüleceği, birleşen dosya davacısının talep hakkını sözleşmeye dayandırdığı, sözleşmeye aykırılık neticesinde oluştuğu iddia edilen durumun sözleşmelere de uygulanan ve TBK'nun 146 maddesinde düzenlenen on yıllık genel zamanaşımı süresine tabi olduğu anlaşıldığı, birleşen dosyada davacı tarafça davanın kısmi dava olarak açıldığı ve talebinin bilirkişi raporu doğrultusunda mahkememizce hesaplanan cezai şart alacağından az olduğu, davalı şirketin mahvına sebep olmayacağı ve davalı ... ve davalı ...'ın taraflar arasındaki protokol gereği cezai şart alacağından garantör sıfatıyla davalı şirket ile birlikte müşterek ve müteselsilen sorumlu oldukları anlaşıldığından birleşen dava yönünden davanın taleple bağlı kalınarak kabulüne karar vermek gerektiği sonuç ve kanaatine varılarak aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM :Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
A-MAHKEMEMİZİN .../... ESAS SAYILI ASIL DAVA DOSYASI YÖNÜNDEN;
1-Davanın REDDİNE;
2-Harçlar yasası uyarınca belirlenen karar harcı olan ...-TL'nin, peşin alınan ...-TL harçtan mahsubu ile fazla harç olan ...-TL'nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya İADESİNE,
3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde BIRAKILMASINA,
4-Davalı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, davanın reddedilen kısmı üzerinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesaplanan ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya VERİLMESİNE,
5-Davalı tarafından yapılan ...-TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya VERİLMESİNE,
6-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 18/A-13. Maddesi uyarınca ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği Tarife hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen ...-TL arabuluculuk giderinin davacıdan tahsili ile HAZİNEYE İRAT KAYDINA,
7-Davacı ve davalı tarafından yatırılan gider avansından bakiye kalan kısmın, karar kesinleştiğinde ve talep halinde taraflara İADESİNE,
B-ANTALYA ... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNİN .../... ESAS SAYILI BİRLEŞEN DAVA DOSYASI YÖNÜNDEN;
1-Davanın KABULÜ ile;
-...-TL cezai şart alacağının temerrüt tarihi olan ... tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan müşterek ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine,
2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesi gereğince hesaplanan ...-TL nispi karar ve ilam harcından, başlangıçta yatırılan ...-TL peşin harçtan mahsubu ile bakiye ...-TL nispi karar ve ilam harcının davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile HAZİNEYE GELİR KAYDINA,
3-Davacı tarafından yatırılan ...-TL peşin harç ile ...-TL başvurma harcı olmak üzere toplam ...-TL harcın davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya VERİLMESİNE,
4-Davacı tarafından yapılan ...-TL yargılama giderinin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya VERİLMESİNE,
5-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesaplanan ...-TL vekalet ücretinin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili davacıya VERİLMESİNE,
6-Davalı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde BIRAKILMASINA,
7-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 18/A-13. Maddesi uyarınca ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği Tarife hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen ...-TL arabuluculuk giderinin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile HAZİNEYE İRAT KAYDINA,
8-Taraflarca yatırılan gider avansından bakiye kalan kısmın karar kesinleştiğinde ve talep halinde taraflara İADESİNE,
Dair; davacı birleşen dava davalıları ... ve ... vekili ile davalı birleşen dava davacı vekilinin yüzüne, davalı ...'ın yokluğunda, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık yasal süre içerisinde, mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere her hangi bir Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek bir dilekçe ile Antalya Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde İSTİNAF kanun yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup usulen anlatıldı. 12/03/2025
Katip ...
¸(e-imzalı)
Hakim ...
¸(e-imzalı)