T.C.
ANTALYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11.HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: Denizli 1.Asliye Ticaret Mahkemesi
KARAR TARİHİ: 05/12/2022
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit
GEREKÇELİ KARAR
YAZIM TARİHİ: 18/05/2026
İlk Derece Mahkemesinin kararı ve dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.
Başkan Vekilinin görüşü değerlendirildi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili; müvekkilinin davalı ... Ticaret Ltd. Şti.'ye sipariş verdiği iplikler için önceden avans niteliğinde çekler verdiğini, dava konusu ... Bankası A.Ş. ... Şubesi .... hesap no'ya ait keşidecinin müvekkili şirket, lehtarının .... Ltd. Şti. olan ... nolu 12.05.2016 tarihli 134.000,00-TL bedelli çeki de bu amaçla avans olarak verdiğini, davalı şirketin hesabına borç kaydedildiğini, ödeme amaçlı verilen bir çek olmadığını, davalı şirketin müvekkili şirkete bu çeklere istinaden iplik göndermesi gerekirken göndermediğini, çekleri de iade etmediğini, bu hali ile dava konusu çeklerin bedelsiz kaldığını, davalı şirket ....San. ve Tic. A.Ş.'nin hali hazırda ....Esas sayılı dosyası ile iflas erteleme talebinde bulunduğunu öğrendiğini, davalı şirketlerin sipariş konusu ipliği teslim edemeyeceğini yazılı olarak da beyan etmiş ise de çekin vade tarihinin yaklaştığını, dava konusu çekin lehtar şirket tarafından aynı adreste faaliyet gösteren ....Çorapçılık A.Ş.'ye bu şirket tarafından da rehin cirosu ile teminat amaçlı davalı bankaya verildiğini, davalı bankanın meşru hamil olmadığı gibi diğer davalı şirket müvekkilinin bu çekten dolayı borçlu olmadığını bilen durumda olduğunu, tüm bu nedenlerle dava konusu çekin bankaya ibrazı halinde davalılara ödenmemesi ve icra takibine konulmaması için ihtiyati tedbir kararı verilerek muhatap banka ... Bankası .....Şubesine, Kahramanmaraş İcra Müdürlüğü'ne müzekkere yazılmasını, davalarının kabulü ile dava konusu çekten dolayı müvekkili şirketin davalılara borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davalı ....Bankası vekili; müvekkili banka ile davalılar arasında imzalanan genel kredi ve teminat sözleşmesi doğrultusunda kredi kullandırıldığını, dava konusu çekin ise tahsilde bankaya olan doğmuş ya da doğacak borçlarından mahsup edilmek üzere temlik cirosu ile müvekkili bankaya teslim edildiğini, diğer davalılardan davaya konu çekin TTK hükümlerine göre ciro ve teslim yoluyla devralındığını, davayı kabul etmediklerini, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ....Çorapçılık A.Ş. vekili; müvekkili şirket hakkında 26/10/2016 tarihinde Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ....Esas sayılı dosyasından iflas kararı verildiğini, 1. alacaklılar toplanması yapıldığını, iflas idaresi seçildiğini, ancak iflas kararı kesinleşmediğinden henüz İİK'nın 237. maddesi uyarınca 2. alacaklılar toplantısı yapılmadığını, İİK'nın 194. maddesi uyarınca, "Acele haller müstesna olmak üzere müflisin davacı ve davalı olduğu hukuk davaları durur ve ancak alacaklıların 2. toplanmasından 10 gün sonra devam olunabilir." açılan davanın niteliği de gözönüne alınarak davanın 2. alacaklılar toplanmasından 10 gün sonrasına değin durdurulmasını talep ettiklerini, davacı tarafından çekin ilk lehtarı olan ...Teks. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile aralarındaki alım-satımın gerçekleşmediği belirtilmekteyse de bu durumun Müflis ...Çorapçılık San. Tic. A.Ş.'nin içerisinde bulunduğu bir hukuki veya ticari durum olmadığını, müflis şirketin diğer davalı ...Teks. San. Tic. Ltd. Şti.'den büyük miktarda (26.183.771,07-TL) alacaklı olduğunu ve işbu alacaklarının tahsiline binaen söz konusu çeklerin müflis şirkete ciro edildiğini, burada müflis şirketin iyiniyetli 3. kişi durumunda olup davacı ile ....Teks. Ltd. Şti. ile aralarındaki durumu, çekin avans amacıyla verilip verilmediğini ve/veya iplik satışının gerçekleşip gerçekleşmediğini bilebilecek durumda olmadığını, haksız ve hukuka aykırı davanın reddine, müvekkili iflas idaresinin davanın açılmasına sebebiyet vermediğinden yargılama ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
Mahkemece; "...Somut davada ise dava konusu çek üzerinde yukarıda anlatıldığı gibir bir kayıt bulunmadığı, çekteki cironun rehin ya da tahsil cirosu olmayıp temlik cirosu olduğu, TTK'nın 818/e maddesi atfıyla 687 maddesi uyarınca keşideci ile lehtar arasındaki hukuki ilişkiden kaynaklanan şahsi def'ilerin ciro yolu ile hamil olan davalı temlik alan varlık şirketine karşı ileri sürülebilmesinin çekin iktisabında bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olma şartına bağlı olduğu, davalı varlık şirketinin çekin iktisabında borçlunun zararına hareket ettiği yönünde davacının hiçbir delil ibraz etmediği, davalı bankanın iyi niyetli 3. kişi sıfatıyla ve yetkili hamil olarak çekleri temlik cirosu ile devraldığı anlaşılmakla davalı banka yönünden davanın reddine dair karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
Davalı ...yönünden yapılan değerlendirmede, Yargıtay 19. HD'nin 25.11.1999 tarih ve 7032 E, 7129 K; 11. HD'nin 22.08.2007 tarih ve 2005/13761 E, 2007/624 K; 02.11.2007 tarih ve 8826 E, 11712 K. 23. Hukuk Dairesinin 02.12.2013 tarih ve 6042 E., 7639 K. sayılı ilamlarında açıklandığı üzere; bir hukuk davasının kayıt-kabul davasına dönüşmesi için davalının iflas etmesi, iflas idaresinin de dava konusu alacağı iflas masasına kabul etmemesi gerekir. Davalı tarafı dava sırasında iflas eden aleyhine iflastan önce açılan ve İİK'nın 194. madde hükmünde sayılan istisnalardan olmayan bir davaya bakan Mahkemece asıl dava konusu alacağın, ikinci alacaklılar toplanmasında, iflas masasına kaydedilip, alacağın masaca kesin olarak kabul edilip edilmediğinin araştırılması ve şayet kesin suretle kayıt ve kabul edilmiş ise, konusu kalmayan davada hüküm tesisine yer olmadığına kararı verilmesi; masaya kayıt edilmesi istenip de alacak kısmen veya tamamen reddedilmiş ise ve kayıt-kabul davası ayrıca açılmamışsa, davaya, alacağın iflas masasına kayıt ve kabulü davası olarak devam edilerek, varılacak sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekir. Mahkememizce davalı müflisin iflas masasına yazılan müzekkereye verilen cevabi yazıda davacının iflas masasına alacak kaydı talebinde bulunduğu fakat talebin reddedildiği yönünde cevap verildiği anlaşılmış; bu nedenle çekin ödenmesi sonucu istirdat davasına dönüşen iş bu davaya davalı müflis ....açısından kayıt kabul davası olarak devam edilmiştir. Buna göre dosya arasına alınan 16/06/2022 ve 19/04/2022 tarihli denetime ve hüküm kurmaya elverişli bilirkişi raporlarına göre; davalı şirketlerden .... Tekstil'in ticari defterleri incelenememiş ise de, Davalı ....San. ve Tic. AŞ. 'ye ait ticari defterlerde dava konusu çekin de aralarında bulunduğu çeklerin işli olduğu, ....Tekstil'e ait antetli kağıtta tarafların kaşe ve imzasının bulunduğu, iplik alım satımı için anlaşıldığı ve " Yukarıdaki çekler sipariş avansı olarak alınmıştır" ibaresinin üzerinde sayılan çekler arasında dava konusu çekin de olduğu, davalı müflis ....şirketi tarafından düzenlendiği anlaşılan 04/04/2016 tarihli antetli kağıda düzenlenmiş belgede ise diğer davalı ....Tekstil Ltd. Şti.ne "...Tekstil'den avans çeki olarak aldığınızı bildirdiğiniz aşağıdaki bilgileri verilen çekler teslimatı gerçekleştiremediğimiz için iade edilecektir"bilgisinin verildiği, sayılan çekler arasında dava konusu çekin de bulunduğu, çekin avans çeki olarak alındığına davalı şirketlerin kaşe ve imzasını taşıyan belgelerin bulunduğu, bu kayıt nedeniyle dava konusu çekin avans çeki olarak verildiğinin kabulünün gerektiği, çek karşılığı mal veya hizmetin teslim edilmediği kanaatine varıldığından davalı banka haricindeki şirketler bakımından davanın kabulüne karar vermek gerekmiştir.
Davalı ....Çorapçılık San. ve Tic. AŞ. yönünden dava kayıt kabul davası olup emsal ve yerleşmiş içtihatlar gereğince maktu harç ve vekalet ücretine tabi olduğundan bu davalı aleyhine maktu vekalet ücretine hükmedilmiştir.(Yargıtay 23. Hukuk Dairesi 2016/1414 E., 2019/1188 K., İstanbul BAM 17. HD 2021/552 Esas, 2021/674 Karar )
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 3/2. maddesi "müteselsil sorumluluk da dahil olmak üzere, birden fazla davalı aleyhine açılan davanın reddinde, red sebebi ortak olan davalılar vekili lehine tek, ret sebebi ayrı olan davalılar lehine ise her ret sebebi için ayrı ayrı vekalet ücretine hükmedilir." şeklinde düzenlenmiş olup, iş bu davada davalı banka ile diğer davalı şirketler arasında ihtiyari dava arkadaşlığı bulunduğundan, davalı banka yönünden davanın kayıt kabul davası niteliğinde olmadığı da göz önüne alınarak davalı banka yönünden nispi vekalet ücretine hükmedilmiştir.
Her ne kadar davacı tarafça dava dilekçesinin talep sonucu kısmında menfi tespit istemi mevcut ise de dava konusu çekin davalı bankaya ciro edilmekle bedelinin davalı şirketler yönünden tahsil edildiği anlaşılmakla davalı müflis ....şirketi yönünden alacağın iflas masasına kayıt ve kabulüne, diğer davalı ...şirketi yönünden alacağın tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla bu davalıdan tahsiline karar vermek gerekmiştir.
İİK'nun 72/4 maddesi hükmü "Dava alacaklı lehine neticelenirse ihtiyati tedbir talebi kalkar. Buna dair hükmün kesinleşmesi halinde alacaklı ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alır. Alacaklının uğradığı zarar aynı davada takdir olunarak karara bağlanır. Bu zarar herhalde % 20'den aşağı tayin edilemez." düzenlemesini içerir. Somut olayda, ihtiyati tedbir nedeniyle davalı bankanın alacağına geç kavuştuğu gözönüne alınarak yasal şartları oluştuğu kanaatiyle tazminata da hükmedilmiştir." gerekçesi ile davalı ... Bankası A.Ş. yönünden açılan davanın reddine, diğer davalılar yönünden davanın kabulüne karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
Karara karşı, davacı vekili ve davalı ....Çorapçılık San. ve Tic. A.Ş. vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesinin teminat-rehin cirosu ile çeki aldığını beyan eden davalı banka yönünden davanın reddine karar verdiğini, ilamın bu kısmının kaldırılmasına karar verilmesini talep ettiklerini, davalı bankanın, cevap dilekçesinde teminat-rehin cirosu ile çeki aldığını beyan ettiğini, bu nedenle meşru hamil olmadığını, bedelsizliğe ilişkin şahsi defilerinın rehin cirosu ile hamil olan bankaya karşı da ileri sürüldüğünü, İlk Derece Mahkemesinin banka yönünden davanın reddi gerekçesinin yerinde olmadığını, çekin teslim bordosunun delil mahiyetinde olduğunu, Yargıtay kararlarında da işaret edildiği gibi cironun gerçek mahiyetini gösteren belge niteliğinde olduğunu, çek üzerindeki cironun değil bankanın teslim aldığı dekontunda yazılı açıklamanın delil olduğunun kabul edilmesi gerektiğini, davalı bankaya çek teslim edilirken tahsil cirosu ile teslim edildiğinin yazılı olmasına rağmen bankanın bu çeki rehin cirosu ile teminat amaçlı aldığını beyan ettiğini, her iki halde de davalı bankanın meşru hamil olmadığını, davalı banka yönünden de davanın kabulüne karar verilmesi yerine uygun olmayan gerekçe ile reddine karar verilmesinin yerinde olmadığını, davanın menfi tespit davası olduğunu, diğer davalılar yönünden davanın kabul kararı gereği müvekkili davacı lehine nispi vekalet ücreti yerine maktu vekalet ücreti taktirinin yerinde olmadığını, bu durumda davalı banka yönünden nispi vekalet ücretinin yerinde olmadığını, davacı aleyhine %20 tazminat kararının da yerinde olmadığını, dosyaya sundukları delil belge ile tahsil cirosu ile çeki teslim aldığı kabul edilerek ihtiyati tedbir kararı verildiğini, bu çek için ihtiyati tedbir kararı verilmiş olmasına rağmen İlk Derece Mahkemesi tarafından uygun olmayan bir gerekçe ile ihtiyati tedbir gerekçesine de aykırı olacak şekilde davanın reddine karar verilmesinin yerinde olmadığı gibi %20 tazminat da aynı nedenlerle yerinde olmadığını istinaf sebepleri olarak ileri sürmüştür.
Davalı ....Çorapçılık San. ve Tic. A.Ş. vekili istinaf dilekçesinde özetle; istinafa konu bu davanın, menfi tespit davası olduğunu, menfi tespit davasında, davacının davalılara (alacaklılara) borcu olup olmadığı yönünde inceleme yapıldığını, hüküm kısmında davacının borcunun olup olmadığına göre davanın kabulüne (yani borçlu olmadığının tespitine) veya davanın reddine (yani borçlu olmadığının tespitine) şeklinde hüküm kurulması gerektiğini, başka bir deyişle menfi tespit davası sonucunda Mahkemenin, davanın haklı olduğu kanısına varırsa davanın kabulüne, yani davacının borçlu bulunmadığının tespitine karar vereceğini, oysa ki; istinafa konu dava dosyasında Mahkemenin, yaptığı inceleme neticesinde davacının borçlu olmadığını tespit etmiş ise bu yönde hüküm tesis etmesi gerekir iken sanki bu dava eda (alacak) davasıymış gibi hatalı bir değerlendirme yaparak alacak yönünden hüküm kurduğunu, menfi tespit davasının hukuki niteliği gereği alacak (eda) davasına dolayısıyla kayıt-kabul davasına dönüşemeyeceğini, ayrıca davacının, borcunun olmadığı gerekçesi ile menfi tespit davası açmış iken alacaklı gibi dava konusu rakamın kayıt ve kabulüne şeklinde hüküm kurulmasının dava konusu ile çelişki yarattığını, bir başka anlatımla davacının davasında borcum yok derken üstüne alacaklı yapıldığını, menfi tespit davası olarak açılan davanın kayıt kabul davası olarak karara bağlanmasının yasaya aykırı olduğundan kaldırılması gerektiğini, dava konusu çekin diğer davalı ....firmasına verildiğini, ....firması tarafından da müvekkili ....firmasına verildiğini, müvekkili ...ün; diğer davalı ....Teks. San. Tic. Ltd. Şti.’den büyük miktarda alacaklı olduğunu, bu alacaklarının tahsiline binaen söz konusu çeklerin müflis şirkete ciro edildiğini, burada müflis şirketin iyiniyetli 3. kişi durumunda olduğunu, davacı ile ....Teks. Ltd. Şti. ile aralarındaki durumu, çekin avans amacıyla verilip verilmediğini ve/veya iplik satışının gerçekleşip gerçekleşmediğini bilebilecek durumda olmadığını, 6762 s. TTK'nın 599. maddesi gereğince davacının davalı ....şirketi ile arasındaki hukuki ilişkiye dayalı defilerini müflis şirkete karşı ileri sürmesinin mümkün olmadığını, davacı tarafın, dava konusu çekin davalı banka tarafından tahsil edildiğini belirtmiş olmakla davacının senedin rızası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduranın kötü niyetli ve iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerektiğini, dava dosyası incelendiğinde, müvekkilinin varsa kusuru davacı tarafça ispat edilmediğini, davacı ile diğer davalı ....firması arasındaki ticari ilişkinin içeriğini, dava konusu çekin veriliş nedeninin bilindiğinin davacı tarafça ispat edilmediğini, Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin hüküm kurmaya elverişli olmayan, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalı raporlar ile hüküm kurduğunu, Mahkeme tarafından dava konusu çekin verildiği ....firmasının ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapılmadığını, ....firmasının ticari defter ve kayıtlarını Mahkemeye sunmadığını, asıl olanın davacı ile .... firması arasındaki ticari ilişki olduğunu, müvekkili ile ....firması arasındaki ticari ilişkinin hükme esas alınmaması gerektiğini, Mahkeme dosyasında bilirkişi raporunda; davaya konu çekin müflis ... şirketinin defterlerinde kayıtlı olduğu, dava konusu çekin deftere intikal ettiği tarihte ... firmasının ....'den 5.281.736,85-TL cari bakiye alacaklı olduğu, 2015-2016 yılında gerçekleşen ticari işlem kayıtlarının resmi defter yansımasının ön ödeme şeklinde gerçekleştiğinin belirtildiğini, ancak çekin verilmesinden sonra müvekkili .... ile ..... firması arasında yoğun bir cari hesap ilişkisi olduğunu, cari hesaptan da açıkça görüleceği üzere sürekli mal alış verişi yapıldığını, cari hesap ilişkisinde tarafların zaman zaman alacaklı ve borçlu duruma gelebileceğini, ancak 2016 yıl sonu itibariyle ....şirketinin, ....Firmasından 3.537.499,85-TL alacaklı olduğunu, bilirkişi raporuna göre; dava konusu çekin deftere işlenmesinden sonra yoğun olarak taraflar arasında cari hesap ilişkisinin devam ettiğini, ....firmasının, ....firmasına mal verdiğini, davacının verdiği çeklerin mal siparişleri karşılığı verildiğini, sonrasında ....şirketinin, ....firmasına borçlu iken mal alışverişi sonucu alacaklı duruma geçtiğinin cari hesaptan göründüğünü, ....şirketinin antetli kağıt üzerine ... firmasına hitaben yazılmış olan dava konusu çeki de kapsar şekilde çekin avans çeki olduğunu, çeklerin teslimat gerçekleşemediğinden bahisle iade edileceği yönündeki evraklara Mahkeme tarafından itibar edilememesi gerektiğini, ....ismindeki kişinin Mahkeme dosyasında davalı ....firmasının yetkilisi olduğunu, ...firmasının da kısa bir süre dışardan atama ile müdürü olduğunu, sonrasında Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'ndeki ..., ... ,..., ..., ....tarafından açılmış olan bütün menfi tespit dosyalarında ....tarafından müdür olduğu kısa süre içindeki tarihleri kapsar şekilde sonradan evrak hazırlayarak davacı taraflara verdiğini, ....ve ...firmalarının, 07.04.2016 tarihinde bir yönetim kurulu toplantısı yaparak ...San. Tic. A.Ş. ve dava dışı ....San. ve Tic. A.Ş.'ye .... nu dışarıdan müdür olarak atadıklarını, ... nun ... ve ... firmalarına müdür atandığı tarihi kapsar şekilde evrak düzenlendiği tarih olan 08.04.2016 tarihinde ...Çorapçılık ve ....firmalarının Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'ne başvurarak ....Esas sayılı dosyası ile iflas erteleme talep ettiklerini, yine o günlerde .... firması tarafından da Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile iflas erteleme başvurusunda bulunulduğunu, davacının da dahil olduğu bir takım fırmaların 2015 yılının Ekim ayında davalı şirkete (sözde) siparişler verdiklerini ve bu siparişleri karşılığında da (sözde) avans çeki, senet verdiklerini, siparişlerini alamadıklarını iddia eden işbu firmaların bu defa Nisan ayının ilk günlerinde, çeklerin ve senetlerin kendilerine iadesini istediklerini, söz konusu firmaların hepsinin çeşitli menfi tespit davaları açtıklarını, bunların Mahkemenin .... ve .... Esasına kayıtlı dosyaları olduğunu, söz konusu fiktif işlerin tüm bu dosyaların birlikte incelenmesi halinde daha net ortaya çıkacağını, nitekim bu yöndeki tüm siparişlerin Ekim-Kasım 2015 aylarında verildiğini, sipariş formlarında teslim tarihlerinin 30 - 45 gün olduğunu, ortalama 2015 yılı sonuna kadar bu siparişlerin teslim edileceğini, ancak 2015 yılı sonu bir yana 2016 yılının ilk üç ayı dahi bu teslimatların yapılmadığını, davalı şirketin 08/04/2016 tarihinde iflas erteleme başvurusunda bulunduğunu, davalı müflis şirketin tam da bu günlerde, davacı ve diğer dosyaların davacıları olan sözde avans siparişi sahiplerine, "ürünleri teslim edemeyeceklerini ve çeklerin iade edileceğini" bildirdiğini, Mahkeme dosyasındaki çekin iade edileceği yönündeki evrakın tarihi olan 15.06.2016 tarihinde; müvekkili Üçgül firması hakkında iflas erteleme dosyasından dolayı tedbirler kapsamında Mahkeme tarafından atanmış kayyumlar bulunduğunu, Mahkeme dosyasında raporda belirtilen evrakın kayyım bilgisi dışında yapıldığını, evrak ekinde imza sirküleri ve/veya atama kararı vb. nitelikte imzanın geçerliliğini ispata yönelik hiçbir evrak bulunmadığını, dolayısıyla yukarıda belirtilen vakıaların da bir bütün halinde incelemeye tutulması gerektiğini, istinafa konu Mahkeme dosyasından davalı ...Tekstil Ltd. Şti.'nin davacı ...le ve ....şirketi ile olan ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi gerektiğini, .... firmasının yetkilisi ...firmasının defter ve kayıtlarını Mahkeme incelemesine sunmaktan ısrarla kaçındığını, firmalara danışıklı olarak malların avans çeki olduğu ve çeklerin iade edileceği yönünde sonradan evrak hazırlayarak vermekten çekinmediğini, Mahkeme dosyasındaki evrakın müvekkilinin logosunun ve kaşesini olduğu anttetli kağıtta yazılı olan "aşağıdaki çekler sipariş avansı olarak alınmıştır" açıklamalı belgenin, geçmişe dönük olarak her zaman düzenlenebilecek belgeler olduğunu, bu belgelere itibar edilebilmesi için değiştirilemeyecek başka bir veri ile desteklenmesi gerektiğini, en azından bu işlemlerin davacının, davalı ....firmasının defter ve kayıtlarında görülmesi gerektiğini, ....firmasının kayıtlarında çeklerin iade edileceği yönünde kayıt bulunmadığını istinaf sebepleri olarak ileri sürmüştür.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:
Dava, hukuki niteliği itibariyle dava konusu çek nedeniyle davacının davalılara borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.
Mahkemece yazılı gerekçeyle, davalı ... Bankası A.Ş. yönünden açılan davanın reddine, diğer davalılar yönünden davanın kabulüne karar verilmiştir.
Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Kural olarak çek ödeme vasıtası olup, aksi kararlaştırılmadıkça mevcut bir borcun tediyesi amacı ile verildiği yönünde karine mevcuttur. Bu karinenin aksini iddia eden davacının, çeklerin avans olarak verildiğini ve karşılığında mal ya da hizmet alınmadığını yazılı delille ispat etmelidir.
İlk Derece Mahkemesince, davalı ...San. ve Tic. A.Ş.'ye ait ticari defterlerde, dava konusu çekin de aralarında bulunduğu çeklerin kayıtlı olduğu ve taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu çekin sipariş avansı olarak yer aldığı gerekçesiyle müflis şirket yönünden davanın kabulüne karar verilmiş ise de, çekin davalı müflis ...San. ve Tic. A.Ş.'nin ticari defterlerinde kayıtlı olmasının çekin avans çeki olduğunu göstermeyeceği gibi hükme esas alınan 19/04/2022 havale tarihli mali müşavir bilirkişi tarafından düzenlenen raporda davaya konu çekin avans çeki olarak kaydedildiğine ilişkin herhangi bir tespitin de bulunmadığı anlaşılmıştır.
Öte yandan, İlk Derece Mahkemesince davalı ... San. ve Tic. A.Ş. yönünden davanın kayıt kabul davasına dönüştüğü belirtilmişse de, davanın menfi tespit istemli olduğu, davaya konu çek bedelinin ödendiğine ilişkin herhangi bir bilgi, belge ve beyan bulunmadığı gibi bu hususta dava dışı bankaya müzekkere yazılarak davaya konu çekin ödenip ödenmediği, ibraz edilip edilmediği, ibraz edildi ise kim tarafından ibraz edildiği ve çekin bir suretinin gönderilmesi hususunda bilgi istenilmediği, davanın kayıt kabul davası olduğu belirtilmişse de dosya kapsamında bu sonuca nasıl varıldığına ilişkin bir delil de bulunmadığı, bu bağlamda iflas masasına kaydedilecek bir alacak olmadığından davanın kayıt kabul davasına dönüşmesi mümkün olmadığı halde davalı müflis şirket hakkında kayıt kabul kararı verilmesi ve diğer davalı ...Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti. aleyhine alacağa hükmedilmesi hatalı olmuş, ancak davalı ...Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin istinaf başvurusu bulunmadığından bu husus eleştirilmekle yetinilmiştir.
Ayrıca, İlk Derece Mahkemesince her ne kadar davalı ...Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin ve davalı ...San. ve Tic. A.Ş.'nin kaşe ve imzasını içeren belgeye göre dava konusu çekin avans çeki olarak verildiğinin kabulü ile çek karşılığı mal veya hizmetin teslim edilmediği kanaatine varılarak davalı müflis .....San. ve Tic. A.Ş. yönünden davanın kabulüne karar verilmişse de; davacı tarafça dosya kapsamına sunulan 15/04/2016 tarihli belge fotokopisinin her zaman düzenlenebileceği gibi 15/04/2016 tarihli belgenin düzenlendiği tarih itibariyle müflis ...San. ve Tic. A.Ş.'ye Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ....Esas sayılı dosyasında 08/04/2016 tarihli tensip tutanağının 4 ve devamı ara kararlarıyla kayyım atandığı hususu nazara alındığında İlk Derece Mahkemesince müflis ...San. ve Tic. A.Ş. yönünden davanın kabulüne karar verilmesi isabetli olmamıştır. Bu nedenle davalı müflis .... San. ve Tic. A.Ş.'nin istinaf başvurusunun kabulüne karar vermek gerekmiştir.
İlk Derece Mahkemesince yapılacak iş; öncelikle davaya konu çek bedelinin ödenip ödenmediğinin araştırılması, gerektiğinde bilirkişiden rapor alınarak ve mümkünse davalı ...Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin kayıtları da incelenerek karşılaştırma yapılmak suretiyle yine davacı tarafça dosya kapsamına sunulan 15/04/2016 tarihli belge fotokopisinin her zaman düzenlenebilecek belgelerden olduğu da gözetilerek davacı yan iddiaları değerlendirilmek suretiyle davalı ...Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti. yönünden usuli kazanılmış haklar da gözetilerek oluşacak sonuç dairesinde karar vermekten ibarettir.
Sonuç olarak; davalı müflis ....San. ve Tic. A.Ş. iflas idaresi vekilinin istinaf başvurusunun açıklanan gerekçelerle kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince kaldırılmasına, kaldırma sebebine göre davacı vekilinin istinaf sebeplerinin incelenmesine bu aşamada yer olmadığına, dosyanın İlk Derece Mahkemesine geri gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davalı ...San. ve Tic. A.Ş. vekilinin İlk Derece Mahkemesinin kararına ilişkin istinaf başvurusunun ESASTAN KABULÜNE,
2-6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince Denizli 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 05/12/2022 tarih ve ... Esas ...Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,
3-6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın Denizli 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'ne GÖNDERİLMESİNE,
4-İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırıldığından davacı vekilinin istinaf nedenlerinin şimdilik incelenmesine YER OLMADIĞINA,
5-492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince peşin olarak yatırılan istinaf karar harçlarının İlk Derece Mahkemesince talebi halinde taraflara İADESİNE,
6-Davalı ...San. ve Tic. A.Ş. tarafından yapılan istinaf yargılama giderinin İlk Derece Mahkemesinde yapılacak yargılama sonucunda dikkate ALINMASINA,
7-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından davalı ...Çorapçılık San. ve Tic. A.Ş. lehine vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,
8-6100 Sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince peşin alınan ve harcanmayan istinaf gider avansının İlk Derece Mahkemesi'nce ilgililere İADESİNE,
9-Kararın İlk Derece Mahkemesince taraflara TEBLİĞİNE,
Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a. maddesi uyarınca kesin olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.18/05/2026
...