T.C.
ANTALYA
4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2021/255
KARAR NO: 2024/484
DAVA: Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 09/05/2021
KARAR TARİHİ: 10/07/2024
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin, ... olduğunu, Davalı şirketin ise ... ve ... ... ve ... olduğunu, tarafların ... tarihinde, ... ve ... turizm sezonu için "... ve ... Yaz Sezonu Kontenjan Sözleşmesi" ve “Ek Protokol” akdettiklerini, mübrez sözleşme ve ek protokole göre, müvekkili şirketin, ... ve ... yıllarında ... ve ... da davalı şirketlere ait otellerin satış ve pazarlaması konusunda tek yetkili olduğunu, ... yılında sözleşme ifa edildiğini, ancak Davalının ... Noterliğinden keşide ettiği ... tarihli fesih bildiriminde, “… ve ... yılları için sözleşme akdedildiği ancak ... ... nedeniyle ... yılında sözleşmeyi ifa etmeyeceklerini…” beyan ettiğini, müvekkilince Antalya ... Noterliğinin ... tarih ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesiyle davalının fesih ihtarnamesine cevap verildiğini, İhtarnamede; "...Otellerinin güvenli turizm sertifikası sahibi olup, ... turizm sezonunda sözleşmenin ifa edildiği, ... yılı turizm sezonunda da aynı şartlarda sözleşmenin ifasının mümkün olduğu, mevcut tablonun, karşılıklı borçların ifası imkânını ortadan kaldırmadığını, kaldı ki ... turizm sezonunun açılmasına henüz aylar var iken sözleşmeyi feshetmenin gerçek maksatlarının sözleşme yükümlülüklerinden kurtulmak olduğunu gösterdiğini, Otellerinin ... turizm sezonunda kapatılacağına ve faaliyette bulunmayacağına ilişkin beyanda bulunmamış olmalarının da bu hususu doğruladığını, ayrıca ... turizm sezonu için; ... da başka bir ... satış anlaşması
yaptıkları ve satışın devam ettiği; ...da da satış kanallarının açık olduğunun noter vasıtasıyla tespit ettirildiği..." bildirildiğini, ek protokolün ... Maddesinde düzenlenen ... TL cezai şart ile ... yılında sözleşmenin ifa edilmemesi nedeniyle uğranılan kar mahrumiyeti olan ... TL’nin 3 iş gün içerisinde ödenmesi istendiğini, İhtarnamenin muhataba ... tarihinde tebliğ edilmiş olup davalı, ... tarihinde temerrüde düştüğünü, Davalının ise ... tarihli ihtarnamesinde özetle, “…sözleşmenin ... maddesi gereğince sözleşmeden muaf olduklarını, cezai şart ve kar mahrumiyeti taleplerimizin hukuki dayanağı bulunmadığını…” savunduğunu, Davalının feshi haksız olduğunu, Sözleşmenin haksız feshi nedeniyle ... turizm sezonunda mahrum kalınan kar ve sözleşmede kararlaştırılan cezai şartın ödenmesi gerektiğini, ... ... yılının ilk çeyreğinde, turizm sezonu başlamadan önce görülmeye başlandığını, turistik tesislerin, Turizm Bakanlığının “Güvenli Turizm Sertifikası”nı alarak ... turizm sezonunda
çalışmaya başladığını, nitekim davalının ... tarih ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesinde de görüldüğü üzere, ...nın talimatları doğrultusunda ve bir hafta içerisinde turist ağırlamaya başlayacaklarını, sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getireceklerini bildirdiğini ve Davalının, güvenli turizm sertifikası almış ve ... turizm sezonunda faaliyet gösterdiğini, davalının sözleşmeyi feshettiği ... tarihinde ... turizm sezonu henüz bittiğini, ... turizm sezonunun başlamasına uzunca bir süre varken sözleşmenin feshedilmesinin nedeni kısa bir sürede anlaşıldığını, Davalının, ... olan “...” ile ... turizm sezonu için sözleşme imzaladığı için davacı ile olan sözleşmesini feshettiği görüldüğünü, ... Noterliğinin ... tarihli ... yevmiye sayılı ... tespit tutanağında da görüldüğü üzere, ... pazardaki satışlar hiçbir kesinti olmaksızın “...” tarafından yapılmaya devam ettiğini, yine ... Noterliğinin ... tarihli ... yevmiye sayılı ... tespit tutanağında da görüldüğü üzere ... merkezli “...” seyahat acentesi üzerinden de ... pazarlarda ... turizm sezonu satışları kesintisiz devam ettiğini, nitekim davalının ... turizm sezonunda da fiilen çalıştığını, Taraflar, sözleşmenin ... Maddesinde mücbir sebep hallerini saymış; mücbir sebebin varlığı halinde
otelde konaklama olup olmamasına göre “...” ve “...” bentlerini düzenlemişlerdir. Mücbir sebep; “sorumlu veya borçlunun faaliyet ve işletmesi dışında meydana gelen, genel bir davranış normunun ya da borcun ihlaline, mutlak ve kaçınılmaz bir şekilde yol açan, öngörülmesi ve karşı konulması mümkün olmayan olağanüstü olaylar” olarak tanımlandığını, oysaki somut olayda mutlak ve kaçınılmaz olarak borcun ihlaline neden olan bir olay bulunmadığını, aksine davalının otelleri ... turizm sezonunda olduğu gibi ... turizm sezonunda da açılmış ve çalışmakta olduğunu, Davalının haksız ve hukuksuz tutumu dava konusuyla sınırlı olmadığını, Ek protokolün ... Maddesinde düzenlenmesine rağmen davalı, ... turizm sezonu sonunda oluşan ... TL cari hesap borcunu ödemediğini, ... tarihinde sözleşmeyi feshetmiş olmasına rağmen; sözleşme gereği kendilerine verilen ve sözleşmeyi feshetmeleri nedeniyle bedelsiz kalan ... vadeli ... TL bedelli çekide tahsil ettiklerini, Davalı aleyhinde Antalya Genel İcra Müdürlüğünün
... sayılı dosyasıyla takip başlatılmış; davalının itirazı üzerine Antalya ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... E. Sayılı dosyasıyla itirazın iptali davası açılmış, aynı Mahkeme tarafından davalı aleyhinde ihtiyati haciz kararı da verildiğini, Ek protokolün ... Maddesinde, sözleşme süresince otelin ... ve ... da satışının davacıya ait olacağı, başka ... ya da ... tarafından satış yapılması durumunda ... TL cezai şart ödeneceği kararlaştırıldığını, Sözleşmenin ... ve Ek Protokolün ... Maddesinde, davalının sözleşmeyi tek taraflı olarak feshetmesi halinde ...nin uğradığı tüm maddi ve manevi kayıplar ile ticari kayıpları ödemek zorunda olduğu düzenlendiğini,
Açılanan nedenlerle fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla, cezai şart tutarından şimdilik ... TL ile ... TL mahrum kalınan kârın temerrüt tarihi olan ... tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle davalıdan tahsiline karar verilmesini, yargılama gideri ve avukatlık ücretinin davalıya tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;
... sebebi ile tarafın sözleşme şartlarından muaf olduğunu, taraflar arasında akdedilen ... tarihli Kontenjan Sözleşmesinin ... maddesinde mücbir sebep halleri kararlaştırıldığını, buna göre ... ... sınırlarının kapatılması hali mücbir sebep olarak kabul edilmiş ve mücbir sebep halinde sözleşmenin tarafı olan otel ve acentenin anlaşma şartlarından muaf olacağı sözleşmede açıkça kararlaştırıldığını, aynı maddenin devamında ise mücbir sebep halinin varlığı halinde her iki tarafın muaf olacağı sözleşme gereğince otelin, acenteden peşinat alması halinde bu peşinatın ne şekilde iade edileceği ... ve ... fıkrasında düzenlendiğini, ... yılında ... genelinde etkisini gösteren ... ilan ettiğini, Muaf ; (TDK) Bağışlanmış, affedilmiş, ayrı tutulmuş, ayrıcalık tanınmış, özgür, serbest, anlamını taşıdığını, yani mücbir sebebin ortaya çıkması ve devamı süresince anlaşmanın tarafları herhangi bir ihtara v.s. ye gerek kalmaksızın ya da sözleşmeyi fesih etmeye bile gerek olmaksızın mücbir sebebin varlığı ve devamı süresince anlaşma şartlarından muaf oldukları bizzat sözleşmede kararlaştırıldığını, sözleşmede mücbir sebep halinin ortaya çıkması halinde tarafların herhangi bir bildirime gerek olmaksızın anlaşma şartlarından tarafların muaf olacağının açıkça kararlaştırılmış olması, ... yılı ... aylarında başlayan mücbir sebep halinin/ hallerinin halen devam ediyor olması; anlaşma şartlarından muaf olunan bir sözleşmenin feshi ya da bu hususta karşı tarafa ihtar gönderilmesine gerek dahi olmamasına karşın mücbir sebep hallerinin varlığı ve halen devam ediyor olması sebebi ile davacı tarafa mücbir sebebin ortaya çıkması ile muaf olduğumuz sözleşmedeki edimlerini yerine getirmemesi, müvekkil şirketin de yerine getirmeyeceği ... Noterliği'nin ... tarihli yazısı ile bildirildiğini, Sözleşmenin ... Maddesinin ... ve ... fıkralarında mücbir sebep halinde anlaşma şartlarından muaf olan tarafların hak ve yükümlülükleri de düzenlendiğini, Davacı şirketin sözleşmenin ... maddesi uyarınca peşin ödediği bedelin iadesi için müvekkil şirket aleyhine Antalya Genel İcra Müdürlüğü'nün ... E. Sayılı dosyası üzerinden icra takibi başlattığını,takiple sözleşmede yasal faiz kararlaştırılmış olmasına karşın, ticari faiz talep edilmesi ve hesapların uyuşmaması sebebi ile takibe itiraz etmemiz üzerine Antalya ...Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. Sayılı dosyası itirazın iptali davası açılmış olup dava halen derdest olduğunu, turizm sektörünün %80-90 oranında küçülmüş olması, ... yılı yaz ayında turistik tesislerin ancak %20 sinin açılmış olması, açmak zorunda kalınan otellerde doluluk oranlarının düşmesi ve ... dönemindeki hizmet koşullarının artması sebebi ile maliyetler arttığını, müvekkili davalı şirketin, davacı şirketten sözleşmenin ... maddesi uyarınca ... TL. Bedelli 4 adet çeki peşinat olarak alması, söz konusu çekleri otelin tamir ve tadilatı için tahsil ederek ya da 3. Kişilere ciro ederek kullanmış olması, bu sebeple çeklerin elinde olmaması, davacı şirketin söz konusu bedeli derhal talep etmesi, aksi takdirde sözleşmenin ... Maddesi uyarınca müvekkil şirketten teminat olarak aldığı çek hakkında yasal yollara başvuracağını, oteli açması halinde oteli dolduracağını ve peşinat olarak müvekkil şirketin borcunun eritilebileceğini bu sayede teminat olarak aldıkları çeki iade edeceklerini beyan etmeleri sebebi ile ... koşulları halen devam ederken ... yılında oteli açmak zorunda kalmış ise de tüm ...daki ... sebebi ile bırakınız oteli doldurmayı peşin olarak verdiği ... TL. ... konaklatacak müşteri dahi otelde konaklamadığını, mücbir sebebin varlığı halinde her iki tarafın da sözleşme şartlarından muaf
olduğunun bizzat sözleşmede açıkça kararlaştırılmış olması, mücbir sebep halinin varlığı ve devamının herkesin malumu olması sebebi ile davacının her iki tarafın muaf olduğu sözleşmeye dayanarak cezai şart ya da mahrum kalınan kar talep etmesinin hiç bir hukuki dayanağının olmaması sebebi ile başkaca bir delil toplamaya gerek olmadan davacının davasının reddine karar verilmesini, Davacının eldeki davada kötü niyetli olduğunu, Davacının, sözleşme gereğince müvekkil davalı şirketten teminat olarak alınan ... TL. Bedelli çeki iade etmeye yanaşmamış, çekin son gününe kadar beklemiş ve daha sonra ise iade edilen çekin yerine alacaklı olmamalarına rağmen haksız olarak yine aynı miktarı içeren ileri tarihli yeni bir çek talep ettiğini, müvekkil şirketin bunu kabul etmemesi sebebi ile davacı şirket çalışanları bir kısım haksız isnatlarla müvekkil davalı şirket yetkilileri hakkında suç duyurusunda bulunduğunu, Davacının Ek Protokolün ... Maddesi uyarınca cezai şart talep ettiğini, sözleşmede herhangi bir şekilde cezai şart kararlaştırılmadığını, Sözleşmenin ilgili maddesi incelendiğinde açıkça cezai şart değil tazminat kararlaştırıldığı görüleceğini, çünkü sözleşmenin ... maddesi gereğince davacı tarafından müvekkil şirkete toplam ... TL. Bedelli peşin ödemeye istinaden çek verildiğini, Müvekkil şirketin sözleşmenin ... Maddesine aykırı hareket etmesi halinde davacı şirketin uğrayabileceği zararın en fazla ... TL. olması sebebi ile bu miktarda zararın ödenmesi gerektiği düzenlendiğini, Davacının da söz konusu zararının tahsili maksadı ile (peşin ödenen ancak mahsup edilemeyen) Antalya ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. Sayılı dosyası üzerinden dava açmış olup, dava halen derdest olduğunu, belirtildiği üzere sözleşmenin ... Maddesinde cezai şart değil, tazminat kararlaştırılmış olup, bunun hukuki tanımı götürü tazminat olduğunu, aksi takdirde sözleşme bedeli kadar cezai şart kararlaştırılmış olması hayatın olağan akışına dahi aykırı olduğunu, Sözleşmenin ... Maddesinde otelin ... ve ... de başka acenteler tarafından ... ya da satıldığının tespit edildiğinin tespiti halinde.... Şeklinde ifade kullanıldığını, (Dikkat edileceği üzere başka bir ya da birden fazla acente ile sözleşme akdedilmesi kısıtlanmamış, otelin satılması ya da pazarlanması hali kısıtlanmıştır.) Davacının müvekkil şirkete ait otellerin başka bir acente tarafından pazarlandığına ilişkin ... çıktılarına ilişkin noter tespit tutanakları ise bu bildirimden çok sonra ... tarihli olduğunu, Davacının herhangi bir zararı, mahrum kaldığı kar v.s. bulunmadığını, zaten davacının da bu yönde bir iddia ya da kanıtı bulunmadığını, ... yılı başında başlayan mücbir sebep hali sebebi ile %80-90 oranında küçülen bir sektörde davacının zararının olduğunu ya da kar mahrumiyeti yaşadığı iddiası tamamı ile gerçek dışı olduğunu, ... süresince hiç bir işletme ticari faaliyet yürütmemiş olup, bir çok ticari işletme devletten kısa çalışma ödeneğinden faydalandığını, ...'ne müzekkere yazılarak davacı şirketin ... süresince kısa çalışma ödeneğinden faydalanıp faydalanmadığı hususun sorulmasına, davacı şirketin ticari faaliyetinin varlığı ve devamının tespiti açısından faydalanmış ise ... süresinde kaç personel için hangi dönemlerde faydalandığının sorulmasını, taraflar arasında akdedilen ve iş bu davanın dayanağı olan ... tarihli Kontenjan Sözleşmesi ile ... tarihli Ek Protokolde mücbir sebep halinin mevcudiyeti halinde tarafların anlaşma şartlarından muaf olduğunun açıkça kararlaştırılmış olması; ... ayında ortaya çıkan mücbir sebep halinin ülkemizde ve tüm dünyada halen devam ediyor olması sebebi ile herhangi bir delil dahi toplanmasına gerek olmaksızın iş bu sözleşmelerinin hukuken yorumu ile davacının haksız ve dayanaksız davasının reddine karar verilmesini savunma ve talep etmiştir.
Dava, alacak/tazminat talebinden ibarettir.
Bilindiği üzere ... tarihinde ...’in ... şehrinde ortaya çıkan ..., bütün ... etkisi altına alan olağanüstü bir durum meydana getirmiş, ...’u yayılış hızı ve etkileri nedeniyle “...” ilan etmiştir.
...si, “mücbir sebep” veya borcu “imkânsız” kılan bir olgu olarak sözleşmelerin ifasını etkilemektedir. ..., doğrudan bir ... olması yanında aynı zamanda ... korunmak için Devlet tarafından alınan önlemler sebebiyle de sözleşmeleri etkilemektedir. Birçok işyeri veya işletme kapatılmakta ya da faaliyetleri sınırlandırılmakta; toplantılar, gösteriler, uçuşlar, törenler gibi etkinlikler yasaklanmakta veya büyük ölçüde kısıtlanmakta; sokağa çıkma yasakları veya kısıtlamaları getirilmektedir. Alınan bu önlemler sözleşmelerin ifasını da doğal olarak etkilemektedir.
Mücbir sebep, kanunda tanımlanmış değildir. ... hukukundan beri varolagelmiş olan bu kavram, doktrinde sözleşme sorumluluğu bakımından genellikle şu şekilde tanımlanmaktadır: Mücbir sebep (...), borçlunun faaliyet ve işletmesi dışında meydana gelen, borcun ihlâline mutlak ve kaçınılmaz bir şekilde yol açan, öngörülmesi ve karşı konulması mümkün olmayan olağanüstü bir olaydır [Kırca, Çiğdem, Karakaş Tülay F.: ... (...) Sözleşmelerin İfasına Etkisi, Ankara 2021, s. 3].
