Rekabet Kurumu Başkanlığından;
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-4-36 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-49/701-299
Karar Tarihi : 29.08.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER: Dr. Ali Fuat KOÇ, Tuğba YILMAZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - IATI Turizm Ticaret A.Ş.
Temsilcileri: Av. Dr. Ali ÇİVİ ve Av. İris MÜLLER
Levent Mah. Hacı Adil Cad. No:10 Levent 34330 İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Pegas Otelcilik Turizm Taşımacılık ve Tic. Ltd. Şti. (Pegas Touristik)
Yenigöl Mah. Serik Cad. Nergis Sok. No:94/1 Muratpaşa/Antalya
- ODEON Turizm İşletmeciliği A.Ş. (OTI Grup)
Barbaros Mah. Serik Cad. No:217 Aksu/Antalya
- Alkan Grup Turizm İşletmeleri A.Ş. (Tez Tour)
Güzeloba Mah. Yaşar Sobutay Bul. No:85 Lara/Antalya
- Antalya Depar Turizm İnş.Nak.Oto.Yat.İşl.Tic.Ltd.Şti. (Anex Tour)
Soğucaksu Mah. Susam Sok. No:3 Aksu/Antalya
(1) E. DOSYA KONUSU: Antalya’da turizm sektöründe faaliyet gösteren 4 tur operatörü
teşebbüsün yatay ve dikey anlaşmalar yoluyla rakiplerinin faaliyetlerini
zorlaştırdıkları iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda; 2013 yılının Şubat ayında IATI Turizm Ticaret A.Ş.
(IATI)’nin, Rus turistlerin Türkiye’ye getirilmesine dair Biblio Globus ile işbirliği yaptığının
kamuoyunda duyulması üzerine şikayete konu tur operatörlerinin (Pegas Otelcilik Turizm
Taşımacılık ve Tic. Ltd. Şti. (PEGAS), ODEON Turizm İşletmeciliği A.Ş. (ODEON) ve
Alkan Grup Turizm İşletmeleri A.Ş.’nin (TEZ)) birlikte hareket ederek, otel sahiplerine
baskı kurduğu ve otellerin IATI ile Biblio Globus’a oda vermesini engellemeye çalıştıkları
iddia edilmiştir. Söz konusu başvuruda ayrıca, IATI’nın gazetelere ilan vererek sorunu
kamuoyuyla paylaştığı, ancak Nisan ayından itibaren şikayet edilen tur operatörlerinin
organize şekilde otellere baskı uygulamaya devam ettikleri belirtilmiştir. Başvuruda,
şikayet edilen teşebbüslerin otellere yönelik baskılarını göstermek için; otellerden IATI’ya
gönderilen rezervasyon iptal elektronik posta (e-posta) örneklerine yer verildiği de
görülmüştür.
(3) Ayrıca, şikayet edilen teşebbüslerin uygulamaları nedeniyle, IATI’nın maddi zarar yanında
itibar ve güven kaybına uğradığı da belirtilerek, oluşan haksız rekabete müdahale
edilmezse telafisi mümkün olmayan zararların ortaya çıkacağı öne sürülmekte ve geçici
tedbir alınması talep edilmektedir.
(4) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 03.05.2013 tarih ve 2665 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 08.05.2013 tarih ve 2013-3-36/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu
15.05.2013 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 13-28/394-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. Yapılan inceleme üzerine hazırlanan 17.07.2013 tarih ve
13-49/701-299
2/9
2013-4-36/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu, 23.08.2013 tarihli Kurul toplantısında
görüşülmüş, ancak karar için gerekli nisabın sağlanaması üzerine 29.08.2013 tarihli Kurul
toplantısında yapılan ikinci oylamada karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; PEGAS, ODEON, TEZ ve Antalya Depar Turizm
İnş. Nak. Oto. Yat. İşl. Tic. Ltd. Şti. (ANEX)’nin dikey ve yatay anlaşmalar yoluyla 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtladıklarına dair ciddi bilgi ve
belgelere ulaşıldığından, adı geçen teşebbüsler hakkında Kanun’un 41. maddesi
kapsamında soruşturma açılması gerektiği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Teşebbüsler
I.1.1. PEGAS
(6) PEGAS, A grubu seyahat acentesi olarak yurt dışındaki tur operatörlerinin Türkiye’ye
gönderdiği yabancı turistlere Türkiye/Antalya ana bölgesi içerisinde havalimanı-otel-
havalimanı taşımacılık hizmeti, turistlerin ekstra tur ve transfer hizmeti, ulaşım ve
rehberlik hizmeti, turistlerin konaklama yapacakları otellerde rezervasyon onaylarının
alınması ve konakladıkları otellerde gerekli bilgilendirmenin yapılması ile müşteri
memnuniyetinin sağlanması gibi yerel hizmetler sunmaktadır. Bunların yanısıra turizm
hizmeti adı altında her türlü sosyal ve turistik tesis kurma, işletme, yurt içinde ve yurt
dışında araç kiralama servisleri kurma; inşaat hizmeti adı altında yurt içi ve yurt dışında
gayrimenkul alımı, satımı gibi faaliyet alanları da vardır. Merkezi Antalya’da olan
PEGAS’ın yurt içi ve yurt dışında şubeleri bulunmaktadır. PEGAS’ın hisselerinin %80’ine
Ramazan AKPINAR, %10’nuna Ülkü ÜSTÜN ve %10’nuna Sadettin GÜGERÇİNOĞLU
sahiptir.
I.1.2. ODEON
(7) Bir seyahat acentesi olarak Türkiye’de incoming hizmetinde bulunan ODEON, Türkiye’de
bulunan oteller ile tur paketini oluşturarak nihai tüketiciye satışını yapan tur
operatörlerinin talep ve yönlendirmeleri doğrultusunda anlaşmalar yapıp, bu ürünü tur
operatörlerinin kullanımına sunmaktadır. Bu çerçevede, Tur operatörlerinin tur paketi
satışını gerçekleştirerek Türkiye’ye gönderdiği yolcuları havaalanında karşılayıp, otellere
yerleştirme, bu kişilerin tatil boyunca ihtiyaç hissettikleri tur, alışveriş gibi hizmetleri
kendilerine sunma ve tatil bitiminde de otel ile havaalanı arasındaki transferlerini ve
havaalanında gerekli destek hizmetlerini sağlayarak ülkelerine gönderme hizmetinde
bulunmaktadır. ODEON’un hisselerinin % 34,42’sine Ayhan Akan BEKTAŞ, %33,42’sine
Coşkun YURT ve %32,16’sına Ahmet BEKTAŞ sahiptir.
I.1.3. TEZ
(8) 1994 yılında kurulan, Rusya ile Türkiye arasındaki turizm sektöründe faaliyet gösteren
TEZ, Türkiye’de karşılanan turistlerin havaalanlarından otellerine kadar yapacakları
seyahatler sırasında standartları yüksek araçlarla transferlerini gerçekleştirme ve
otellerde konaklandığı sürelerde rehberlik hizmeti ve tarihi, kültürel içerikli günlük tur
hizmeti verme gibi faaliyetlerde bulunmaktadır. Ayrıca Rusya’da Türkiye ile ilgili reklam ve
tanıtımlar yapmaktadır. TEZ’in hisselerinin %96’sına Eridan Finance S.A.R.L., geri
kalanına ise gerçek kişiler sahip bulunmaktadır.
I.1.4. ANEX
(9) Başvuruda yer verilen ve önaraştırma döneminde elde edilen belgelerden, şikayete konu
yazışma ve uygulamalara, şikayet edilen üç tur operatörünün yanı sıra, ANEX’in de dahil
olduğu tespit edilmiş ve önaraştırma sürecinde ANEX de incelenmiştir.
13-49/701-299
3/9
(10) ANEX, Rusya başta olmak üzere Çek Cumhuriyeti, Ukrayna, Slovakya ve diğer eski
Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkelerindeki çok sayıda küçük ve orta büyüklükteki
acentelerin incoming şirketi olarak, bu ülkelerden Antalya’ya tatil yapmak üzere gelen
yolcuların Antalya Havalimanı’ndan konaklama tesislerine kadar olan gidiş ve dönüş
olmak üzere transfer ve konaklamalarına aracılık hizmeti sunmaktadır. Ayrıca ANEX yurt
dışı uçak bileti satış acenteliği yapmaktadır. Şirketin merkezi Antalya’da bulunmaktadır.
ANEX’in hisselerinin %99,9’una Yıldıray DİRLİK sahip bulunmaktadır.
I.1.5. IATI
(11) 2010 yılında kurulan IATI bir seyahat acentesi ve tur operatörü olarak turizm yatırımcılığı,
organizasyon, turizm acentesi kurma ve bu acente aracılığı ile turist getirme, gelen
turistlere kara ve hava yolu ile turlar düzenleme, bu alanda taşımacılığı yapmak için
araçlar temin etme, satın alma, kiralama, kara ve hava taşıtları alma-satma, gerekli yasal
izinler çerçevesinde hava yolu biletleri alma-satma, aracılık hizmetleri verme gibi
hizmetler sunmaktadır. IATI’nın bu faaliyetleri, Rusya’daki önemli satış partnerlerinden biri
olan Biblio Globus’un, kendi uçak kontenjanını IATI tarafından oluşturulan konaklama
ürünleri ile birleştirip turistik tatil paketi halinde müşterilere sunması şeklinde
gerçekleşmektedir. IATI’nın hisselerinin %95’ine Bülent AYDIN, %5’ine Günay ARSLAN
sahip bulunmaktadır.
I.1.6. Üçyürek Turizm Seyahat ve Ticaret Ltd. Şti. (BELMONDO)
(12) Biblio Globus ile çalışması nedeniyle şikayete konu sorunların benzerlerini yaşayan
BELMONDO’dan önaraştırma döneminde bazı bilgi ve belgeler istenerek, bu şirkete
yönelik uygulamalar da değerlendirmede dikkate alınmıştır.
(13) BELMONDO özel konulu geceler, eğlence organizasyonları ve aktiviteler, catering servisi,
motivasyon gezileri, ekip geliştirme organizasyonları, teknik gezi, doğa sporları ve kültür
turları konusunda özellikle Antalya olmak üzere Türkiye çapında faaliyet göstermektedir.
Ayrıca bir incoming acentesi olarak birçok otel, havayolu şirketi ile işbirliği bulunmakta,
münferit ve toplu transfer hizmetleri, araç kiralama hizmetleri, günlük geziler ve rehberlik
hizmetleri sunmaktadır. BELMONDO’nun hisselerinin %60’ına Nejdet ALACAN, %20’sine
Hasan Koray TURAN ve %20’sine Ferit MEMİŞ sahip bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(14) Hakkında önaraştırma yürütülen tur operatörleri, özellikle yabancı ülkelerden Antalya’ya
turist getirme ve bu turistlerin Antalya’daki otellerde konaklama, alışveriş, eğlence ve
sosyal aktivite yapma ile ören yerlerini gezme gibi ihtiyaçlarını karşılama hizmetinde
bulunmaktadır. Mevcut dosya açısından, başvuru sahipleri ve şikayet edilen rakiplerin,
başvuruya konu olan eylemlere ilişkin çakışan faaliyetlerinin, yurt dışından Türkiye'ye
gelen turistlere havalimanından konaklama tesislerine kadar gidiş ve dönüş olmak üzere
transfer ve konaklamalarına aracılık hizmetinin (havaalanı karşılama, havalimanı-otel-
havalimanı taşımacılık hizmeti, turistlerin konaklama yapacakları otellerde rezervasyon
onaylarının alınması ve konakladıkları otellerde gerekli bilgilendirmenin yapılması, otel
transfer gibi) verilmesi yanında, turistlerin ekstra tur ve transfer hizmeti, ulaşım ve
rehberlik hizmeti, alışveriş hizmetleri gibi yerel destek hizmetlerinin sağlanması şeklinde
de ele alınması mümkündür. Söz konusu hizmetlerin sektördeki genel tanımı da dikkate
alınarak, ilgili pazar “incoming seyahat hizmetleri pazarı” şeklinde belirlenmiştir.
(15) Diğer taraftan dosya konusu eylemlerin gerçekleştiği ve/veya etkilenen diğer pazarlar
olarak “konaklama hizmetleri pazarı” ve turistlerin eğlence, alışveriş ve ören yerlerine
götürülmelerine ilişkin “yabancı turistlere yönelik turlar kapsamındaki eğlence, alışveriş ve
sosyal aktivite hizmetleri pazarı” şeklinde iki farklı ilgili pazar daha tanımlanmıştır.
13-49/701-299
4/9
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(16) Şikayete konu iddiaların, daha çok tatil turizmine ve özellikle Antalya’daki Rusya ve
BDT’den gelen turistlere sunulan turizm hizmetlerine yönelik olduğu; ilgili teşebbüslerin
faaliyetlerinin Antalya ilindeki turizm faaliyetlerine yoğunlaştığı dikkate alınarak, ilgili
coğrafi pazar “Antalya ili ve ilçeleri” olarak tespit edilmiştir.
I.3. Değerlendirme
(17) Önaraştırma konusu iddia, Antalya’da turizm sektöründe faaliyet gösteren üç firmanın
(PEGAS, ODEON, TEZ) IATI’yı piyasa dışına çıkarmak için birlikte hareket ederek
otellere baskı yaptıklarına yöneliktir. Ancak dosya kapsamında elde edilen bilgi ve
belgeler çerçevesinde ANEX de incelenen teşebbüsler arasına dahil edilmiştir. Bu
çerçevede anılan teşebbüslerde Raportörlerce incelemeler yapılmış, ilgili diğer
teşebbüslerden de bazı bilgiler istenilmiştir. Diğer yandan bazı otellerin ve yabancı
turistlere yönelik turlar kapsamındaki eğlence, alışveriş ve sosyal aktivite hizmetleri sunan
teşebbüslerin yetkilileri ile de görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
(18) Dosya mevcudundan, yapılan incelemeler kapsamında, söz konusu tur operatörlerinin
ağırlıklı olarak 2013 yılı turizm sezonu başında olmak üzere, Biblio Globus ve Biblio
Globus ile çalışan ve Türkiye’de incoming hizmeti veren teşebbüslere yönelik olarak dikey
ve yatay anlaşmalar yoluyla dışlayıcı uygulamalar içinde olduklarını gösteren bazı
belgelerin elde edildiği görülmüştür.
(19) Ayrıntılarına dosya mevcudunda yer verilen bahse konu belgeler, altı ana grupta
değerlendirilmiştir:
Otellerin Biblio Globus ve Biblio Globus ile çalışan IATI, BELMONDO gibi
teşebbüslere gönderdikleri satış durdurma yazılarını aynı zamanda, şikâyete konu
rakip tur operatörlerine de göndermelerine ve bu konuda onları bilgilendirmelerine
işaret eden belgeler.
Tur operatörleri tarafından, otellerin Biblio Globus ve Biblio Globus ile çalışan
teşebbüslere gönderilen satış durdurma yazıları hazırlanmasına aracılık edildiğini
gösteren belgeler.
Tur operatörlerinin otellerle olan sözleşmelerinde doğrudan Biblio Globus ile
çalışmayı yasaklayan hükümler getirmeye çalıştığını gösteren belgeler.
Tur operatörlerinin teşebbüs içi yazışmalarında, Biblio Globus aracılığıyla satış yapan
otel ve mağazalara yönelik yaptırımların tartışıldığını ve bu yaptırımların
uygulamasının nasıl gerçekleştirildiği ile nasıl kaldırıldığını gösteren belgeler.
İncelemeye konu teşebbüslerin Biblio Globus’un Türkiye piyasasına girmemesi
konusunda kendi aralarında iletişimde bulunduklarını, Biblio Globus aracılığıyla satış
yapan otellere yönelik yaptırımlarda diğer rakip teşebbüslerle birlikte hareket edildiğini
ve rakip teşebbüslerin bu konudaki uygulamalarının takip edildiğini gösteren belgeler.
Raportörlerin otel ve mağaza yetkilileri ile yaptıkları görüşme tutanakları.
(20) Ayrıca Akdeniz Turistik Otelciler ve İşletmeciler Birliği (AKTOB) tarafından hazırlanan
“Incoming Raporu 2012/ Türkiye Paket Tur Pazarı 2012” raporunda yer alan Rusya paket
tur pazar payları ile önaraştırma sürecinde ilgili teşebbüslerden toplanan bilgiler
çerçevesinde, son üç yıla ilişkin Rusya ve Ukrayna’dan Antalya Havalimanına gelen
toplam yolcu sayısı, bu toplam içinde 4 büyük tur operatörü (PEGAS, ODEON, TEZ ve
ANEX) aracılığıyla gelen yolcu sayıları ve oranları ile 2012 yılında Antalya Havalimanı’na
gelen yolcuların milliyetlerine göre dağılım oranları (başlıca 5 ülke bazında) da
incelenmiştir.
(21) Bilindiği üzere, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasında “Belirli bir mal veya
hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
13-49/701-299
5/9
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve
eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır” hükmüne yer verilmektedir. Aynı maddenin ikinci
fıkrasının (d) bendinde “Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması
veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa
dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi” yasaklanan haller
arasında sayılmıştır. İlgili madde, aynı seviyede faaliyet gösteren rakip teşebbüsler
arasındaki rekabeti sınırlayıcı anlaşmaları (yatay anlaşmalar) kapsadığı gibi, rakip
olmayan, başka bir ifadeyle ticaretin farklı seviyelerinde yer alan teşebbüsler arasındaki
anlaşmaları (dikey anlaşmalar) da kapsamaktadır. Dosya konusu açısından özellikle,
yatay anlaşmalar yoluyla rakibin faaliyetinin kısıtlanmasının yanı sıra üst pazarda faaliyet
gösteren sağlayıcının alt pazardaki alıcıları dikey anlaşmalar yoluyla kendine bağlayarak,
rakip sağlayıcıların alt pazara erişimini engellemesi, diğer bir ifadeyle “pazarı kapamaya”
çalışması da incelenen hususlardan biridir.
(22) Bu çerçevede, önaraştırma yapılan teşebbüsler arasında Biblio Globus konusunda
iletişimin bulunduğunu, Biblio Globus müşterilerine oda satan otellere yönelik
yaptırımlarda diğer rakip teşebbüslerle birlikte hareket edildiğini ve rakip teşebbüsün
uygulamalarının takip edildiğini gösteren dosya mevcudu belgeler dikkate alınarak, anılan
teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına giren uygulamalarının
bulunduğu kanaatine varılmıştır.
(23) Bununla birlikte, dosya mevcudu bilgilere bakıldığında, 2012 yılında Antalya
Havalimanı’na gelen toplam yolcu sayısının 10.491.267; Rusya ve Ukrayna’dan gelen
toplam yolcu sayısının ise 3.083.914 olduğu, dolayısıyla söz konusu uygulamaların
pazarın sadece yaklaşık %30’luk bölümünü hedef aldığı anlaşılmaktadır. Bunun yanı sıra
2013 yılı itibarıyla IATI’nın 361 otelle anlaşma sağladığı ve PEGAS’ın 512, ANEX’in 476,
TEZ’in 387, ODEON’un 483 otelle çalıştığı dosyadan görülmektedir. Antalya’da
Bakanlıktan belgeli çok sayıda konaklama tesisinin varlığı, IATI’nın çeşitli otellerle
anlaşma sağladığı ve şikayet edilen tur operatörlerinin sınırlı sayıda otelle münhasırlık
bağlantısının bulunduğu dikkate alındığında, IATI’nın alternatif otellerle çalışmasının
mümkün olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan tüm bu tespitler doğrultusunda, dosya
kapsamında incelenen rekabeti bozucu anlaşma ve uygulamaların pazardaki etkisinin
sınırlı olduğu, dolayısıyla hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüslere söz konusu
anlaşma ve uygulamalardan kaçınılması gerektiği yönünde görüş bildirilmesinin bu
aşamada yeterli olacağı kanaatine varılmıştır.
(24) Diğer yandan, başvuru sahibinin geçici tedbir uygulanması yönünde talebi bulunmaktadır.
Yapılan inceleme sonucunda, geçici tedbir uygulanmasını gerektirecek herhangi bir
unsurun bulunmadığı, dolayısıyla “nihaî karara kadar ciddî ve telafi olunamayacak
zararların ortaya çıkma ihtimali” koşulunun gerçekleşmediği anlaşılmıştır.
J. SONUÇ
(25) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. 23.08.2013 tarihindeki ilk oylama ile 29.08.2013 tarihindeki ikinci oylama
sonucunda, elde edilen bulgu ve emareler dikkate alınarak, Antalya’da turizm
sektöründe faaliyet gösteren Pegas Otelcilik Turizm Taşımacılık ve Tic. Ltd. Şti.,
ODEON Turizm İşletmeciliği A.Ş., Alkan Grup Turizm İşletmeleri A.Ş. ve Antalya
Depar Turizm İnş. Nak. Oto. Yat. İşl. Tic. Ltd. Şti.’ne 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında rekabeti bozucu anlaşma ve uygulamalardan kaçınılması
gerektiği aksi takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem
başlatılacağı yönünde aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş
bildirilmesine OYÇOKLUĞU ile,
13-49/701-299
6/9
2. 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin dördüncü fıkrasında öngörülen koşullar
gerçekleşmediğinden adı geçen teşebbüslere yönelik olarak geçici tedbir
uygulanmasına yer olmadığına, bu yöndeki talebin reddine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
29.08.2013 tarihli ve 13-49/701-299 sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Mezkur Kurul Kararı’nda Antalya’da turizm sektöründe faaliyet gösteren bazı tur
operatörlerinin yatay ve dikey anlaşmalar yoluyla rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırdıkları
iddiası incelenmiştir. Kurul çoğunluğu, elde edilen bulgu ve emareleri dikkate alarak,
haklarında önaraştırma yapılan teşebbüslere 4054 sayılı Kanun’un 9/3. maddesi
çerçevesinde bir görüş gönderilmesine karar vermiştir.
Dosyada yer alan bilgi ve belgelerin tarafımızca değerlendirilmesi neticesinde ise, dosya
kapsamında bir rekabet ihlali olabileceğine ilişkin ciddi şüpheler hasıl olmuştur. Bu
nedenle, Önaraştırma Raporu’nun sonucunda da önerildiği şekilde, dosya kapsamında
yer alan teşebbüsler hakkında Kanun’un 41. maddesi çerçevesinde bir soruşturma
açılarak ortada bir rekabet ihlali olup olmadığının hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde
ortaya çıkarılması gerektiğini düşünmekteyiz.
Yukarıda belirtilen gerekçelerle çoğunluk görüşüne katılmamız mümkün olmamıştır.
Dr. Murat ÇETİNKAYA
Kurul Üyesi
13-49/701-299
7/9
KARŞI OY GEREKÇESİ
(29/8/2013 tarihli ve 13-49/701 sayılı Kurul Kararı)
Kurulun 29/8/2013 tarihli ve 13-49 Sayılı Toplantısında görüşülen “Antalya’da turizm
sektöründe faaliyet gösteren 4 tur operatörü teşebbüsün yatay ve dikey anlaşmalar
yoluyla rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırdıkları iddiası”na yönelik olarak düzenlenen
Ön araştırma Raporu ve incelenen dosya kapsamı göz önünde bulundurularak
inceleme yapılan teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanunun 41. Maddesi uyarınca
soruşturma açılmaksızın Kanunun 4. Maddesi kapsamında rekabeti bozucu anlaşma
ve uygulamalardan kaçınılması gerektiği, aksi takdirde anılan Kanun gereğince
haklarında işlem başlatılacağı yönünde aynı Kanunun 9. Maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca görüş gönderilmesi kararına aşağıdaki gerekçeler nedeniyle karşıyım.
1. Kararda ve Raporda belirlenen İlgili Ürün Pazarının “Rusya ve BDT ülkelerinden gelen
turistlere yönelik incoming seyahat hizmetleri pazarı” olarak alt pazarların da buna
uygun olarak “Rusya ve BDT ülkelerinden gelen turistlere yönelik konaklama
hizmetleri pazarı”ve “Rusya ve BDT ülkelerinden gelen turistlere yönelik turlar
kapsamındaki eğlence, alışveriş ve sosyal aktivite hizmetleri pazarı” olarak
belirlenmesi gerektiğini düşünüyorum.
Zira iddia olunan rekabet ihlaline yönelik eylemler sadece Rusya ve BDT
ülkelerinden gelen turistlerin incoming hizmetlerine yönelik olarak
gerçekleştirilmiştir. İncelemenin tarafı olan teşebbüsler ile şikayet eden
teşebbüslerin faaliyet alanı Rusya ve BDT ülkelerinden Antalya’ya getirilen
turistlere yönelik hizmetler pazarıdır. Şikayet konusu da aynı pazar ile ilgilidir.
Her ne kadar tarafların diğer ülkelere yönelik hizmetleri olsa da bu durum
şikayet konusu edilmemektedir. Rapor ve eki otellerin taraflarla olan yazışma
belgelerinde de açıkça belirtildiği gibi şikayet konusu eylem Rusya ve BDT
ülkelerinden Biblo Globus ve acenteleri İATİ ve Belmondo vasıtası ile gelen
turistlerin konaklama ve Paket tur kapsamındaki hizmetlerinin engellenmesine
yönelikdir.
Şikayet konusu edilen PEGAS, ODEON, TEZ ve ANEX’in ilgili pazardaki
Pazar payları %80 ler civarında olup pazara yeni giren İATİ nin pazara yönelik
yüksek hedefleri olmakla birlikte henüz önemli bir pazar payı bulunmamaktadır.
İlgili Pazar Antalya’ya gelen 2012 yılı rakamlarına göre yaklaşık 10,5 milyon
toplam turistten Rusya ve BDT ülkelerinden gelen 3-3,5 milyon turistin
incoming hizmetleri pazarını ilgilendirmektedir.
2. Raporda ilgili pazarda faaliyet gösteren PEGAS, ODEON, TEZ ve ANEX’in pazara
Biblo Globus ile birlikte giren İATİ nin pazar dışına çıkarılmasına yönelik olarak
şikayetçiden ve yerinde incelemeler sırasında teşebbüslerden elde edilen çok sayıda
belgeye yer verilmiştir.
Bu belgelerde Adı geçen teşebbüslerin Biblo GLOBUS ile acenteleri İATİ ve
BELMANDO ile çalışan otellere sözleşmelerini iptal etmelerine yönelik
girişimler içerisinde oldukları, kendileri ile çalışmayan otelleri turist gönderme
açısından kapalı ya da bekleme konumuna aldıkları, otellerin de ticari
13-49/701-299
8/9
kaygılardan dolayı bu sözleşmelerini iptal ettikleri ve bu durumu rekabet ihlalleri
içinde bulunduğu iddia olunan teşebbüslere bildirdikleri, ayrıca piyasanın sıkı
bir şekilde takip edildiği, otellerin Biblo Globus ve acenteleri ile çalışmamaları
konusunda uyarıldıkları anlaşılmaktadır.
Raportörlerin yerinde inceleme sırasında görüştükleri otellerin yetkililerinden 12
si kendilerine baskı yapıldığını ifade etmişler, diğerleri de baskı yapıldığı
duyumunu aldıklarını söylemişlerdir.
Raporda ayrıca Adı geçen dört teşebbüsün anılan eylemleri gerçekleştirirken
birbirleriyle iletişim halinde bulundukları, yapılan ve yapılacak iş ve işlemlerden
birbirlerini haberdar ettikleri anlaşılmaktadır.
3. Adı geçen teşebbüsler ayrıca anlaşma yaptıkları otellerle münhasır sözleşmeler
yapmışlardır. Piyasanın %80 ine sahip teşebbüslerin fiili münhasırlık yoluyla pazarı
kapatıp kapatmadıkları ya da 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyet
Tebliğini ihlal etmek suretiyle rekabeti engelleyip engellemediklerinin incelenmesi
gerekmektedir.
4. Kararda ihlal konusu uygulamaların pazarın %30 luk bir bölümünü ilgilendirdiği, İATİ
nin 361, PEGAS ın 512, ANEX in 476, TEZ in 387 ve ODEON un 483 otel ile
sözleşme imzaladığı, münhasır sözleşme imzalanan otel sayısının sınırlı olduğu, İATİ
nin çalışabileceği alternatif otellerin de var olması sebebiyle iddia konusu rekabeti
bozucu anlaşma ve uygulamaların pazardaki etkisinin sınırlı olduğu dikkate alınarak
bu aşamada görüş gönderilmesi yolundaki değerlendirmelere katılabilmek mümkün
değildir.
Zira yukarıda da belirtildiği gibi ilgili pazarı Antalya’ya gelen tüm turistlerin değil
de Rusya ve BDT den gelen turistlerin dikkate alınması halinde %30 değil ilgili
pazarın %100’ nde ya da diğer bir deyişle pazarın tamamında meydana gelen
rekabet ihlalinden bahsedilmesi gerekecektir.
Şikayet konusu edilen teşebbüsler gibi İATİ nin de 361 sözleşme ile pazardan
pay aldığına bakarak pazardaki ihlalin sınırlı olduğunu söylemenin de uygun
olmadığını düşünüyoruz. Bu sonuca ulaşmak için iddia konusu baskılar neticesi
bu sözleşmelerin ne kadarının iptal edildiği ile iptal edilen sözleşmelerin sayı ve
ciro olarak pazarın ne kadarına tekabül ettiğine bakılması gerekmektedir.
Keza rekabet ihlali içinde olduğu iddia edilen teşebbüslerin münhasır
sözleşmelerinin sayısının da sınırlı olduğu ve dolayısıyla rekabete etkisinin çok
az olduğu yolundaki değerlendirmeye katılabilmenin mümkün olmadığı
kanaatini taşıyoruz. Raporda bu konuda yeterli bilgi ve belge bulunmamaktadır.
Rekabet ihlali yaptıkları iddia edilen teşebbüslerin otellerle yaptıkları münhasır
sözleşmelerin sayısı ile bunların büyüklüklerinin piyasayı kapatıp
kapatmadıklarının incelenmesi gerekmektedir.
5. Danıştay’ın ön araştırma sürecinde elde edilen delillerin hiçbir şekilde kuşkuya yer
bırakmayacak şekilde soruşturma açılmamasını gerektiriyorsa soruşturma
açılmayacağı, ancak bu sonuca ulaşmaya engel olacak bir kuşku varsa soruşturma
13-49/701-299
9/9
açılması gerektiği yolunda Kurulca alınan çok sayıda 9/3 kararının iptal edildiği
hususu işbu dosyada dikkate alınmamıştır.
Sonuç olarak bu dosyada Danıştay kararı uyarınca soruşturma açılmasını gerektirir kuşku
değil kuşku ötesi çok sayıda belge ve bilgi bulunmasına rağmen 4054 Sayılı Kanunun 41.
Maddesi uyarınca Raportörlerce hazırlanan Önaraştırma Raporu doğrultusunda
soruşturma açılmayarak Kanunun 9/3. Maddesi uyarınca görüş gönderilmesi kararına
katılmam mümkün olmamıştır.
Fevzi ÖZKAN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy