Araç muayene hizmetleri pazarındaki hakim durumun sigortacılık pazarında kötüye kullanılmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ihlal edildiği iddiası - Karar Sayı 09-58/1405-367

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-4-171 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-58/1405-367
Karar Tarihi : 9.12.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit
GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Recep GÜNDÜZ, Canan KARAMANOĞLU

C. ŞİKÂYET EDEN : - Eskişehir Ticaret Odası Genel Sekreteri Ali VAROL
İki Eylül Cd. No:28/6 26010 Eskişehir
- Resen
20
D. ŞİKÂYET EDİLEN: - Reysaş Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş.
Elmas Cd. No:6 Samandra Kartal/İstanbul
- TÜVTURK Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim
A.Ş.
Büyükdere Cd. No:255 Nurol Plaza A Blk. K:17-18
Maslak/İstanbul
- Sanset Sigorta Acenteliği Ltd. Şti.
Profilo Binası Cemal Sahir Sk. No:26/28 Kt:3 34394
Mecidiyeköy/İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU : Araç muayene hizmetleri pazarındaki hakim durumun
sigortacılık pazarında kötüye kullanılmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un ihlal edildiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Önaraştırma konusu olay, kara yolunda seyreden motorlu ve
motorsuz araçların periyodik muayene hizmetleri imtiyazını devralan TÜVTURK’un bu
hizmetin alt işletmeciler tarafından verilmesini sağlamak üzere imzaladığı “Alt İşletim
Sözleşmesi” çerçevesinde faaliyet gösteren alt işletici Reysaş’ın müşterilere ait bilgileri
toplaması ve bu bilgileri sigortacılık faaliyetlerinde kullanmasıdır.
40
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.8.2009 tarih ve 5658 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 10.9.2009 tarih ve 2009-4-171/İİ-09-RG sayılı İlk İnceleme Raporu,
16.9.2009 tarih ve 09-42 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun’un
4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-
42/1085-M sayı ile karar verilmiştir.
09-58/1405-367
2
İlgili karar uyarınca düzenlenen 2.12.2009 tarih ve 2009-4-171/ÖA-09-SY sayılı
Önaraştırma Raporu 7.12.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/425 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
50
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- İşletici TÜVTURK Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. (TÜVTURK)’nin
şikâyet konusu iddialara ilişkin olarak herhangi bir belirleyici etkisi olmadığından, 4054
sayılı Kanun bakımından Reysaş’ın eylemlerinden sorumluluğu bulunmadığı,
- Reysaş Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. (Reysaş)’nin, sigortanın belli
bir acenteden yaptırılmış olması halinde araç muayene hizmetini kolaylaştırmak şeklinde
bağlama yoluyla, araç muayene hizmetlerindeki hâkim durumunu sigortacılık pazarında
kötüye kullandığına dair yeterli delil olmadığı,
- Reysaş’ın, anket usulüyle müşteri bilgileri toplayarak bu bilgileri Sanset Sigorta
Acenteliği Ltd. Şti. (Sanset)’ye sağlaması ve bu şirket tarafından bu bilgilerin sigortacılık 60
pazarında kullanılması eyleminin potansiyel olarak Kanun’un 6. maddesi anlamında
hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebileceği, ancak, uygulamanın
sona ermiş olması, altı ay gibi kısa bir süre uygulanmış olması ve ilgili pazarların
rekabetçi yapısı üzerinde önemli bir olumsuz etki göstermemiş olması dolayısıyla
Kanun’un 41. maddesi uyarınca Reysaş hakkında soruşturma açılmasına gerek
olmadığı,
- Bununla beraber, Sanset ve Reysaş’ın anket yoluyla elde etmiş oldukları bilgileri hala
kullanma imkânına sahip oldukları göz önüne alınarak, adı geçen teşebbüslere söz
konusu bilgilerin ticarî amaçla rekabeti sınırlayacak şekilde kullanılmaması konusunda
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş gönderilmesinin yerinde olacağı 70
hususlarına yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikayet konusu çerçevesinde ilgili iki ürün pazarı tespit edilmiştir.: Birincisi “kara yolunda
seyreden motorlu ve motorsuz araçların teknik muayene hizmeti ”, ikincisi ise şikâyete
konu eylemin özellikle zorunlu trafik ve kasko branşlarına ilişkin olması nedeniyle,
“sigortacılık hizmetleri” pazarının alt pazarları olan “trafik” ve “kasko” pazarlarıdır.
80
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyete konu uygulamanın gerçekleştiği Eskişehir il sınırları içinde imzaladığı alt işletim
sözleşmesi ile araç muayene hizmetlerini elinde bulunduran firma Reysaş’tır. Reysaş
aynı zamanda Bartın, Kastamonu, Karabük ve Zonguldak il sınırları içinde de araç
muayene hizmetlerini elinde bulundurmaktadır. Şikâyet dilekçesinde rekabet ihlali
olduğu iddia edilen uygulama aynı alt işletici tarafından araç muayene hizmetlerinin
gerçekleştirildiği diğer illerde de söz konusu olduğundan ilgili coğrafi pazar “Eskişehir,
Bartın, Kastamonu, Karabük ve Zonguldak” illerini kapsamaktadır.
Sigortacılık hizmetlerinde ise sigorta şirketlerinin telefon-internet kanallarıyla tüm ülke
genelindeki müşterilere ulaşabildikleri dikkate alınarak, ilgili coğrafî pazar, sigorta 90
09-58/1405-367
3
şirketleri açısından “Türkiye” olarak belirlenmiştir. Bununla beraber acenteler açısından
pazar daha dar olarak il bazında tespit edilmiştir.

I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. TÜVTURK Kuzey, TÜVTURK Güney ve TÜVTURK İstanbul Taşıt Muayene
İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş.
TÜVTURK Kuzey ve TÜVTURK Güney motorlu ve motorsuz kara nakil vasıtalarının
zorunlu fenni muayenesi hizmetinin imtiyaz verme yolu ile özelleştirilmesi işlemi
neticesinde, münhasıran İmtiyaz Sözleşmesi kapsamında yer alan hizmetleri sunmak
amacıyla Doğuş Grubu, Akfen Grubu ve TÜV Grubu tarafından kurulmuş ortak girişim 100
şirketleridir. TÜVTURK İstanbul ise, 2.6.2008 tarihinde TÜVTURK Kuzey ile yapmış
olduğu Alt İşletim Sözleşmesi uyarınca İstanbul il sınırları içerisinde muayene
istasyonlarının işletilmesi için kurulmuştur.
Ancak Rekabet Kurulu’nun 16.9.2009 tarih ve 09-42/1053-266 sayılı karar ile izin verdiği
işlemle Afken Grubu ortaklıktan çekilmiş ve tüm hisselerini European Testing Services
S.a.r.l tarafından kontrol edilen Test Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim
A.Ş.‘ye devretmiştir.
I.2.2. Reysaş Taşıt Muayene İstasyonları İşletim A.Ş.
2007 yılında kurulan Reysaş, TÜVTURK ile imzaladığı Alt İşletim Sözleşmesi ile
TÜVTURK’ün iş ortağı olmuştur. Reysaş, Eskişehir, Zonguldak, Kastamonu, Karabük ve 110
Bartın illerinde trafik ve araç güvenliğine katkı sağlamak amacı ile hizmet vermektedir.
İşlettiği TÜVTURK Araç Muayene İstasyonları sırasıyla Eskişehir Merkez İstasyonu,
Eskişehir Sivrihisar İstasyonu, Zonguldak Merkez İstasyonu, Zonguldak Ereğli
İstasyonu, Kastamonu Merkez İstasyonu, Kastamonu Tosya İstasyonu, Karabük Merkez
İstasyonu ve Bartın Merkez İstasyonu’dur.
Reysaş’ın en büyük ortağı olan Reysaş Lojistik ve Taşımacılık A.Ş. 1990 yılında
Ankara’da 12 araçlık filosuyla ticari faaliyetlerine başlamıştır. Şirket, lojistik ve
taşımacılık olmak üzere iki ana alanda faaliyet göstermektedir. Reysaş’ın ürün
portföyünde, oto taşımacılığı, lojistik, uluslararası taşımacılık, akaryakıt taşımacılığı,
forwarding ve depolama hizmetleri bulunmaktadır. Yurtiçi faaliyetlerinde lojistik 120
hizmetlerinin yanı sıra, yurtdışı taşımacılığa da başlayan Reysaş, uluslararası alanda
Hollanda’dan Kazakistan’a kadar faaliyet göstermektedir. Reysaş faaliyet alanına 2005
yılında demiryolu taşımacılığını da eklemiştir.

I.2.3. Tespitler
Önaraştırma aşamasında yapılan yerinde incelemelerde elde edilen bilgi ve belgeler
aşağıda sunulmuştur:
I.2.3.1. TÜVTURK Yetkilisi ile Yapılan Görüşme ve Elde Edilen Belgeler
I.2.3.1.1. TÜVTURK Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
TÜVTURK Kuzey/Güney Araç Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. yetkilisi 130
raportörlerle yaptığı görüşmede konuya ilişkin olarak aşağıdaki hususları ifade etmiştir:
- TÜVTURK Kuzey, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ve Ulaştırma bakanlığı ile imzalamış
olduğu imtiyaz sözleşmesi kapsamında 15.8.2007 tarihinden itibaren 20 yıl süre ile 1.
09-58/1405-367
4
Bölgede araç muayene hizmetlerinin sunulması imtiyazını elinde bulundurmakta olup,
hâlihazırda Türkiye’de Kuzey Bölgesi olarak tayin edilen bölgede toplam 45 ilde 28 adet
şirket ile Güney olarak tayin edilen ikinci bölgede ise 36 ilde toplam 21 şirketle alt işletim
sözleşmeleri bulunmaktadır. TÜVTURK, münhasıran 2918 Sayılı Karayolları Trafik
Kanunu, Yönetmelik ve diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak karayolunda seyreden
motorlu ve motorsuz araçların periyodik muayene işlemi ile Araçların İmal Tadil ve
Montajı Hakkında Yönetmelik ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığının ilgili diğer yönetmelikleri 140
kapsamında yapılması gerekli olan araç muayenelerini yapmak zorundadır. Münhasır
olamamak ve İdare (Ulaştırma Bakanlığı) tarafından yetkilendirilmek koşuluyla,
mevzuata uygun olarak yola elverişlilik muayene belgeleri düzenlemek, yine münhasır
olmamak üzere,”Trafikte Seyreden Motorlu Kara Taşıtlarından Kaynaklanan Egzoz Gazı
Emisyonlarının Kontrolüne Dair Yönetmelik” kapsamında Ulaştırma Bakanlığı ve Çevre
ve Orman Bakanlığı tarafından yetkilendirilmek koşuluyla egzoz gazı emisyon ölçümleri
de yapabilmektedir. Yola elverişlilik muayenesine henüz yapılmıyor, ancak yakın
zamanda başlanması öngörülüyor.
- Reysaş, Türkiye’de 1. Bölge’de Eskişehir, Karabük, Zonguldak, Kastamonu ve Bartın
illerinde alt işletici olarak faaliyet göstermektedir. Reysaş’ın müşterilerden telefon ve 150
iletişim bilgileri ile müşterisi oldukları sigorta şirketi hakkında bilgi talep ettiği hususu
TÜVTURK’e de yansımıştır. Bu şikâyetler üzerine Reysaş müteaddit defalar yazılı (e-
posta yoluyla) ve şifahi olarak uyarılmıştır. Bu uyarılar üzerine anılan şirket, söz konusu
faaliyetlerini durdurduğunu bildirmiştir. Öte yandan Reysaş’ın Eskişehir merkez
istasyonundaki bu uygulamasında ötürü Ulaştırma Bakanlığı tarafından TÜVTURK’e
idari para cezası uygulanmıştır. Bunun üzerine, Reysaş’a noter marifetiyle ihtar
gönderilmiş ve söz konusu ceza fatura edilmiştir.
TÜVTURK şirket politikası olarak yetkili olduğu faaliyetler dışında herhangi bir alanda
faaliyet göstermediği gibi alt işleticilerin bu faaliyetleri göstermesine de izin
vermemektedir. 160
TÜVTURK araç muayene hizmetleri kapsamında topladığı tek bilgi, araçların hasar
bilgileri olup, söz konusu bilgiler alt işleticilerin bilgisayar verilerinin TÜVTURK’te
toplanması şeklinde oluşturulmaktadır. TÜVTURK ise, söz konusu bilgileri Ulaştırma
Bakanlığı’na rapor etmekte ve kesinlikle ticari ortakları da dâhil olmak üzere üçüncü
kişilere sunmamaktadır. Nitekim bir Şirket ortağının bu yöndeki bir talebi reddedilmiştir.

I.2.3.1.2. TÜVTURK Kuzey/Güney Araç Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim
A.Ş.’de Elde Edilen Belgeler
TÜVTURK’te yapılan yerinde incelemeler sırasında aşağıdaki belgelere ulaşılmıştır:
- TÜVTURK tarafından Ulaştırma Bakanlığı’na gönderilen 21.8.2009 tarih ve 1136 sayı 170
sayılı, Eskişehir Araç muayene İstasyonu konulu yazıda;
“Eskişehir Ticaret Odası (ETO) yazısında araç muayene hizmeti verilmesi esnasında
tüm araç sahiplerinden anket adı altında araçların trafik sigortaları ev kasko sigortalarına
ilişkin poliçe bilgilerinin talep edildiği ifade edilmekte ve ilgi yazınızın tebliğ tarihinden
itibaren yedi gün içinde savunmamızın gönderilmesi istenmektedir.
İstasyonumuzdan ve TÜVTURK alt işleticisi olan Reysaş’tan edinilen bilgiler
doğrultusunda Eskişehir Ticaret Odası’nın talebi ve Bakanlığınızın uygulamanın
durdurulması gerektiği yönündeki talimatını takiben 16.7.2009 tarihi itibari ile söz konusu
anket çalışmalarına derhal [son verilmiş] sonra ETO’nun Bakanlığınıza ilgi yazısı ile
09-58/1405-367
5
durumu intikal ettirmesi üzerine alt işleticimiz ETO’ya durdurma işlemini bu defa yazı ile 180
bildirmiş ve ETO’nun yazısı ile faaliyetin durdurulduğu ve herhangi bir anket
uygulamasının yapılmadığı ifade edilmiştir.
Sonuç itibariyle 16.7.2009 tarihinden itibaren söz konusu anket uygulamasının
kaldırıldığı tespit edilmiştir.”
ifadeleri yer almaktadır.
- Eskişehir Ticaret Odası tarafından ilgili makama yönelik olarak düzenlenen 19/8/2009
tarih ve 12870 sayılı yazıda anket uygulamasına son verildiğine ilişkin olarak; “Odamız
tarafından oluşturulan komisyon üyelerinin ilgili şirketin mahallinde yaptığı incelemelerde
şirketin hizmet alan araç sahiplerine anket uygulamasının yapılmadığını tespit
etmişlerdir.” ifadesi yer almaktadır. 190
- Ulaştırma Bakanlığı tarafından TÜVTURK’e gönderilen 29.7.2009 tarih ve 10460 sayılı
yazıda;
“… firmanızın veya alt işleticilerin hem mer’i sigorta mevzuatı hem de buna uygun
olmayan anonim şirket ana sözleşmeleri nedeniyle araç muayene istasyonlarında
sigorta acenteliği yapılmasının mümkün olmadığından bahsedilerek, söz konusu
hizmetin sigorta acenteliği konusunda yetkili ve en az üç sigorta şirketinin temsilciliğini
haiz bulunan üçüncü şahıslar marifetiyle verilebilmesi hususunda görüş talep
edilmektedir.
Araç muayene istasyonlarında, sigorta acenteliği hizmetinin özellikle firmanız veya alt
işleticiler tarafından verilmesi, istasyonlarda üçüncü şahısların sigorta acenteliği ve buna 200
benzer işlerle iştigal edemeyeceklerinin bilinmesi hususunda gereğini rica ederim.”
ifadeleri yer almaktadır.
- TÜVTURK tarafından Reysaş’a Beşiktaş Yedinci Noterliği marifetiyle gönderilen
ihtarnamenin ilgili kısımlarında;
“…
Durum böyle olmakla birlikte aynı araç muayene istasyonunda Eskişehir Ticaret
Odasının 3.8.2009 tarih ve 12230 sayılı yazısı ile araç sahiplerinden anket adı altında
bütün araç sahiplerinden zorunlu olan trafik mali sorumluluk sigortası ile ihtiyari olan
kasko sigortalarına ilişkin bilgilerin şirketiniz tarafından sorgusuz sualsiz alındığının ve
bu durumun sigorta acenteliği konusunda haksız rekabete neden olduğunun tespit 210
edildiği ve bu durumun Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç
Muayene hakkında Yönetmelik’in araç muayene istasyonları ve muayene kanallarının
kurulu bulunduğu arazi üzerinde ayrı bir bölüm halinde yer alacağı ve bu bölümün araç
muayenesi dışında başka bir amaç veya ticari faaliyet için kullanılmayacağına ilişkin 6.
maddesinin (c) bendine aykırı olduğu gerekçesiyle şirketinizden temin edilen bilgi ve
belgeler doğrultusunda yapılan ekli savunma kabule şayan görülmeyerek Bakanlıkça
şirketimiz aleyhine ………. trafik idari para cezası uygulanmıştır.
…
Şirketçe hiçbir ihmal ve kusurumuz bulunmamasına rağmen mer’i mevzuat kapsamında
alt işleticinin yükümlülüklerini yerine getirmemesinden işleticinin de sorumlu olması 220
karşısında söz konusu araç muayene istasyonu ile ilgili olarak, imtiyaz sözleşmesi ve
meri mevzuata aykırılık oluşturan uygunsuzluklarınız nedeniyle, şirketimizin kurumsal
kimliğinin zedelenmesi bir yana, UBAK nezdinde zor duruma düşürülmesi ve her şeyden
09-58/1405-367
6
önemlisi imtiyazın kaybedilmesi riski ile karşı karşıya kalınmış olup aleyhimizde
uygulanabilecek cezai yaptırımlar nedeniyle de büyük zarar ve ziyana uğranılması
kaçınılmazdır. … Cezaların tarafınıza fatura edileceğini ihtar ederiz.”
ifadeleri yer almaktadır.
- ………. tarafından 7.9.2009 tarihinde ………’e gönderilen e-posta mesajında;
“ Sn ………. ile Sn. ………. arasında Ankara’da yapılan 31.8.2009 tarihli görüşmede
değinilen konulara ilişkin olarak Sn ……… tarafından Sn ………’a gönderilen yazı ekteki 230
gibidir.”
denilmektedir. Söz konusu ileti ekinde gönderilen belgede;
“UBAK tarafından düzenlenen idari cezalar ve sonuçları hakkında bilgi verilerek, tüm alt
işleticilerimiz ile birlikte, Reysaş’ın araç muayene yönetmelik ve genelgelere uymak
üzere azami dikkat ve çaba sarf etmeleri gerekliliği belirtildi.”
ifadesi mevcuttur.
- ………. tarafından 10.3.2009 tarihinde ……….’a gönderilen ve “CRM Uygulamasının
Durdurulması” konulu e-posta mesajında;
“size 3.2.2009 tarihli gönderdiğim e-postada CRM (Müşteri Bilgileri) alınması ile ilgili
gerekçelerimizi bildirmiştim. Yön. Kur. Bşk.mız ………. bölgemizde daha iyi hizmet 240
verilebilmesi için bu bilgilerin alınmasını istemektedir. Daha iyi bir hizmet verebilmek için
başlatılan bu uygulamanın neden iptal edilmesi gerektiğini anlayamadık. Konunun Sn
………. ile görüşülerek uygulamanın durdurulması yönündeki talebimizin iletilmesi ve
tarafımıza bilgi verilmesini rica ederiz.”
ifadeleri mevcuttur. Söz konusu e-postaya cevaben aynı tarihte ………. tarafından
gönderilen e-posta iletisinde;
“Bunu halletmiştik geçen ay. ……… bey’e iletin lütfen standart dışı bir uygulamadır bu
yapılan. Durdurulsun lütfen.”
ifadeleri mevcuttur. Son olarak ………. tarafından 10.3.2009 tarihinde yine ……….’a
gönderilen e-posta mesajında; 250
“Yön. Kur. Bşk. ………. Sn. ………. ile CRM Uygulaması konusunu görüşmüşlerdir.
İstasyonlarımızda müşteri memnuniyeti amaçlı alınan bu bilgilerin alınmasına devam
edilecektir.”
ifadeleri mevcuttur.
- ………. tarafından 31.7.2009 tarihinde Doğuş Otomotiv Yetkilisi ……….’na gönderilen
yazıda;
“26 Mayıs 2009 tarihli başvurunuzla ilgili olarak UBAK’a yaptığımız sözlü ve akabinde
resmi başvurumuza ne yazık ki olumlu yanıt alınamamıştır. Araç muayene
istasyonlarının açılması işletilmesi ve araç muayenesi hakkındaki yönetmeliğin Bilgilerin
Gizliliği başlıklı 20/A maddesinde “İşletici veya alt işleticinin kullanımına açılan araçlara 260
ilişkin yerler ve bilgiler Bakanlığın onayı alınmadan üçüncü kişilere açıklanamaz,
verilemez, kullandırılamaz.” hükmü uyarınca paylaşımı ancak Bakanlık iznine tabi olan
bu bilgileri “daha kaliteli hizmet verme amaçlı” istem ve niyetinize saygı duymakla birlikte
bu aşamada veremediğimiz için özür dileriz.”
denilmektedir.
09-58/1405-367
7
- ………. tarafından 1.7.2009 tarihinde ……….’ya gönderilen “müşteri aramaları
hakkında” konulu e-posta mesajında aşağıdaki ifadeler mevcuttur:
“TÜVTURK Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. tarafından tarafımıza
iletilen talimat gereğince; ikinci bir yazılı talimata kadar toplamış olduğumuz verilerden
hareketle alınan bilgiler ile Reysaş Sigorta olarak müşteri aramalarının yapılması ve bu 270
arama sonucunda poliçe üretimi durdurulmuştur.
Bu konuda gerekli önlemlerin alınması ve ilgili personelin talimata uyması hususunda
bilgilendirilmesini rica ederim.”

I.2.3.2. Reysaş ile Yapılan Görüşme ve Elde Edilen Belgeler
I.2.3.2.1. Reysaş Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. ile Yapılan
Görüşme
Reysaş yetkilisi konu hakkında aşağıdaki hususları ifade etmiştir:
- Söz konusu uygulamaya, 2009 yılı Şubat Ayı sonunda, müşteri memnuniyetinin
sağlanması için başlanmış olup, araç muayene bitiş tarihinden bir ay önce SMS, e-posta 280
ya da mektupla haber verilmesi, trafik poliçe bitiş tarihinden bir ay önce bilgi verilmesi,
müşterilerin doğum günleri ve meslek günlerinin kutlanması, doğal afet ve benzeri
durumlarda kan anonsu yapan hastanelere bilgi verilmesi amaçlanmıştır. Bu uygulama
ilk olarak Eskişehir ilinde başlatılmış, diğer illerde de başlama kararı alındığı halde,
gelen şikâyetler üzerine durdurulmuştur.
- Muayene istasyonlarının üzerinde TÜVTURK’ün üst hakkı bulunmaktadır. Araç
muayene hizmetleri dışında sair hizmetlerin (boya koruma, bozuk para ile çalışan
makineler, temizlik, kafeterya, vb.) verilmesi istasyon kanalları ve idari bina dışında
olmak kaydıyla, Ulaştırma Bakanlığı tarafından yayımlanan genelge ile serbest
bırakılmıştır. Anılan genelgeden önce Şubat 2009 sonu itibariyle söz konusu bilgiler, 290
kendi rızası ile vermek isteyen müşterilerden toplamaya başlanmıştı. Bu konuda
istasyon amirlerine, anket bilgilerinin gönüllülük esasına göre alınacağı ve amacın
aracın muayene bitiş tarihini hatırlatmak olduğu yönünde müşterilere bilgi verme talimatı
verilmiştir. Ardından 17.8.2009 tarihinde, Eskişehir Ticaret Odası (ETO) tarafından
Eskişehir istasyonunda anket uygulamasının neden yapıldığı Reysaş’a sorulmuştur.
Yukarıdaki gerekçeleri içeren bir yazı ile bu talebe cevap verilmiştir. TÜVTURK, ETO
tarafından bu uygulamanın yerinde görülmek ve incelemelerde bulunmak amacıyla bir
görevli gönderdiğini belirtmiş ve söz konusu uygulamanın durdurulduğunu ETO’nun
onayladığı bir yazı gönderilmesi talebinde bulunmuştur. Bu yazı alınarak savunma
dosyamıza konulmak üzere TÜVTURK’e iletilmiştir. TÜVTURK tarafında açılan itiraz 300
davasında uygulamaların durdurulduğuna dair kanıt olarak söz konusu belge
sunulmuştur.

I.2.3.2.2. Reysaş Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş.’de Elde Edilen
Bilgiler
Reysaş’ta yapılan yerinde incelemelerde aşağıdaki belgelere ulaşılmıştır:
- ……… tarafından 18.8.2009 tarihinde ETO’ya gönderilen yazıda;
“… Odanız üyelerinden gelen tepkiler doğrultusunda müşteri bilgilerinin alınmasının
durdurulmasına karar verilmiştir. … Firmamız UBAK denetiminde faaliyet gösterdiği için
09-58/1405-367
8
bakanlığa bu durumun açıklanması adına, odanız tarafından bakanlığa verilmek üzere 310
yazılı bir açıklamanın uygun olacağını düşünüyoruz.” ifadesi bulunmaktadır.
- ………. tarafından 2.7.2009 tarihinde ……….’a gönderilen e-posta mesajında; ETO
tarafından kendisine konuya ilişkin soruları içeren bir yazı gönderildiğini, ancak sorulara
verdiği cevapların inandırıcı olmadığını belirtmiştir.
- Reysaş’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen, ……….’e gönderilen 15.7.2009
tarihli ve ………. imzalı belgede; Bakanlık yetkililerinin müşteri bilgilerinin alınmasının ve
müşterilerle görüşülmesinin durdurulmasını istedikleri belirtilmiştir.
- Reysaş’ta yapılan yerinde incelemelerde elde edilen “anket” adlı çalışmanın içeriğinde
yer alan bilgiler şöyledir:
- Araç Bilgileri - Trafik Sigorta Bilgileri 320
İstasyon Adı Sigorta Şirketi
Plaka No Trafik Sigortası Başlangıç Tarihi
Muayene Tarihi Trafik Sigortası Bitiş Tarihi
Araç Cinsi
Markası
Model Yılı
- Kasko Sigorta Bilgileri - Araç Sahibine İlişkin Kişisel Bilgiler
Sigorta Şirketi Adı Soyadı
Kasko Sigorta Başlangıç tarihi Doğum tarih
Kasko Sigorta Bitiş Tarihi Sabit Telefon 330
Cep Telefonu
Adres
Meslek
Kan Grubu
E posta

I.2.3.3. Reysaş Eskişehir Araç Muayene İstasyonunda Yapılan Görüşme ve Elde
Edilen Belgeler
I.2.3.3.1. Reysaş Eskişehir Araç Muayene İstasyonunda Yapılan Görüşme
Şirket yetkilisi raportörlerle yaptığı görüşmede aşağıdaki hususları ifade etmiştir: 340
- Araç muayene istasyonunun içinde araç muayene hizmeti dışında hiçbir ticari faaliyet
yürütülmemektedir. 2009 yılı Nisan Ayı itibariyle araç muayene işlemleri sırasında
müşterilerden, gönüllülük esasına göre yapılan anketle; trafik sigortası (ilk önce zorunlu
trafik sigortası ile ilgili iken daha sonra kasko ile ilgili bilgiler de alınmaya başlandı), kan
grubu, telefonu muayene bitiş tarihi gibi çeşitli bilgiler toplanmaya başladı. Hedef
müşteriye muayene bitiş tarihi, sigorta bitiş tarihi gibi hususlarda bilgi vermekti. Ancak
müşterilerden ve ETO’dan sigorta bilgilerinin toplanmasının haksız rekabet
oluşturduğuna ilişkin şikâyetler gelmeye başladı. Bu şikâyetlere cevap verildi, ancak
konu Ulaştırma Bakanlığı’na intikal etti ve Bakanlık bu eylemleri hukuka aykırı bulduğu
için ceza kesildi. 350
- TÜVTURK’ün bu uygulamaya dair bilgisi yoktu, şikâyet sonrasında haberdar oldular.
16.7.2009 tarihi itibariyle Ulaştırma Bakanlığı’nın verdiği ceza öncesinde müşteri bilgisi
toplanması durdurulmuştu. TÜVTURK denetçilerinin rutin denetimleri esnasında
09-58/1405-367
9
uygulamayı TÜVTURK’e bildirmeleri ve anılan şirketin bu hususta Reysaş’ı uyarması da
cezadan önce bilgi toplamayı bırakmış olmamızda etkili olmuştur.
- Reysaş yönetiminin isteği üzerine böyle bir uygulamaya gidildi. Reysaş’a ait diğer
illerdeki istasyonların durumu hakkında bilgimiz bulunmamaktadır.
- Muayeneye gelen araçların anketi doldurma oranı yaklaşık %40’tır. Anketin
yapılmasının amacı müşteriye süresi dolan trafik sigortası ve araç muayenesi hakkında
bilgi vermek ya da doğum günlerinde mesaj atarak müşteri memnuniyetinin 360
sağlanmasıydı. Resmi araçların, filo halinde gelen araçların veya takipçiler aracılığıyla
gelen araçların anketi doldurması söz konusu değildi. Toplam araçların yaklaşık %30’u
trafik takipçileri tarafından getiriliyordu, bunlar da ankete katılmıyordu.
Görüşmede ayrıca, Reysaş’ın sigortacılıkla ilgili bir birimi olmadığı; Ulaştırma
Bakanlığının kendi mevzuatı çerçevesinde, muayene hizmetinin verildiği fiziki bölüm
dışında ayrı bir bölümde olmak kaydıyla (örneğin otopark) Reysaş’ın ya da Reysaş’la
anlaşmalı başka bir sigorta şirketinin faaliyet göstermesine karşı çıkmadığı belirtilmiştir.

I.2.3.3.2. Reysaş Eskişehir Muayene İstasyonunda Elde Edilen Belgeler
Yapılan yerinde incelemede aşağıdaki belgelere ulaşılmıştır: 370
- ……….’ın bilgisayarından alınan 20 Şubat 2009 tarihinde ………. tarafından gönderilen
“müşteri bilgileri” konulu e-posta mesajında gerekirse fazla mesai yapılarak müşteri
bilgilerinin hazırlanması istenilmektedir.
Yukarıdaki e-postaya ………. tarafından 23.2.2009 tarihinde gönderilen cevabın ekinde
yer alan Excel dosyalarında aracın plakası, muayene tarihi, araç cinsi, model yılı,
müşterinin adı-soyadı, doğum tarihi, mesleği, adres ve telefonu ile e-posta adresi gibi
bilgileri içeren boş bir tablo örneği gönderilmektedir.
- ……….’ın bilgisayarından alınan 27.2.2009 tarihinde ………. tarafından gönderilen
“FW: müşteri bilgileri formu revize” konulu istasyon amirlerine gönderilen e-posta
mesajında, Yönetim Kurulu Başkanı. ………. ile yapılan toplantıda, alınmakta olan diğer 380
bilgilerin yanı sıra araçlara ait trafik ve (varsa) kasko sigorta poliçelerine ait bilgilerin de
alınmasına karar verildiği; bu uygulamadaki amacın, araç muayenelerine 1 ay kala
müşterilere haber vermek, böylece muayeneye gelmeden önce yaptırıp gelmelerini
sağlamak ve bölgedeki araç portföyü hakkında detaylı ve doğru bilgi sahibi olmak
suretiyle daha iyi hizmet verebilmek olduğu belirtilmiştir. Mesajda ayrıca, söz konusu
bilgilerin 2.3.2009 tarihinden itibaren doğru ve mümkün mertebe tam olarak alınmasının
zorunluluğu dile getirilmiştir.
- ……….’ın bilgisayarından alınan, 15.5.2009 tarihinde Sanset Sigorta Acenteliği’nde
çalıştığı anlaşılan ………. tarafından gönderilen “SRY Sigorta-Eskişehir” konulu e-posta
mesajında; 390
“………. Hanım,
Eskişehir istasyonda’ki arkadaşımız istasyon internet bağlantısını kullanarak tramer ve
gmail’e girip hemen fiyat vermesini sağlamamız lazım. Bu konuda acil yardımlarınızı
bekliyoruz. …
ifadeleri bulunmaktadır.
- Eskişehir İstasyon Amir Yrd. ……….’nin bilgisayarından alınan, Karabük İstasyon Amir
Yardımcısı imzasıyla ……….’nin 18.6.2009 tarihinde ……….’a gönderdiği e-postanın
09-58/1405-367
10
ekinde bulunan “17.6.2009” isimli Excel dosyasının içeriğinde; Karabük istasyonunda
muayeneye gelen araçların plakası, araç cinsi, markası, model yılı, trafik sigortası şirketi
ve trafik sigorta başlama ve bitiş tarihi ile sigorta tutarlarına; ayrıca müşterilere ait ad-400
soyad, doğum tarihi, sabit telefon, cep telefonu, adres, mesleki T.C. kimlik no ve vergi
dairesi gibi bilgilerin yer aldığı görülmektedir. Veritabanı dosyasında, trafik sigortasına
benzer şekilde kasko sigorta şirketi, başlama bitiş süreleri ve tutarlarına ilişkin bölümler
olsa da bu kısımlar doldurulmamıştır.
- ……….’ın bilgisayarından alınan ……….tarafından 22.6.2009 tarihinde ……….’a
gönderilen e-posta mesajında; sigorta şirketinin uygulamalarında sorunlar yaşandığı, bir
müşterinin oğlundan telefon görüşmesinde kredi kartı numarası alındığı, bu nedenle
müşterinin ve çalıştığı sigorta acentesinin, gizli müşteri bilgilerinin paylaşıldığı
gerekçesiyle suç duyurusunda bulunmak istediği; böyle bir şikâyetin yapılması halinde
TÜVTURK’ün tepkisinin sert olacağı; ayrıca söylendiği iddia edilen “bir dahaki 410
muayenede kolaylık sağlanması”na ilişkin vaadin normal olmadığı ifade edilmiştir.
Yukarıdaki e-postaya ………. tarafından 23.6.2009 tarihinde gönderilen cevapta ise;
“… Tek yol istasyonda görevlendirilen Sigorta Personelinin çalışmalarına çaktırmadan
devam etmesi ve Şehir Merkezlerinde açılacak bürolarda poliçe düzenlenmesi gibi
gözüküyor. …
Diğer bir önemli konu ise (aslında en önemli konu) sigortanızı bizde yaptırırsanız “bir
sonraki muayenede kolaylık sağlarız” gibi bir vaatte bulunulmasıdır. (Böyle bir durum
oldu ise eğer. Bu bilindiği gibi Bakanlık ve TÜVTURK’ün üzerinde en çok durduğu
konudur.)”
ifadelerine yer verilmiştir. 420
Aynı belgede yer alan tarafların birbirine yönlendirdikleri Sanset Sigorta Acentesi
personeli tarafından 23.6.2009 tarihli diğer bir e-postada:
“Konuşmaları birebir ben de takip ediyorum. Bugüne kadar böyle bir şey söylendiğini
duymadım, bir ihtimal organik bağımsız olduğundan söz edilmiş olabilir. Bey
sitemlerinde haklı olabilirler fakat muayene konusunda yardımcı olmak vb söylemler de
yanlış değil. Kişilerin adına randevu almak, hatırlatma yapmak ta ileride bu ekibin
işlerinden birisi haline gelebilir. Sonuçta, bu ekip tamamen size ve Reysaş a bağlı. Bey
uygun olursa tekrar yüz yüze görüşerek konuyu açıklamak ve bu konuda desteğini
almak isterim.
Not: Bütün telefon kayıtları zaten arşivleniyor.” 430
denilmektedir.
- ……….’ın bilgisayarından alınan 24.6.2009 tarihinde Tosya İstasyon Amiri ……….
tarafından gönderilen e-posta mesajı aşağıdaki şekildedir:
“Tamamen haklısınız bu durum bu şekilde gelişirse (muayenede kolaylık ne demek?)
bunun mantıklı bir açıklaması olmaz. Durum çok ciddi. Belirttiğiniz gibi yakın gelecekte
bu durumla bizlerde karşılaşacağız. Acil önlem alınması gerekmektedir…”
- ……….’ın bilgisayarından alınan 26.6.2009 tarihinde Ereğli İstasyon Amiri ……….
tarafından gönderilen e-posta mesajında da; kredi kartı bilgilerinin istenmesine ilişkin
müşteri şikâyeti dile getirilmiştir.
09-58/1405-367
11
- ……….’ın bilgisayarından alınan 1.7.2009 tarihinde ………. tarafından gönderilen e-440
posta mesajında:
“TÜVTURK Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. tarafından tarafımıza
iletilen talimat gereğince; ikinci bir yazılı talimata kadar toplamış olduğumuz verilerden
alınan bilgiler ile Reysaş Sigorta olarak, Müşteri aramalarının yapılması ve bu arama
sonucunda poliçe üretimi durdurulmuştur.”
denilmiştir.
- ……….’ın bilgisayarından alınan 7.7.2009 tarihinde ………. tarafından gönderilen e-
posta mesajında; TÜVTURK tarafından arandığını zanneden bir müşteriden
bahsedilerek;
“Sigortayı yaptırırsanız öncelik ve kolaylık sağlanacağı cümlesinin hiç uygun olmadığını 450
ve yaptığımız işe gölge düşüreceği kanaatindeyim. …Reysaş sigorta Şirketi olarak
müşteri aramalarının durduğu yönündeki aşağıdaki mailinize göre durduğunu biliyordum.
Tekrar aramalara başlandı mı?”
denilmektedir.
- ……….’ın bilgisayarından alınan 11.7.2009 tarihinde Bartın İstasyon Amiri ……….
tarafından gönderilen e-posta mesajı da konuya ilişkin bir şikâyet hakkındadır.
- ……….’ın bilgisayarından alınan 11.7.2009 tarihinde ………. tarafından gönderilen e-
postanın ekinde yer alan sigorta.doc adlı word metninde, Reysaş’ın sigortacılık alanında
faaliyet göstermek için Ulaştırma Bakanlığı nezdinde lobi faaliyetleri yürüttüğü, ancak
Bakanlık onayı çıkmadan yapamayacakları cevabı aldıkları, Bakanlığın bölge 460
müdürlükleri aracılığıyla Reysaş’ın sigortacılık faaliyetlerine tekrar başladığından
haberdar olduğu ve bunun üzerine Reysaş yönetiminin müşteri aramalarının
durdurulması talimatı verdiği anlaşılmaktadır.
- ……….’ın bilgisayarından alınan 16.7.2009 tarihinde ………. tarafından gönderilen e-
posta mesajı aşağıdaki şekildedir:
“Aşağıdaki mail ile Sizlere bildirildiği gibi, İstasyonlarımızda Müşteri ve Araç Bilgilerinin
alınması uygulaması 7.7.2009 itibarı ile durdurulmuş, fakat 10.7.2009 itibarı ile bu
bilgilerin alınması uygulaması başlatılmıştı.
Konu ile ilgili olarak TÜVTURK ile yapılan görüşmeler neticesinde Ulaştırma Bakanlığı
yazılı onayı çıkıncaya kadar uygulamanın tekrar durdurulmasına karar verilmiştir…” 470
- ……….’ın bilgisayarından alınan 8.10.2009 tarihinde ………. tarafından gönderilen e-
posta mesajında, Eskişehir İstasyonunda Müşteri Bilgilerinin toplandığı ve bu bilgilerin
sigorta ve kasko poliçeleri düzenlenmesi amacıyla kullanılarak haksız rekabet
oluşturulduğu gerekçesiyle, Eskişehir Ticaret Odası’nın şikâyeti üzerine, Kara Ulaştırma
Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen idarî para cezası üzerine TÜVTURK tarafından
Şişli Nöbetçi Sulh Ceza Mahkemesi eliyle Eskişehir Nöbetçi Sulh Ceza Mahkemesi’ne
açılan itiraz Davası’ndan bahsedilmektedir. Mesajın ekinde, mahkemeye verilen dilekçe
ve diğer evraklar bulunmaktadır.
I.2.3.4. Hazine Müsteşarlığından Alınan Bilgiler
Hazine Müsteşarlığından Kuruma gönderilen konuya ilişkin yazıda, ………. veya 480
Reysaş’a bağlı herhangi bir şirketin ortağı olduğu sigorta şirketi veya sigorta acenteliği
şirketinin bulunmadığı tespitinin yapıldığı aktarılmıştır. Yazıda ayrıca, Eskişehir Taşıt ve
09-58/1405-367
12
Muayene İstasyonu’ndaki yerinde incelemede alınan belgelerde adı geçen Sanset
Sigorta Acenteliği Ltd. Şti. (Sanset)’nin ise sigorta acenteliği alanında hizmet veren ve
hisselerinin %95’inin ………. ve %5’inin ise ……….’a ait olduğu kayıtlı bir şirket olduğu
bilgisi yer almaktadır. Sanset’in acentelik hizmeti verdiği sigorta şirketleri T.Genel
Sigorta, Ergoİsviçre Sigorta, TEB Sigorta, Aviva Sigorta, Ergoİsviçre Hayat Sigorta,
Genel Yaşam Sigorta ve New Life Yaşam Sigorta’dır. Bu durumda, Sanset ile Reysaş
grup şirketleri arasında ekonomik anlamada bir birlikten söz etmek mümkün değildir.
Sanset ve ona anketler aracılığıyla bilgi sağladığı iddia edilen Reysaş tamamen farklı iki 490
ayrı teşebbüs konumundadırlar.

I.2.3.5. Sanset Sigorta Acenteliği Ltd. Şti. ile Yapılan Görüşme
Önaraştırma sürecinde Sanset yetkilisi ile görevli raportör arasında tutanağa bağlanan
bir telefon görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Söz konusu görüşmede Sanset’in şahıs şirketi
niteliğini haiz olduğu, Reysaş ile herhangi bir iktisâdi bütünlük içinde bulunmadığı,
bununla birlikte Sanset’in aynı iktisâdi bütünlük içinde yer aldığı ve brokerlik alanında
faaliyet gösteren bir başka teşebbüsün Reysaş’a brokerlik hizmeti verdiği ve Reysaş ile
Eskişehir’de gerçekleştirilen iş birliğinin ise temelini buradan aldığı belirtilmiştir. Reysaş
ile gerçekleştirilen iş birliğine ilişkin detaylı bilgi talebi üzerine ise Sanset yetkilisi, 500
Reysaş bünyesinde toplanan bilgileri kullanmak suretiyle trafik sigortası satışı
gerçekleştirmek temelinde kısa süreli bir iş birlikleri olduğunu, en fazla 15 – 20 gün
boyunca sürdürülen ilgili faaliyet doğrultusunda yine en fazla 15 – 20 kadar trafik poliçesi
yapıldığını, söz konusu poliçelerden yaklaşık ………. TL ciro, bu cirodan hareketle de
………. TL civarında komisyon geliri edindiklerini, 70’e yakın çalışanı ile İstanbul
merkezli faaliyet gösteren ve yıllık yaklaşık ………. ABD Doları ciroya ulaşan firmalarının
Reysaş ile gerçekleştirdiği iş birliği neticesinde elde edilen prim tutarlarının ciroları içinde
ihmal edilebilir düzeyde kaldığını ifade etmiştir. Öte yandan mevzu bahis olan 15 – 20
poliçeden büyük bir bölümünün Eskişehir’de, geriye kalanların ise birer veya ikişer tane
olmak üzere diğer illerde gerçekleştirildiği de ifade edilenler arasında yer almıştır. 510

I.3. Değerlendirme
I.3.1. Alt İşletim Sözleşmesi ve TÜVTURK’ün Reysaş’ın Faaliyetlerinden Doğan
Sorumluluğu
TÜVTURK, İmtiyaz Sözleşmesi çerçevesinde kara yollarında seyreden motorlu ve
motorsuz araçların periyodik muayene hizmetlerinin alt işletmeciler tarafından
verilmesini sağlamak üzere belli bölgelerde üçüncü taraflar ile Alt İşletim Sözleşmeleri
imzalamaktadır.
TÜVTURK [Kuzey/Güney] Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. ile Reysaş
Taşıt Muayene İstasyonları Denetim A.Ş. arasındaki Alt İşletim Sözleşmesi de belirlenen 520
hizmet bölgesinde Reysaş’a işletme yetkisi vermektedir.
Sözleşme hükümlerinden bağımsız teşebbüsler arasında kuvvetli bir bağlılık ilişkisi
kurulduğu anlaşılmaktadır. Ancak, alt işleticinin 4054 sayılı Kanun karşısındaki bağımsız
teşebbüs konumuna bakıldığında, daha önceki alt işletim sözleşmelerine ilişkin muafiyet
başvuruları hakkındaki Kurul Kararlarında da belirtildiği üzere, yapılan sözleşme
çerçevesinde, “… yapısal bir değişiklik ortaya çıktığına ilişkin bir bulgu olmadığı,
sözleşmenin her iki tarafı da hukuki bağımsızlıklarını korudukları ve sözleşmenin
öngörülen süreden önce sona ermesi durumunda hizmet için kullanılacak araç gerecin
mülkiyetinin önemini kaybedeceği hususları da dikkate alınarak…” araç muayene
09-58/1405-367
13
hizmetlerinde Reysaş’ın İşletici TÜVTURK’ten bağımsız bir teşebbüs olduğu kabul 530
edilmiştir.
Bunun dışında, yapılan incelemelerden de TÜVTURK’ün şikâyete konu uygulamalarda
belirleyici bir etkisi olmadığı, hatta söz konusu uygulamaları önlemeye yönelik tedbirler
uyguladığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, her ne kadar TÜVTURK’ün muayene
istasyonlarının faaliyetlerinde Ulaştırma Bakanlığı mevzuatından ve alt işletim
sözleşmesinden kaynaklanan sorumlulukları bulunsa da rekabet hukuku bakımından
şikâyete konu eylemlerden dolayı TÜVTURK’ün değil Reysaş’ın sorumluluğu olacağı
kanaatine varılmıştır.

I.3.2. Reysaş’ın Hakim Durumunu Kötüye Kullandığına İlişkin İddiaların 540
Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek
başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye
kullanması hukuka aykırı ve yasaktır.
Ancak firmalar her zaman pazar gücüne sahip oldukları pazarlarda kötüye kullanma
davranışı gerçekleştirmeyebilmektedir. Bazı durumlarda bir pazarda hâkim durumda
olan firma bu konumunu başka pazardaki uygulamasıyla kötüye kullanabilmektedir. Bu
pazarlar hâkim durumdaki firmanın faaliyet gösterdiği pazarla talep, arz veya her iki
taraftan da dikey veya yatay ilişkili pazarlar olabilir. Hâkim durumdaki firma bunu birincil 550
pazardaki konumunu korumak veya güçlendirmek için veya ikincil pazarda rekabetçi bir
avantaj kazanmak için yapabilir. Bu tür kaldıraç etkileri rekabet kuralları çerçevesinde
yasaklanmıştır. 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde kaldıraç etkileri ile hâkim
durumun kötüye kullanılmasına en çok anılan maddenin (c) ve (d) bentlerinde belirtilen
durumlarda karşılaşılmaktadır. Bunlar;
- (c) bendinde yer alan; “Bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetin satın
alınmasını veya aracı teşebbüsler durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın veya
hizmetin, diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da
satın alınan bir malın belirli bir fiyatın altında satılmaması gibi tekrar satış halinde alım
satım şartlarına ilişkin sınırlamalar getirilmesi” ve 560
- (d) bendinde düzenlenen; “Belirli bir piyasadaki hâkimiyetin yaratmış olduğu finansal,
teknolojik ve ticarî avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki
rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler”dir.
Pazar gücünün başka pazarlarda kötüye kullanılması aslında tartışmalı bir alandır. Bu
tür davranışların tüketiciler açısından ciddi sonuçları olabilmekle beraber, uygulamada
çok sık karşılaşılması da beklenmemektedir. Çünkü hâkim durumdaki bir firmanın bunu
yapabilecek gücü olsa da motivasyonu olmayabilmekte veya bu tür uygulamalar iktisadi
bakış açısından her zaman tüketici aleyhine rekabet karşıtı etkiler de
yaratmayabilmektedir. Esasen, kaldıraç etkisinin ne zaman kötüye kullanma olduğunu
anlamak kritik önem taşımaktadır. 570
Kaldıraç etkisi ile hâkim durumun kötüye kullanılmasının ileride tüketici aleyhine
sonuçlar doğurup doğurmayacağını sağlıklı bir şekilde değerlendirmek için, bunun
önemli bir sorun olduğu ve kötüye kullanma eylemine işaret ettiği sonucuna varmadan
önce olayın özellikleri, deliller ve delillerin kaldıraç etkisini destekleyip desteklemediği
09-58/1405-367
14
değerlendirilmelidir. Önaraştırmaya konu şirketin eylemleri yukarıda belirtilen çerçevede
incelenmiştir.
Bir pazardaki hâkim durumun diğer pazarda kötüye kullanılması için bazı koşullar
gereklidir. Birincisi iki ayrı ürün olmalıdır. İkincisi ilgili teşebbüsün bunlardan birinde
hâkim durumda olması gereklidir. Üçüncüsü de bu iki ürün arasında bir ilişki olmalıdır.
Önaraştırma konusu olayda, araç muayene hizmetleri ve sigortacılık hizmetleri olmak 580
üzere iki ayrı ürün söz konusu olup bu ürünler aynı tüketici grubuna hizmet verilmesi ve
ayrıca muayene hizmetinin verilmesinin ön koşullarından birinin zorunlu mali trafik
sigortası yaptırılmış olması itibariyle ilişkili ürünlerdir. Reysaş bu iki üründen araç
muayene hizmetlerinde tekel konumundadır.
Kaldıraç etkisi ile bir pazardaki hâkim durumun öteki pazarlarda kötüye kullanma
olasılığı bulunmakla beraber hâkim durumdaki firmanın neden söz konusu davranışta
bulunduğu da önem taşımaktadır. Önaraştırma konusu olayda, Reysaş’ın iddia konusu
davranışları ile muayene hizmetlerindeki hâkim durumunu sigortacılık hizmetlerinde
kötüye kullanması için motivasyonunun ne olabileceği araştırılmıştır. Şirket içi
yazışmalarda muayene hizmeti verilen müşteri bilgilerinin Reysaş Sigorta, Sanset gibi 590
“grup şirketi” olarak ifade edilen şirketlere sağlandığı belirtilmektedir. Yapılan
incelemelerde Reysaş’ın sigortacılık hizmetlerinde faaliyet gösteren herhangi bir iştiraki
ya da bağlı teşebbüsü olmadığı, Reysaş Sigorta isimli bir sigorta şirketi veya acentenin
olmadığı tespit edilmiştir. Bununla beraber yerinde incelemede elde edilen belgelerden
toplanan müşteri bilgilerinin Sanset‘e sağlandığı, Sanset görevlisinin istasyonda
pazarlama ve satış yaptığı ve müşteri aramalarının da Sanset tarafından
gerçekleştirildiği anlaşıldığından, Reysaş ile bu acente arasında ortaklık dışında başka
bir menfaat ilişkisi olduğu anlaşılmaktadır. Aksi takdirde iddia konusu davranışlarda
bulunmasının veya anket usulüyle topladığı bilgileri Sanset’e sağlamasının ticari bir
anlamı olmayacaktır. Sanset görevlisinden edinilen bilgilere göre Sanset ile Reysaş 600
arasında başka bir hizmet alışverişinden kaynaklanan bir ilişki bulunmaktadır.
Bu çerçevede, Reysaş’ın önaraştırma ile tespit edilen davranışlarının kaldıraç etkisi
çerçevesinde Kanun’un 6. maddesinin yukarıda anılan iki bendi kapsamında olabileceği
neticesine varılmıştır.
Öncelikle, zorunlu mali trafik sigortası hizmetinin belli bir acenteden alınması halinde
tekel olarak sunulan araç muayene hizmetinin sunumunda kolaylık sağlanacağının ifade
edilmesi etki olarak Kanun’un 6. maddesinin (c) bendi çerçevesinde bir mal veya
hizmetle birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasını şart koşan sınırlamalar ile aynı
etkiyi doğurabilecek nitelikte bir davranıştır. Zira söz konusu iddia sigorta hizmetinin
Reysaş’n yönlendirdiği şirketten alınmaması halinde araç muayene hizmeti 610
sunulmasının zorlaştırılması anlamına gelmektedir. Bu durumda tekel olarak sunulan
zorunlu hizmetin, aracın sigortasının da -ki bağlanan ürünlerden biri olduğu iddia edilen
mali sorumluluk sigortası da zorunlu bir hizmettir- belirtilen teşebbüsten alınması halinde
daha kolay şartlarda sağlanacağına dair bir yönlendirme tüketici seçeneklerini azaltarak
rakip sigorta şirketleri veya acenteleri aleyhine pazarı kapatma etkisiyle sonuçlanabilir.
Bununla beraber, bu ifadelerin Reysaş tarafından söylendiğine veya kabul edildiğine dair
bir bilgi bulunmamakta ve söz konusu yazışmalarda acente tarafından kolaylık
sağlanacağının müşterilere söylenip söylenmediği tartışılmakta, hatta söylenmişse de
bunun çok ciddî sonuçlar doğuracağı kaygılarının duyulduğu anlaşılmaktadır. Bu
nedenle söz konusu yöntemle araç muayene hizmetindeki hâkim durumun sigorta 620
hizmetleri pazarında kötüye kullanıldığına dair yeterli ve ciddi bulgu olmadığı kanaatine
09-58/1405-367
15
varılmıştır. Diğer taraftan bu şekilde bir yönlendirme yapılmışsa da bunun Reysaş’ın
bilgisi ve etkisi dışında söz konusu sigorta acentesinin kendi lehine müşteri kazanmak
amacıyla yaptığı tek taraflı bir eylem olma ihtimali mevcuttur. Acente çalışanına ait bir e-
posta mesajında da kolaylık tanınması ifadesinin sigortalı adına randevu almak veya
hatırlatma yapmak anlamına gelebileceği ifade edilmiştir.
Reysaş tarafından gerçekleştirilen ve Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde
değerlendirilebilecek olan ikinci davranış ise şikâyete de konu olan, tekel olarak sunulan
ve zorunlu bir hizmet olan araç muayene hizmetleri esnasında müşterilerden anket
usulüyle kimlik no, iletişim bilgisi, sigorta bilgisi vb. birtakım bilgilerin toplanarak 630
sigortacılık hizmetleri pazarında rakip sigorta şirketleri ve acenteleri aleyhine rekabetin
kısıtlanmasıdır. Bu iddianın, Kanun’un 6. maddesinin (d) bendi çerçevesinde belirli bir
piyasadaki hâkimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticarî avantajlardan
yararlanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı
amaçlayan eylemler kapsamında değerlendirilmesi mümkündür.
Yapılan incelemelerde, Reysaş’ın araç muayenesi için gelen müşterilerden “anket” adı
altında müşteri, araç ve sigorta bilgileri temin ettiği, bu bilgileri Sanset Sigorta
Acentesine sağladığı, bu acentenin de bu bilgileri kullanarak hem daha sonra yaptığı
müşteri aramaları yoluyla hem de o anda muayene istasyonu içerisinde ulaştığı
müşterilere pazarlama ve satış işlemi gerçekleştirdiği anlaşılmıştır. Esasen alt işletici ve 640
işleticinin müşteri bilgilerine ulaşmak için hâlihazırda da girebileceği bir veri tabanı
bulunmaktadır. Ancak araçlara ve muayene raporuna ilişkin İşletici veya Alt İşletici
tarafından oluşturulan veri tabanında yer alan bilgilerin açıklanması, verilmesi ve
kullanılması Ulaştırma Bakanlığı Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve
Araç Muayenesi Hakkındaki Yönetmelik’in 20. maddesi uyarınca yasaktır (Dosya
kapsamında edinilen bilgiler çerçevesinde, TÜVTURK’ün de çeşitli marka araçların
Türkiye’de üretimini, ithalatını, satışını ve satış sonrası hizmetlerini yapan yerli firmalar
ile yabancı üreticilerin Türkiye’deki distribütörlerinin bu araçlar ile ilgili olarak
müşterilerine daha kaliteli hizmetler verebilmek, hizmetlerini iyileştirmek, hizmete yönelik
stratejilerini belirleyebilmek amacıyla sadece firmaların kendi markaları ile sınırlı olmak 650
kaydıyla marka ve model bazlı istatistikî bilgilerin, çerçevesi Bakanlıkça belirlenecek
şartlarda verilmesi hususunda Bakanlığın görüşlerine başvurulduğu ve Bakanlığın bu
yazıya Yönetmeliğin 20. maddesi nedeniyle olumsuz yanıt verdiği anlaşılmaktadır).
Muhtemelen bu bilgilerin kullanımı mümkün olmadığından anket usulüyle müşteri
bilgileri toplama yöntemine başvurulmuştur.
Her ne kadar şirket yetkililerinin ifadeleri ve çeşitli yazışmalarda toplanan bilgilerin
müşteri memnuniyeti amacıyla kullanılacağı ve gizli tutulacağı belirtilmekte ise de bu
bilgilerin başkaca ticari amaçlarla kullanıldığı ve paylaşıldığı anlaşılmaktadır. Nitekim
müşteri memnuniyeti açısından bir ay öncesinden zorunlu mali trafik sigortasının bitişinin
haberdar edilmesi amacıyla zorunlu trafik sigortası bilgisinin alındığı belirtilmekte, ancak 660
toplanan bilgiler arasında sigorta poliçe numarası, şirket ismi ve sigorta tutarı da yer
almaktadır. Diğer taraftan, muayene hizmeti için gerekli olmayan ve ayrıca zorunlu
niteliği olmadığı için yaptırılmaması halinde müşteri açısından cezası da bulunmayan
kasko bilgileri de müşteriden istenmektedir. Kaldı ki Reysaş bu bilgilerin aslında gizli
tutulamadığını da itiraf etmekte ve hatta bu bilgilerin verildiği sigorta acentesi tarafından
poliçe pazarlamak için müşteri aramaları gerçekleştirildiği ve poliçe üretildiği
anlaşılmaktadır.
09-58/1405-367
16
Anket usulüyle toplanan bilgilerin rekabete duyarlı bilgiler olması ve her ne kadar
gönüllülük esasına dayalı olduğu iddia edilse de müşterilerin önemli bir oranının -trafik
takipçileri ve resmi araçlar ile filo araçlar hariç ankete katılım oranı yaklaşık %60’tır- 670
ankete katılmış olması etki itibariyle söz konusu bilgilerin sigortacılık pazarında
kullanılarak rakipleri aleyhine rekabetin kısıtlanması olasılığını artırmaktadır.
Diğer yandan, trafik sigortalarında denetim etkinliğinin sağlanması, sigorta kaçaklarının
önlenmesi, kayıt dışı ve sahte poliçelerin önlenerek sigortalı ve vatandaşların
mağduriyetinin önlenmesi, toplumda sigorta sistemine olan güvenin artırılması, daha
sağlıklı fiyatlandırma yapılması ve haksız rekabetin önlenmesi gibi nedenlerle Türkiye
Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği bünyesinde kurulan TRAMER-Trafik Sigortası Bilgi
Merkezi’nin internet sitesinden yetkili ve yetkisiz birtakım kullanıcılar bazı sigorta
bilgilerine ulaşabilmektedir. Nitekim rekabete duyarlı bilgilerin bir bölümü Tramer
aracılığıyla poliçe bitimine bir ay kala belli veriler girilerek tüm acentelere açılmaktadır. 680
Ancak, Reysaş’ın ve dolayısıyla Sanset’in elde ettiği müşteri bilgilerine ulaşma imkânı ile
Tramer kıyaslandığında birinci yöntem lehine önemli farklar bulunmaktadır. Birincisi,
Tramer rakip acentelere sadece bir ay boyunca söz konusu bilgileri sağlamakta iken
Reysaş 12 ay boyunca sahip olabilmekte ve dolayısıyla bir ayla sınırlı olmaksızın çok
daha önceden müşteri arama ve pazarlama yapma imkânı elde edilmektedir. İkincisi
Tramerde yetkili kullanıcı olarak sorgulama yapabilecek olan acente ve sigorta şirketleri
yalnızca şirket adı, acente adı, poliçe başlangıç, bitiş ve tanzim tarihi bilgilerini
görebilmekte, iletişim bilgisi yer almıyorsa görememektedirler. Üçüncüsü, Tramerdeki
bilgilere ulaşmak için, yani sorgulama yapmak için araç plaka no. ve kimlik no. bilgisi gibi
ayrıca özel bilgilerin bilinmesi gerekmektedir. 690
Reysaş’ın bilgi toplamasının menfaat ilişkisi içerisinde olduğu acenteye avantajı
rakiplerine oranla çok fazla sayıda müşteriye ulaşabilme imkânı (hatta bölgedeki tüm
müşteriler) ve müşterilerin Reysaş ile hâlihazırda bir temasının olmuş olmasıdır. Rakip
acentelerin de çapraz satış dolayısıyla başka sigorta branşlarından ya da tamamen
başka faaliyetlerinden dolayı müşteri portföyü edinme veya genişletme imkânının olduğu
kabul edilmekle beraber muayene hizmetinin sigorta ile ilişkisi de dikkate alındığında
hiçbirinin bu ölçekte müşteriye ulaşması ve araması mümkün değildir. Müşterilerin rakip
acentelerin hizmetleri hakkında bilgi sahibi olmaması durumunda veya en avantajlı fiyatı
bulmak için araştırma yapmaya istekli olmadığı ve söz konusu hizmeti kimden aldığı
önemli olmadığı için kendisine ilk ulaşan acenteden alması halinde, Reysaş’ın söz 700
konusu davranışı rakip acenteler veya Sanset ile ilişkisi olmayan rakip sigorta şirketleri
aleyhine rekabeti olumsuz etkileyebilecek ve bir pazardaki hâkim durumun başka
pazarda kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilecektir. Bu durum, özellikle söz
konusu mal veya hizmetlerinin değerinin düşük olduğu veya benzer kalitede olduğu
ürünlerde söz konusu olabilmektedir ki, özellikle zorunlu trafik sigortası bakımından
teminatların aynı olduğu ve primlerin de birbirine yakın olduğu dikkate alındığında
Reysaş’ın eyleminin potansiyel olarak rekabeti sınırlayıcı etkisi olabileceği
anlaşılmaktadır.
Bununla beraber, Reysaş’ın davranışının piyasada rekabeti bozucu etki doğurup
doğurmadığına da bakmak gereklidir. Rekabet üzerinde olumsuz etkiyi görebilmek için 710
rakiplerin pazardan çıktığına, pazardaki yoğunlaşma oranlarında artış olduğuna veya
rakiplerin maliyetlerini artırma veya önemli stratejik avantajlar elde etme yoluyla pazara
giriş engellerinin artmış olduğuna dair tespit olup olmadığı önemlidir.
09-58/1405-367
17
Bu çerçevede yapılan incelemelerde, öncelikle söz konusu uygulamanın Şubat 2009’da
başladığı ve 16.7.2009 tarihinde sona erdiği anlaşılmaktadır. Eylemin hukukiliğine ilişkin
kaygılar nedeniyle arada kesintiler de olarak eylem yalnızca 6 ay gibi kısa bir süre
gerçekleşmiştir. Bu süre boyunca anket usulüyle müşteri bilgileri alınmış ve bu bilgiler
sigortacılık hizmetleri pazarlamasında kullanılmıştır. Temmuz 2009 ortalarında da
Ulaştırma Bakanlığı’nın para cezası uygulamasıyla birlikte uygulamaya son verilmiştir.
Türkiye genelinde bugüne kadar tescilli araçların yalnızca %30’unun muayeneye geldiği 720
ve Tramer verilerine göre uygulamanın geçerli olduğu illerdeki poliçe sayısının Türkiye
genelindeki toplam poliçelerin yalnızca %3’ünü (zorunlu trafik sigortası bakımından)
oluşturduğu dikkate alındığında uygulamanın etkisinin önemli olmayacağı sonucuna
varılmıştır.
Sanset’ten alınan bilgilere göre bu uygulamadan kaynaklanan poliçe üretimi oldukça
düşük bir miktardadır, bunun Sanset’e getirdiği kar da önemsizdir.
Tramer’den edinilen bilgilere göre ise, Sanset’in 2008 Şubat-Temmuz dönemi söz
konusu illerdeki toplam poliçe üretimi kasko ve zorunlu trafik için ………. iken 2009
Şubat-Temmuz döneminde kaskoda ……….’ye zorunlu trafikte ise ……….’e
çıkmaktadır. Bununla beraber Sanset’in Türkiye genelinde de 2008’e göre 2009 yılında 730
poliçe üretiminin önemli ölçüde arttığı ve özellikle Mayıs ve Haziran aylarında ve sadece
………. Sigorta adına üretilen poliçelerde ciddi artış olduğu görülmektedir. Türkiye
genelinde poliçe adedindeki artış kaskoda ………., zorunlu trafikte ise ………. poliçe
iken, İlgili coğrafi pazarlardaki toplam artış kaskoda ………., zorunlu trafikte ………. adet
poliçedir. Dolayısıyla ilgili coğrafi pazarlardaki poliçe adedindeki artışın Türkiye geneline
katkısı kaskoda %.... ve zorunlu trafikte %....’dır. Bu nedenle şikâyete konu
uygulamadan dolayı Sanset’in ve ………. Sigorta’nın rakipleri aleyhine önemli avantaj
sağladığına dair yeterli bulgu mevcut değildir.
Diğer taraftan dosya mevcudu bilgilere göre, ……….’nin pazar payı 2009 yılının ilk 9
ayında, 2008’in ilk 9 ayına göre zorunlu trafikte %....’den ….’e düşmüş, kaskoda ise 740
%....’ten %....’ya çıkmıştır. Zorunlu trafikte pazarın toplam üretim yaklaşıki % 8 artış
gösterirken ……….’ninki %.... artmıştır. Kaskoda ise pazarın toplam üretimi %10
düşerken ……….ninki %.... düşüş göstermiştir. Bu verilerden pazarın rekabetçi yapısının
rakip sigorta şirketleri aleyhine de önemli ölçüde değişmediği anlaşılmaktadır.
Önaraştırma konusu zorunlu trafik sigortası ve kasko sigortası pazarlarının yapısına
bakıldığında yoğunlaşma oranlarının düşük olduğu görülmektedir. Türkiye genelinde
toplam 56 sigorta şirketi ve 14.400 acente bulunmakta olup “kara araçları” (kasko) ve
“kara araçları sorumluluk” zarar edilen branşlar arasında yer almaktadır. Sigorta
acenteliği bakımından da ilgili pazar oldukça rekabetçiddri. Şöyle ki, söz konusu
uygulamanın yapıldığı illerden örneğin Eskişehir’de, 95 gerçek, 75 tüzel kişi olmak üzere 750
toplam 170 acente faaliyet göstermektedir. Türkiye genelinde acentelerin sigorta
şirketleri ile arasında bir münhasırlık ilişkisi de bulunmamaktadır. Örneğin ………. olmak
üzere toplam 5 sigorta şirketinin acenteliğini yürütmektedir.
Diğer taraftan, zorunlu trafik sigortası ve kasko sigortası yıllık olarak yapılmakta olup,
işlem maliyetleri nedeniyle, yıl içerisinde bir sigorta poliçesinin iptal edilerek diğer sigorta
şirketine veya acentesine geçmenin pratikte sık karşılaşılmadığı bilinmektedir. Şikâyete
konu uygulamanın ancak poliçe süresi bitmek üzere olan müşteriler bakımından bir
etkisi olabilecektir.
09-58/1405-367
18
Dolayısıyla ilgili pazarların ve ürünlerin özellikleri itibariyle söz konusu uygulamanın kısa
sürede rekabetçi sürece zarar vererek tüketici zararına sonuçlar doğurması ihtimalinin 760
düşük olduğu kanaatine varılmıştır.
Bu çerçevede, Reysaş’ın anket usulüyle müşteri bilgileri toplayarak bu bilgileri Sanset’e
sağlaması dolayısıyla piyasanın rekabetçi yapısı üzerinde olumsuz bir etki söz konusu
olmadığından Kanun’un 41. maddesi uyarınca Reysaş hakkında soruşturma açılmasına
gerek olmadığı anlaşılmıştır. Diğer taraftan da, Sanset ve Reysaş’ın anket yoluyla elde
etmiş oldukları bilgileri hala kullanma imkânına sahip oldukları göz önüne alınarak, adı
geçen teşebbüslere söz konusu bilgilerin ticari amaçla kullanılmaması konusunda
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş gönderilmesinin yerinde olacağı
kanaatine varılmıştır.
770
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1- Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2- Bununla beraber, Sanset Sigorta Acenteliği Ltd. Şti. ve Reysaş Taşıt Muayene
İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş.’nin anket yoluyla elde etmiş oldukları bilgileri hala
kullanma imkânına sahip oldukları göz önüne alınarak, söz konusu bilgilerin ticari
amaçla rekabeti sınırlayacak şekilde kullanılmamasına yönelik olarak adı geçen
teşebbüslere 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş
bildirilmesi hususunda Başkanlığın görevlendirilmesine 780
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.







Full & Egal Universal Law Academy