Mücbir sebepten bahsedebilmek için, mücbir sebep oluşturan bir olayın meydana gelmesi gerekir. Bu olay, doğal afet, ... gibi doğal; savaş, grev gibi insandan kaynaklanan toplumsal; ithalat-ihracat yasakları, seyahat engelleri gibi hukukî bir olay olması mümkündür. ... olan ... da doğal bir olay ve hukukî engellere sebebiyet verebilmektedir.
Mücbir sebebi oluşturan olayın borçlunun sorumluluk alanı dışında gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu unsur haricilik (dışsallık) olarak da adlandırılmaktadır. Mücbir sebebin önemli diğer unsuru da kaçınılmazlıktır. Başka bir ifade ile söz konusu olay, borcun kaçınılmaz surette ihlâli sonucunu doğurmalıdır (Kırca, Karakaş, s. 4 vd.).
...nin varlığı, sözleşmenin ifası açısından kendiliğinden mücbir sebep oluşturmaz. Mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için ... yarattığı sonuçlar ile sözleşmenin ifasının engellenmesi arasında illiyet bağının bulunması gerekir. Bir olayın mücbir sebep olup olmadığının somut olayın özelliklerine göre tespit edilmesi gerekir. Bir sözleşme için mücbir sebep teşkil eden durum başka bir sözleşme için mücbir sebep teşkil etmeyebilir. Bu itibarla ..., her durumda mücbir sebep oluşturduğu genellemesinden hareket edilemez; bir başka deyişle, her somut sözleşme için ...’un mücbir sebep oluşturup oluşturmadığı denetlenmelidir (Kırca, Karakaş, s. 7).
Tüm bu açıklamalar ışığında somut olaya gelince; Mahkememizce taraf delilleri aşamalarda toplanmış ve ilk önce dosyamız bir dosyanın bir adet Turizmci/muhasebeci bilirkişiye ve bir adet borçlar mevzuatından kaynaklı nitelikli uzman bilirkişiye tevdi edilerek rapor aldırılmasına karar verilmiştir.
... tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle; Davacı ...’nin dosya kapsamına bildirmiş olduğu ... Mah. ... Sokak ... No:.. .../... adresinde ...-... yılı ticari defter kayıtların üzerinde dava konu hususla ilgili yapılan inceleme neticesinde ;
• Davacının ... ve ... yılı ticari defter kayıtlarının ... Seri No lu Elektronik Defter Tutma Genel Tebliğ uyarınca elektronik ortamda (e-Defter) tuttuğu, bu hususla ilgili Mali Mühür, E İmza, Berat ve Elektronik Sisteme sahip olduğu,
• Davacı tarafın ...-... yılları ticari defterlerinin TTK’na göre usulüne uygun tutulduğu,
• Sahibi lehine delil olma niteliğini taşıdığı,
• Davacı tarafın ... ve ... yılı ticari defter kayıtlarında Davalıya ait hesapları ... Hesap Kodundan takip ettiği,
• Yukarıda yer alan muavin kaydından da görüleceği üzere Davacının ticari defter kayıtlarına
göre Davacının Davalıdan dava tarihi itibariyle ... TL Alacaklı Olduğu gözüktüğü,
Davalı ...’nin dosya kapsamına bildirmiş olduğu ... Mah. ... Sokak No: .../... adresinde ...-... yılı ticari defter kayıtların üzerinde dava konu hususla ilgili yapılan inceleme neticesinde ;
• Davacının ... ve ... yılı ticari defter kayıtlarının ... Seri No lu Elektronik Defter Tutma Genel Tebliğ uyarınca elektronik ortamda (e-Defter) tuttuğu, bu hususla ilgili Mali Mühür, E İmza, Berat ve Elektronik Sisteme sahip olduğu,
• Davacı tarafın ...-... yılları ticari defterlerinin TTK’na göre usulüne uygun tutulduğu,
• Sahibi lehine delil olma niteliğini taşıdığı,
• Davacı tarafın ... ve ... yılı ticari defter kayıtlarında Davalıya ait hesapları ... Hesap Kodundan takip ettiği,
• Yukarıda tabloda görüleceği üzere Davalının ticari defter kayıtlarına göre Davalının Davacıya ... TL Borçlu Olduğu gözüktüğü, Taraflar arasında akdedilen sözleşmenin Davalı tarafça feshinin haklı olup olmadığının takdiri mahkemeye ait olmak üzere Mahkeme taraflar arasında akdedilen sözleşmenin Davalı tarafça haksız fesih edildiği kanaatine varılması halinde; taraflar arasında mevcut sözleşme kapsamına göre Davacının toplam hak edeceği tutarın ... TL olduğu, Davalının taraflar arasında akdedilen sözleşmede ... yılına isabet eden kısmı ... nedeniyle mücbir sebep gösterip fesih ettiği halde ... yılı sezonu için ... ve ... acentelerinde sözleşme yapıp satış ilanına çıkılması ve bu durumun Davacı tarafça ... Noterliğinden tespitinin yapılaması neticesinde Davalının taraflar arasında mevcut sözleşme ve protokole aykırı davrandığı ve bu nedenle de sözleşme kapsamında yer alan ... TL tazminat bedelini ödenip ödenmeyeceği hususundaki takdir ve değerlendirmelerin mahkemeye ait olduğu hususları belirtilmiştir.
Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş, itirazlar/beyanlar alınmıştır.
Tarafların itiraz ve beyanları göz önüne alınarak, bilirkişilerden ek rapor alınmıştır.
