T.C.
ANTALYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
KARAR TARİHİ:04/11/2025
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:DENİZLİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
KARAR TARİHİ:24/11/2022
DAVANIN KONUSU:Menfi Tespit
GEREKÇELİ KARAR
YAZIM TARİHİ:04/11/2025
İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.
Üye hakimin görüşü değerlendirildi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili, müvekkilinin davalı ... Şirketi'ne sipariş verdiği iplikler için önceden avans niteliğinde çekler verdiğini, ... Bankası A.Ş. ... İstasyon Şubesi'ne ait, keşidecinin müvekkili şirket, lehtarının davalı ... Şirketi olan ... nolu 28/04/2016 tarihli, 152.000,00 TL bedelli çeki de bu amaçla avans olarak verdiğini, davalı şirket hesabına borç olarak kaydedildiğini, çekin ödeme amaçlı verilen çek olmadığını, davalı şirketin bu çeklere istinaden iplik göndermesi gerekirken göndermediğini, çekleri de iade etmediğini, dava konusu çekin lehtar şirket tarafından ... A.Ş.'ye verildiğini, bu şirketten de tahsil amaçlı davalı bankaya verildiğini, davalı banka ve diğer davalı şirketin müvekkilinin bu çeklerden dolayı borçlu olmadığını bilen durumda olduklarını, dava konusu çekin bankaya ibrazı halinde davalılara ödenmemesi ve icra takibine konu edilmemesi için ihtiyati tedbir kararı verilerek davanın kabulüne, dava konusu çekten dolayı müvekkilinin borçlu olmadığının tespitine, yargılama gideri ile vekalet ücretinin davalılar üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
DAVALILARIN SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davalı ... Bankası vekili, müvekkili banka ile diğer davalı ... A.Ş. arasında imzalanan Genel Nakdi ve Gayrinakdi Kredi Sözleşmesi doğrultusunda adı geçene kredi kullandırıldığını, krediye karşılık olarak diğer davalıdan davaya konu çekin ciro ve teslim yoluyla devralındığını, davacının iddia ettiğinin aksine davaya konu çekin tahsil amaçlı verilmediğini, davaya konu çeki ciro ve teslim yoluyla devralan müvekkili bankanın iyi niyetli hamil konumunda olduğunu, davacının diğer davalı ... Şirketi'nden satın almış olduğu malların teslim alınıp alınmamasının şahsi defi olup, şahsi definin müvekkili olduğu bankaya karşı ileri sürülmesinin mümkün olmadığını beyan ederek, davanın reddine, davacının çek bedelinin %20'sinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkum edilmelerine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine hükmedilmesini talep etmiştir.
Davalı müflis şirket adına iflas idaresi vekili, müflis ... A.Ş. hakkında 26/10/2016 tarihinde Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasından iflas kararı verildiğini, 1. alacaklılar toplantısının yapıldığını, iflas idaresi seçildiğini ancak iflas kararı kesinleşmediğinden İİK'nın 237. maddesi uyarınca 2. alacaklılar toplantısının yapılmadığını, şirketin iflasına karar verilmiş olup denetiminin TMSF'ye devredildiğini, davanın iflastan önce açılması ile gerek iflas idaresi gerekse de müflis şirketin davanın açılmasına sebebiyet vermediğini, davanın davalı müflis şirketler yönünden İİK'nın 194. maddesi uyarınca 2. alacaklılar toplanmasından 10 gün sonrasına dek durdurulmasına, müflis şirket yetkilileri hakkında yürütülen FETÖ/PYD soruşturmasının davanın sonucunu etkileyecek olması nedeniyle sonucunun bekletici mesele yapılmasına, davanın reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... Tekstil Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'ne usulüne uygun tebligat yapılmasına rağmen davaya cevap vermemiş HMK'nın 128. maddesi uyarınca dava dilekçesi içeriğini inkar etmiş sayılmıştır.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda;"...dava konusu çek üzerinde bir kayıt bulunmadığı, çekteki cironun rehin ya da tahsil cirosu olmayıp temlik cirosu olduğu, TTK'nın 818/e maddesi atfıyla 687. maddesi uyarınca keşideci ile lehtar arasındaki hukuki ilişkiden kaynaklanan şahsi def'ilerin ciro yolu ile hamil olan davalı varlık şirketine karşı ileri sürülebilmesinin çekin iktisabında bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olma şartına bağlı olduğu, davalı varlık şirketinin çekin iktisabında borçlunun zararına hareket ettiği yönünde davacının hiçbir delil ibraz etmediği, davalı varlık şirketinin iyi niyetli 3. kişi sıfatıyla ve yetkili hamil olarak çekleri temlik cirosu ile devraldığı anlaşılmakla davalı ... A.Ş. yönünden davanın reddine, davalı ... yönünden yapılan değerlendirmede, denetime ve hüküm kurmaya elverişli bilirkişi raporuna göre, taraflara ait ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğu, dava konusu çekin davalı defterinde işli olup taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu çekin sipariş avansı olarak yer aldığı, mal veya hizmet temin edilmediği, bu haliyle davacının davalıdan çek bedeli olan 152.000,00 TL tutarında alacağı bulunduğu anlaşılmakla, davanın kabulü ile 152.000,00 TL alacağın kayıt ve kabulüne, davalı ... San. ve Tic. AŞ. yönünden dava kayıt kabul davası olup, emsal ve yerleşmiş içtihatlar gereğince maktu harç ve vekalet ücretine tabi olduğundan davalılar lehine maktu vekalet ücretine hükmedilmiştir. ... bu davada davalı İstanbul Varlık ile diğer davalı şirket arasında ihtiyari dava arkadaşlığı bulunduğundan, davalı İstanbul Varlık yönünden davanın kayıt kabul davası niteliğinde olmadığı da göz önüne alınarak ... bu davalı yönünden nispi vekalet ücretine hükmedilmiştir. İhtiyati tedbir nedeniyle davalı ...'nin alacağına geç kavuştuğu gözönüne alınarak yasal şartları oluştuğu kanaatiyle tazminata hükmedilmiştir." gerekçesiyle davanın davalı ... A.Ş. yönünden reddine, davalı ... Teks...Şti. ve davalı ... ... A.Ş. yönünden kabulü ile, 152.000,00 TL alacağının müflis ... San. Tic. A.Ş.'nin iflas masasına kayıt ve kabulüne, tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla aynı alacağın davalı ... Tekstil San.ve Ltd. Şti.'den alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
Karara karşı, davacı vekili ve davalı müflis şirket adına iflas idaresi vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı bankanın meşru hamil olmadığını, bedelsizlik şahsi defilerinin rehin cirosu ile hamil olan bankaya karşı da ileri sürüldüğünü, mahkemece davalı banka yönünden davanın reddi gerekçesinin yerinde olmadığını, çek teslim bordosunun delil mahiyetinde olduğunu, çek üzerindeki cironun değil, bankanın teslim aldığı dekontunda yazılı açıklamanın delil olduğunun kabul edilmesi gerektiğini, davalı bankaya çek teslim edilirken tahsil cirosu ile teslim edildiğinin yazılı olmasına rağmen bankanın bu çeki rehin cirosu ile teminat amaçlı aldığını beyan ettiğini, her iki halde de davalı bankanın meşru hamil olmadığını, davanın menfi tespit davası olduğunu, diğer davalılar yönünden davanın kabulü gereği müvekkili lehine nispi vekalet ücreti yerine maktu vekalet ücreti takdirinin yerinde olmadığını, bu durumda davalı banka yönünden nispi vekalet ücretinin de yerinde olmadığını, müvekkili aleyhine %20 tazminat kararının yerinde olmadığını beyan ederek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
Davalı müflis şirket adına iflas idaresi vekili istinaf dilekçesinde özetle; davanın menfi tespit davası olduğunu, taleple bağlılık ilkesi uyarınca talebi aşacak şekilde alacağa hükmedilmesinin ve iflastan sonra kayıt kabul davasına dönüştüğünün kabul edilmesinin hukuka aykırı olduğunu, menfi tespit davalarının, kayıt kabul davasına dönüşemeyeceğini, davacı borcunun olmadığı gerekçesiyle menfi tespit davası açmışken, alacaklı gibi dava konusu rakamın kayıt ve kabulüne şeklinde hüküm kurulmasının dava konusu ile çelişki yarattığını, davacının davasında borcum yok derken üstüne alacaklı yapıldığını, dava konusu çekin, davacı tarafından müvekkiline verilmediğini, diğer davalı ... Şirketi'ne verildiğini, müvekkilinin diğer davalı ... Şirketi'nden büyük miktarda alacaklı olduğunu ve işbu alacaklarının tahsiline binaen söz konusu çeklerin müflis şirkete ciro edildiğini, müflis şirketin iyiniyetli 3. kişi durumunda olup, davacı ile ... Şirketi'nin aralarındaki durumu, çekin avans amacıyla verilip verilmediğini veya iplik satışının gerçekleşip gerçekleşmediğini bilebilecek durumda olmadığını, davacı tarafça müvekkilinin kusurunun ispat edilemediğini, mahkemece hüküm kurmaya elverişli olmayan, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalı raporlar ile hüküm kurulduğunu, ... Şirketi'nin ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapılmadığını, müvekkili ile ... Şirketi arasındaki ticari ilişkinin hükme esas alınmaması gerektiğini, asıl olanın davacı ile ... Şirketi arasındaki ticari ilişki olduğunu, ...'ın kayıtlarında çeklerin iade edileceği yönünde kaydın olmadığını beyan ederek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:
Dava, menfi tespit istemine ilişkindir.
Mahkemece, yukarıda yazılı gerekçeyle davanın davalı ... A.Ş. yönünden reddine, davalı ... Teks...Şti. ve davalı ......A.Ş. yönünden kabulü ile, 152.000,00 TL alacağının müflis ... San. Tic. A.Ş.'nin iflas masasına kayıt ve kabulüne, tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla aynı alacağın davalı ... Tekstil San.ve Ltd. Şti.'den alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.
Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Kural olarak çek ödeme vasıtası olup, aksi kararlaştırılmadıkça mevcut bir borcun tediyesi amacı ile verildiği yönünde karine mevcuttur. Bu karinenin aksini iddia eden davacının, çeklerin avans olarak verildiğini ve karşılığında mal ya da hizmet alınmadığını yazılı delille ispat etmesi gerekir.
Mahkemece, davalı ... San. ve Tic. A.Ş.'ye ait ticari defterlerde, dava konusu çekin de aralarında bulunduğu çeklerin kayıtlı olduğu, taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu çekin sipariş avansı olarak yer aldığı, mal veya hizmet temin edilmediği, bu haliyle davacının, davalıdan çek bedeli olan 152.000,00 TL tutarında alacağı bulunduğu gerekçesi ile müflis şirket yönünden davanın kabulüne karar verilmiş ise de; çekin davalı müflis ... San. ve Tic. A.Ş.'nin ticari defterlerinde kayıtlı olmasının ve taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu çekin sipariş avansı olarak belirtilmesinin çekin avans çeki olduğunu göstermeyeceği gibi hükme esas alınan mali müşavir bilirkişisi tarafından düzenlenen raporda, davaya konu çekin avans çeki olarak kaydedildiğine ilişkin herhangi bir tespitin bulunmadığı anlaşılmıştır.
Öte yandan, eldeki davanın menfi tespit istemli olduğu, davaya konu çek bedelinin ödendiğine ilişkin herhangi bir bilgi, belge ve beyan bulunmadığı gibi, gerekçeli kararda da buna ilişkin bir açıklamanın bulunmadığı, iflas masasına kaydedilecek bir alacak olmadığından davanın da kayıt kabul davasına dönüşmesinin mümkün olmadığı halde, davalı müflis şirket hakkında kayıt kabul kararı verilmesi hatalı olmuştur.
Davalı müflis ... San. Tic. A.Ş. iflas idaresinin istinaf başvuru dilekçesinde, davacı tarafça ayrıca kayıt kabul davası açıldığı ve davanın kabulüne karar verildiği, ilgili kararın dilekçe ekinde bulunduğu belirtilmiş ise de; dilekçe ekinde söz konusu kararın olmadığı anlaşılmıştır.
İlk derece mahkemesince, davacının iddiasını yazılı delillerle ispatının gerektiği, davacının ticari defter ve belgelerini sunmadığı, davacı tarafça sunulan 18/09/2015 tarihli satış sipariş formu, müflis ... San. Tic. A.Ş. tarafından davacıya gönderildiği belirtilen 09/04/2016 tarihli belge fotokopilerinin her zaman düzenlenebileceği, 09/04/2016 tarihli belgenin düzenlendiği tarih itibariyle müflis ... San. Tic. A.Ş.'ye Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında 08/04/2016 tarihli tensip tutanağının 4 ve devamı ara kararlarıyla kayyım atandığının gözetilmesi ile davaya konu çek bedelinin ödenip ödenmediği ve davacı tarafça müflis şirket aleyhine dava konusu çekten dolayı ayrıca kayıt kabul davası açılıp açılmadığı da araştırılarak gerektiğinde bilirkişiden rapor aldırılarak usuli kazanılmış haklar da gözetilerek oluşacak sonuç dairesinde karar verilmesi gerekir.
Sonuç olarak, davalı müflis ... San. Tic. A.Ş. iflas idaresi vekilinin istinaf başvurusunun açıklanan gerekçelerle kabulüne, kaldırma sebebine göre, davacı vekilinin istinaf sebeplerinin incelenmesine bu aşamada yer olmadığına, ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın ilk derece mahkemesine geri gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Taraf vekillerinin ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin istinaf başvurularının ESASTAN KABULÜNE,
2-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince Denizli 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 24/11/2022 tarih ve ... Esas ... Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,
3-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4-İlk derece mahkemesi kararı kaldırıldığından davacı vekilinin ve davalı vekilinin diğer istinaf nedenlerinin şimdilik incelenmesine YER OLMADIĞINA,
5-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince peşin olarak yatırılan istinaf karar harçlarının ilk derece mahkemesince talepleri halinde taraflara İADESİNE,
6-Taraflarca yapılan istinaf yargılama giderinin ilk derece mahkemesinde yapılacak yargılama sonunda dikkate ALINMASINA,
7-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,
8-6100 sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince peşin alınan ve harcanmayan istinaf gider avansının ilk derece mahkemesince ilgiliye İADESİNE,
9-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara TEBLİĞİNE,
Dair, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliğiyle ve HMK'nın 353/1-a maddesince kesin olarak karar verildi.
...