Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-3-48 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 07-42/461-176
Karar Tarihi : 23.5.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Pelin ERDOĞAN
C. ŞİKAYET EDEN : Mustafa CEPHANECİOĞLU
Elmalı Mah. 2. Sok. No: 1 Antalya
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: 20
Antalya Kuyumcular Odası
Balbey Mah. 444. Sok. F. Pota İş Merkezi Kat: 3
16 Antalya
E. DOSYA KONUSU: Antalya Kuyumcular Odası tarafından 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Antalya’da faaliyet gösteren kuyumcu Mustafa
Cephanecioğlu, Antalya Kuyumcular Odası’nın (Oda) 8.8.2006 tarihinde kendisi
aleyhine esnafa yazı dağıttığını, 4.10.2006 tarihinde Oda temsilcilerinin dükkanına 30
gelerek numune almak istediklerini, önerdiği noter huzurunda vermek koşulu kabul
edilmediği için numune vermediğini, yerel basın organlarında çıkan haberler üzerine
kendisine baskı yapıldığını iddia etmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.3.2007 tarih, 2458 sayı ve 2.4.2007
tarih, 2466 sayı ile intikal eden başvurular üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. maddesi uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
15.5.2007 tarih ve 2007-3-48/İİ-07-AÇ sayılı İlk İnceleme Raporu 18.5.2007 tarih,
REK.0.07.00.00-110/106 sayılı Başkanlık Önergesi ile 07-42 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; şikayetçinin fiyat belirlemeye ilişkin
iddiaları bakımından Antalya Kuyumcular Odası’nın üyelerine altın alış ve satış
fiyatlarını tavsiye niteliğinde bildirmesi uygulamasına 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi kapsamında muafiyet verilebileceği; diğer iddiaların Kanun kapsamında
değerlendirilemeyeceği; bu nedenle Antalya’da faaliyet gösteren kuyumcu Mustafa
Cephanecioğlu’nun Antalya Kuyumcular Odası hakkındaki şikayetinin
reddedilmesinin yerinde olacağı sonucuna ulaşıldığı ifade edilmektedir.
50
07-42/461-176
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.1.1. Yapılan Tespitler
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, Oda’nın üyelerine gönderdiği 8.8.2006 tarihli
yazıda, Mustafa Cephanecioğlu’nun vitrinine dijital fiyat tabelası koyarak Oda’nın
belirlediği fiyatların altında fiyat uyguladığı, Oda fiyat tarifesini vitrininde 60
sergilemediği, sattığı ürünlerin ikinci el (hurda) olması nedeniyle müşteriler nezdinde
yeni malı düşük fiyatla sattığı izlenimi doğurarak esnafa olan güveni sarstığı,
uyarılmasına ve kendisinin yeni ürün satmayacağını beyan etmesine rağmen hurda
sattığını vitrininde belirtmeyerek haksız rekabete yol açtığı, bu nedenle hakkında
gerekli işlemlerin yapılacağı duyurulduğu anlaşılmıştır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, 8.9.2006 tarihinde, Oda vekilinin, noter aracılığıyla
Mustafa Cephanecioğlu’na meslek teamüllerine ve mevzuata aykırı olarak müşteriyi
aldatıcı uygulamalara son vermesi için ihtarda bulunduğu anlaşılmıştır. İhtarnamede,
Cephanecioğlu’nun bir süredir vitrinine kurduğu dijital fiyat tabelası ile ürünlerin 70
fiyatlarını meslek teamül ve uygulamalarına aykırı olarak, dünya altın piyasalarına
göre Odaca tespit edilip günlük olarak dağıtılan etiketler altında sattığı, kendisine
sorulduğunda ürünleri ikinci el (hurda) olduğu için daha düşük fiyata sattığını
belirtmesine karşın, ikinci el altın olduğunu ilan etmediği için tüketiciyi yanıltıcı bir
durumun ortaya çıktığı belirtilerek, fiyat tabelasının sökülmesi ve müşteriyi aldatıcı
uygulamaya son verilmesi istenmiştir.
Mustafa Cephanecioğlu 19.9.2006 tarihinde Oda’ya noter aracılığıyla gönderdiği
ihtarnamede ise, Oda’nın iddialarının asılsız olduğunu ileri sürmüştür. Tabelanın
şeffaf fiyatlandırmaya yardımcı olarak tüketiciyi bilgilendirdiğini ve güveni artırdığını 80
belirten Cephanecioğlu, hurda altın sattığını hiçbir zaman söylemediğini, sattığı
ürünleri Oda’ya üye firmalardan aldığını iddia etmiştir. Oda toplantısında, yetkililerin
Oda’nın bildirdiği etiket fiyatlarına uyulmasının yasal zorunluluk olmadığını
söylediklerini, bunun tavsiye fiyat olduğunu, fiyatı borsada belirlenen altının alış ve
satışının serbest piyasa şartlarında yapıldığını ifade etmiştir. Ayrıca Oda yetkilileri
tarafından dışlandığını ve fiyat etiketi gönderilmediğini ve altın fiyatlarının nasıl
hesaplandığına ilişkin dilekçesine yanıt verilmediğini belirterek, hurda mal sattığı
yönündeki iddiaları kabul etmemiştir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, Oda tarafından tespit edilen Komisyonca 90
4.10.2006 tarihinde düzenlenen tutanağa göre, aynı tarihte Cephaneci Kuyumculuk’a
ürünlerin yeni ya da hurda olup olmadığını tespit etmek amacıyla numune almak
üzere gidildiği, Cephanecioğlu noter huzurunda numune vermek istediğini belirterek
numune alınmasına izin vermediği anlaşılmıştır. Olay üzerine Cephanecioğlu, Oda
Yönetim Kurulu’nun 4.10.2006 tarih ve 2006/014 sayılı kararı ile Antalya Esnaf ve
Sanatkarlar Odaları Birliği (Birlik) tarafından disiplin kuruluna sevk edilmiş,
18.10.2006 tarihinde Cephanecioğlu’ndan savunmasını yapması istenmiştir.
Cephanecioğlu’nun savunmasında, Oda Başkanı’nın üyelere dağıttığı “asılsız
iddialar” içeren 8.8.2006 tarihli yazı ve 8.9.2006 tarihli ihtarname nedeniyle mesleki
itibarının sarsıldığı, zan altında kalmamak için noter huzurunda numune alınmasını 100
07-42/461-176
3
şart koştuğunu, Oda üyesi imalatçılardan aldığı altınları toptan ve perakende olarak
sattığını ve hiçbir tüketiciden şikayet gelmediğini ileri sürdüğü anlaşılmıştır.
14.11.2006’da Cephaneci Kuyumculuk’tan alışveriş yapan bir müşteri, daha sonra
satın aldığı bilekliğin kullanılmış olduğunu fark ettiğini, bilekliğin aynısı ile
değiştirilmesini talep ettiğinde Mustafa Cephanecioğlu’nun elinde yenisi olmadığını
ve yenisinin gelmesini beklemesi gerektiğini belirterek yaklaşık iki ay kendisini
oyaladığını ve hasarlı olmasına rağmen ürünü değiştirmediğini ifade etmiştir. Şikayet
dilekçesi üzerine bileklik bilirkişi tarafından incelenmiş, 8.12.2006 tarihli bilirkişi
raporunda bilekliğin yeni olmayıp, ikinci el görüntüsünde olduğu sonucuna 110
ulaşılmıştır.
13.12.2006 tarihinde Oda tarafından Mustafa Cephanecioğlu’na noter aracılığıyla
gönderilen ihtarnamede, kendisinden alışveriş yapan müşterinin şikayet dilekçesine
istinaden savunma yapması istenmiştir.
Oda tarafından üyelere gönderilen 6.1.2007 tarihli yazıda, 22 ayar bilezik, çeyrek,
yarım, yüzlük altın ve Cumhuriyet altınının fiyatlarının Borsa fiyatlarından esinlenerek
ve makul kar marjları ile tüketicileri korumak ve esnafla beraber bilgilendirmek
amaçlarıyla hazırlanmış istişari nitelikte dağıtıldığı belirtilerek, bu fiyatların altında 120
veya üzerinde satışın her işletmenin müşterisiyle olan ilişkisine bağlı olduğu ifade
edilmiştir.
Şikayet dilekçesinin ekinde sunulan 13.1.2007 ve 21.1.2007 tarihli gazete
kupürlerinde, Cephaneci Kuyumculuk’un dijital fiyat tabelası ile altın fiyatlarını teşhir
etmesinin ve düşük kar marjıyla satış yapmasının Oda yetkilileri ve esnafın tepkisini
çektiği, diğer kuyumcuların da fiyatlarını vitrine koydukları ve rekabet nedeniyle altın
fiyatlarının taban yaptığı belirtilmiştir. Haberden esnafın Oda Başkanı’ndan
Cephanecioğlu’nun dijital fiyat tabelasını indirmesini talep ettiği, ancak sonuç
alamadığı görülmektedir. Rekabet nedeniyle fiyatların taban yapacağı endişesini dile 130
getiren esnafın Oda’nın fiyat belirlemesi talebi üzerine Oda Başkanı, Oda olarak fiyat
için ancak öneride bulunabileceklerini ifade etmiştir. 8.3.2007 tarihli gazete haberinde
ise, Oda’nın esnafa fiyatlara uymaları konusunda baskıda bulunduğu iddia
edilmektedir. Oda tarafından tavsiye niteliğinde belirlenen fiyatlara uymayan
kuyumcuların Oda’nın talimat verdiği imalatçılardan altın almakta zorlandıklarını
belirten Cephanecioğlu, Oda’nın belirlediği fiyatların yüksek olduğunu, kar payının
düşürülmesi için Oda’ya teklifte bulunduğunu, ancak ilk başta önerisine olumlu
yaklaşılmasına karşın sonradan baskı uygulandığını ileri sürmüştür.
24.1.2007 tarihinde Antalya Emniyet Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla 140
Mücadele Şubesi’nin Oda’ya gönderdiği yazıda, Oda’nın hurda altın ve Darphane
baskısı olmayan ziynet altını sattığını iddia ettiği Mustafa Cephanecioğlu’nun
işyerinden numune alınması talebi üzerine mahkeme kararı alınarak emniyet
görevlilerince işyerine gidildiği belirtilmiştir. Cephanecioğlu’nun müşterilerden satın
aldığını beyan ettiği ürünlerden 11’i numune olarak alınarak bir ayar evine
gönderilmiştir. Bunlardan 3’ünün ayarının düşük olduğu bildirilmiş ve tahkikat evrakı
Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir. Bunun üzerine Oda Yönetim Kurulu,
5.4.2007 tarih ve 2007/7 sayı ile Mustafa Cephanecioğlu’nun Birlik Disiplin Kuruluna
ihraç istemiyle sevk edilmesine karar vermiştir. Oda Başkanı’ndan sürecin henüz
tamamlanmadığı öğrenilmiştir. 150
07-42/461-176
4
I.1.2. Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan ya
da dolaylı rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan yahut bu etkiyi
doğuran veya doğurabilecek nitelikteki teşebbüs birliği karar ve eylemlerini
yasaklamaktadır.
Bu noktada, Oda’nın şikayetçi ile uyuşmazlığının neden kaynaklandığının tespit
edilmesi gerekmektedir. Şikayetçi, Oda’nın tutumunun kendisinin Oda’nın belirlediği
altın fiyatlarının altında satış yapmasından kaynaklandığını iddia etmektedir. Ancak 160
belgeler incelendiğinde, özellikle şikayetçinin 19.9.2006 tarihli ihtarnamesinde de yer
alan kendi ifadelerinden Oda’nın fiyat bildiriminin tavsiye niteliğinde olduğunu beyan
ettiği anlaşılmaktadır. Keza, gazete haberlerinde de Oda Başkanı, üyelere sadece
bilgilendirme amaçlı tavsiye fiyat gönderdiklerini ifade etmiştir. Oda’nın şikayetçiye
gönderdiği 8.9.2006 tarihli ihtarnamedeki ifadelerden uyuşmazlığın, Mustafa
Cephanecioğlu’nun ikinci el ürünü düşük fiyattan yeni ürün gibi satarak tüketiciyi
aldatıcı biçimde haksız rekabette bulunması iddiasından kaynaklandığı
anlaşılmaktadır. Her ne kadar şikayetçi ihtarnamesinde, hurda altın satmadığını,
Oda’ya kayıtlı imalatçılardan almış olduğu ürünleri sattığını iddia etmekteyse de,
Kaçakçılık Şube Müdürlüğü’ne müşterilerden aldığı altınları sattığı beyanı 170
bulunmaktadır. Nitekim, bir müşterinin de Cephanecioğlu’nun kullanılmış ürün sattığı
yönünde şikayeti üzerine yapılan bilirkişi incelemesinde de ikinci el ürün olduğu
sonucuna ulaşılmıştır.
Kuyumculuk sektöründe yürütülen soruşturmalardan bilindiği üzere, oda ya da
derneklerin fiyatı belirleyerek üyelere uymaları yönünde birtakım yaptırımlar
uygulaması Türkiye’de yaygın bir biçimde görülmektedir. Ancak, Antalya Kuyumcular
Odası’nın tavsiye fiyat uyguladığı gerek üyelerine gönderdiği yazıdan, gerekse
şikayetçinin kendi beyanlarından ve gazete haberlerinden anlaşılmaktadır. Nitekim
5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 62. maddesine 180
göre, odaların belirlediği fiyat listeleri azami hadleri göstermektedir. Bu bağlamda,
Oda ile şikayetçi arasındaki uyuşmazlığın tüketiciyi aldatıcı davranışa yönelik olduğu
kanısına ulaşılmıştır. Bu yönüyle Oda’nın Mustafa Cephanecioğlu aleyhine disiplin
cezası ve üyelikten ihraç sürecini başlatmasına yol açan davranışların, Türk Ticaret
Kanunu’nun haksız rekabet hükümleri ve 4077 sayılı Tüketicini Korunması Hakkında
Kanun kapsamında değerlendirilmesi gerekmekte olup, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi anlamında bir ihlale uygunluk göstermemektedir. Ancak Oda’nın tavsiye
niteliğinde altın alış ve satış fiyatını belirlemesinin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 5.
maddeleri anlamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
190
Oda’nın altın alış ve satış fiyatını belirlemesi eylemi, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet,
kar gibi her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” şeklindeki (a) bendi
kapsamına girmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına giren anlaşma,
uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarının muafiyet için Kurul’a bildirilme
yükümlülüğünün, 5388 sayılı Kanun ile ortadan kaldırılması ile birlikte, Kurul’un
re’sen muafiyet değerlendirmesi yapabilmesi imkanı doğmuştur. Bu çerçevede,
Oda’nın tavsiye niteliğinde altın alış ve satış fiyatını belirlemesinin muafiyet alıp
alamayacağının değerlendirilmesi gerekmektedir.
200
07-42/461-176
5
4054 sayılı Kanun'un muafiyet verilmesinin koşullarını düzenleyen 5. maddesinde iki
olumlu ve iki olumsuz koşul sayılarak, muafiyet verilecek olan anlaşma, uyumlu
eylem ve teşebbüs birliği kararlarının bu dört koşulu birden sağlaması gerektiği
hükme bağlanmıştır.
Olumlu koşullardan ilki olan, malların üretim ve dağıtımında iyileşme ya da ekonomik
veya teknik gelişme sağlama zorunluluğunun altın alış satış fiyatlarının Oda
tarafından tavsiye edilmesi uygulaması ile sağlandığı kanaatine varılmıştır. Zira, her
an değişmekte olan altın fiyatlarını takip etmek için gerekli teknik altyapının her bir
kuyumcu tarafından ayrı ayrı kurulması zorunluluğu ortadan kalkmaktadır. Oda 210
tarafından açıklanan tavsiye niteliğindeki fiyatlar üyelerin altın fiyatlarındaki
dalgalanmaları takip etmelerini kolaylaştırmakla kalmayıp, tüketicilerin de altın
fiyatları konusunda bilinçlenmelerini sağlamaktadır.
Bir anlaşmaya muafiyet verilebilmesi için aranılan ikinci olumlu koşul, malların üretim
ve dağıtımında sağlanan ekonomik veya teknik gelişmeden tüketicilerin de
yararlanabilmesi zorunluluğudur. Odanın tavsiye niteliğinde altın fiyatlarını açıklaması
yukarıda da ifade edildiği üzere tüketicilerin fiyat konusunda bilinçlenmesini
sağlayacaktır. Kuyumcuların altın fiyatlarını takip edebilmek için teknik altyapıya
yapmaları gereken yatırımın düşmesi doğrudan kuyumcuların maliyetlerini düşürücü 220
bir etki yaratacaktır. Bu da, piyasadaki rekabetin yoğunluğuna da bağlı olarak,
tüketicilerin ürünlere daha ucuza ulaşabilmelerini sağlayacaktır.
Bir anlaşma, uyumlu eylem ya da teşebbüs birliği kararına muafiyet verilebilmesi için
ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması gerekmektedir.
Yıllık 400 tonu bulan altın, 200 tonu bulan gümüş işleme kapasitesine sahip olan ve
yaklaşık 250.000 çalışanın istihdam edildiği Türkiye Kuyumculuk Sektörü ağırlıklı
olarak küçük ve orta ölçekli işletmelerden oluşmaktadır. Türkiye Kuyumculuk
Sektörü’nde atölye sayısı yaklaşık 10.000 civarındadır. Sektörde perakende satış
yapan mağazaların sayısı ise 50.000 civarındadır. Genel olarak bakıldığında 230
kuyumculuk sektöründe küçük ölçekli işletmelerin faaliyet gösterdiği görülmektedir.
Mevcut dosya bakımından, Oda’nın tavsiye niteliğinde fiyat açıklamasının, Türkiye
genelindeki özelliklere paralel olarak, Antalya ilinde faaliyet gösteren kuyumcular
arasındaki rekabeti ortadan kaldırması gibi bir sonucunun olmayacağı kanaatine
varılmıştır.
Muafiyet verilecek olan anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararında
aranılan ikinci olumsuz koşul, muafiyet değerlendirmesi yapılan bir anlaşmada yer
alan tüm rekabet kısıtlamalarının, üretimin, dağıtımın gelişmesi ya da ekonomik veya
teknik gelişmenin sağlanması ve bu iyileşmeden tüketicilerin yararlanabilmeleri için 240
zorunlu olmalıdır. Oda tarafından tavsiye niteliğinde altın fiyatlarının açıklanması
uygulaması bu koşulu da sağlamaktadır. Zira, yukarıda da ifade edildiği üzere, 5362
sayılı Kanun’un 62. maddesinde Odalara üyelerinin uygulayacağı fiyatların azami
hadlerini belirleme yetkisi verilmiş bulunmaktadır ve uyulması zorunlu olmayan
tavsiye niteliğinde fiyat açıklaması uygulaması azami fiyat uygulamasından daha az
rekabeti sınırlayıcıdır.
Bu çerçevede, Oda’nın altın alış ve satış fiyatlarını üyelerine tavsiye niteliğinde
bildirmesinin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları sağladığı
sonucuna ulaşılmıştır. 250
07-42/461-176
6
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Şikayetçinin fiyat belirlemeye ilişkin iddiaları bakımından; Antalya Kuyumcular
Odası’nın üyelerine altın alış ve satış fiyatlarını tavsiye niteliğinde bildirmesi
uygulamasına 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet
verilmesine;
2- Diğer iddiaların 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığına, şikayetin reddine 260
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy