1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/2/O.G.-01/2 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 01-18/151-40
Karar Tarihi : 10.4.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU,
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Oğuzkan GÜZEL, Mehmet ÖZDEN
C- ŞİKAYET EDEN: Erdeniz DUYGULU
Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi
Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Antalya
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Antalya Sürücü Kursları Birliği Derneği
Tuzcular Mah. İmaret Sok. No:5 Antalya
- Antalya’da faaliyette bulunan sürücü kursları
E- DOSYA KONUSU: Antalya’da faaliyette bulunan sürücü kurslarının
fiyatlarının, Antalya Sürücü Kursları Birliği Derneği tarafından alınan bir kararla
belirlendiğine ilişkin şikayet.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.11.2000 tarih ve 4577 sayı ile giren
başvuru 13.2.2001 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi
uyarınca 01-08/79-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 3.4.2001 tarih D4/2/O.G.-01/2 sayılı
Önaraştırma Raporu 6.4.2001 tarih, REK.0.08.00.00/21 sayılı Başkanlık önergesi ile
01-18 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Antalya ili Motorlu Taşıtlar Sürücü Kursları
piyasasında uygulanmakta olan fiyatlar hususunda teşebbüs birliği niteliğindeki
Antalya Sürücü Kursları Birliği Derneği tarafından alınmış herhangi bir karar
bulunmaması ve sürücü kursları tarafından belirlenen fiyatların Milli Eğitim Bakanlığı
mevzuatı uyarınca saptanan asgari maliyetler üzerinden belirlenen fiyatlar olması
nedenleriyle şikayet konusu uygulamaların 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı
ve herhangi bir işlem tesisine gerek bulunmadığı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Şikayet dilekçesinde, Antalya Sürücü Kursları Birliği Derneği tarafından alınan
bir kararla Antalya’da faaliyette bulunan sürücü kurslarının B sınıfı ehliyet eğitimi
2 REKABET KURUMU
fiyatlarının 150.000.000 TL olarak belirlendiği ve bu fiyatlara uymayan sürücü
kurslarına yaptırım uygulandığı, öte yandan Antalya’ya iki saat mesafede olan
Isparta’da aynı hizmetin fiyatının 50.000.000. TL civarında olduğu iddia edilmektedir.
Sürücü kurslarının faaliyetleri 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu ile
düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un 1. maddesinde yer alan “...okul öncesi eğitim,
ilköğretim, orta öğretim kurumları ve bu düzeyde haberleşme ile öğretim yapan
kuruluşlar, çeşitli kurslar, dershaneler...in eğitim, öğretim, yönetim, denetim ve
gözetimi konularındaki hükümleri kapsar” ifadesiyle sürücü kursları anılan Kanun
kapsamına alınmıştır. Kanun'un 2. maddesinde ise özel eğitim kurumlarının gözetimi
ve denetimi görevi Milli Eğitim Bakanlığı’na verilmiştir.
Başvuru konusu açısından önem taşıyan madde ise şüphesiz Kanun'un 31.
maddesidir. Bu maddede, “Özel eğitim kurumlarının ücretleri, her yıl Mayıs ayında
tespit ve ilan olunur. Bu ücretlerin hangi esaslara göre tespit, tayin, ilan ve tahsil
edileceği yönetmelikle belirlenir” hükmü getirilmektedir.
Söz konusu madde hükümleri doğrultusunda, fiyat tespit, tayin, ilan ve
tahsilinin hangi esaslara göre yapılacağını düzenlemek amacıyla, “Özel Öğretim
Kurumları Öğrenci Ücretleri Tespit ve Tahsil Yönetmeliği” çıkarılmış ve 17.7.1998
tarih ve 23405 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Yönetmeliğin “Kapsam” başlıklı 2. maddesindeki “Bu yönetmelik, ücretlerin tespit ve
tahsili bakımından bütün öğretim kurumlarını kapsar.” hükmü sürücü kurslarının da
bu yönetmelik kapsamında olduğunu göstermektedir. Aynı Yönetmeliğin “Ücretlerin
Tespit ve Tahsili” başlıklı 5. maddesinin (a) bendinde yer alan düzenleme ile, tespit
edilen fiyatların her yıl Mayıs ayında basın yoluyla ilan edilmesi; (d) bendinde yer
alan hükümle ise, ilan yapılmadan öğrencilerden ücret tahsil edilemeyeceği
öngörülmektedir. Bu hükümlerden anlaşılacağı üzere, fiyatların tespit ve ilanı özel
sürücü kurslarının serbest iradelerine bırakılmamış, konunun taşıdığı önem
nedeniyle, Bakanlık bu konuda uyulması zorunlu düzenlemeler yapmıştır. Anılan
yönetmeliğin 5. maddesinin (g) bendinde “Kurumlar ilan ettikleri ücretleri bir sonraki
ilan tarihine kadar değiştiremezler.” hükmü yer almaktadır. Bu ifadeden de
anlaşılacağı üzere, önaraştırmaya konu olan kurslar ilan ettikleri fiyatları bir sonraki
ilan dönemine kadar uygulamak zorundadırlar.
Keza, söz konusu yönetmeliğin 6. maddesinde sürücü kurslarının fiyatları
belirlenirken, hangi faktörlerin göz önünde bulundurulması gerektiği açıklanmaktadır.
Buna göre, “Kurumlar öğrenci ücretlerini 625 sayılı Kanun'un 2. maddesine uygun
olarak;
a) Sağladıkları eğitim-öğretim imkanlarına,
b) Gelişmelerine de imkan verecek yatırım ve hizmetlere,
c) Personel ve işletme giderlerine,
ç) Devlet İstatistik Enstitüsü’nün Nisan ayı itibariyle ilan etmiş olduğu o ildeki
yıllık tüketici fiyat endekslerine,
göre tespit ve ilan ederler. Kurumlar ücretlerini yukarıdaki esaslara göre tespit ve
ilan ettiklerini yetkili makamlara belgelendirmek zorundadırlar.”
Öte yandan, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu, 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu ile 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu hükümlerine
3 REKABET KURUMU
dayanılarak hazırlanan ve 30.10.1997 tarih, 23155 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği ile “motorlu
taşıt sürücüleri kurslarının açılış ve işleyişi” ile ilgili esaslar düzenlenmiştir. Bu
Yönetmeliğin “Kursların süreleri” başlıklı 6. maddesinde, her sınıf sürücü belgesi için
gerekli olan derslerin süreleri belirlenmiştir. Özel sürücü kursları tarafından, kurs
maliyetleri belirlenirken, bu yönetmelik hükmü de göz önünde bulundurulmak
zorundadır.
Uygulamada ise, Milli Eğitim Bakanlığı ile sürücü kursları temsilcileri arasında
yapılan çalışmalar neticesinde “ücret tespitine esas katsayı” belirlenmiş ve bu
sayının memur maaş katsayısı ile çarpımı sonucu bir kursiyerin ders saati ücreti
olarak kursa maliyeti tespit edilmiştir. Dosya mevcudu bilgilere göre, böyle bir
katsayıya ihtiyaç duyulmasının gerekçesi, akaryakıt fiyatlarında yıl içinde meydana
gelen fiyat artışlarından dolayı, teşebbüsler tarafından ileriye dönük sağlıklı bir ücret
tespiti yapılamamasıdır. Bu çalışmaların sonucunda, anılan Bakanlık bünyesindeki
Özel Eğitim Kurumları Genel Müdürlüğü’nce bir genelge çıkarılarak valiliklere
gönderilmiştir. Bu genelgenin üçüncü fıkrasının üçüncü cümlesinde yer alan
“Kurumlar uygun görecekleri kar miktarını da bu fiyatlara ekleyerek ücret ilan
edeceklerdir.” hükmünden, kurumların maliyetlerin üstüne uygun bir miktar kar
eklemekte serbest oldukları anlaşılmaktadır.
Raportörlerce yapılan incelemelerde Antalya Sürücü Kursları Birliği Derneği
tarafından alınmış konuya ilişkin bir teşebbüs birliği kararı ve/veya şikayet konusu
sürücü kurslarının aralarında yaptıkları bir anlaşma ya da uyumlu eylem
bulunmadığı, sürücü kursları tarafından belirlenen fiyatların Milli Eğitim Bakanlığı
mevzuatı uyarınca saptanan asgari maliyetler üzerinden belirlenen fiyatlar olması
nedeniyle benzeştiği tespit edilmiştir. Bu çerçevede, şikayetçinin iddia ettiği üzere,
50.000.000 TL fiyatla kurs verilmesi halinde, asgari maliyet tutarının altında fiyat
uygulamak suretiyle mevzuata uygun davranılmadığı açıktır. Ayrıca, şikayetçi
tarafından anlaşma olarak değerlendirilen toplu ilanın da belirtilen mevzuat
çerçevesinde verildiği anlaşılmıştır.
Öte yandan konuya ilişkin mevzuat da 4054 sayı Kanun çerçevesinde
değerlendirilmiştir. Esasen, şikayet konusu pazarda asgari kaliteye ulaşmanın
zorunlu olduğu malumdur. Ancak, sürücülük öğretimin asgari maliyet bedelinin ilgili
Bakanlık tarafından tespit edilmesi yerine, anılan hizmetin fiyatının ilgili pazarda
oluşacak rekabetle sağlanmasının, asgari kalite düzeyinin teşkilinde daha etkin
sonuçlar doğuracağı kanaatiyle, ilgili Yönetmelik'te yer almayan maliyet tespitine
dayalı uygulamanın yürürlükten kaldırılması hususunda Milli Eğitim Bakanlığı'na
4054 sayılı Kanun'un 27/g maddesi çerçevesinde görüş bildirilmesi gerektiği
neticesine ulaşılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmelerin ışığında;
1) Antalya ili Motorlu Taşıtlar Sürücü Kursları piyasasında uygulanmakta olan fiyatlar
hususunda, teşebbüs birliği niteliğindeki Antalya Sürücü Kursları Birliği Derneği
tarafından alınmış herhangi bir karar bulunmaması ve sürücü kursları tarafından
belirlenen fiyatların anlaşma veya uyumlu eylemle değil, Milli Eğitim Bakanlığı
4 REKABET KURUMU
mevzuatı uyarınca saptanan asgari maliyetler üzerinden belirlenen fiyatlar olması
nedenleriyle şikayet konusu uygulamanın 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun kapsamında olmadığına ve 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
gereğince soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına OYÇOKLUĞU ile,
2) Uygulamalara dayanak teşkil eden Milli Eğitim Bakanlığı’nın ilgili mevzuatına
ilişkin olarak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un bakımından
Kurulumuz görüşlerinin, aynı Kanun’un 27. maddesinin (g) bendi uyarınca ilgili
Bakanlığa bildirilmesine OYBİRLİĞİ ile,
karar verilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun 10.4.2001 Gün ve 01-18/151-40 Sayılı Kararına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Antalya ilinde faaliyet gösteren sürücü kursları için asgari ücretin tesbitinde
belirli maliyet unsurlarının toplanması ve bunun üzerine belli bir oranla kar payı
eklenmesi yöntemi benimsendiğine göre, kar payından bir miktar feragatla fiyat
rekabeti yapılması olanağı vardır. Durum böyle iken eylemleri önaraştırma
çerçevesinde incelenen sürücü kurslarının aynı fiyatı ilan etmesinin altında bir
“rekabetten imtina” mutabakatının bulunabileceği düşünülmeli ve kararda yanlış
olarak mevzuat gereği diye nitelendirilen (mevzuat fiyatlarının ilanını amir olup
bunun birlikte yapılmasını öngörmemektedir) toplu ilan da bir birlikte hareketin
belirtisi sayılarak konuya açıklık kazandırmak üzere soruşturma açılması gerekirdi
inancındayız.
Bu inancımız nedeniyle başlıkta sözü edilen Kurul Kararı’na katılma olanağı
bulamadık.
İsmet CANTÜRK Murat GENCER
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy