© Avrupa Konseyi/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2012. Bu çeviri, Avrupa Konseyi’nin insan haklarına destek Fonu’nun desteğiyle hazırlanmıştır (/humanrightstrustfund). Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Daha fazla bilgi için, bu belgenin sonunda bulunan yazarın telif hakkı ile ilgili kısmı okuyabilirsiniz.
© Council of Europe/European Court of Human Rights, 2012. This translation was commissioned with the support of the Human Rights Trust Fund of the Council of Europe (/humanrightstrustfund). It does not bind the Court. For further information see the full copyright at the end of this document.
© Conseil de l’Europe/Cour européenne des droits de l’homme, 2012. La présente traduction a été effectuée avec le soutien du Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme du Conseil de l’Europe (/humanrightstrustfund). Elle ne lie pas la Cour. Pour plus de renseignements veuillez lire l’indication de copyright/droits d’auteur à la fin du présent document.
Appel–Irrgang ve diğerleri/Almanya – 45216/07
Karar 6.10.2009 [4. Daire]
1 no’lu Protokol’ün 2. maddesi
Ebeveynlerin felsefi kanılarına saygı
Ebeveynlerin dini inançlarına saygı
Devlet okullarındaki ortaöğretim öğrencilerine muafiyet olanağı tanımayan zorunlu laik ahlak dersi: Başvuru kabul edilemez
Olaylar: 2006’da Berlin Milletvekilleri Meclisi okul hakkındaki kanununu devlet okulunda okuyan ortaöğretim öğrencilerine zorunlu ahlak dersi getirecek şekilde değiştirmiştir. Protestan inancına sahip başvurucular okul yönetimine birinci başvurucunun ahlak dersinden muaf tutulması istemiyle başvurmuşlarsa da bu talepleri reddedilmiştir. Ondan sonra yaptıkları bütün adli başvurular da reddedilmiştir.
Hukuk: Başvurucular esas olarak ahlak dersinin (“ders”) tarafsız olmadığını ve laik niteliğinden dolayı dini inançlarına aykırı olduğunu iddia etmektedirler. AİHM göre, dersin amaçları – ortaöğretim öğrencilerinin kapasite ve doğal eğilimlerini, kökenlerine bakmadan, geliştirmek, öğrencilere sosyal bir yetenek ve kültürler arası diyalog ve ahlaki muhakeme fikri kazandırmak amacıyla kişisel ve sosyal hayattaki temel kültürel ve etnik sorunları konuşmak – 1 no’lu Protokol’ün 2. maddesi ve Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi’nin tavsiye kararların da öngörülen çoğulculuk ve nesnellik ilkelerine uygundur. Bu ders tarafsız olup hiçbir din veya inanca özel bir ağırlık vermemektedir. Öğrencilere ortak değerler nakletmekte ve bunlara kendilerini başka inanca sahip insanlara açmayı öğretmektedir. Ayrıca, Federal Anayasa Mahkemesi’nin hatırlattığı üzere, her ne kadar, ders programına göre, derste işlenen ahlak konuları konusunda öğretmenlerin bir bakış açısına sahip olmaları ve bunu öğrencilere inandırıcı bir şekilde nakletmeleri isteniyorsa da, öğrenciler üzerinde her türlü yolsuz etki yasaklanmıştır. Bu dersin uygulamada yapılış şekline gelince, AİHM başvurucuların sene boyunca kendilerine nakledilen bilgilerin dini inançlarına saygı göstermediğini ve sistematik telkin amacı taşıdığını ileri sürmediklerini not eder.
Başvurucuların Almanya’daki Hıristiyan geleneğine rağmen ders programında Hıristiyanlığın yeteri kadar dikkate alınmadığı yönündeki argümanlarıyla ilgili olarak, AİHM okul otoritelerinin farklı inanç ve kanaatlere yer veren tarafsız bir dersten yana tercih koymalarının AİHS bakımından başlı başına bir sorun doğurmadığı kanaatindedir. Federal Anayasa Mahkemesi olayın özel şartlarına ve Berlin Land’ının dini eğilimine bakarak bu tercihi onaylamıştır. Ayrıca, yasa koyucunun bu konudaki tercihi devletin takdir payı kapsamında kalmaktadır. Başvurucuların dersin dini inançlarına aykırı olduğu iddiasıyla ilgili olarak, AİHM ne okulla ilgili yasanın içeriğinin ne de ders programının bu dersin belli bir inanca öncelik verme veya Hıristiyanlık gibi bazı inançları bir tarafa atma ve bunlarla mücadele etme eğilimi taşıdığı sonucuna varmaya izin vermediğini gözlemlemektedir. Bu düzenlemeler başka konular yanında dini ilkelerin de işlenmesini önermekte ve okulları bazı konuları dini veya felsefi topluluklarla işbirliği içinde işlemeye davet etmektedir. Başvurucuların dersin Hıristiyanlığa eleştirel bakan veya Hıristiyanlığa karşı olan konsept veya fikirleri de işlediği argümanına gelince, AİHM AİHS’nin kendilerinkine aykırı fikir ve kanılara maruz kalmama hakkı gibi bir hak tanımadığını belirtir. Ayrıca, birinci başvurucu devlet okullarında verilen Protestan din dersini almaya devam edebilir ve ebeveynler çocuklarını aydınlatma, onlara tavsiyede bulunma, onlara yönelik doğal eğitimci görevlerini yerine getirme ve onları dini inançlarına uygun bir şekilde yönlendirme konusunda engellenmemektedirler.
Böylece, müfredata zorunlu ahlak dersi koymakla, ulusal otoriteler 1 no’lu Protokol’ün 2. maddesinin kendilerine tanıdığı takdir paylarını aşmamışlardır. Dolayısıyla, Berlin otoriteleri bu dersle ilgili genel bir muafiyet olanağı tanımak zorunda değillerdi. Başka bir Land’ın böyle bir tercihte bulunmuş olması bu sonucu değiştirmez.
Sonuç: Kabul edilemez (Açıkça temelden yoksun).
© Avrupa Konseyi/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2012.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin resmi dilleri Fransızca ve İngilizce’dir. Bu çeviri, Avrupa Konseyi’nin insan haklarına destek Fonu’nun desteğiyle hazırlanmıştır (/humanrightstrustfund). Mahkeme’yi bağlamamaktadır ve Mahkeme, kalitesi konusunda herhangi bir sorumluluk kabul etmemektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarının veritabanı olan HUDOC üzerinden () veya HUDOC’un bildirdiği başka veritabanları üzerinden yüklenebilir. Davanın isminin tamamen yazılması, yukarıdaki telif hakkıyla ilgili ifadelerin kullanılması ve insan haklarına destek Fonu’na referans yapılması şartıyla ticari olmayan amaçlarla kullanılabilir. Bu çevirinin tamamını veya bir kısmını ticari amaçlarla kullanmak isteyen herkesin, bu durumu belirtilen adrese bildirmesi rica olunur: publishing@.
© Council of Europe/European Court of Human Rights, 2012.
The official languages of the European Court of Human Rights are English and French. This translation was commissioned with the support of the Human Rights Trust Fund of the Council of Europe (/humanrightstrustfund). It does not bind the Court, nor does the Court take any responsibility for the quality thereof. It may be downloaded from the HUDOC case–law database of the European Court of Human Rights () or from any other database with which the Court has shared it. It may be reproduced for non–commercial purposes on condition that the full title of the case is cited, together with the above copyright indication and reference to the Human Rights Trust Fund. If it is intended to use any part of this translation for commercial purposes, please contact publishing@.
© Conseil de l’Europe/Cour européenne des droits de l’homme, 2012.
Les langues officielles de la Cour européenne des droits de l’homme sont le français et l’anglais. La présente traduction a été effectuée avec le soutien du Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme du Conseil de l’Europe (/humanrightstrustfund) Elle ne lie pas la Cour, et celle–ci décline toute responsabilité quant à sa qualité. Elle peut être téléchargée à partir de HUDOC, la base de jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme (), ou toute autre base de données à laquelle HUDOC l’a communiquée. Elle peut être reproduite à des fins non commerciales, sous réserve que le titre de l’affaire soit cité en entier et s’accompagne de l’indication de copyright ci–dessus ainsi que de la référence au Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme. Toute personne souhaitant se servir de tout ou partie de la présente traduction à des fins commerciales est invitée à le signaler à l’adresse suivante: publishing@.
Full & Egal Universal Law Academy