... tarihli bilirkişi heyeti ek raporunda özetle; Tarafların ticari defter kayıtarı üzerinde kök raporda yapılan tespit ve değerlendirmelerde herhangi bir değişiklik veya yeniden değerlendirlmesi gereken bir husus bulunmadığı, Kök raporda da tespit edildiği üzere; Taraflar arasında akdedilen sözleşmenin Davalı tarafça feshinin haklı olup olmadığının takdiri mahkemeye ait olmak üzere Mahkeme taraflar arasında akdedilen sözleşmenin Davalı tarafça haksız fesih edildiği kanaatine varılması halinde takdiri ve değerlendirilmesi mahkemeye ait olmak üzere taraflar arasında mevcut sözleşme kapsamına göre Davacının toplam hak edeceği tutarın ... TL olduğu,
Dosya kapsamında yer alan taraflar arasında akdedilen sözleşmelerde belirlenen dönem ve fiyatların ...-... dönemini kapsadığı, ... yılına ilişkin ayrıca yapılmış bir belirleme veya ayrıca belirlenmiş bir artış oranı bulunmadığı, bu nedenle yapılan hesaplamaların sözleşmede yer alan dönemler arası ve sözleşmede yer alan fiyatlar üzerinden yapıldığı,
Hesaplamaların Mahkemece taraflar arasında mevcut sözlemenin davalı tarafça haksız olarak feshedildiği kanaatine varılması ihtimaline göre yapıldığı, Bu kabulüe göre de sözleşmenin devam etmesi halinde sözleşme süresince Davalının mahrum kaldığı kazancı/hasılatı tespit edildiği,
Davacının ...-... ve ... yılı ... kapsamında mevcut faaliyetlerinden kaynaklı karın ortalamaları baz alındığında Davacının taraflar arasındaki sözleşmenin devam etmesi halinde elde edebileceği kök raporda tespt edilen toplam ... TL hasılattan, Davacınn beyanlarına göre mahrum kaldığı faaliyet karının rapordaki tabloda detayları hesaplandığı üzere ... TL olabileceği, Kök Raporda belirtildiği üzere; Davalının taraflar arasında akdedilen sözleşmede ... yılına isabet eden kısmı ... nedeniyle mücbir sebep gösterip fesih ettiği halde ... yılı sezonu için ... ve ... acentelerinde sözleşme yapıp satış ilanına çıkılması ve bu durumun Davacı tarafça ... Noterliğinden tespitinin yapılaması neticesinde Davalının taraflar arasında mevcut sözleşme ve protokole aykırı davrandığı ve bu nedenle de sözleşme kapsamında yer alan ... TL tazminat bedelini ödenip ödenmeyeceği hususundaki takdir ve değerlendirmelerin Yüce Mahkemenize ait olduğu, Davacı tarafça eldeki davada Davalıdan fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla cezai şart tutarından şimdilik ... TL ile ... TL mahrum kalınan kâr talep edildiği, Cezai şartla ve talep edilen diğer hususlarla ilgili takdir ve değerlendirmelerin mahkemeye ait olduğu belirtilmiştir.
Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş, itirazlar/beyanlar alınmıştır.
Her iki tarafın da itirazları/beyanları göz önüne alınarak; mahkememizce ... tarihli duruşmada, bir mali müşavir, bir borçlar mevzuatından kaynaklı nitelikli hesaplama uzmanı bilirkişi, bir turizmci bilirkişiden oluşan heyetten rapor alınmasına karar verilmiştir.
... tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle;
Mali Müşavir Bilirkişi ve Turizm Bilirkişisi Yönünden;
Davacının Ticari defterlerine göre;
Davacının ... tarihi itibariyle davalı firmadan ...-TL alacağının olduğu,
Davacının ...yılında Brüt Satışlarının ...-TL. Faaliyet Karının ...-TL olduğu,
... yılında Brüt Satışlarının ...-TL. Faaliyet Karının ...-TL olduğu, ... yılında Brüt Satışlarının ...-TL. Faaliyet Karının ...-TL olduğu.
... yılında Brüt Satışlarının ...-TL. Faaliyet Karının ...-TL gerçekleştiği,
...-...-... Yıllarına ait güncelenmiş karların ortalamasının (...+ ... +...)/...= ...-TL olduğu,
... yılı karının ...-TL olduğu, üöncellenmiş geriye dönük 3 yıllık ortalama karın ise ...-TL olduğu gözetildiğinde davacının mali tablolarına göre ... yılında bir kazanç kaybı olmadığı, ancak bunun geçerli olabilmesi için inceleme dönem ile davaya konu olan ... yılı paremetrelerinin aynı olmasının kabulü gerekmektedir. Halbuki incelemelerde ... yılında ... olması, ... yılında ise davacının başka müşteriler bulduğu, satışlarını önceki yıllara göre yüksek oranda arttırdığı, görüldüğünden mali tablolar esas alınarak toplam gelirler üzerinden yapılan hesaplamanın anlamını yitirdiğini ortaya koyduğu;
Davacı firmanın muavin kayıtlarına göre davacı firmanın davalı firmya ... yılında ...-TL tutarında fatura düzenlediğii, davacı tarafından davalı firmaya iade faturası, vader farkı fatursaı vs düzenlenen fatura tutarının da ...-TL olduğu ; Davacı ile davalı arasında yapılan ticari faaliyetin ... yılı net cironsunun ...-...=...-TL olduğu anlaşıldığı,
... yılında Brüt Satışlar ....-TL. iken ... yılında Brüt Satışlar ...-TL. çıktığı tespit edilmişti. Genel ciroda ... / ...=% 220 oranıda bir artış olduğu, bu durumda davalı ile yapılan ... yılındaki net cironunda ... yılında ...-TL *... =... olabileceği,
Sözleşmenin ... Maddesinde satış indirimin en az % 15 satış kârı ile 20 maddeye göre % 3 satış ve reklamdan, % 3 de ... (...) olmak üzere %21 kar marjının olduğu gözetildiğinde ... *%...=...-TL davacının kazanç kaybı olabileceği;
Nitelikli Hesap Bilirkişisi Yönünden;
Davacı ve davalı arasında ... tarihli ve ...-... Yaz Sezonu Kontenjan Sözleşmesi" ve “Ek Protokolüne bağlı açılmış müspet zarar ve cezai şarta ilişkin tazminat davasında,
1. Yaz Sezonu Kontenjan Sözleşmesi ve Ek Protokolün bir çok yerinde acente kavramına yer verilmiş olmakla birlikte hükümler bir bütün halinde değerlendirildiğinde sözleşmenin TEK SATICILIK SÖZLEŞMESİ niteliğinin ağır bastığı,
2. Davalının ... tarihli tek taraflı sözleşme feshi, ...nın taraflar arasındaki sözleşmenin ... maddesine göre mücbir sebep kabul edildiği takdirde sözleşme hükmüne gere haklı neden kabul edildiği takdirde davacının cezai şart ve müspet zarar alacağının doğmayacağı,
3. Davalının tek taraflı feshi, mücbir sebep kabul edilmeyip aynı şekilde başka ... ile anlaşmadan dolayı haksız fesih olarak kabul edilecek olursa bu durumda, davacının kâr kaybına dayalı müspet zarar talep edebileceği, bu durumda da, her ne kadar
Yargıtay iş sözleşmeleri için TBK m. 408 ve 438/II hükmünden kıyas yoluyla diğer sözleşmelere aykırılık hallerinde de kesinti yönteminin uygulanması ve hakkaniyet indirimi yapılması uygulaması varsa da ... üzerinden yapılan kontenjan sözleşmelerinne ilişkin acentelik sözleşmelerinde yapmaktan kurtulunulan maliyet unsurları ve yapmatan kaçınılan başka fırsatların hesabı çıkarılamaycağından kesinti yöntemi yerine, karlılık oranları üzerinden bir değerlendirmeyle taraflar arasında ... yılında ...-TL’lik bir ciro geliri, davacı tarafın ... yılındaki % 220 kar marjı artımıyla ...-TL’ye ulaştığına göre bunun %21’lik müspet zararı tutarı da ...-TL olabileceği,
4. Sözleşmede açıkça kararlaştırılmadıkça hem cezai şart hem de müspet zararın birlikte istenemediğinden, protokölün ... ve ... maddeleri ve sözleşmenin ... hükümlerinin birlikte değerlendirildiğinde açıkça her ikisinin birlikte istenemeyeceği gibi protokolün ...
Maddesinde yer alan hükmün cezai şarttan ziyade götürü tazminat olarak kabul edilebileceği ve davalı tarafın kusurlu olduğunun kabulü halinde ...-TL götürü tazminata hükmedilebileceği aksi halde bunun da reddi gerekebileceği,
5. Talep edilen tazminatın TTK m. 122 uyarınca tek satıcılık sözleşmelerinde de uygulanabilen denkleştirme talebi olarak görülmesi halinde de davalı, davacı sayesinde yeni müşterilerle önemli menfaatler kazandığının, davacının yeni kazandırdığı müşterilerle yapılmış veya kısa sürede yapılacak yeni sözleşmelerle acentelik ilişkisi devam etmiş olsaydı elde edilecek ücret kaybetmesi ve bu somut olayın özellik ve şartlarının hakkaniyet gereği tazminata hükmedilmesi gerektiği şartlarının oluştuğunun mahkemece kabul edilmesi halinde hakkaniyet indirimi de dikkate alındığında ... yılı davalı için cirosu ...-TL olduğuna göre feshin haklı olduğunun kabulünde bile toplam %21’lik kazançta takdiri yüce mahkemeye ait olmak üzere Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında % 15-25 arası hakkaniyet indirimi de dikkate alındığında toplamda % 50’lik bir tazminat hesabı üzerinden ...-TL denkleştirme tazminatı hesaplandığı hususları belirtilmiştir.
Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş, itirazlar/beyanlar alınmıştır.
Tarafların itiraz ve beyanları göz önüne alınarak, bilirkişilerden ek rapor alınmıştır.
Ek raporda özetle; kök rapordaki tespitler teyit edilmiştir.
Dosyaya bakıldığında;
Taraflar arasında akdedilen sözleşmenin Mücbir Sebepler başlıklı ... Maddesinde; "Dünyada ve/veya Türkiye’de meydana gelebilecek deprem, sel,..., tabi afetler, ihtilaller, terör ve terörist faaliyetler, savaş, örfi idare sınırlarının kapatılması, iktisadi ve ekonomik kriz gibi özel hallerde otel ve acente anlaşma şartlarından muaftır. Bu gibi durumlarda eğer otelin acenteden almış olduğu ödeme var ise (nakit para veya çek ) ;
A- Otelde konaklama var ise konaklama tutarı hesap edildikten sonra kalan miktar acenteye derhal iade edilecektir.
B- Hiç konaklama yapılmamışsa acente tarafından yapılan ödemenin tamamı derhal acenteye iade edilecektir.
Otel tarafından kalan tutar acenteye iade edilmediği takdirde acentenin yasal faizleri ile bu parayı yasal yollarla tahsil etme hakkı saklıdır." hükmünün yer aldığı görülmektedir.
Taraflar arasında akdedilen sözleşmenin ... ve Ek Protokolün ... Maddesinde; “ Otel’in sözleşmeyi tek taraflı olarak feshetmesi, sözleşmeyi hiç veya gereği gibi ifşa etmemesi, cebri icraya maruz kalması, tesisi hukuken veya fiilen gereği gibi işletemez hale gelmesi gibi nedenlerle sözleşmenin uygulanmaması veya ...’nin sözleşmeye aykırı davranışları ile Acente tarafından feshine neden olması halinde, Otel Acentenin uğradığı maddi ve manevi zararları ödemekle yükümlüdür” hükmünün yer aldığı görülmektedir.
Davalı tarafından sözleşme gereği sırf .../mücbir sebep nedeniyle sözleşmenin feshedildiği dosyadan anlaşılmaktadır. Yukarıda da belirtildiği üzere; Mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için ... yarattığı sonuçlar ile sözleşmenin ifasının engellenmesi arasında illiyet bağının bulunması gerekir. Bir olayın mücbir sebep olup olmadığının somut olayın özelliklerine göre tespit edilmesi gerekir. Davalı sözleşmenin feshinden sonra üçüncü kişi şirketlerle sözleşmeler imzalanmıştır. Sözleşmenin ifasının engellenmesi ile mücbir sebep olarak dayanılan hususun arasında illiyet bağının olduğuna dair bir delil yoktur. Bilakis, davalı başkaca sözleşmeler imzalanmıştır. Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.
Bu nedenlerle, sözleşmenin davalı tarafından haksız feshedildiği kanaatine mahkememizce varılmıştır.
Davacı mahrum kalınan kar talebinde bulunmuştur.
Yargıtay HGK'nun, 2010/14-244 E, 2010/260 K sayılı emsal ilamında bahsedildiği üzere; Müspet zarar alacaklının gereği gibi ve vaktinde olan ifaya taalluk eden menfaatine tekabül eder. Yani borçlu edayı gereği gibi ve vaktinde yerine getirseydi alacaklının mameleki ne vaziyette bulunacak idi ise bu vaziyet ile mamelekin hala hazır vaziyeti arasındaki farktır. Diğer bir ifadeyle müspet zarar aktin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zarardır. Müspet zarar, kusursuz olan tarafın temerrüde düşen taraftan sözleşme yürürlükte kaldığı sürece isteyebileceği bir tazminat türüdür. Sözleşmeden kusurlu olarak dönen taraftan istenebilir. Yeter ki sözleşmeden dönülmemiş olsun, dönülmüş ise dönen taraf kendisi olmasın ve kusursuz bulunsun. Kâr kaybı ise kardan mahrum kalma karşılığı meydana gelen zarardır. Genelde sözleşmeyi kusuruyla fesheden taraftan istenir. Aslında kâr kaybı açısından kardan yoksun kalan tarafın malvarlığında kusurlu fesihten önce ve sonra bir değişiklik yoktur. Burada kardan yoksun kalan kusurlu fesih yüzünden mal varlığında ileride meydana gelecek çoğalmadan mahrum kalır. Kâr kaybı zararının müspet zarar kapsamında bulunduğu şüphesizdir.
... tarihli bilirkişi heyet raporunda müspet zarar miktarı ... TL olarak bulunmuştur. ... tarihli raporda tam kapasiteye göre bir hesaplama yapılmıştır. Oysaki, ... tarihli raporda bu husus da belirtilerek (...'uncu sayfadaki açıklama) bu tutar yerine itirazlar da yerinde görülerek, ... yılında taraflar arasında gerçekleşen mali verilere göre ve ... yılı davacı tarafın mali verilerine göre bir değerlendirme yapılmıştır. Anılan heyetin ek raporunda da kök rapordaki hesaplamaların uygun olduğu özetle belirtilmiştir.
Davacı taraf cezai şart talebinde de bulunmuştur. TBK m. 179 uyarınca kararlaştırılabilen
seçimlik cezai şart, alacaklının ifa değeri yerine kararlaştırılan tutarı ifade ettiğinden kural
olarak hem müspet zarar hem de seçimlilik cezai şart birlikte istenemeyecektir. Bu durumun
aksi sözleşme serbestisi gereği açıkça her ikisinin de talep edilebileceğinin sözleşmeye
yazılması halinde kabul edilebilmektedir. Somut olayda davacı taraf, protokolün ... ve ...
maddesi ile sözleşmenin ... maddelerine dayanmıştır. Ancak her iki hüküm birlikte
değerlendirildiğinde müspet zararın yanında ayrıca cezai şartın da istenebileceği sonucunu
ortaya koyan bir ifadeye rastlanılamamıştır. Dolayısıyla kabule göre, davacının müspet zarar tazmini yanında ceza koşulunu talep etmesi hukuken yerinde değildir. Bilirkişi raporunda ceza koşulu olarak davacı tarafça nitelendirilen miktarın götürü tazminat olarak kabulü halinde de müspet zarar ile birlikte istenemeyeceğinden, takdiri mahkemeye ait olmak üzere müspet zarar yerinde götürü tazminata hükmedilebileceğinden bahsedilmiştir. Götürü tazminat olarak adlandırılan tazminat, asıl borcun ihlâl edilmesi hâlinde tazmin edilmesi gereken zarar miktarının önceden ve götürü olarak kararlaştırılmasını ifade eder . Götürü tazminat mevzuatımızda düzenlenmemekle birlikte, sözleşme özgürlüğü çerçevesinde taraflar arasında kararlaştırılabileceği Yargıtay kararlarında bahsedilmektedir. Cezai şartın götürü tazminattan en belirgin farkı, sözleşmenin feshine engel olacak boyutta olması, sözleşme hükümlerinin uygulanmasını, sözleşmenin ayakta kalmasını zorlar nitelikte olmasıdır. Götürü tazminat ise tarafların sözleşme ile bağlı kalmaları zorunluluğunu ortadan kaldıran bir şekilde ifa menfaatini sağlayan tazminat türüdür. Somut olayda, tazminat türü götürü tazminat olarak değerlendirilse dahi, müspet zarar ile birlikte istenemeyecektir. Davacı açıkça müspet zararını da talep ettiğinden davacının bu talebinin reddi gerekecektir. Ancak, götürü tazminat miktarı ifadan beklenen menfaatle aynı tutarda veya makul bir yakınlıkta olması gerekir. Ek protokol ve sözleşmeye bakıldığında, bu nitelikğin olmadığı görülecektir. Karalaştırılan miktar sözleşmede belirtilen ve sadece avans olarak verilen çek tutarları kadardır. Sözleşmenin feshi halinde bu miktarın karşılığı sadece avans olarak verilen çek miktarı kadar olduğundan anılan sözleşme hükmünün ceza koşulu olduğu mahkememizce kabul edilmiştir ve şartları oluşmadığından reddi gerekmiştir.(Ayrıntılı bilgi için; BİRİNCİ UZUN, Tuba., Götürü Tazminat, Yayınlanmış Doktora Tezi; KOCAAĞA, Köksal, Ceza Koşulu (Sözleşme Cezası), Yetkin Yayınları, Ankara 2018)
Bilirkişi raporunu hakim denetlemelidir. Öğretide Akyol, bilirkişi raporunun denetimi sadece hâkime ait bir görev değil; aynı zamanda taraflara ait bir haktır demektedir(AKYOL, Şener :Hukuk Usulünde Bilirkişilerle İlgili Bazı Problemler, Mukayeseli Hukukta Bilirkişilik Ve Sorunları, Yargıtay 125.Yıl Dönümü, s. 72 naklen). Hâkimin bilirkişinin uzmanlığı nedeniyle taşıdığı egemenliği kıracak araçları olduğu, bir yanlışın mutlaka geri döneceği ve özellikle böyle bir yanlışın müeyyidelendirileceği konularında bilirkişi inandırılmalı; böyle bir bilinç oluşturulmalıdır.“Hâkim kesinlikle ve mutlak olarak usulün egemeni olmalı; dosyaya, kendi sorumluluğunda girecek olan tanık beyanı gibi bilirkişi raporu gibi hususların adaleti saptıracak biçimlerde tezahürünü önleyecek tedbirleri almalı ve bu egemenliğini davanın sonuna kadar sürdürmelidir.” (Akyol s. 64-65 naklen).
Önemli bir kural olarak; Mahkemece alınan raporlar birbiriyle çelişse dahi hakim bunlardan birine dayanarak karar verebileceği gibi hiçbirini hüküm kurmaya yeterli bulmaz ise yeniden bilirkişi raporu alabilir.(T.C.Yargıtay Hukuk Genel Kurulu., E: 2010/19-27 K: 2010/50 T: 03/02/2010)
Bu hususlar doğrultusunda, ... tarihli bilirkişi heyet raporu ve aynı bilirkişilerce hazırlanan ek raporun, hükme ve denetime elverişli, dosya kapsamına uygun olduğu kanaatine varılmıştır. Hesaplamada, ... tarihli rapordan ayrılış nedenleri de yukarıda da belirtildiği üzere açıklanmıştır.
Tüm dosya kapsamı, ... tarihli bilirkişi heyet raporu ve aynı bilirkişilerce hazırlanan ek rapor dikkate alınarak; Davanın kısmen kabulü ile; Davacının müsbet zarar ( mahrum kalınan kar) talebinin kabulü ile; ...-TL müsbet zararın ( mahrum kalınan kar) ... tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Davacının cezai şart talebinin reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM/Ayrıntısı gerekçeli kararda açıklandığı üzere;
1-Davanın KISMEN KABULÜ İLE;
Davacının müsbet zarar ( mahrum kalınan kar) talebinin kabulü ile; ...-TL müsbet zararın ( mahrum kalınan kar) ... tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
Davacının cezai şart talebinin REDDİNE;
2-Davacı tarafça başlangıçta yatırılan ... TL başvurma harcının mahsubu ile hazineye gelir kaydına,
3-Davacı tarafça başlangıçta yatırılan ... TL peşin harç ve aşamalarda yatan ... TL ıslah harcı toplamı ... TL'nin mahsubu ile hazineye gelir kaydına, hüküm gereği alınması gerekli bakiye kalan ... TL'nin davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
4-492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 28. maddesi gereğince; bakiye harcın, kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerektiğinden, kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenmeyen harç için -kanunen belirlenen sınır göz önünde tutularak- "harç tahsil müzekkeresi" yazılmasına, bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olmasının, hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel teşkil etmeyeceğinin bu şekilde hükümde belirtilmesine,
5-Davacı tarafça yatırılan ve mahsup edilen toplamda ... TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Davacı tarafça dosyada yapılan ve mahkememizce uyap sisteminden kontrol edilen (denetime elverişlilik açısından, uyap ekranında harç-masraf bölümü altında tahsilat reddiyat bilgileri başlığının içeriğinde masraflar açıkça yazmaktadır) posta-tebligat-bilirkişi ücreti gideri toplamı ... TL'nin haklılık durumu gereği; ... TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, arta kalan miktarın davacı üzerinde bırakılmasına,
7-Davalı tarafça dosyada yapılan ve mahkememizce uyap sisteminden kontrol edilen (denetime elverişlilik açısından, uyap ekranında harç-masraf bölümü altında tahsilat reddiyat bilgileri başlığının içeriğinde masraflar açıkça yazmaktadır) posta-tebligat-bilirkişi ücreti gideri toplamı ... TL'nin haklılık durumu gereği; ... TL'sinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, arta kalan miktarın davalı üzerinde bırakılmasına,
8-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 18/13 ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği 26/2. Maddeleri, 6100 sayılı HMK 297/1-ç, 326.maddeleri uyarınca, arabuluculuk faaliyeti sonunda tarafların anlaşamamaları halinde iki saatlik ücret tutarı tarifenin birinci kısmına göre ileride haksız çıkan taraftan tahsil olunmak üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden ödeneceği öngörüldüğünden; ... TL'nin haklılık durumu gereği; ... Tl'sinin davalıdan; ... TL'sinin davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
9-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden; ... TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
10-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden; ... TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
11-Davacı tarafça yatan gider avansından harcanmayan kısmın hüküm kesinleştiğinde UYAP üzerinden kontrolü de sağlanarak davacı tarafa iadesine,
Dair, davacı vekili ... ve davalı vekili ...'ın yüzüne karşı kararın tebliğinden itibaren 6100 Sayılı Kanunun 345.maddesi gereğince 2 hafta içerisinde ilgili İstinaf Dairesi Başkanlığına sunulmak üzere Mahkememize verilecek dilekçe ile İstinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.10/07/2024
Katip ...Hakim ...
¸e-imzalıdır ¸e-imzalıdır