T.C.
ANTALYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11.HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: Antalya 1.Asliye Ticaret Mahkemesi
KARAR TARİHİ: 05/07/2022
DAVANIN KONUSU: Tazminat
GEREKÇELİ KARAR
YAZIM TARİHİ: 23/12/2025
İlk Derece Mahkemesinin kararı ve dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.
Üye hakimin görüşü değerlendirildi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili; müvekkilinin 233 sayılı KHK ile kurulmuş sermayesinin tamamının devlete ait 4046 Sayılı Yasa kapsamına alınmış (özelleştirme) kamu kurumu olduğunu, Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun 03/02/2017 tarih 2017/3 sayılı kararı ile müvekkilinin kuruluş sermayesinde bulunan %49 oranında hissesinin 19/08/2016 tarih ve 6741 sayılı Kanun'un 4/a. maddesi uyarınca Türkiye Varlık Fonu'na devredildiğini, Antalya Serbest Bölgesi'ne ve rıhtımına deniz yolu ile gelecek ve gidecek eşya ile eşyayı taşıyacak gemilere verilecek gemi ile liman hizmetlerini ve bu hizmetlerden alınacak ücretlerin belirlenmesine yönelik ilki 1998 yılında olmak üzere kuruluşun ... Bölge Kurucusu ve İşleticisi A.Ş. arasında her yıl yenilenen hizmet sözleşmesini davalı şirketin 2017 yılı için imzalamaktan imtina ettiğini, davacı müvekkili tarafından davalı şirkete Kasım 2017 tarihinden başlamak üzere Mart 2021 tarihine kadar Türkiye Deniz İşletmeleri tekel payı ile ilgili olarak muhtelif bedelli faturaların düzenlenerek gönderildiğini, davalı şirket tarafından söz konusu faturaların ödenmeyeceğinin belirtilerek faturaların müvekkiline iade edildiğini, davalı şirket tarafından faturalara itiraz edilerek müvekkiline iade edilmesinin haksız ve kötü niyetli olduğunu, özelleştirme öncesindeki kazanılmış haklarının aynen devam ettiğini, 28 Aralık 2001 tarih ve 24624 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 29.11.2001 tarih ve ....sayılı Kararname eki kararın 1. maddesi gereği devlet tarafından müvekkili kuruluşa verilen limanlarda, tüm liman faaliyetine ilişkin ilgili mevzuat ve ana statüsünden doğan tekel mahiyetindeki haklarını kullanacağının belirtildiğini, müvekkilinin Kamu İktisadi Teşekkülü olma özelliğini sürdürdüğünü, devlet tarafından işletilmek üzere verilen limanların koordinatlarla belirlenen hudutları dahilinde 3. şahıslar tarafından yürütülen liman hizmetlerinden, müvekkilince tekel ücreti adı altında Liman Hizmetleri Tarifelerinde belirlenen bedel üzerinden ücret tahsil edildiğini, bu ücretlerin mülkiyet hakkının müvekkiline ait olup işletme hakkı devri yöntemiyle özelleştirilen limanlarda da müvekkili tarafından tahsil edileceği hususunun Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararları çerçevesinde tanzim edilen İşletme Hakkı Devir Sözleşmelerine de dercedildiğini, bu uygulamanın şimdiye kadar Antalya Serbest Bölge rıhtımında devam ettirildiğini, halen Antalya'da liman sınırları içinde bulunan şamandıralardan yükleme boşaltma hizmeti yapan .... firmaları ile bu güne kadar tekel ücreti konusunda hiçbir sorun yaşanmadığı gibi Trabzon Limanında halen tekel ücreti tahsilatının sorunsuz olarak devam ettiğini, Bakanlar Kurulu Kararı ile Antalya Serbest Bölgesinin sınırları karasal alan olarak belirlendiğini, bu belirlemenin davalı şirketin tekel hakkından muaf olduğu anlamına gelmeyeceğini, tekel payı ile ilgili olarak düzenlenen Kasım 2017-Mart 2021 dönemlerini kapsayan muhtelif bedelli faturalara dayalı toplam 1.442.250,35 TL alacağın faturaların davalı tarafa tebliğ tarihinden itibaren işlemiş ticari temerrüt faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davalı vekili; işbu davaya konu faturalardan önce düzenlenen tekel hakkı talebine dayalı faturalarla ilgili yine taraflar arasında görülen davanın neticesinde Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 01.10.2019 tarih ... Esas ... Karar sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiğini ve kesinleştiğini, kesin delil niteliğindeki işbu karara istinaden açılan işbu davanın da reddi gerektiğini, müvekkili .... Kurucu ve İşleticisi A.Ş.'nin 3218 Sayılı Serbest Bölgeler Kanunu uyarıca kurulmuş %33,92 oranındaki hissesi .... Belediyesi'ne, kalan hissesi kamu kurumlarına ve şahıslara ait olan bir anonim şirket olduğunu, Antalya Serbest Bölgesini işletmek amacıya Bakanlar Kurulu kararı ile kurulduğunu, dolayısıyla bölgenin işleyişi ile ilgili olarak T.C Ticaret Bakanlığı'nın denetimine ve yaptırımlarına tabi olduğunu, Antalya Serbest Bölgesi yükleme boşaltma rıhtımının davacı tarafından işletilen Antalya Limanı sınırları ve koordinatları içinde yer almadığını, dolayısıyla Antalya Serbest Bölgesi sınırları içerisinde kalan rıhtımla ilgili olarak davacının herhangi bir tekel ya da liman kullanım ücreti talep etme hakkı bulunmadığını, Bakanlar Kurulu kararlarının tamamının ekindeki krokiler incelendiğinde rıhtımın ve devamındaki deniz alanının Antalya Serbest Bölgesi sınırları içerisinde bulunduğu ve sınırların sınır çizgileriyle belirlendiğinin açıkça görüldüğünü, yasal düzenlemelerden de anlaşılacağı üzere Serbest Bölgelerin sınırlarının sadece karasal alanı değil, rıhtımlarla birlikte deniz alanını da kapsadığını, Antalya 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas ... Karar sayılı Elatmanın Önlenmesi dava dosyasında, Antalya Serbest Bölgesi'nin kara ve deniz sınırlarını belirleyen tüm bilgi ve belgelerin bulunduğunu, ilgili dosyanın celbedilmesi gerektiğini, dava dilekçesinde tekel ücreti tahsil edilen bazı liman işletmeleri emsal olarak gösterilmişse de bu limanların hiçbirisinin herhangi bir serbest bölge sınırları içerisinde olmadığını, hukuki statülerinin tamamen farklı olduğunu, 28.01.2016 tarihli sözleşmenin esasen ..... yılları arasında Antalya Serbest Bölgesi'nde yükleme-boşaltma işini yapan ....Turizm San. Ve Tic. AŞ. ile davacı arasında imzalandığını, sözleşme maddeleri incelendiğinde, sözleşmeden doğan tüm yükümlülüklerin ...AŞ. üzerinde olduğunu, müvekkilinin bu sözleşmeye sadece Antalya Serbest Bölgesi'nin işleticisi olması sebebiyle taraf olduğunu, ... AŞ.'nin işi bıraktığı .... yılından sonra da dava konusu tekel ücretinin ödenmesi ile ilgili olarak davacı ile müvekkil arasında herhangi bir sözleşme imzalanmadığını, neticeten davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
Mahkemece; "... Bakanlar Kurulu kararları ekindeki krokilere göre, rıhtımın ve devamındaki deniz alanının ASB sınırları içerisinde bulunduğu, bu bölgede yer alan rıhtımların .... Genel Müdürlüğü'nün tasarrufunda iken 94/6036 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yatırım bedeli ödenerek .....ye devredildiği, karar ekindeki krokiye göre ....'ye dahil edilen alanların deniz alanına da dahil olmak üzere belirlendiği .... Bakanlar Kurulu kararları eklerindeki krokilerde ....'nin sınırlarının deniz alanı da dahil olmak üzere belirlendiği, davacının tekel ücreti tahsil edilen bazı liman işletmelerini emsal göstermesine rağmen bu limanların hiç birinin serbest bölge sınırları içerisinde olmadığı, statülerinin farklı olduğu, taraflar arasında ..... yılları arasında yenilenen hizmet sözleşmesinin davacı ile bu bölgede yükleme boşaltma yapan ....A.Ş. üzerinde olduğu, davalı şirketin sadece işletmeci olarak sözleşmeye imza koyduğu, ...'un ... yılında işi bıraktığı ve bu tarihten sonrada dava konusu tekel ücretinin ödenmesi hususunda taraflar arasında sözleşme olmadığı, davacının davalıya bir hizmet sunmadığı, harita mühendisi tarafından krokiler incelenerek sınırların karasal alan dışında rıhtımı da kapsayacak şekilde olduğu, ... (...) rıhtımının Antalya limanı sınırları dahilinde olmadığı, Serbest Bölgeler Kanunu'nun 4/2. maddesinde kamu kurum ve kurumlarına kanunlar ve diğer mevzuatla verilen yetkilerin serbest bölgelerde uygulanamayacağı, 6/2. maddesinde serbest bölgeye veya serbest bölgeden deniz yoluyla taşınacak malların bölge dışındaki liman ve rıhtımlardan taşınması halinde yine bu işlemlerin serbest bölge sınırları içerisinde yapılmış kabul edileceğini, bu yüzden davacının tekel adı altında bir ücret talep edemeyeceği anlaşılmakla davanın reddine" karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
Karara karşı, davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; bilirkişi raporunda bahsi geçen Antalya 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ....Esas sayılı dosyasının davacı ... A.Ş ile davalı ...Kurucu ve İşleticisi A.Ş. arasında görülüp karara bağlanan davaya ilişkin olduğunu, dolayısıyla müvekkili kuruluşun söz konusu davada taraf olmadığını, müvekkili kuruluşun bahsi geçen davada taraf olmadığından ve istinaf incelemesine konu dava ile konuları tamamen farklı olduğundan Antalya 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasına ilişkin hazırlanan bilirkişi raporunun ve ilamının işbu davaya ilişkin hazırlanan bilirkişi raporuna esas alınmasının mümkün olmadığını, sadece davalı tarafından delil olarak sunulan dava dosyaları içeriğindeki bilgi ve belgelere göre hazırlanan bilirkişi raporu esas alınarak verilen yerel mahkeme kararının ortadan kaldırılması gerektiğini, 27/10/1994 tarihli ve... sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Antalya Serbest Bölge sınırlarının karasal olarak belirlendiğini, Antalya Serbest Bölgesinin müvekkili kuruluşa ait Antalya Liman Koordinat ve sınırları içinde yer aldığını, 233 sayılı KHK çerçevesinde tanzim edilen Kuruluş Ana Statüsünün 4.3. maddesinde dercedilen Tekel Ücretinin bilahare 4046 sayılı Özelleştirme Kanunu'nun 20. maddesi (a) bendine istinaden düzenlenen müvekkili kuruluşun Ana Sözleşmesinin 5. maddesi ile 4046 sayılı Özelleştirme Kanunu'nun 20. maddesi (b) bendi gereği devam ettiğini, müvekkilinin Kamu İktisadi Teşekkülü olma özelliğini sürdürdüğünü, Devlet tarafından işletilmek üzere verilen limanların koordinatlarla belirlenen hudutları dahilinde 3. şahıslar tarafından yürütülen liman hizmetlerinden, müvekkili kuruluşça tekel ücreti adı altında liman hizmetleri tarifelerinde belirlenen bedel üzerinden ücretin tahsil edildiğini, bu ücretlerin müvekkili kuruluş tarafından tahsil edileceği hususun Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararları çerçevesinde tanzim edilen İşletme Hakkı Devir Sözleşmesine de dercedildiğini, tahsil edilen tekel ücretlerinin (liman kullanım ücreti) 28 Aralık 2001 tarih ve 24624 sayılı Resmi Gazete yayımlanan 29/11/2001 tarih ve 2001/3403 sayılı Kararname eki kararının 1. maddesi, 6237 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile müvekkili kuruluşa verilen tekel hakkına istinaden tahsil edildiğini, Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun 15/07/1998 tarih ve 98/44 sayılı kararıyla özelleştirilerek 31/08/1998 tarihli "İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi" ve "Devir Protokolü" çerçevesinde Kuruluş tarafından işletilmekte olunan tüm liman alanının 30 yıllığına ... İşletmeleri A.Ş'ye bedeli mukabilinde devredildiğini, devir sözleşmesinde de "Limanda ... tarafından tekel ücreti olarak alınmakta olan ücretlerin, özelleştirme sonrasında da yine ... tarafından tahsil edileceği" hususunun hükme bağlandığını, müvekkili kuruluş tarafından işletilen gerekse de özelleştirilmiş olan tüm limanlarda Devlet tarafından işletilmek üzere verilen limanların koordinatlarla belirlenen liman hudutları dahilinde üçüncü şahıslar tarafından yürütülen liman hizmetlerinden müvekkili kuruluşça tekel ücreti adı altında Liman Hizmetleri Tarifelerinde belirlenen bedel üzerinden ücret tahsil edildiğini, bu uygulamanın şimdiye kadar Antalya Serbest Bölge rıhtımında devam ettirildiğini, halen Antalya'da liman sınırları içinde bulunan şamandıralardan yükleme boşaltma hizmeti yapan .... firmaları ile bu güne kadar tekel ücreti konusunda hiçbir sorun yaşanmadığı gibi Trabzon Limanı'nda da halen tekel ücreti tahsilatının sorunsuz olarak devam ettiğini, Serbest Bölgeler Kanunu'nun 4/2 maddesinin "Üretici işletmelerin talepleri hariç olmak üzere, fiyat, kalite ve standartlarla ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarına kanunlarla ve diğer mevzuatla verilen yetkiler serbest bölgelerde uygulanmaz." şeklinde olduğunu, tekel payı ilgili olarak ilgili kanun maddesinde herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğini, belirtilen nedenle, söz konusu düzenlemenin tekel paylarını kapsamayacağının açık ve net olduğunu, müvekkili kuruluşa, kanunlarla ve diğer mevzuatla verilen yetkilerin serbest bölgelere uygulanmayacağı şeklindeki gerekçeyi de kabul etmediklerini istinaf sebepleri olarak ileri sürmüştür.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:
Dava, tekel payı alacağından kaynaklı tazminat istimine ilişkindir.
Mahkemece yazılı gerekçeyle, davanın reddine karar verilmiştir.
Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Davacı taraf ... Bölgesinde ve rıhtımında deniz yolu ile taşınacak eşyalar için gelen gemilere verilecek yükleme ve boşaltma hizmetleri gibi gemi ve liman hizmetleri ve bu hizmetlerden alınacak ücretlerin belirlenmesine yönelik davalı şirket ile daha önce her yıl sözleşme yapıldığını, davalının 2017 yılına ilişkin sözleşmeyi imzalamaktan imtina ettiğini ileri sürerek verdiği hizmet karşılığında tekel ücretinin ödenmesini talep etmiş; davalı taraf ise Antalya Serbest Bölge yükleme boşaltma rıhtımı davacı tarafından işletilen Antalya Liman sınırları içinde kalmadığından davacıyla sözleşme akdetmediklerini ve davacının ücret talep etme hakkının bulunmadığını savunmuştur.
Uyuşmazlık; davalının kullandığı yükleme boşaltma limanının davacının işlettiği alan içerisinde kalıp kalmadığı, buna bağlı olarak da davacının davalıdan tekel payı (liman kullanım ücreti) talep hakkı bulunup bulunmadığına ilişkindir.
Antalya 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas ... Karar sayılı dosyasının incelenmesinde; davalı ... Antalya Serbest Bölge İşletmesi A.Ş.'ye, ... İşletmeleri kiracısı dava dışı ... Liman İşletmeleri A.Ş. tarafından el atmanın önlenmesi talepli dava açıldığı, davacının kiraladığı alanın içerisinde balıkçı baseni ve çekek alanının bulunduğunun, burada davalı tarafça yapılaşma yapıldığının iddia edildiği, alınan bilirkişi raporu ile dava konusu alanın ... Bölge sınırları içinde olduğu, davacının kiraladığı alanın kullanım snırında kalmadığı anlaşıldığından davanın reddine karar verildiği, verilen kararın Yargıtay 14. HD'nin 02.04.2015 tarih ... Esas ...Karar sayılı kararı ile onandığı, işbu karara karşı karar düzeltme yoluna başvurulduğu, bu kez Yargıtay 14. HD'nin 12/11/2015 tarih ... Esas ... Karar sayılı kararı ile karar düzeltme talebinin reddi ile Mahkemece verilen kararın kesinleştiği görülmüştür.
Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 01/10/2019 tarih ... Esas ... Karar sayılı dosyasında ise; yine davacı ... İşletmeleri A.Ş. tarafından davalı ... Kurucu ve İşleticisi A.Ş. aleyhine Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim 2017 tarihlerini kapsayan liman hizmetlerinden kaynaklı tekel payı alacağına dair kesilen faturalar nedeniyle icra takibine itirazın iptali talepli dava açıldığı, işbu davanın da davalı kullanımında olan rıhtımın Antalya Liman sınırları dahilinde bulunmadığı yine Serbest Bölgeler Kanunu'nun 4/2. maddesi gereği davacının talep hakkının bulunmadığı gerekçeleri ile reddine karar verildiği, kararın istinaf incelemesinden geçerek Dairemizin 24/03/2021 tarih ... Esas ... Karar sayılı kararı ile davacının istinaf isteminin kesin olarak esastan reddine karar verilmesi üzerine kesinleştiği görülmüştür.
HMK m. 359/3 uyarınca; dosya kapsamındaki yazı, belge ve bilgiler, yasaya uygun gerektirici nedenler, İlk Derece Mahkemesi kararının gerekçesinde dayanılan delillerle, delillerin tartışılması sonucu maddi olay ve hukuki değerlendirmede usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı, devlet tarafından işletilmek üzere verilen limanların koordinatlarla belirlenen sınırları dahilinde 3. şahıs tarafından yürütülen liman hizmetleri için davacının tekel payı talep hakkı bulunmakta iken koordinatlar dahilinde olmadığı bilirkişi raporları ile tespit edilmiş rıhtım alanı yönünden davacının tekel payı talep hakkının bulunmadığı, bu hususta alınan bilirkişi raporunun ayrıntılı, açıklayıcı ve denetime elverişli olduğu, kaldı ki Antalya 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas .. Karar sayılı dosyasının Yargıtay denetiminden geçerek kesinleştiği, yine Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas ... Karar sayılı dosyasında da verilen kararın Dairemiz incelemesinden geçerek kesinleştiği, her iki hüküm doğrultusunda ... Bölge yükleme ve boşaltma alanının davacının işletmekte olduğu liman alanı sınırları dahilinde olmadığının belirlendiği, aynı taraflar arasında aynı konuya ilişkin Yüksek yargı denetiminden geçerek kesinleşmiş mahkeme ilamlarının HMK'nın 204 maddesi gereği kesin delil niteliğinde olduğunun kabulü gerektiği, Serbest Bölgeler Kanunu'nun 4/2 ve 6. maddeleri gereği de davacının talep hakkının yerinde olmadığı, İlk Derece Mahkemesi tarafından verilen kararın yerinde olduğu, HMK m. 355/1. gereği incelemenin istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılıp, re'sen gözetilmesi gereken, kamu düzenine herhangi bir aykırılığın da bulunmadığı, kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılmakla; davacı vekilinin istinaf itirazları yerinde görülmediğinden HMK m. 353/1-b-1 gereğince istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermek gerektiği sonuç ve kanaatine varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacı vekilinin İlk Derece Mahkemesi kararına ilişkin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,
2-492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 615,40 TL maktu istinaf karar harcından peşin olarak yatırılan 80,70 TL harcın mahsubu ile bakiye 534,70 TL istinaf karar harcının davacıdan tahsili ile Hazineye GELİR KAYDINA, harç tahsil müzekkeresinin İlk Derece Mahkemesince YAZILMASINA,
3-Davacının istinaf başvurusu nedeniyle yapılan yargılama masraflarının kendi üzerinde BIRAKILMASINA,
4-Kullanılmayan istinaf gider avansının 6100 Sayılı HMK'nın 333. maddesi uyarınca İlk Derece Mahkemesince karar kesinleştiğinde ilgilisine İADESİNE,
5-İstinaf incelemesi dosya üzerinden yapıldığından davalı lehine vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,
6-Kararın Dairemiz tarafından taraflara TEBLİĞİNE,
Dair; dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, 04/06/2025 tarih 7550 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 20. maddesi uyarınca parasal sınırların uygulanmasında davanın açıldığı tarihteki miktarı esas alınmak suretiyle 6100 Sayılı HMK'nın 361/1. maddesi gereğince Dairemiz kararının tebliğinden itibaren İKİ HAFTALIK süre içinde Yargıtay nezdinde temyiz kanun yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi. 23/12/2025